Desiderii Erasmi Roterodami Colloquia familiaria nunc emendatiora, quibus accedunt notae recognitae et auctae a Davide Constantio

81쪽

sed junctis pedibus. Qui longi ssime promoverit

cingulum , coronam feret. Hujus ubi erit satietas, aliud atque aliud genus experiemur. LA. Equidem nullaeo recusabo genus , nisi quod ger tur cum pe i iculo tibiarum nolim mihi ruem esse cum chiruriagis. VI. Quid, si certemus unica tibia 3 L A . Iste I duo est I Empus se , valeat V I. Hastae innixum C li , cum primis est elegans. LΑ. Liberalius est certare cursu. Siquidem noc certaminis genus apud. α Virgilium proposuit & AEneas. . V P. Verum, sed idem proposuit & 3 caestuum certamen ue quo, non delector. L 3. Designa 'stadium Hoc loco sic carcer, quercus ista sit meta. V. a . Sed utinam adesset AEneas. qui proponat & praemia victori. LA. Victori abunde magnum praemium est gloria V acto potius dandum erat praemium , solatii gratia. LA. Sit igitur victo praemiiren , ut lappa coronatuS, redeat in urbem V a. Equidem non recusarim, si talpraecedas tibia canens. LA. est ingens aestus. VI. Nec mirum, quum sit solstitium aestivum. LA. Praest terat natam. VI. Mihi non placet ranarum vita. Ah,

a SN ι J spectrum est apud Aristophanem,quod apiparet unica tibia' unde & Graici nomen dedere: & quoniam sese in varias formas vertebat, hinc abiit in Prov. Emputa mutabilior :.Lucian in com . de saltat. ut Aristoph .

in ranis.

λ . spud vi rLLib. s. n. 3 Caestus erant pugilum lora, ex multipliei erudo te gore bovis agrestis , manibus: lacertis inducta, clavis ferreis aut plum 'eis convoluta, ad similitudinem cornu arie, tini. vide Ald. Manut. de Quaesi per Ep. 8. stadium J Alias certa magnitudo est , alias locus in

quo curritur.

4 Sositium J Allusum est Vsen ii isti: Δolstitium pecori defendite am venit aestas Torrida. . mal

82쪽

mal sum terrestre, non s amphibion. . sed tamen exercitamenti genus olim cumprimis habeba . tur liberale. Viae Imo etiam utile. LA. Ad quid Z Vi S i fugiendum sit in bello, ibi potissimum. Valent, qui

sese carta pedum 3c natatu e rcuerunt. LA. Arte- narras haudquaquam aspernandam. Nelle enino minus laudis est aliquando bene sugere , quam se liter pugnare. Vi. Sum plane rudis & imperitus --randi, nec sine vericulo versamur in aliena eleme to. LA. Sed assuescere oportet : nemo nascitura

essem VI. At ego istius generis artifices permultos audio natasse, sed non enatasse. LA. Experieris priumum innixus suberi. Vi. Nec suberi 1 fido magis quam pedibus: si vobis cordi est natatio, spectatos

esse malo, quam certator.

E R 1 s xtus , G A s ν A R. ER. v Tme nobis prodis 3. E α popina quapiamγV G1. Bona verba. ER. E sphaeristerior GA. Ne hoc quidem. ER. Ex 3 oenopolioZGA.Nequa quam. M. Gando non assequor divinando , die 6se. GA. Ex aede virgini matri sacra. ER. id 3 omphibisn J Amphibia di euntur quae simul & in

aqua vivunt Min terra, ut crocodilus, anates, anseres, o

rni, & fimilia. et subet, lignum overnosiam est, quoa in aqua non Mit, unde etiam retibus ae natantibus alligatur Graecie in hine prori et tubere levior. de hominibus lubrica fide. x Popina, idem est ae taberna: hine popinones vel abernarii, vel qui se totos popinis dedunt teste Nonio

83쪽

PUERILIS. . D

ulic tibi negotii est 3 G1. Salutem dixi nonnullis-ER. Quibus 3 G1. Christo, ac divis aliquot. ER.

Religiosior quidem tu es , quam pro aetate- G Imo nullam aetatem non decet reli o. ER. Si cupiam esse religiosus , patiar mihi injici cucullana. GA. Atque ego idem facerem , si , quantum cal ris adfert, tantundem pietatis adferret cuculla. ER. Aiunt vulgo , pueros Angelicos in satanam verti, ubi consenuerint. GA. Se4 ego proverbium isthuc ab autore satana natum arbitror Imo vix existimo , senem est e vere pium, nisi qui a teneris annis.

assueverit. Nihil felicius discitur , quam quod ipsa statim pueritia discitur. ER Mid igitur est

religio λ GA. Est purus cultus Numinis, &obse vatio praecepvorum illius ER. Quae sunt illa Z G a. Longκα est; sed ut in summa dicam, in rebus quatuor est sita ER In quibus Θ c A . Primum, ut recte pieque sentiamus de Deo de scripturis divinis:

atque ut illum non vereamur modo , tanquam dominum , verum etiam amemus ex intimis affect bus , ut patrem beneficentissimum. Secundum, ut summa cura tueamur innocentiam: ea est, ne quem laedamus. Tertium, ut teneamus caritatem, hoc est, ut de omnibus , quantum datur , bene mereamur. Quartum, ut servemus patientiam. Ea praestat, ut mala nobis illata , si mederi nequeamus, patienter toleremus, non ulciscentes, nec malum malo resi rentes.ER. Nae tu probus es Concionator. Sed pra

stas ista, quae doces Z G A . Equidem adni tor pro mea virili. ER. Qui potes pro virili, cum sis puer Z GA.. Meditor pro viris is, & quotidie mecum ineo rationem : si quid cessatum fuerit, corrigo: illud praeter decorumhoc dictum petulantius, hoc sectum inci

cumspectius, hoc taceri praestiterat, illud omissum.

84쪽

PIETAS

E R. Quando a subducitur ista ratio 3 G1. Ferme sici noctem, aut si quando magis vacat. Ei . Sed age, dic mihi, quibus studiis totum transigis diemὶ Gh. Nihil celabo tam fidum Ddalem. Mane, simul atque fam, - expergefactus id fere fit ad sextam, aut quintam, i pollice signum, crucis pingo in fronte &iu pectore, ER. Quid deinde 3 G . Auspicor initium diei , In nomine Patris , &Filii , & Spiritus Sancti. ER. Piesane. G 4 . Mox paucis saluto Christum. ER. Quid illi narrasὶ G Α. vo gratias, quod eam noctem mihi voluerit esse prosperam, precorque, ut diem itidem illum totum mihi bene fortunet, ad ipsius gloriam,& animae. meae salutem ; utque is, qui est vera lux occasum nesciens , Si aeternus, omnia vivificans, alens, exhilarans, dignetur illucescere menti meae, ne usquam 2 impingam in ullum, peccatum , sed ipsus ductu perveniam ad vitam aeternam. ER. Hau 3 inauspicatum diei exordium. CA. Deinde salsit, iis parentibus , . quibus secundum Deum primam debeo pietatem, cum tempus est, confero me ad loe,

dum literarium , sed ut per templum , si comm dum est, sit mihi transitus E κ . Quid illic 3 G A. Rursus tribus verbis saluto Jesiim , ac divos divasque omnes. , sed nominatim Virginem matrem, tum eos quos habeo mihi peculiares. ER. Nae trumihi prope legisse videris illud Catonis , Saluta lubemer. Non sat erat mane salutasse , nisi mox de nuo salutares Z. An non vereris ne molestus sisam,1 di Metaphora ducta a calculatoribus. x Impingam Μetaphora ab offendentibus ad lapidem aut a liud quippiam. a Inauspicatum insoelix. inauspicatb non captatis aus-platis: ita clito apud Terent. dicit se inaus,cato Arbenas contulisse.

modico,

85쪽

Hodico officio 3 GA. Amat Christus subinde appellari. ER. Sed ineptum videtur alloqui , quenae

non vides. GA. Ne eam mei partem video , qua illi loquor. ER. Qua 3 G, . Animo. ER. Sed otiosum est salutare nsn resalutantem. GA. Resali tat frequenter arcano afflatu. Denique abundo

resalutat , qui dat quod petitur. Est. Quid hic ab

illo flagitas 3 Nam video,tuus salutationes esse pet ces , cujusmodi sere sunt mendicorum. GA. Sane non procub aberrasi a scopo. Precor enim ut, qui puer duodecim annos natus , sedςns in templo docuit ipsos docuires, cuique pater caelitus emissa v ee dedit auctoritatem docendi mortalium genus, quum diceret: Hic est filius meus dilemis , in quo mihi complacitum est , ipsum audite : quique est αterna sapientia summi patris , illustrare disnetur ingenium meum ad perdiscendas honestas uteras, quibus utar ad ipsius gloriam. ER. Quos autem habes divos tibi peculiares 3 GA. Ex Apostolis Paulum , ex Martyribus Cyprianum ex doctoribus Haeronymum , ὸ Virginibus Agnetem. ER. Quae res istos tibi conciliavit 3 electio, an casus 3 G A . So esto obvenerunt. E R . Atque istos nihil aliud quani salutas Θ An ab his quoque mendicas aliquid Z G APrecor , ut me suis ut Eragiis Christo commendent. efficiantque ut illios munere aliquando contingat in

ipsorum venire contubernium. E R . Sane rem nota

vulgarem petis. Quid tum postea 3 GA. Ad i dum propero, & quod is locus postulat , toto ago pectore. Sic enim imploro Christi praesidium, quasi

1 scopus , Metaph. sumitur pro sine illo, quo mentem dirigimus : hinc attingere scopum , voti compos essse: aberrare ascopo. id est non assequi propositum, vel qumque Iem non con e re.

86쪽

citra illlas opem nihil efficiat nostrum missium: sie studeo, quasi ille nihil auxilii sit laturus, nisi gnavis

laboranti. Ac modis omnibus do operam, ne.

merito vapulem , ne quid dic o factove vel praeceptorem offendam, vel sodales meos. E R . Probus es, quum ista cogitas. G A. Quum dimissus a ludo domum propero, rursus, si licet , per aedem Acramiter facio, rursusque tribus verbis saluto Iesum. S: quid est obsequii praestandum parentibus , obeo. Quod si quid etiam superest temporis, mecum aut cum sodali repeto quod praelectum est in schola.

Est . Nae tu perparcus es et tempocis. GA. Nec

mirum, si parcus sum rei, ut multo pretiosissimae, ita irrecuperabilis. E R . At Hesiodus docet, in m dio parcendum esse et in principio praeproperam, 3 in sine seram esse parsimoniam. G A . Recte 4. H dus de vino; sed aetatis nulla est intempestiva par-smonia. Dolium si sinas, non exhauritur. At aetas nunquam non defluit, sive dormias, sive vigiles E R. Fateor: sed quid deinde rei geritur 3 GA. Adornata parentibus mensie, recito consecrationem; deinde randentibus ministro, donec iubeor 8c ipse pra tum stimere. Actis vatiis, si quid vacat, lusu qum Iiam honesto laxo animum cum sodalibus , donec ora revocat in s ludum a lusu. E R . Ac rursum s rutatur Iesus 3 G1. Salutatur, si eommodum est. Sinest cur aut non vacet, aut non sit tempestivum, tamen praeteriens templum, cogitatiuncula saluto.

E T -οrui scit . emensor vel eo utator. 3 Senec. Ep. I. Proverbio hoe monen tur, nos matura

ac dum tempus est temporis & rei nostrae parcos esse debere :4 Hes in opere cui est titulus, opera de dies.

a id est a Gaudiis de recreatione ad studia. Rursus

87쪽

Rurses in ludo totis viribus hoc agitur, quod Iocus

postulat. Domum reversus, idem ago quod ante prandium. A coena suavibus Abulis memet oblecto: mox prosperam noctem precatus parentibus ac familiae, mature me confero ad nidum: illic flexis a

te lectum penibus, mecum, ut dixi, reputo, quibus studiis is dies peractus sit. Si quid est gravioris acu missi, Christi clementiam imploro ut is noscat, potiliceorque meliora: si nihil est, ago gratias illius beneficentiae, 'uod me servarit ab omni vitio. Deinde me totum illi toto pectore commendo, ut me pr tepat ab insidiis mali genii, & ab obscoenis somnii, His factis, lectum ingressus, frontem ac pectus signo

crucis imagine, ac me compono ad somnum. E R.

Quo pacto te componis 3 GA. Nec pronus cubinnec supinus , sed primum lateri dextro innite brachiis ita transve sim seu , decussatim complic tis , ut pectus muniant figura crucis, dextra manusinistro admota humero, laeva dextro. Ita dormio suaviter, donec aut expergiscar ipse, aut exciter. sanctulus es, qui ista possis G . Imo stultitulus es, qui ista dicas E R . Laudo institutum , si

queam assequi. G A . Velis tantummosso. Nam ubi assueveris pauculos menses, erunt ii aec etiam sis via; adeo vertentur in naturam. E R. Sed nihil mi

dio de sacris. G . Nec hae parte mihi desum, diebus praecipue sessis. En . In his quomodo te gerio

G a. Primum omnium excutio me ipsum . num qua labe peccati sit animus contaminatus. E M. Id sis Decumitim, ad figuram deeussis, Meussis numerus denarius est, quem exprimetrant figura literae X. dc Romani X hine decussate ad figuram decussis redigere : miser r. Sanctu J Μείωσi: dule . quarum altera mordax est, altera come

88쪽

comperias, quid tum3subducis te ab altariὶ G A. Ne quaquam corpore , sed animo me submoveo , ac veluti procul stans, nec augens attollere oculos ad patrem Deam, quem offendi, tundo pectus meum, dicens illud ex Evangelio cum publicano: I D :mine, propitius esto mihi peccatori. Deinde, si sensero, quempiam ostensum a me, eum curo placan dum E 1 vestigio, si licet: sin minus, statuo in animo, mihi, cum primum licebit, reconciliare proXimum Si quis ossendit me, remitto vindictam, doque Op ram , ut qui laesit, agnoscat errorem suum , & resi- .piscat. Sin ejus rei nulla spes est, vindictam omnem Deo relinquo. Eq. Isthuc durum est. GA. An hoc durum , condonare levem noxiam fratri tuo, cujus ignoscentia tibi mutua fit frequenter opus: quum Christus omnia commissa nostra nobis se

mel condonarit , & quotidie condonet ξ Imo miluvidetur haec non esse liberalitas in proximum , sed sceneratio apud Deum : perinde quasi consertus ex pacto remittat conservo tres drachmas , ut ipsi

dominus condonet talenta, decem. ER. . Perpulcre

tu quidem philosopharis , si modo certum sit quod

ais. GA. An postulas aliquid certius evangelica cautione Θ ER. Non est aequum. Sed sunt qui se non credant esse Christianos, nisi quotidie Missam, ut appgilant , audierint. G A . Horum institutum equidem non damno , praesertim in his qui abundant otio, quive totos dies occupantur profanis no

otiis, Tantum illos non approbo, qui superstitiosebi persuaserunt, diem fore parum faustum,nisi se rint eum auspicati a Missa: & statim a sacro se coma momine J Lucae is. λ ε vestigio, is est citra moram, idem ac ex templor

inςm Mura repetitur apud Graecos A. illic. ferunt

89쪽

PUERILIS. εν

ferunt vel ad negotiationem, vel ad praedam, vel ad aulam: ubi si, quod per fas nefasque gerunt,successerit,Miss ae imputant ER. Suntne qui sic desipiantὶG Α . Magna pars hominum. ER. Sed redi ad sacrum. G A . Si licet, adsto vicinus altari s iaro , quo percipere queam ea quae sacrificus recitat, praesertim Epistolam & Evangelium. Ex his aliquid conor decerpore , quod infigam animo meo : id mecum aliquandiu i rumino ER. Nihil interim oras 3 GA. Oro. sed cogitatione magis quam strepitu labiorum. Ex his , quae recitat sacerdos , arripio precandi occasionem. ER. Dic istud explanatius : nam non satis assequor quia velis. GA. Dicam. Finge recitari epistolam, Expurgate vetus sermentum, ut sitis no-Va conspersio , scut estis azymi. Ad haec verba se mecum loquor Christo : Utinam vere sim agymus, purus ab omni sermento malitiae. Sed tu, Domine Jesu , qui solus es ab omni malitia purus as sine rus, largire ut indies & ipse magis ac magis expu gem vetus sermentum. Rursum , si serte legat Evangelium de Σ semin*nte semen suum,si oro me eum: Felix ille, qui meretur esse terra bona: precor que ut me ex terra parum frugifera , sua benignia tale faciat terram bonam, sine cujus beneficio nihil omnino bonum est. Sint haec exempli causa dicta:

nam singula persequi, prolixum sit. Sed , si conti

gat sacrificus mutus , quales multos habet Gexm nia, aut non detur: adeue propius altari, fere libellum paro, in quo descriptum sit ejus diei Evanget Rumino vel ruminor, i. e. cibum a rumine in os

voco, significat remandere, & Metaph. in memoriam rein voco, vel in animo perpendo. Graeci αία oum: ruis nates hostiae, erant eorum animalium quae ruminant.

α De seminanto Parabola ea t. Luc. s.

90쪽

I m&Epistola; inde ipse aut pronuntio, aut oe lis lego. ER. Intelligo : sed quibus cogitationibus . Potimmum transivitiis hoc tempus Θ G A. Ago gratias Iesu Christo pro inessabili caritate , quod genus humanum sua morte redimere dignatus est , de oro, ne patiatur suum sacrosanctum sanguinem pro me frustra filium esse, sed suo corpore semper patrem animum meum , suo sanguine vivificet spiritum meum, ut paulatim adolelcens virtutum auctibus, efficiar 3doneum membrum corporis illius mystici, quod est ecclesia r nec unquam deficiam ab illo a Aissimo scedere , quodin extrema coena distributo pane,& porrecto poculo, pepigit cum discipulis suis electis , & per hos cum omnibus qui per baptinmum in societatem illius insiti sunt. Quod si sens ro vagari cogitationem, lego 3 psalmos aliquot, aue aliud quippiam pium , qu in animum ab evagando cohibeat.E R. .Habes in hoc psalmos certosὶG A .H lbeo ; sed quos non ita mihi ipsi indixi, quin omi ram , si cogitatio quaepiam incidat , quae magis retaciat animum meum,quam illa psalmorum recitatio. ER. Quid de jejunando Θ G A. Cum jejunio mihi nihil est negotii. Sic enim me docuit Hieronymus,

non esse valetudinem atterendam ieiuniis , donec . corpus aetate robur justum collegerit. Nondum a tem egressus sum annum decimum septimum. Sed tamen , si sensero opus, yrandeo coenoque parcius, quo me praebeam alacriorem studiis pietatis per talem sestum. ER. Poeaquam coepi semel, I expisc bor omnia. Quomodo assectus es erga concio sa

t Psalmus a fidibus cano. ω N in genere eanti nem significati vero, cantus ad Dei laudes deca

tandas .

i Metaphora , id est, Mutabor.