장음표시 사용
21쪽
imiis, additisque Imperio Romano nationibus, & rebus selieiter gestis adeptus fuerat. Has omnes copiose explicat gloss. huius rubν. de Mylling. hie Ex hoc autem colligitur quod quilibet potest suas dignitates licite profiteri, & a se met ipso seribere; Vnde Comes se Comitem, Abbas se Abbatem , Doctor se Doctori
rem nuncupare, & subscribere potest . Ita DD. hic. Demum in hac rubri Imperator dedieat hos libros Institutio num cupidae legum Iuventuti. Ex quibus verbis colligitur quod qui legibns operam daturi sunt, duo insimul habere debent, cuin piditatem scilicet, sine qua nihil agitur, & iuuentutem ; Nam licet senemis venerabilis sit, ut inquit I. C. in L semperis de iura immunis. Se melior sit umbra senis, quam gladius Iuuenis secundum Baldum post tex. in e. I. de renunciat. tamen iuuenilis aetas ad studendum magis apta,& idonea esse creditur, quia quo quis est iunior, eo docilior, & perspicacior esse praesumitur iuxta glossis LGallus in prisc.in verti si filius, is de obn. oe polibu M. Imperatoriam Maiestatem
Iustinianus in hoc principio pro emii concludit quod Imperator debet esse versatus tam in armis, quam in legibus. Et ratio est quae in Ipso tex. ponitur. dum dicit, Di utrismque tempus bellorum , spacis rem possit gubernari. de confirmatur ex rationerationis, quae subditur, dnm dicit, ct fiat tam Iuris religiosissimus, quam deuictis hostibus triumpbator magnificus.
Poterat obiici ab aliquo, quomodo probas , o Iustiniane, te
habuisse notitiam legum ,& armorum , cum dixeris , quod Imperator debet esse peritus tam in armis, quam in legibus. Quamuis autem Princeps non teneatur suum dictum probare l. omnium C. detestam. sicuti tenentur ceteri homines t. actor C. de probat. σLquia fare C. de edend. nihilominus voluit probare quod dixerat,' emcacissima probationis ratione usus est , scilicet per attestationem inlinici, & per euidentiam facti. Prima est ibi , pro testantur. Secunda est ibi, eonstitutiones antea emfusas in luculentam
Si quis opponeret quod Imperatorin hoe tex. videatur se . sum laudare, de laus in ore proprio sordescit, quae iactantia pro bibit est Prouerb. cap. 27. Responderi potest, quod Iaus propri
22쪽
aut est neeessaria, aut est utilis, aut voluntaria . - iNecessaria permittitur, imo necessaria est , ut in casu l. a. C. de his , qui ven. aetati sic etiam pro defensione famae licita est latis propria cum vita , de fama pari pastu procedant l. iusta ea af de main, 4sviis . Sic etiam est neces laria quando tenemur reddere rationem offici nostri. Sic pariter quando sumus inter permaas. nostri notitiam non habentes, ut apud Virg. Aeneid. I. Sum pius Aeneas oec. Vtilis quoque laus permittitur, ut ad aedificationem aliorum. Sic D. Paulus a. ad Corintla a I. ait de semetipio, ter fastigatus sumtor naufragium penuli cte. Item ad imitationem sui, ad incitamen. tum aliorum , de his similia.. Voluntaria vero, aut est modica, de excusaturi aut est immo. derata , & haec reprobatur, de qua loquitur Iocus Prouerb. cita. Imperator autem licite se ipsum laudauit ex necessitate ollieii sui. vi tyronibus traderet exemplum , quo alacri studio, de summa .igilia ad studendum accingerentur .
Ex hoc tex. notandum est, quod in constitutione harum Instit tionum quatuor causae, quae in unoquoque opere solent intercedere , pariter interuenerunt. Prima est efficiens , quae duplex est, remota . de proximo a Remota fuit Deus, Ac ideo punitur in textu , cumque hoe Deo pro pitio . Proxima alia est mediata , alia immediata. Mediata tale ipse Imperator , de ideo dicit, Mandauimus: immediata fuerunt Tribonianus, de illi alii iurisperiti, de ideo dicit, TnMoiano Secunda est materialis, ex qua res fit, de haec notatur in tex. dum dicit, non ab antiquis fabas, sed ab Imperiali splendore, id est ex legibus Imperatorum . Tereia est sormalis , quae dat esse rei. Et haec est ipsa compositio institutionum in talem socinam, quae designatur ibi, dum di
Quarta est finalis. propter quam res fit, quae ponitur in tex. ibi, ut luevi Mbιs σα de ibi, is er initium vobis sc.
'endit Imperator ordin m , qui suit seruatus in compilatione ha uaa Institutionum , quas dicit te legi illa, recognouille, eisque
23쪽
In hoe rex. Imperator hortatur Iuuenes ad studium legalii disciplinae , ab honesto, ab utili, & delectabili . Ab honesto. quia roponit illis praemium,& Magistratus pollicetur , qui se . cum lammum honorem afferunt; ait enim LC. in ι. a. fide Iun. quod homines emci debent boni ,& recti non in meis: penarii mi sed etiam praemiorum spe. Ab mri retintus habent secum adnexa salaria ι diem sumto FO Qe. Alle . Vnde Imperator in s. m. in D. -. de hered- ω βωα inquit,
nuod testes neminem in paupertate 'iuere, neque in anxietate mori permittunt. A delectabili, quia honestas, & utilitas mad
'si 'ζQζε hi uetatis eumbentium ad legalem facultatem
debet esse, vi societas humanae vitae Iure, ac Iustitia , sine quishus diu stare nequit, incolumis conseruetur,& Dei honor, aestria in optima Reipublicae administratione elucescat, atqu extollatur.
24쪽
quae rubri continuari non potest; cum enim eon. tinuatio facienda sit de titi ad tit. & ex pra cedenti titi deducatui iux. tem se l. a. 6 de statab . consequens est, ut hic tita ex eo quod pri mus est non possit ad praecedentes, quos notia habet, contivari. Sed tamen aliqua rationi eum sequentibus connecti potest, nempe, erat agendum infra de pertinentibus ad iustitiam , & ius,ideo primo ponitur de iustitia .& tute, ut in ipso vestibulo dignoscatur obiectum, & quid sit id. ad quod cetera, de quibus infra tractatur, sunt ordinata. Particula, ne, qnae primo ponitur, in omnibus rubricis stae demonstrative, & materiam subiectam designat,idest indicat id .
de quo in eo titi agitur.Barti in ι .Pνxων ait F. quod de fructibus 1. de bon. auctoν. odie. pos . Bald. in L I. Hos naturale ,σ in L ex Me in e 1 de Iust. σ3ur. de ceteri DD. communiter .
Ex ordine verborum huius rubr. colligitur quod ius a iustitia procedit Sed quia non desunt aliqui DD. qui dicunt iustitiam a iureprocedere, ideo concludamus cum distinctione; aut loquiamur de derivatione nominis, & iustitia dicitur a iure , seu a iusto secundum regulas Grammaticorum : aut loquimur de derivatio nerei, quam Legistat attendunt, & ius a iustitia descendie, ex eo quia prior est Iustitia, quam Ius, cum ipsa sit mater iuris, ut in quit gloss. in La in verb. iustitia 1s eodem. Post rubri sequitur principium textus, ex quo duo ad notaro B de
25쪽
debemus. Primo definitionem Iustitiae. Me re definitiineu*
Drisprudentia . . t o . Definitio Iustitia talis est. Iustitia est constans. N perpetua voluntas ius suum unicuique tribuendi .. Pro qua intelligenda. Noti est Iustitiam aliam esse uniuersalem, quae in omnibus vi
eutibus reperitur. δ vam matrem omnium virtutum nuncupa.ri testatur Aristot. lib. 3. Ethre. ea I. aliam vero em particularem, di specificam, quae est una ex quatuor virtutibus mora. ii tis,
distincta specie ab aliis tribus: Gle enim si alteram ordinata
est , & versatur circa actus externos r ceterae vero solum ala si
ipsas sunt ordinatae idest ad perficiendum proprium subiectum ,
.n quo recipiuntur, actusque internos re Iciunt. Huius autem iustitiae particularis duae sunt species, altera dic, turdistributiua , altera commutas tua . Distributiva versatur circa cistributionem honorum , dignita tum , & praemiorum secundum merita l. 'it gradatim β. de muneri . o honoris.& etiam circa pamarum in si etionem pro qualitat delictorum; unde rei picit homines in aliqua qualitate constitu.
tos, idest honos , vel malos . . t
Commutata ira vero respicit simplicitet rerem qualitatem sino ulla personarum acceptione. Versatur autem circa Uintractus , commetcia , .cietates , ceteraque hutrara negotia , in quibus seruat aequalitatem , non admittens i Ila cla Ddicare L I. I de rerit mat. debet enim aequaliter dissare ab extremis, quae vitiol ont. Versatur etiam circa Obligationem antideratim , icest re Funeratoriam , ut benefacienti henefaciamus , in quo etiam sediuatur aequaliras L sed o si lue s. consulώι ιβ. de petiti heredit.
His postis. Iustitia dicitur constans, & perperuis voluntas, id est quaedam animi nostri facultas, niouens, S excitans nos ad dandum unicuique quod suum est a quae facultas dicitur conflans, di perpetua, quia proprium virtutis est este in Dariabilem . Dic, tur deinde . ius suum cuique tribuendi,idest alteri distincto a se . Ex. quo infertur quod cum iustitia sit ad alterum , hominis ad seiplum non est propite iustitia specifice sumpta , neque Patrix ad filium , aut filii ad Patrem i nam quod homo sibi debet, veluti conseruationem sui, debet ex praecepto naturae: quod vero debe tur Patri a filio . ex naturali pietate debetur tanquam principi sui esse : quod autem Pater filio debet . eluem debet ex naturali praecepto, tanquam sibi ipsi debitum a est enim fi us aliquid F' tris, scilicet fiuctus eius, di veluti pars ab illo abicina . in qDM . paterna natura conseruatur . Quare cum tanta intel ipsos sit , in
26쪽
maius debitum Inter illos est, quam iustitiae vulgaris . Sic explicata definitio tultitiae dico quod est optima, & adae.
quata , etiam secundum regulas dialecticorum. Quod probatur . quia constat ex suo genere , di disserentia, ex quibus quaelibet bona definitio componi debet, cum essentiae rerum consistant in geonere , & differentia, & definitio sit oratio explicans es lentiam rei . quod vero talis sit definitio iustitiae ., patet, voluntas enim constans , & perpetua ponitur loco generis . cum sit apta praedicari de pluribus virtutibus, quae quidem inter se specie disserunt. Ius vero suum cuique tribuendi ponitur loco differentiae , per unod Iustitia dictre a ceteris virtutibus , quae solum se ipsas respiciunt,
ut supra dixi. Illa vero verba , constans , & perpetua voluntas,
debent intelligi exactiori, de perfectiori modo, quo potest in homine reperiri, idest cum admix tione aliquorum imperfectionum, cum mens Imperatoris fuerit definire iustitiam humanam r homo autem licet iustus septies in die cadit eam septies cait de qa itidis . 3.
Ponitur secundo loco in eodem prine, nostri textus definitio Iuris'rudent ae, quae talis est, Iurisprudentia est diuinarum, atque humanarum rerum notitia, tulti, atque iniusti scientia . Hoc verbum, Iurisprudentia, componitur ex Iure, & Prudenistia, Ius autem est ars boni, ex aequi ι, t. f. eod. Ars nihil aliud est, quana collectio plurium praeceptorum, seu regularum , quibus se conformans operans, recta dicitur operari , est autem discrimen inter honum, de aequuin, quia bonum est id, quod solum prima facie prodesse videtur: consideratis tamen circumis stantus potest esse quod non sit bonam. Sic voluptas erit bona, sed non aequa t virtus vero erit, aequa, quia in ultimis circumstantijs est dona, licte prima faeie non videatur bona , sed ardua,ici dissiciliς ad feriis I. Mna sides V. de fit. Prudentia vero dicitur' longa conueYsaeio , & studium factum in Iure t unde Doctores non dicuntur Iurisprudentes, ni fi post maximam experientiam ex diuturno studio in legali facultate comparatam . Iurisprudentia itaque dieitur diuinarum atque humanarum
rerum notitia, quia rerum humanarum gubernἴtio a notitia re
rum diuinarum pendet. Sic inquit Plato lib. dei gib. Potest etiam diei quod Iuris prudentia sit diuinarum , & humanarum rerum notitia, quia ad perfectum Iuristonsultum non solum cognitio Iuris Ciuilis pertinet, sed etiam Iuris Canonici; unde apud antiquos Iurisconsulti dicebantur, Divini, & humani Iuris periti. Quare facultas illa, qua diuinas, di humanas reo docet, rua B a tu.
27쪽
debemus: Primo definitionem Iustitiae. Secundo definitionerva
Definitio Iustiti talis est. Iustitia est constans. & perpetua voluntas ius suum unicuique tribuendi'. Pro qua intelligenda.
Noti est Iustitiam aliam esse uniuersalem, quae in omnibus vi tutibus reperitur. & quam. Gem omnium virt*tum nuncupa.ri testatur Aristot. lib. 3. Eibi eas a. aliam vero es. particularem,& specificam, quae est una ex quatuor virtutibus molatii us, distincta specie ab aliis etribus: Ute enim si alteram ordinata est,& versatur circa actus externos r ceterae vero solum ad soipsas sunt ordinatae idest ad perficiendum proprium subiectum , 4n quo recipiuntur, actusque intern s resp:ciunt. Huius autem iustitiae particularis duae sunt species, altera diciatur distributiua , altera commuta Itua .
Distributiva versatur circa cistributionem honorum, dignitatum , & praemiorum secundum merita l. Di Inidatim s de maneri Lo honorib. & etiam circa paenarum instetionem pro qualitate delictorum; unde respicit homines in aliqua qualitate consitu
tos, idest honos , vel malos. 1Commutatiua vero respicit simpliciter re rem qualitatem sino ulla personarum acceptione. Versatur autem mica contractus , commercia , iocietates , ceteraque humana negotia , in quibus seruat aequalitatem , non admittens illa cla dicare L I.1 de rerupermat. debet enim aequaliter distare ab extrimis, quae vitiosa sunt. Versatur etiam circa obligationem antide. ralam , icen re puneratoriam , ut benefacienti benefaciamus , in quo etiam se
uatur aequalitas L sed o se lege g. consuluit β. de petiti heredit.
Hispositis. Iustitia dicitur constans. N perperua voluntas, idest quaedam animi nostri facultas, mouens, ct excitans nos ad dandum unicuique quod se uim est ; quae facultas dicitur constans, di perpetua, quia proprium virtutis est esse in Dariabilem . Dic
tur deinde . ius suum cuique tribuendi,idest alteri distincto a se . Ex. quo infertur quod cum iustitia sit ad alterum , hominis ad seipsum non est propiter iustitia specifice sumpta , neque Patrix ad filium , aut filia ad Patrem i nam quod homo sibi debet, veluti conseruationem sui , debet ex praecepto naturae: quod vero debe tur Patri a filio . ex naturali pietate debetur tanquam principi sui esse : quod autem Pater filio debet . eluem debet ex naturali praecepto, tanquam sibi ipsi dc bitum i est enim filis aliquid P tris , scilicet fiuctus eius, & veluti pars ab illo abicina . in qtia . paterna natura construatur. Quare cum tauta intel ipsos sit , in
28쪽
maius debitum inter illos est, quam iustitiae vulgaris. Sic explicata definitio tultitiae dico quod est optima, & adae.
quata , etiam secundum regulas dialecticorum. Quod probatur . quia constat ex suo genere , di differemia, ex quibus quaelibet ho-na definitio componi debet, cum essentiae rerum consistant in genere , & differentia, & definitio sit oratio explicans estentiam rei. quod vero talis sit definitio iustitiae ., patet, voluntas enim cono stans , de perpetua ponitur loco generis . cum sit apta praedicari de pluribus virtutibus , quae quidem inter se specie differunt. Ius vero suum cuique tribuendi ponitur Ioco differentiae , per unoa Iustitia differt a ceteris virtutibus , quae solum se ipsas respiciunt. ut supra dixi. Illa vero verba , constans , & perpetua voluntas, debent intelligi exactiori ,&persectiori modo, quo potest in homine reperiri, id est eum admix tione aliquorum imperfectionum, cum mens Imperatoris fuerit definire iustitiam humanam e homo autem licet iustus septies in die cadit eam septies eait de qa it. dist. 3 Ponitur secundo Ioco in eodem prine, nostri textus definitio ruis Tisprudensae,quae talis est, Iurisprudentia est diuinarum, atque humanarum rerum notitia, tulti, atque iniusti scientia . Hoc verbum, Iurisprudentia, componitur ex Iure, & Prudenatia, Ius autem est ars boni, re aequi I, r. f. eod. Ars nihil aliud est, quam collectio plurium praeceptorum, seu regularum , quibus se eouformans operans, recte dicitur Operari , est autem discrimen inter bonum, de aequum, quia bonum est id, quod solum prima facie prodesse videtur: consideratis tamen circum flaniijs potest esse quod non sit bonum . Sic voluptas erit hona, sed non aequa t virtus vero erit, aequa, quia in ultimis circum stantiis est hona , lieet prima facie non videatur bona , sed ardua,lci dissicilis ad tex. iηι. Mna fides F. O sit. Prudentia vero dici tur longa conuersatio; & studium factum in Iure r unde Doctore gnon dicuntur Iurisprudentes, nisi post maximam experientiam ex diuturno studio in legali facultate comparatam . Iurisprudentia itaque dicitur diuinarum , atque humanarum
rerum notitia, quia' rerum humanarum gubernδtio a notitia rerum diuinarum pendet. Sic inquit Plato lib. de legib. Potest etiam diei quod Iurisprudentia sit diuinarum ,& humanarum rerum notitia, quia ad perfectum Iurisconsultum non solum cognitio Iuris Ciuilis pertinet, sed etiam Iuris Canonici; unde apud antiquos Iurisconsulti dicebantur, Divini, & humani Iuris periti. Quare iacultas illa, qua diuitias, α humanas reo docet, ra B a Iu
29쪽
Iurisprudentia appellatur. Quae etiam dicitur iusti, atqtie iniusti
scieutia , quia requiritur ut luris Consultus cognitionem habeat tam iusti, quam iniusti. ad hoc ut possit aequum ab iniquo di. sternere. de licitum ab illicito separare, quod proprium ipsius munua est, ut inquit tex. in L I. in princ. f. eod
Imperator in hoc rex. indicat ordinem, quo doeens disce cum capacitati accommodare se debet. ne imbecilles animos
Iuvenum rerum varietate uim is grauet, exemplo naturae , quae
Primo nos lacte cibat, deinde cibo consolidati de more boni asetificis, qui primum lineamenta ducit, deinde opus propriis c Ioribus informat, alioquin si talis ordo peruertatur, duorum aIterum contingere necesse erit, aut quod Iuuenis i udia deseret, aut quod tardius, de cum magna diffidentia notitiam legum ac inquiret . Hinc colligitur quod in unaquaque re seruandus est ordo, quoniam per ordinem confusio euitatur, ut habetut in F. inordiis natum autb. de beres. O falcid. Ordo autem triplex est. Daturae , di gnitatis , & doctrinae. Ordo naturae est ille , per quem una res est prior altera seeum dum naturan . sic habitus praeponitur priuationi; usde prius est tem dare, qua in illam auserre. Bald. in l. 3. C. de codiciti. Sic in dubio prius ordine naturae censetur, mortuuS pater , qua M.
filius i. qui rios s. cam in bello is de reb. dub. & similia. ordo dignιtatis est , per quem digniora praeseruntur . sic Im
perator prius egit de personis , quam de rebus, cum personae di gnissimae sint omnium creaturarum L iustiβι- f. de adiuti e ια digniora enim sunt praeferenda I. I. o s.f.de a . scrib. Urdo doctrinae est, per quem ab uniuersalioribus exordimur , quia faciliora sunt , a facilioribus enim est incohandum , & perfaciliora incedendum, quia magis intellectui nostro imprimu nrurive inquit C.gnol. in I. r. f. de rex iuri n. 13. Sic facit Iustini
nus hie, qui incaepit a Iuris praeceptis, quae uniuersalissima sunt ut in s. seq. g. Iuris praecepta.
Iuris praecepta sunt quaedam Iuris communis prineIpla , e qui bus Omnia, quae a lurc via iubeatur, vel Prohibentur . eman roso Diuiti sed by Corale
30쪽
Iolane; propria enim legis virtus est iubere . arque vetare L legis
virtus f. de legib. Haec autem Iuris praecepta tria numerantur . H neste vivere. Alterum non laedere. Ius suum cuique tribuer , ut dicitur bis , de in I. Iustiιia g. eod. Quae praecepta generalissima sunt , ex his enim tanquam ex sontibus omnes leges deducunturiae respiciunt omnem hominis statum ,& conditionem . Honeste uiuere respicit se ipsum, scilicet ut omnes nostrae coogitationes, Iocutiones , di operationes ita regulentur sicuti recta ratio suadet, ne quid temere, negligenter, vel inconsulto contra honestatem cogitemus, dicamus, vel agamus: sed in omnibus vitae nostrae actionibus non solum id quod licet, sed etiam quod honestum est spectemus iuxta rex in L semper in tonianctionibus fvi reg. iur. Honeste autem uiu re dicitur ille, qui uiuit secundum mores suae Ciuitatis, seu Populi ubi permanet eam quisquis Αι. dist. Quod si mores illius Populi, aut Ciuitatis iuri naturali, vel diutinno contradicerent, tunc licet quis secundum illos mores viveret non tamen dieeretur hones ὀ viuere eam flagitia 3 a. quali. 7. Alterum non laedere rejicit proximum, quia per hoc praecepto m prohibetur quaecunque proximi offensio, non solum circa corpus r sed etiam circa famam, quae vitae aequiparatur L iust causa Τ. de manumiss vindict. prout etiam circa res, ct bona, qua secundus sanguis hominis esse dicuntur secundum e r C D. post rex. in ι. Advocati in De . vitam C de Adueeat diaes. iudicionsuit autem introductum hoc praeceptum ratione tradita per glossin e. r. de summ Trinit o M. Cathol. in verb. ordinatissimam, scili. cet, quod tibi non vis alteri ne seceris. Ex quo sequitur, quod nemo possit se ipsum hedere , quia si ex praecepto charitatis pro hibetur laesio alterius , multo magis est prohibita laesio tui ipsius, cum prima charitas sit circa se ipsum, unde si quis se ipsum laederet, grauiu S puniretur , quam si alium laederet L omne deliinctum qui se vaι .erauit is de re miliιan L se quis aliquid l. a. s. m. f. de paenis . Ius suum cuique tribuere respicit res, bona,& iacultates,ne quis contrahendo, emendo , vendendo, aut permutando alterum decitat . sed suum cuique eribuatur . sic etiam scena assiciantur m , & prce nio boni , & sic tam ad Magistratus , quam ad pruuatos distributiua , & commutatiua iustitia pertinet , ut dicunt
si quis dicerer quod Imperae r sidetur fuisse superfluus assis snando tria praecei t: ; sum ci bat enim dicere . hon se viuero; lic enim qui vivit holitate, certum eii quod nsminem laedit, di quod