장음표시 사용
31쪽
quod ius suum vnieuique tribuit; alioquin non ditaretur honeώste vivere. Responderi potest quod sub praecepto generali honeste vivendi omnia contineri potuissent: tamen voluit Imperator hie expresed ponere hoc praeceptum tanquam distinctum a reliquis, vi significaret hoc praeceptum bie sumi in specie, quatenus ordinatur ad se ipsum , Se ad proprios bonos mores uniuscuius que . Est autem regula, quod quando genus ponitur cum aliqua sua specie copulat me , tunc non stat amplius pro genere , sed pro specie, ut notatur per Du. in rubr. C. de se tutibus, ct aqua. Si quis vero e contra diceret quod imo Imperator videtur sui sese defectivus in assignandis solum tribus praeceptiS, non enim assignauit praeceptum adiuuandi alterum, de quo in can. pasee 86. dis. Responderi potest quod praeceptum adiuuandi alterum positive sufficienter continetur sub praecepto alterum non laclendi, nam cum quis alterum in extrema necessitate existentem adiuuare potest, & non adiuuat,satis laedit ,ut in d. eam pasie clare dicitur , pam me morientem; quisquis enim pascendo hominem seruare poteras, si non pauisti , occidisj. ad quod facit etiam rem in can. qui potest obviare a 3. qtras. 3.
Dicit textus quod duae sunt positiones , seu partes Iuris a aut enim est publicum, aut priuatum . Publicum est quod ad Populum Romanum spectat: nam proprie publicum dicitur quod Populi Romani est, quasi populicum per excellentiam l. bona Ciuitatis F. de verb. signisic. Hoc autem ius publicum consistit in rebus sacris, Sacerdotibus, Magistratibus ,& his similibus, per quae uniuersaliter conseruatur Imperium , & satus Populi Romani . Ius autem priuatum dicitur, quod ad singulorum utilitatem
pertinet & hoc versatur circa acquirendum , conseruandum , &amittendum dominium . Hoc autem Ius priuatum , de quo agendum est , est collectum ex praeceptis naturalibus , gentiumων
de ciuilibus, quae eonstituunt Ius naturale, Ius gentium, & Ι ciuile, & ideo sequitur.
32쪽
De Iura Naturiat, Gentium, oe ciuili . TIT. II.
IVs naturale est quod natura omnia animalia doeuit. Pro euius
definitionis intelligentia. Supponendum est duplicem esse naturam , naturantem scilicet di naturatam . Natura naturans est iple Deus, Dominus, & Αωctor natura naturatae, quae in omnibus rebus a Deo productisre Peritur. Haec autem natura naturata nihil aliud est , quana inclinatio , seu instimaus ad aliquid , quem statim ac res est, habet, ut in graui tenuere deorsum, in leui ascendere sursum &c. Vn dς quando quaeritur quid sit ius naturale, quaeritur quae nam sine ea, ad quae seruanda si a lini ae aut malis sunt ex suis principiis in trinsecis ordinantur. Quo supposito iand assignatur in texti definitio Iurisnaturalis , scilicet, Ius naturale est quod natura omnia animalia docuiti idest, ius naturale nihil aliud est, quini collactio eorum praece piorum , ad quae seruanda animalia statim ac sunt, ex naturae in stinctu seruntur. Quae praecepta duo sunt, scilicet conseruatio sui, di coaseruatio speciei. Horum autem duorum naturalium praece Ptorum quam plures sunt naturales effectus; nam ad hoc ut animal sui conseruationem assequatur, sequitur quod comedat, bibat, dormiatiambulet, quiescat, vim repellat vi &c. Ad conseruationem vero speciei sequitur quod coniungat secum iam in , filios procreet, illosque alat, & ad pers ectionem perducat. Quia vero ho mo naturaliter differt a brutis per ipsam rationem , di consequen ter praecepta ista naturalia cum ratione seruare debet, idest considerare qualitates, circumstantias, ut in operationibus etiam a brutis distinguatur non immerito ab aliquibus Doctoribus adduntur definitioni traditae hae particulae secundum genus suum id est Ius naturale est id, quod natura omnia animalia cocuit se cundum genus suum, id est bruta docuit sine ratiote , sea pel merum impulsum , & instinctum ; homines vero docuit cum rati ne , id est cum discursu , & reflexione suarum operationum a con siderando illarum circumstantias &c. Ex qua explicatione definitionis hene saluari potest unicum tantum e ne ius naturale commune brutis, de hominibus, S esse ino deua gradu, quod dicunt, primatat, ueque dari aliud secundam rium Disitigod by Corale
33쪽
rium, quod sit proprium hominum: sed differentiam solum esse respectu subiecti, & modi operandi, qui in hominibus debet esse
cum ratione, in brutis vero sine ratione et non autem ex parte p-cepti, quod unicum est in omnibus animalibus, sed diuersimoddseruatum, & exequutum, non solum respectu conseruationis sui ipsius,verum etiam respectu conseruationis speciei,pro qua natura induxit maris,& foeminae colunctionem,quae eadem est in omnibus animalibus,cum per easdem potentias,& organa fiat ici omnibusrses diuersimode tractatur ista coniunctio ab hominibus,qui debee considerare circumstantias,cum qua oporteat quando oporteat,ubi oporteat,& similia,qui modus co iunctionis a nobis matrimonium appellatur, ut dicitur intextu, licet ipsa colunctio naturalis iit eadet tu omnibus animalibus, quae tamen in brutis matrimonium non appellatur, sed simpliciter coniunctio, per quam habetur conser uatio speciei ;& sic bruta etiam comprehenduntur sub hae definitione Iuris naturalis, non aetiud, quia non cognoscunt quom do natura in ipsis operetur , cum solus homo hoc intelligat, qui operatur per potentias, & facultates ab ipsa natura receptas ad exequendum id , quod ipsa docet, quas mediante ratione .& di Dcurlu cognoscit: passive vero bruta bene sunt capacia iuris naturalis, quia recipiunt id, quod in ipsis natura operatur per eandem potentias. & facultates,qua S tamen non cognoscunt e eo
quia ratione carent & sic per solum impulsum, re instinctum,
operantur og. Ius autem ciuile. In hoe textu Imperator assignat differentiam inter Ius gentium:&Ius Ciuile; nam Ius gentium est illud, quo gentes communiter utuntur, quod ab ipsis naturali ratione proponente inductum est , usu idest utilitate, Ac humanis necessitatibus exigentibus. Necessitatis causa orta sunt bella ,& sequutae captiuitates, ac sero uitutes. Vtilitatis gratia omnes pene contractus introducii sunt . Ius vero Ciuile est illud, quod unaquaeque ciuitas sibi constituit, pariter propter necessitatem, & utilitatem; Vtilitas enim de Iure civili introduxit v. e. ut stantibus masculis steminae non succedant ad laoc vi bona conseruentur in familia &c. Necessitas induxit, ut si ciuitas v. g. egeat frumento, statuat priuilegia
eis, qui iIIud aduexerint dic. Ita exemplifieat Theophilus hie
34쪽
Cum dieitur Ius Ciuile non addendo euius Ciuitatis sit . me
antonomasiam intelligitur Ius Ciuile Romanorum . Ex quo colligitur quod aequivoca sunt accipienda in potiori fignificatione, di ad probandam hanc regulam allegatur Ne textus. a uiuocadicuntur ea , quae habent idem nomen , sed diuersam substan
in ι. imaginaria F de rei iuν. v. g. hoc nomen canis , quod tam coelestem significat, quam terrestrem, & marinum , qui in substantia differunt, de fic quando profertur , canis sine addito, de terin restri intelligitur , tanquam de specie praestantiori . Vni voca vero habent idim nomen ,& eandem substantiam , ut hoc nomen animal , quod tam in homine , quam in equo , vel quocumque alio animali semper significat principium sentiendi . Sic Ius Ciuile , quia potest siqnificare Iura propria diuersarum Ciuitatum . quae regulariter differunt in subitantia , est nomen aequivocum .& consequenter quando profertur sine addito , debet accipi i fignificatione principaliori, quod est Ius Ciuitatis Romanae; Vrbs enim Romana quidquid apud ceteros populos praeclare s bene
que constitutum erat, in unum collegit, fle ex illo Ius suum cominposuit; adeoque sicut Roma inter Liuitates, sic Ius illius inter cetera Iura primatum tenuit. Et sic illa regula , erba genera- lia generaliter sunt intelligenda, de qua in l. i. s. generaliter fct tuan proan. proceo it in uni uocis, in quibus species sunt aris quales , & eiusdem rationis: non autem in aequi uocis, in quibus
species una est praestantior altera & sic de piae stantiori intelligi debet , Ita Menoch. de praesumptionib. lib. I. praesampia 6. in prisc. g. Ius aatem gentium . Quid sit Ius gentium diximus supra in fi us autem eisile.
autem superest tantummodo videre quoruplex sit. Et Doctore1 communiter ex Me rex. conantur inferre , quod duplex sit, alte rum primarium , alterum secundarium . Primarium dicunt esse illud . quod naturalis ratio inter omnes homines constituit, ut est religio erga Deum , amor Patriae, honor Parentum Ace. ι velut de Iust. Iur, sic etiam fidem seruare ι. I. g. de constit. pecvn. sic disponere de rebus suis ad libitum. t. in re maxdata C.mandat. Ec
tora id genua . Secundarium dicunt esse illud, quod via,& hus
35쪽
manis neeesiliatibus exigentibus introductum est , quod naturali iuri contrarium est, ut sunt bella, cisti uitates, serui tutes , & cono
Nos autem scuti supra diximus unicum esse Ius naturale, ita etiam dicimus unicum esse ius gentium. Probatur primo quia unica est illius definitio , quae cum sit ora. tio explicans essentiam rei , non possunt per unicam definitionem explicari duae essentiae Probatur secundo euidenti ratione. Nam omne id , quod i iure gentium dispositum est, naturali ratione constitutum est. Et licet aliqua sint i utroducta usu exigente, & humanis neeessitatibus, non per hoc contra naturalem aequitatem , & naturalem srationem introducta sunt; bella enim introducta sunt, ut vis repellatur vi, & quis se ipsum, & su a defendat, quod & bruta faciunt Lut vim st de iust. θ iur. Item captiuitates, &:seruitutes h hent aliquo modo sundamentum in aequitate, & ratione naturalia capti enim in bello statim occidebantur, & quoniam hoc erat nimis in humanum , ut captus in bello, occideretur extra conflictum , introductum fuit naturali ratione hoc dictante a quod
captus seruaretur, nec occideretur. Posito hoc, ratio naturalis
Pariter vult, ut per obligationem antidoralem qui seruatur , se .uiat illi , a quo seruatur, unde seritus dictus est s. serui autem ex eoiUti de Iur. person. ille autem qui nascitur seruus , ex alio eapit est seruus, ut videbimus inse. in tit. de ingenuis. Quod idem do. contractibus dicendum est a nam cum de iure gentium fuerint. distincta rerum dominia Lex hoe iure is de Iust. iur. quod quisdem ius gentium a naturali ratione nou recedere probat textus expressus in s. singulorum inst. de rex. diuis ubi dicitur, quarundam verum dominiam nanciscimur de iure naturali, quod sicut iximus ap. pellatur ius gentium, oe glog. ibi in verb. diximus, assignat ubi di-γerit, eueniebat, ut facta rerum diuision , unus re alterius indigeret, & sic ut posset quis rem, cuius indigentiam patiebatur,segitime acquirere, eadem ratio naturalis, quae diuisionem do: miniorum induxit, constituit pariter contractus, ut surtλ, & ra. .pina: euitarentur, & legitimetes acquirerentur, S aequilitae posissent per earum dominos in signum . dominii alienari. Quae Οm nia hahentiundamentum in ipsa ratione naturali, & quamuis in nostro textu dicatur , quod iunt naturali tu i contraria , tamen ex
plicari debet, quod videntur scitum prima facit esse iuri naturali contraria , sed re .vera non sunt ex lationibus supra assignatis; non enim omne quod in Iure dicitur esse contrarium, contrarium est.
36쪽
est, sed aliquando videtur tantum esse eontrarium .ve explicae glossa in L si is, qui darenta s. virum, in verb. eontraria sint j. de reb. b. Tam igitur bella, eaptiuitates , de seruitutes, quam contractus sunt inducta a gentibus usu, id est utilitate ,& humanis neocellitatibus exigentibus , sed omnia sunt inducta ita dictante Immine rationis naturalis . Non datur ergo hoc Ius gentium fecit n. darium , quod Doctores communiter sibi fingunt e sed unicum est ius gentium . seut unicum est ius naturale, de in hoc solum differt, qnod ius naturale totum simul ab initio positum suit. uando Deus creauit orbem Terrarum . Ius gentium vero nonuit positum totum simul a Gentibus . sed aliqua uniuersaliora, di magis nota ab initio , ut religio erga Deum,honor parentum a fidem seruare &c. aliqua vero post interuallum temporis secundum humanas necessitates, utilitates, ut bella, contra. ctus clec. sic proponente ipsa ratione nain rati. Habet haec opinio Ructores suos , ne te me rer hoe dixisse vide mur . Tenent illam Corasius in L frater d fratre n. 28. 1. de condictis indeb C arondas lib. i verisimilium eo. q. Beria gucius in rubra. deverb. oui g. Romuleus inci .n. 82. 1de aequi .posses Ricciard.in rub. IV. de testam. n. 28. in princ. Inst.de obligat.n.sa. dc alii plures. Dicit rextus omnes pene contractus esse inductos a iure gentatium, ut excipiae stipulationem , litterarum obligationem, eminphiteusimo , & donationem propter nuptias , qui contractus a I re ciuili introducti sunt, ut inquiunt Glossa , bie, re Doctores a '' S. Constat autem a.
Cum omne Ius sit vel scriptum , vel non seristum. M pariter Ius civile aut est scriptum , aut non scriptura . Non seriptum est Consuetudo , de qua lin. in β. ex non scripto . Scriptum est quod antea non fuit, quam scriptura esseti de huius Iuris scripti sex sunt partes, nempe Lex , Plebi scitum, Senatus Consultum , Princiispum Placita, Magistratuum Edicta, de Responsa nudentum
. Lex est quod Populus Romanus Senatorio Magistratu Interidagante , veluti Contule, constituebat. Haec est vera definitio legia sumptae in specie, quam P. R. conficiebat ; postquam enim Senatorius Magi liratus aliquid decreuitiet, proponebatur scriptum iumgnis quibusdam tabulis, ut a Populo ιegeretur, di deinde i
37쪽
- terrogabatur Populus mediante persona Consulis, an Id vellet h, bere pro lege . Quod si Populus eam recipiebat, dicebatur lex rata: si non recipiebat, dicebatur abrogatum legi r si vero ilia parte recipiebat, & in parte non , dicebatur derogatum legi , . deνονιαν 1 de veo. signi . Potest assignari etiam alia definitio legis in genere sumptae nempe Lex est Sanctio Sancta iubens honesta, prohibens contraria; competit enim haec desinitio cuicumque legi siue diuinae siue humanae. Vnde sciendum est quod hic terminus Lex sumitur triis hus modis. Primo in genere generalissimo, ut fignificet oinne id, quod . est obseruandum ; in qua acceptione quodlibet pactum , seu conis ditio Lex dicitur l. sed si hac tege Τ. de in ius υοeand. ι.si quis hae lege
. de operi libeνtor. . a Seeundo accipitur in genere subalterno, ut veniae quodlibet praeceptum eorum, qui dominantur, in qua aeceptione veri sic
tur definitio legis in genere sumptae modo assignata , quae desumi tur exl. a. oe ibi gloss. sin F de' legib. in qua acceptione Lex dicitur a ligando. Tertio Meipitur in genere infimo, seu in specie , prout est prima ex sex partibus Iuris ciuilis seripti, prout accipitur bis di s Initur pro eo quod a P. R. constitutum est, ut supra dixi, & in hac acceptione dicta est non solum a ligando , sed etiam a legendo . Modum ad unguem, qui seruabatur in serendis Iegibus Roma norum ponit Paulus Manutius in βιο libello de legibus R-anorum. Lex ut bona sit, & obliget subditos, debet este honesta, iusta , possibilis,& ad communem Ciuium utilitatem introducta tax. eris aatem ια dist.
Plebiscitum est quod Plebs plebeio Magistratu Interrogante
veluti Tribuno, constituebat. Scitum dicitur a verbo antiquos scisco, sciscis, quod significat statuere . Plebiscita autem habuerunt originem ex eo quod Plebs cum a Patritiis nimis grauar tur , secessit ab Vrbe in Aventinum , ubi creauit suos Magistratus, quorum caput ex tribubus, in quibus diuisa erat, Tribunum appellauit, ut is de casuum emergentium decisione interrogaret, Plebem, sicut Consul interrogabat Populum Postea vero conci
38쪽
rem senatus nihil deeerneret inconsulto Tribuno plebis, qui maret ad lares Senatus, & decretum senatus ostenderetur Tribunos qui in spieeret, an esset praeiudiciale Plebi, & si non erat praeiudiis ale, tignabat illud , ponens manu sua litteram T. & ita ab omnibus recipiebatur , alioquin illud decretum nullius erat momenti. Plebiscita autem per legem Hortensiam non minus valere qua slages , & ab omnibus seruari caeperunt. Dicitur in textu quod Plebs ea ratione differt a Populo, qua aspeetes a genere. Hoc autem non videtur verum, quia posita specie ponitur genus et non autem postea Plebe ponitur Populus; non enim sequitur , Plebs est, ergo Populus est. Sed Respondetur duplex dari genus, di duplicem speciem . Aliud est pro ut appellane Dialectici id , quod praedicatur de pluribus disserentibus specie r & speetes est id , quod praedicatur de pluribus defferentibus numero . Gloss. Er ibi DD. in L a. F. sicere. petat. Aliud genus est totum integrale, & species est pars integralis; & ita sumitur in hoc rex. ut in quit Cagnol. in si in toto f. de reg. iari de ita a tot ad partem sequitur consequentia, ut domus est; ergo tectum : sed non 8 contra. Ita etiam hic, Populus est; ergo Plebs r non dcontra. Sed communior Responsio est, quod textus non dicit Plebem esse speciem, & Populum esse genus : sed qnod ita se habet Plebs ad Populum, sicuti se habet species ad genus, id est Dcut genus continet speciem, ita Populus continet Plebem r & siis cui species continetur sub genere, ita Plebs continetur sub
senatus eonsultum est, quod senatus ipse iubet, atque constituit : nam cum potestas condendi leges apud Populum esset ,&cum. non posset amplius Propter multitudinem in unum conuoca. ri, totam suam potestatem Populus in Senatum transtulit, ita vetolus Senatus decerneret : sed Tribunus Plebis staret ad fores Seonatus dic. ut diximus . Et hac ratione caepit Senatus vlee Populi Consuli, id est interrogari. Ex quo colligitur quod subrogatum sapit naturam eius, tia cuius locum est subrogatum; pro qua re
39쪽
legum vim obtinent ἰ Vnde Imperator in C. de lemb. ait, is crilegium esse dubitare de potestate legum Imperialium, quia ad
Imperatorem pertinet,& leges condere, ae interpretaris Nam perlegem Regiam, quae de eius Imperio lata est, Populus ei, de in eum omne imperium suum, & potellatem con siit, ur dici. tur in tex . i: i
Post Reges Romanorum expulsos, summa potestas suis penes
Consules et sed cum eos abesse ob res bellicas opuS eι,et, nec e L et in Urbe, qui Ius redderet, fuit electus Prator Vrbauub, postea etiam peregrinus. deinde alii. ut stumentarius , fideicomniise sarius &c. Demum suptunt electi Aediles Curiacs, qui de aeta bus sacris, di priuatis, de seruis,& animalibus morbous, ct vitiosis cognoscerent; nam si quis struum , aut iumentum morboium pro sano vendidisset, edicto Aedilium, succurrebatur emptori actioni redhibitoria , ve I quanti minoris , ut toto διι. 'de adite evict. I . Praetores durabant anno , nec potesant facere , aut tollere, I
ges et sed solum illas corrigere. & suppleret, ae Proponere quae dam edicta ad supplendum legi, vel ad eam emendandam , ut in princ. infra de bonor. possess. Velum quia Praetores saepe varia, contrarza pia cedentibus proponinant edi cta, Sylla eulit legem,
ut sequentes Praetores uterentur edictis praecedensium , ct ita edicta Praetolum suerunt facta translatitia. Sed quia adhuc remae nebat aliqua contrarietas in edictis Praetorum Praecedentium a ideo Saluius Iulianus tempore Adriani imperatoriS composuit librum de Edictis Praetorum , sine ulla contrarietate, de factus Praetor illa proposuit seruanda,&iinpetrauid ab Adma. ut edicta illa fierent perpetua, & omnes Praetores de inccps 1lla. seruarent Lunde hae ratione fuit essectum edictima per petuum , dc ita pro par te Iuris ciuilis habitum . Videte de hoc in L a. f. de orig. tu : Quae eS qui nam hodie dicantur Draetores ἰ Rei puniactur, quod quilibet iudex ordinarius dicitur Pinior . Lagii. l. - Pμιον is de reg. iur, Sed virum Batones; Comites , Manch ones, dc Duucs nostis remporis famant Iiis ubi tum , an Verra tu ciuue lata sint Praetores, vel Principes φ Et hanc quaevisimm exani inai tDD. in rubri C. qui admitti. Et firmant quδί si habeant magna
fetida, dicantur Principe 8 4ς uictu ciuile et ii vero sint parua
lauda , sint Praetores ,& faciant Ius praetorium . Discrinien au
lcui est, quaal si estiέM torium, non durat nisi tamPures vitae
40쪽
e nn i si vero est Ius cityle, durat etiam post eorum mortem ι quia hoc est propium Iuris ciuilis, ve sit perpetuum. Quid vero de Episcopis tacendum est , an faciant Ius praetorium ii vel ciuile q& dieunt ijdem DD. ubi supra quod sunt Praetores; νnde eorum consti tutiones nou durant vltra eorum vitam , nisi fuerint factae: ia Synodo, quia, cum Synodus sit perpetua, perpetuae fiunt edam.eius constitution es, quae propterea Synodales dicuntur.
. Responsa Prudentum sunt sententiae, & opiniones eorum, quibus permissum erat iura condere secundum unam lecturam : sed seeundum aliam , quibus permissum erat de iure respondere . Epqviidem quaestio est apud I in in I. uui f. de libem O post b. utrum: Iuris consulti potuerint leges condore de concludunt quod non siue ante Augustum, siue post illum ante Theodosium, qui licet tauthoritatem Iutis dederit Responsis Prudentum e tamen hanc auctoritatem non dedit responsis viventium, sed mortuorum j., Vetum tamen est quod si erat communis eorum sentetitia , ikla seruabatur. pro lege, maxime si erat receptR a Populo. Ita ΑΙ-: elatus is d. l. Gauus. r . . . Sequitur ergo quod Doctores nostri temporis non faciant aus ictoritatem necessariam , sed tantum probabilem; quamuis si sic communis opinio, illa seruari debeat, & magis communis prae-i fertur communia communissima vero praesertur magis communi ceteris paribus. Ita Corat, in trassi de commuyi optrione. a.
. Ius non seriptum Oihil aliud est, quam consuetudo. Consuetuo dci vero est itas quoddam moribus introductum , quod pro lege i suscipitur. Ad hoe .autem νι consuetu Gm legis habeat, plo
Primo. quod .st non scripta quoad sui originem , de introd ctionem , cum oriatur ex tacito consensu Populi. Pro memoria tamen conseruanda in scriptis redigi potest, sicuti consuetudinea studales hodie sunt scriptae, & regi lira tae post Ruthenticum . De hoe late Bart. in l. de quibus f. de legib. in a. leti'. n. II. . Secundo requiritur quod sit inducta ab eo Populo, qui potest Iegem lacere , vel saliem cum solerantia Principis, quando Po- pulus uuo pGtia an plιuεής ges sacere , eo qui λ totam suam. ι