장음표시 사용
191쪽
1sa ARISTOTELIS '. neque si aliquid hoc aliquo modo se habet, noscet. Sed & in sngulis palam hoe est : ut si quid nouit quis definitὸ, quod
duplum est,& cuius duplum est, mox definite nouit: si enim nullius definitorum nouit ipsum duplum esse, neque si sit duplum ωmnino nouit. Similiter autem & hoe aliquid si nouit quis quod melius est, & quod melius est statim do finite necessarium est nosse. Propter haec autem non indefinite hoc cognoscet, quod hoc est peiore melius et suspicio enim haec est, non scientia: non enim adhue sei et exactὸ quod est peiore melius: si enim sic accidit Δ hil est deterius ipso Quapropter palam est quod necessarium est, si nouerit quis aliquod relativorum definitὰ, & id ad quod definitὰ necesse est nosse. Caput vero & manus, x eo tum sinen a , quae substantiae sunt, ea ipsa quae furit se iri definit E possunt : ad quod vero dicantur, non est necessarium scire : cuius enim hoc caput, vel cuius haec manus sit, non est scire d finite, quare non erunt haec ad aliquid. Si vero non sunt haee eorum quae sunt ad aliquid, verum erit dicere quod nulla substantia eorum est quae sunt ad aliquid. Fortasse autem di fieile sit de eiusmodi rebus vehementer asserere, ni si ea sae-pε pertractata sint: dubitasse autem de horum unoquoque non est inutile. De strealitate oe stulasti.
OVALITATEM vero dico, se eundum quam quales quidam esse dicuntur. Est autem qualitas, eorum quae multipliciter dicuntur. UN A quidem igitur species qualitatis,habitus L dispositio dicantur. Di init autem habitus a dispositione,quod permanentior, diuturnior est. Tales vero sunt scientiae & virtv tes. Scientiae ni in videtur esse permanentium, & diuturnorum: ut si quis vel melio cliter sumat scientiam, nisi grandis permutatio tacta sit, vel ab aegritudine. vel ab aliquo huiusmodi: similiter autem x virtus, et iustitia, & temperantia. M singula talium non videntur posse facilE moueri, neque facile permutari. Dispositiones vero disu ur,quae sunt facile mobilia, & cito permutabilia,ut calor, & instigidatio, & aegritudo,& sanitas &quit cunq; alia huius nodi: assicitur enim quodammodo secundum eas homo e cito autem permutatur, Mex ealido frigidus fit,& ex sinitate in aegritudinem tranfici similiter autem & in aliis, nisi aliqua earundem contingit per temporis longitudinem congenita,& immobilis,x et omnino
192쪽
disse te mobilis existens,quam iam quispiam ut habitum vocet. Manifestum est autem quod haec volunt habitus dicere, quae sunt diuturniora,& difficilius mobilia: uamque disciplinas non multum retinentes, sed facit E mobiles existentes, non dicunt habitum habere, de tamen dispositi sunt aliquo modo secundum scientiam peius, meliusque: quare differt habitus a dispositione, quod haec quidem facile mobilis sit, illa vero diuturnior&difficilius mobilis. Sunt autem habitus& dispositiones: dispositiones vero non necesse est habitus esse: qui enim retinent habitum, & quodammodo dispositi sunt secundum ipsos: qui autem dispositi sunt, non omnino retinent habitum. ΑL I v D vero genus qualitatis est,secundum quod pu illa- tores vel cui res,vel salubres vel insalubres dicimus:& simpliciter quaecunque secundum potentiam naturalem vel im-yntentiam dicuntur. Non enim, quoniam sunt dispositi ali-- quo modo unumquodque huiusnodi dicitur: sed quod ha- p bent naturalem potentiam vel impotentiam facile aliquid facere, vel nihil pati, ut putillatores, vel cursores dicuntur,
non quod snt dispositi aliquo modo, sed quod habeant potentiam naturalem vel impotentiam aliquid facile faciendi. Salubres autem dicunturteo quod habeant potentiam naturalem, ut nihil a quibussi bet accidentibus facile patiantur: in salubres vero, quod impotentiam habeant naturalem nihil facile a ouibuscunque accidentibus patiendi. Similiter autem his durum & molle se habente durum enim dicitur, quod habeat potentiam non facile seeari: molle vero, quod eiusdem ipsius habeat impotentiam. R. T I v M vero genus qualitatis est, passibiles qualitates ,&passiones: sunt autem huiusmodi,ut dulcedo & amaritudo,&austeritas,& omnia his cognata amplius,& calor,&frigus,
& albedo, & nigredo. Quod quidem igitur & haequalitates sunt, manifestum est, quaecunqne enim has susceperint, ipsa uali dictatur secundum ipsas: ut mel quoniam dulcedinemuscepti,dicitur dulce,& corpus album, quoniam albedinem suscepit, similiter & in caeteris. Passibiles vero qualitates dicuntur, non quod ea quae illas susceperint qualitates aliquid patiantur: neque enim mel, quoniam aliquid passum si, dicitur dulce, neque aliquid aliud huiusmodi: similiter autem his & ealor & frigus passibiles qualitates dicuntur, non quod
ea quae illas suscipiunt, aliquid passa snt, sed quoniam secundum sensus unaquaeque dictatum qualitatum passionis a I cen
193쪽
estedilua est, passibiles qualitates dicuntur dulcedo enim pansionem quandam secundum gustum essicit,& calor secudum tactum: limiliter aute & adae. Albedo aute,& nigredo,& caeteri colores non eode modo iis,quet dicta sunt,passibiles qualitates dicuntur, sed eo quod ipsae ab aliqua passione innascuntur. Quod enim fiunt propter aliqua passionem multet colorum mutationes manifestum est : erubescens enim aliquis, rubeus iactus est:& timens pallidus, N. v numquodq; talium: quare etia si quis natura aliquid talium accidentiu perturbationumve palsus est,similem colorem verisimile est eu habere : quae enim affectio nunc ili eo quod verecundet ui circa corpus facta est,etiam secundum naturalem constitutionem
eadem fieri potest asti ctio ut & naturalis color similis sit. Q AEC NQv E igitur talium accidentium ab aliquibus passionibus dissicile mobilibus N permanentibus principium sumpserunt, passibiles qualitates dicunturisiue enim secundunaturalem constitutione pallor fit aut nigredo,qualitates dicuntur quales enim secundu eas dicimui: siue propter aegritudinem longam,vel propter aestum eidem contigit nigredo, vel pallor,& non facile praetereunt, vel etiam pes vitam permanent, passibiles qualitates & ipsae dicuntur similiter enim quales secundum eas dicimur. Quaecunque vero cx iis, quae facile soluuntur, & cito transeunt, fiunt, passiones dicuntur, qualitates vero minime:non enim aliqui secundum ipsas dicuntur quales, neque enim qui propter verecundiam rubeus factus est, rubeus dicitur, neque cui pallor propter timorem
venit,pallidus est: sed magis eo quὁd aliquid passus esti quare
passiones quidem huiusmodi dicuntur,qualitates vero mini-m E. Similiter autem his, de secudum animam passibiles qualitates & passiones dicunturiquaecuque enim mox in nascendo ab aliquibus passionibus dissiculter mobilibus fiunt, qualitates dicuntur & ipsae: ut amentia, mentis alienatio,& ita,&alia huiusmodi: quales enim secundum eas dictitur,id est, iracundi atque amentes, similiter autem & quaecunque alienationes non naturales,sed quae ab aliquibus aliis accidentibus factae sunt dissicile praetereuntes,& omnino immobiles, qualitates sunt etiam huiusmodi: quales enim & secundum eas dicuntur. Quaecunque vel 5 ab iis, quae facile & cito praeter eunt, fiunt, passiones dicuntur, ut si quis contristatus iracundior fiat: non enim dicitur iracundus,qui huiusmodi passionόiraeundior est, sed magis quia aliquid passusciquare passiones quidem huiusmodi dicuntur,qualitates vero minime. VAR
194쪽
QVI R Tu M vero genus qualitatis est figura,& cirea unu in quo aque constans torma: amplius autem ad haec rectitudo,&curuuas, . si quid aliud his si inite est: secundum enim unum quodque eoru qua; e quid it citur,triangulum enim vel quadrangu um ei se quale quid dicit ur, & rectum aut curuum, δίsecundum etiam formam unumquodque quale dicitur. Rarum vero & spissum, & asperum 6c lene putabuntur quidem quale quid significare , sed aliena huiusmodi putantur esse
a diuisione quae circa quale est : quandam enim positionem magis videtur partium utrunque monst rare: spi ssum enim dicitur, eo quot partes sibi ipsis propinquae sint,rarum velo,ed quis 3 distenta te inuicem, & lene quidem,quod in recti indinem aliquo modo paries iaceant, a speium vero, quod hae equidem luperet illa vero si inferior. h ORTAs s E quidem igitur alius quispiam modus apparuerit qualitatis: sed fere qui maxime dicuntur hi sunt. Qualitates itaque sunt,quin cliis hae sunt. Qualia vero sunt,quae secundum has denominative dicuntur, vel quomodolibet aliter ab his. In plurimis itaque & fere in omnibus denominative dicuntur : ut acandore candidus, & a Grammatica Grammati-ςus,& a iustitia iustus, similiter & in aliis. In aliquibus verὁ, eo quod non sunt posita qualitati nomina, non contingit ea, quae dicuntur,ab iis denominative dici: ut cursor, aut pugilator,qui secundum naturalem dicitur potentiam,a nulla quali tale denominati vh dicitur: non enim posita sunt nomina potentiis, secundum quas isti quales dicuntur, sicuti disciplinis, secundum quas pugiles vel palaestrici secundum dispostionem dicuntur: pugillatoria enim & palaestrica disciplina dicitur : quales velo ab his denominatiuὸ dicuntur, qui disponuntur. Aliquando autem & polito nomine non dicitur denominatiue, quod secundiam eam quale dicitur, ut a vii tute studiosus: eo enim quod virtutem habeat, studiosus dicituri sed non denominative a virtute: non autem in pluribus. hoo tale est. Qualia ergo dicuntur, quae denominative a dictis qualitatibus dicuntur,aut aliquo modo aliter ab eis. IN E s T autE & contrarietas secundum qualitatem: ut iustitiae iniustitia cotraria est,& albedo nig edini,& alia: similiter autem & ea quae secundu eas qualia dicuntur, ut iniustum iusto & album nigro . Non in omnibus aut e hoc accidit: rubro enim, aut pallido, aut huiusmodi coloribus, nihil est contrarium,qualibus existentibus. Amplius, s contrarior si alterum
fuerit quale, A reliquam elix quale. Hoc autem palam est ex
195쪽
sngulis proponenti alia Praedicamenta, ut si ex iustitia inimstitiae contrarium: quale autem est iustitia: quale igitur & iniustitia: nullum enim aliorum P taedicamentorum aptabitur iniustitiae neque quantum, neque ad aliquid, neque ubi, nec omnino aliquid huiusmodi, nisi quale. Sic autem & in aliis, quae secundum quale sunt contraria. SusCIPIvNT autem qualia magis & minus: album enim magis & minus album alterum altero dicitur:& iustum alterum altero, magis & minus. Sed & ipsa intentione suscipiunt: cum candidum namque sit,contingit amplius cadidum fieri. Non tamen omnia, sed plurimatiustitia namq;: si dicatur magis&minus iustitia, potest quilibet amb gere. Similiter autede in aliis dispositionibus ' quidam enim dubitant de talibus. Iustitiam namque iustitia non omnino aiunt masis & minus debere diei,nec sanitatem sanitate: minus autem nabere alterum altero sanitatem aiunt,& iustitiam alterum minus altero habere dicitur:se autem & Grammaticam,& alias dispositiones.Sed tamen ea, quae secundum eas dicuntur, indubitanter recipiunt magis & minus: Grammaticior enim alter altero dieitur.& iustior & sanior: sic autem & in aliis. Triagulus vero & quadrangulus non videntur magis & minus luscipere, neq; aliqua aliarum figuraru : quae enim definitionem trianguli recipiunt & circuli, omnia similiter trianguli vel circuli
iunt eorum autem,quae non recipiunt rationem eandem,nihil ma is alterum altero dicetur mihil enim quadratum magis, quam parte altera longius, circulus est: neque alterum enim recipit circuli rationem : simpliciter autem, si utraque non recipiunt propositi rationem,non dicetur alterum altero magismon ergo omnia qualia recipiunt magis & minus. Horum itaque,quae praedicta sunt, nullu est proprium qualitatis. Si M Li A vero aut dissimi lia se eundu solas dicuntur qualitates : simile enim & dissimile alteriam alteri non est secundum aliud, nisi secundum id quod quale est Quare proprium est qualitatis secundum eam simile,vel dissimile dici. . A et vel o non decet coturbati,ne quis nos dicat de qualitate propositum facientes, multa eorum, quae sunt ad aliquid, connumerasse : habitus enim & dispositiones eorum quae ad aliquid sunt esse dicebamus .Pene enim in omnibus qualitatibus genera ad aliquid dicuntur,nihil autem eorum quae sunt singulatia: naeum disciplina genus sit,idipsum quod est alterius dicitur,alicuius enim disciplina dicitur: eorum vero quae singularia sunt,nihil ipsum quo ad alterius dicitur: ut Grammatica
196쪽
matica non dicitur alicuius Grammatica, nec Musica alicuius alterius Musica. Sed forte secundum genus 3 hae ad aliquid dicuntur: ut Grammatica alicuius dicitur disciplina non alicuius Grammatica,& Musica alicuius disciplina, non alicuius Musica. Quapropter quae sinpularia quidem sunt, no sunt ad aliquid. Dicimur autem quales secuti dum singula, haec enim& habemus. Scientes enim dicimur,eo l habemus singularum scientiarum aliquas: quare hae erunt etiam qualitates, quae singulares sunt,secundum quas aliquando & quales dicimuriliae autem non sunt eorum quae sunt ad aliquid Amplius,
si contingit idem ipsum & quale & ad aliquid esse , nihil est
inconueniens in utrisque hoc generibus enumerare. De Ofigere O' Pati.
CAP. V. REci PIT autem agere & pati contrarietatem x magis deminus. Calefacere enim ei quod est frigefacere contrarium est,& ealefieri ei quod est frigefieri, & delectati ei quod est contristari: quare suscipiunt contrarietatem, & magis &minus: est enim calefacere & magis & minus,& calefieri magis & minus,& tristari magis & minus: suscipiunt igitur magis & minus agere & pati. De his igitur tot dicuntur.
CAP. VI DIcτVM est & de eo, quod est situm esse , in iis quae sunt
ad aliquid, quod denominative a positionibus dicitur. De reliquis vero, id est, Quando, & Vbi, & Habere, propterea quod manifesta sent,nihil de ipsis aliud dicitur quam quae in principio dicta sunt:quod Habere quidem signisificat ealceatum esse, armatum esse:Vbi ver5,ut in Lycio, in foro:ω a: ia quaecunque de his dicta sunt. Igitur de omnibus generi bus,quae proposuimus,l fieiune quae dicta
197쪽
E Oppositis autem , quot modis solent opponi, dicendum est. Dicitur enirnalterum alteri Opponi quadrupliciter, aut ut ea quae ad aliquid, aut ut contraria, aut ut priuatio & habitu Ν,aut ut affirmatio & negatio. OPP ON i et v x autem unumqu*dque istorum ut sit figur3tim dicere, tanquam ea quae ad aliquid 'uidem, ut duplum dimidio: tanquam eontraria, ut malum bono : tanquam aurem secundum priuationem & habitum, ut caecitas&visiqetapquam vero affirmatio & negatio, ut se-der,non sedet.
c VN QVE igitur ad gliquid opponuntur, ea ipsa quae sunt oppositoru dicuntur,aut quomodolibet aliter ad ipsa:vt duplum dimidia, hoc ipsum quod est,alterius dieiturialicuius enim duplum dicitur:& scientia se ibiti,tanquam ea quae sunt ad aliquid opponitur, & dicitur scientia ipsum i qpod est scibilis : & ibile dicitur ipsum , quod est ad oppositum ad scientiam:scibile enim aliqu' dieitur scilieet scientia scibile. Quaecunque ergo p pposta sunt tanquam ad aliquid , ea ipsa quae sunt oppo uto um, vel alio quolibet mod* ad inuicem
ἡicuntur. IL L A vero, quae opponuntur ut contraria, ea ipsa quidem,
quae sunt, nul lo modo ad se inuice dicuntur, eontraria tamen sibi in vice dicunt ut: peq; enim bonum mali dieitur bonum,s d contrarium , quae differunt ab iηuleem hae oppositiones. Quaecunque vero contrariorum talia sunt, ut in quibus nat sunt fieri, & de quibus praedieantur, necessarium sit alterum ipsorum inesse, horum nihil est medium , quorum vero nocineccssalium alterum inesse, horum omnino est aliquid me-ὀium.
198쪽
ARIST. PRAEDIC. Issgium. Vt ;egritudo & sanitas in eorpore animalis nata sunt fieri: 3c necessarium est alterum ipsorum inesse animalis eorpori,vel aegritudinem, vel sanitatem, de par quidem dc impar
vie numero praedi eantur: Sc necesse est horum alterum numero inesse vel par,ve impar ;& non est horum aliquod medium, neque aegritudinis de sanitatis neq; imparis atque paris. Quorum autem non est necessarium alterum inesse,eorum est aliquod medium, ut nigrum & album in corpore animalis Datalunt fieri, ει non est necessarium alterum eorum inesse corporimon enim omne corpus vel album vel nigrum est. Sed &prauum εc studiosum , praedicantur quidem de homine & de aliis compluribus: non est aut necessarium alterum eo- rum inesse iis , de quibus praedi eantur, non enim omnia aut praua aut studiosa lunt,sed est aliquid eorum medium: ut albi δc nigri,fusem & pallidum,& quicunque alij colores,praui vero dc studiosi, quod neque prauum neque studiosum est. In aliquibus igitur mediis posita sunt nomina, ut albi di nigriti fuscum Ze pallidum, de quicunque alij huiusmodi colores, in aliquibus ver5 non est nomine facili medium assignare:
Viri ulque vero extremorum negatione medium definitur, ut quod neque bonum neque malum est, neque iustum neque iniustum. P R i v A TI o vero de habitus dieuntur qu ide eirea idem at i- quid, v t visio de eaecitas circa oculum:uniuersaliter au te dicere est in quo natus est habitus fieri, circa hoc dicitur utrunq; eorum fieri. Privari vero tune dieimus unumquodq; habitus
susceptibil si, quando in quo natum est inesse,vel quando illud natum est habere,nullomodo insit redentulum enim dicimus,non quod non habet dentes,& eaecu,non quod non habet visum,sed quod non habet quando natum est habere:aliqua enim ex natiuitate,neq; dentes habent,neque visum; sed non dicuntur edentula, neq; caeca. Privari vero δc habere habitu,non est priuatio 3c habitus: habitus enim visus est, priuatio vero eaecitas: habere autem visum , non est visus,nec cae- eum esse caecitas , priuatio enim quaedam est caecitas , caecum verδ esse,priuari, non privatio est. Amplius, si idem esset caeeitas & eaecum esse, utraque de eodem praedicarentur,sed caecus quidem dicitur homo ,escitas vero homo nullo modo di citur. Opponi quidem etiam ista videntur, priuari scilicet εο habere habitum, quemadmodum priuatio 3c habitus. Idem enim modus est oppositionis. Nam sieut caecitas u i sui opponitur, sic eaecum esse ὀc visum habere opponuntur. Non est
199쪽
autem neque hoc quod sub assirmatione di negatione est,an
sumatio & negatio: assiimatio namq; oratio affirmativa est,& negatio oratio negatiua: quod , ero sub assirmatione & negatione est, nulla eii oratio sed res. Dicuntur autem haec esse opposita ad inuicem tanquam assirmatio di negatio, nam & in
his modus oppositionis idem est: licut enim affirmatio ad negationem opponitur, v t quod sedet,et quod non sedet, sic de res quae lub utroque est opponitur,scilicet sedere aliquem ad non sedere. Quod autem priuatio & habitus non opponuntur v t ad aliquid , manifestum est; non enim dicitur id ipsum quod est oppositi; visus enim non est caecitatis visus, non vllo alio modo ad ipsum dicitur, similiter autem neque caecitas vili opis caecitas dicatur : sed priuatio quidem visionis
dicitur, caecitas vero visionis non dicitur neque visus caecitatis. Amplius ad aliquid omnia ad conueruntia dicuntur: quare , si caecitas eorum , lirae ad aliquid sunt, esset, utique& conuerteretur ad illud ad quod dicitur, sed non conuertitur: non enim dicitur usus caecitatis visus. Quod autem neq; Vt contraria opponuntur quae secudum piluationem & habitum dicuntur,ex his manifestu est. Contiariorum enim,quorum di hil est mediti, necesse est vel in quibus iuri nata sunt, aut de quibus praedicantur , alterum ipsorum inesse semper: eorum enim nihil medium crat, quorum alterum incile sunceptibili necessarium erat, ut in languore &sanitate,& impari Atque pari: quorum vero aliquid inc dium est nunqua necesse est omni inesse alterum: ne lite enim necesse est omne susce- Itibile vel candidum vel nigrum esse, neque frigidum vel caldum : horum enim medium aliquid nihil este prohibet. Insuper autem & horum erat aliquid medrum,quorum alterum ineste susceptibili non necessarium erat, praeter illa, quibus num lucst naturaliter, ut istat calidum esse , 8 niui candidum: ti bis enim determinate necessariunt alterum est inesse, dc non , t ruinuis contingit: non enim possibile est igne frigidum est . , Deq; niuem nigram, quare omni quide susceptibili vota nec visarium est altei um ipsorum in eisse , sed sol quibus
natura vi u inest:& his determinate v num non , trumuis con-xingist In priuri ione aute Sr habitu neutrum eorum quae dicta sunt verum est: non enim semper alterum eo tum inesse susceptibili necesIarium est: quod enim nondum natum cst habere visum, neque saecum, neque visum habens dicitur:quare non trunt haec, ut ea contraria, quorum nihil est medium. Sed neque u t ea, quorum aliquid est medium: necessarium enim est
200쪽
aliquando omni susceptibili alterum eorum inesse: quando
enim iam ad habendam visionem natum fuerit, tunc aut caecum , aut habens visum dicetur. Et eorum non determinatὸ alterum, sed vir uni uis contingit: non enim necessarium est, vel caecum vel visum habens esse,sed utrumuis contingit: in contrariis autem, quorum aliquid medium est, nunquam ne
cessarium erat omni susceptibili alterum inesse, sed quibundam , & his determinatἡ unum, & non utrumuis contingit. Vnde palam est quod fecitdum neutrum modo tum tanquam
contraria opponuntur ea,quae secundum priuationem & habitum opponuntur.
ΑMPLi us in contrariis quide elim sit susceptibile,ad inuicem mutationem fieri polubile est, nisi alicui unum natura inest, ut igni calidum:etenim sanum possibile est languere, Meandidum nigrum fieri, & calidum frigi ium , & ex studioso prauum,& ex prauo studiosum fieri pollibile et prauus enim ad meliores exercita tones deductus & doctrinas etsi ad modicum aliquid proficiat,vi melior si si cert E semel quamuis
modicum incrementum sumpserit palam est: quia aut perfectε mutabitur,aut satis multum incrementum sumet: semper enim bene mobilior ad virtutem fit, etia quodcunque incremetum sumpserit a principio, quare etiam verisimile est plenius eum sumere incrementum ,& hoc dum semper fit,persectὸ in contrarium habitum restituetur,uasi sortE tepore prohibeatur.Verum in priuatione & habitu impossibile est adinuicem mutationem fieri: ex habitu enim in priuaraonem mutatio fit, a priuatione vero in habitum impossibile e st: neque enim caecus factus aliquis , rursus vidit, neque cum caluus fuerit, rursus comatus iactus est, neque cum fuerit edentu lus,dentes ei iterum orti sunt. QvA E c v N Qv E veto laquam assirmatio & negatio opponuntur, palam est quod nullo praedictoria in odo opponunturi in solis enim his necessarium est semper, hoc quidem eorum
velum,illud autem falsum esse,neque enim in contrariis ne eessalium est semper alterum verum esse,alterum autem salsiimmeque in iis,quae ad aliquid sunt: aeque in habitu & priuatione,ut sanitas & languor contraria sunt dc neutrum hoarum neque veru,neque falsum est: similiter autem & duplum& dimidium tanqua quae ad aliquid opposita sunt, de non est