Justi Fontanini archiepiscopi Ancyrani Discus argenteus votivus veterum christianorum Perusiae repertus ex Museo Albano depromptus et commentario illustratus ..

91쪽

Discius CHRISTIAN Us

Agapitus II.

Iohannes XII.

92쪽

AT omnibus testimoniis ea praeserre maxime

decet , quae summorum Pontificum sunt. Quare Gregorianae sormulae quasdam alias, ex successorum stilo petitas , adjungam . Primo loco epistolae exemplum ex libro Diurno Romanorum Pontificum prodeat, quae est donatio servi, his plane verbis.composita pag. Gq. tit. XV m. Credimus, ad augmentum O laudem sanctae Ecelsae pertinere, si EX DONIS BEATI PETRI A solorum principιs, cujus, licet impares meruis , viceI tamen , Dei dignatione gerimus , ejus utilitatibus Melia exhibentibus servitia , aliquid Iaziamur . Non enim respicit ad dispendium , quod eis irrogatur, dum Largitatis Apsolicae munimentia iuvitantur majori stadio atque alacritate in commi s inve Iare miniseriis , cla solerti cura erga creditas utilitates impendere devota mente certamina . Igitur tuis Oe. Hactenus in libro Diurno, quem Gar-nerius ad Gregorii ΙΙ. Pont. Max. aevum pertinere arbitratur. Gregorio II. Sergium H I. subnecto. Indiculus eorum, quae reparavit in basilica Late

Formula de Donis Des a sum mill ponaetificibus usurpat a

93쪽

X VI

Discus CHRIsTIAN Usranensi, exstat in Appendice Iohannis Diaconi ad Ordinem Romanum to. II. Musti Italici pag. 37s. Ibi haec leguntur : postquam in honore tui nominis, mundi Salvator, O commemoratione tui , sancte Iohannes Baptisa , DE TUIS DONIS per multa certamina ct labores prafatus Sergius HI. Papa bane Basiacam in ruinis postam , a fundamentis eo Duxit, cum Omnia ornamenta aurea edi argenIea atque

aenea ex ea ablata fuissent ab in*ssoribus , reparare , OFFERRE tibi alia cum devoto animo studuit. Ea statim recenset , interque haec gavaras de umgento XXV. Sergii III. Indiculum subsequatur vetus auctor , Metifer inscriptus , in Regula , quae cura & studio Lucae Holstenti ossicinam tyoographicam subiit. De eo , qui familiae monasticae nomen dederit, haec profert cap. LXXXIX. si eum rebus suis introierit, tunc tuo se Is , vel Donatio rerum suarum, Deo vel monaserio facta , Ipsus d natoris manu super altore ponatur , dicente ipso fratre et ecce , Domine , cum animo mea er pauper tale mea guidquid mihi DONASTI , Iihi RECON-

me ad alia properantem , iterum sistit. Est enim mere liturgica . Constat, in sancta mensa, convivio Dominico parata, quam Tertullianus

in fine libri de Oratione Aram Dei appellavit, dona & oblationes per illos, qui Missae sacrificio intererant, fieri consuevisse , ex quibus panis &vini pars in Christi corpus & sanguinem verbis

a sacerdote prolatis conVerteretur. Hinc antiquissimi libri liturgici in Canone actionis statim, post

94쪽

post consecrationem nobis servarunt hare verba, veterrimam formulam , castaeque religionis. plenissimam, exhibentia: offerimus majestiti tuae DE

TUIS . DONIS . AC . DATIS : haec dona, hcc munera,

haee sancta sacrificia illibata : quae verba ad unum

omnia in nostra quoque liturgia recitamus & recitarunt majores nostri. Conser aureum Gelasianum Codicem sacramentorum Romanae Ecclesia libro III. pag. I97. cujus editionem debemus Uenerabili viro Iolepho Mariae Thomasio S. R. E. Tituli Equitii presbytero Cardinali, ob antiquam

pietatem, penitioremque rerum ecclesiasticarum scientiam summis laudibus praedicando , cujus inclyto nomini doctorum & proborum chorus asisurgit universus , mihique illud identidem repetere jucundissimum est , plures annos stricta tanti viri necessitudine uso. Pro Gelasiano Codice, si opus est, vadimonium sistit Sacramentarium Gregorianum apud Iacobum Pa melium to. II. Liturgicorum pag. I 8 I. cumque eo Liturgia Gallicana a Mabillonio illustrata libro HI. pag. 328. In Li- turgia sancti Marci cura Guillelmi Cardinalis Sir- leti ex veterrimo codice Rostanensi eruta & Parisiensibus typis expressa A. D. II 83. haec Verba exhibentur pag. 48. quae TUA sunt, DE TU Is bonithcc proposuimus coram te. Eadem serme super

sunt in sancti Basilii utraque Missa , Graecorum in Euchologio Iacobi Goari pag. I 68. 8c Coptitarum apud Eusebium Renaud otium in Liturgiis orientalibus tomo I. pag. II. &68. in quibus haec

95쪽

8 Discus CHRIsTIAN Us πῖ latine sectus a Uictorio Scialachio Maronita eLibano , apud quem pag. I9. editionis Augusta-- haec habentur : o erimus tibi has TUAS OBLATIONES ex eo, quod TUUΜ es . Gregorius Na-Σianetenus item Arabicus, eodem interprete , ita habet : o erimus tibi haec SACRIFICIA TUA ex iis, garae TUA sunt . Consenat Iohannes Chry stomus, cujus Missa apud Goarum pag. 77. haec praesert : TU A ex TU Is tibi osterimus . Eandem sermulam habes in Missis Naγianzeni & Marci Evangelistae apud Renaud otium to. I. pag. IOS.&137. His planum redditur, sormulae disciplinam Occidentalibus aeque ac orientalibus omnino unam & communem fuisse . Ex latinis eam declarat Venerabilis Hildebertus Cenomanensis antistes in versibus de Mysterio missae , Operum pag. IIAS. Est locus, qui praeteriri non debet: DE DONIS , PRO PRUSgis DATIS , tibi munera pura, Munera sancta , sedct immaculata , damus :DONA qui m, nobis Domino data, nam quod in escam 'DONAT , nos si , SACRIFICANDO DAMUS. Dona sunt quae a Deo accepimus , data sunt, quae nos de ejus donis eidem offerimus . Literales in rebus liturgicis explicationes mysticis sunt praeferendae : quod in Elogio historico summi viri Cardinalis Thonrasit alibi dictum. Ab onuphrio Pan vinio in Explicatione mysteriorum Missae in MS. codice Vaticano q973. sol. I 83. a. locus scillustratur : HAEC DONA . Ante consecrationem

plura sunt ; post consecrationem unum ct idem. Non enim aliud sub illa panis O viri specie t

96쪽

COMMENTARIO ILLUSTRATUS 69ueque aliud sub specie panis , auudsub specie vini; cAp. xvi

Ied idem penitus sub utralibet continetur. Haec a tem verborum inculcatio ad assectus rum ineutium iam pertinet. Vocantur autem quae ad altare of runtur DONA ct MUNERA. Paulus ata Ebraeos v. I. de pontisse loquens : ut o erat, inquit, DON AO SACRI FICI A pro peccatis. Christis I e in Es-- gelio Matshaei v. a . s offers MUNUs tuum ad altare . Et in Genes IV. ag. respexit Dominus ad Abelo ad MuNERA ejus. Haec Pan vinius. De crucis fgnis , quae a sacerdote super i istiem donis ac δε- iis , in Christi corpus & sanguinem versis , fiunt, consulendus Clauci ius de Uert in Explicatione Caeremoniarum Ecclesiae to. I. cap. III. pag. I 87.& I9o. edit. II. Hildeberti pura & simplex interis Pretatio me retrahit , ne in ejus operum albo censeri posse arbitrer Expostionem Mime, quam ex conjectura eidem adscripsit auctor postrema editionis Antonius Beaugendre . Scriptor enim apusculi totus est in mysticis originibus congerendis, ab ingenio Hildeberti alienis, etiam pag. II 22. ubi locum superius adductum aliter ac genuinus Hildebertus explicare conatur. Hactenus dietamirifice illustrabuntur , si ex libro Pontificali pulcherrimum locum adduxero , dignum certe qui huc adducatur . Est in Leone III. pag. a I 2. ubi egregia , ab eodem pontifice in Basilicam Ravennatem sancti Apollinaris collata beneficia , recensentur : super altare vero I us Iaerae basiacae ob Bonorem omnipotentis Des , oe beati Petri Mos II, DE HUIUS DONIS ac DATIS fecit tessem Iericam rosatam habentem in medio crueis de rernoctavo eum orbicuos. Verba indicanis, Leonem non de

G suo

97쪽

m D Iscus CH 'IsTIANus suo , sed de oblationibus & eleemosynis, Vaticanae principis Apostolorum basilicae per Christianos datis , ea, quae praemittuntur , in aede sancti Apollinaris fieri jussisse . Dandi formula habet hic luam

Venerem. Ex veterum latinitate manavit, apud quos res votivae Deo dari dicebantur. Post Gruterum pag. IV. I a. unum & alterum exemplum

profert Tomasinus in opere de Donariis cap. I. in fine . Formulam de donis Dei a piis Christianis usque ad saeculum XII. custoditam nuper didicimus ex Iohannis Friderici Schannati Vindemiis

literariis pag. 65. I. V XII. ubi in donatione coenobio sancti Stephani Herbipotensis facta A. D. IIo . haec offendimus : Ego uisertus uxor mea Mathitis modicam pridem OBLATIONEΜ DE DO-NIs DO HINI ad altare sancti Petri Apostili re

XVII

borares etiam dia

ORbiculorum mentio in fine capitis vi. injecta

me monet, ut fidem liberem, quam oppigneraveram , de iis insta me acturum pollicitus. Erant orbiculi scuta rotunda, seu mavis clupei , quibus sacrae imagines atque historiae continebantur . Nicolaus Alemannus in Dissertatione de Parietinis Lateranensibus cap. IX. pag. 68. lapidem anaglyphum dedit ex Τicinensi basilica sancti Michaelis, ubi Christus Dominus in orbieulo exstat medius inter sanctos Apostolos Petrum & Paulum . Titulus sancti Petri ad Vincula marmoream tabulam servat cum epigraphe insigni. a viris doctissimis memorata. Eam adducunt purpurati viri Baronius A. D. 33 i. q. v m. dc Norilius in Historia Pelagiana lib. II. cap. XXm. in fine, non tamen Dissiligo by os e

98쪽

men per omnia accurate descriptam . Adduxit p. xvii etiam Holstentus in notis ad Collectionem Romanam , & ex eo Petrus Relandus in Fastis pag. o λ. Pagius quoque A. D. M I. q. v. Nonnihil accuratior habetur in Propyleo Bollandiano pag. 78. Nos primum ex ipso marmore albo fidelissime exceptam hic damus. Est parieti s nistro afixus lapis sub organis contra mausoleum Iulii II. Pont. Max. Consulatus ei sibjectus minutioribus literis , quam reliquus contextus repraesentatur , ut in alia inscriptione hac vetustiore apud Mabili nium in Supplemento diplomatico pag. II q. &Bonarotium in observationibus sacris pag. XVI.

Notae chronologicae congruunt A. D. 332. quo Iohannes II. Pont. Max. Bonifacio II. mccessor est datus. Urbulum recte orbiculum explicat Daniel Papebrochius; sed vir doctus mensem ea voce denotari male ominatur . Gaseum votivum cedrinum denotat, quem Severus Tituli beati Petri G a avi Disitigod by GOrat

99쪽

3a DIsCUS CHRISTI AN UscAp. xvii a vinculi S presbyter patrono suo munus offert cum ejusdem Apostoli essigie , seu thorace . Siquidem thorax pro cl eo , sive orbiculo , sumitura nostrate Rufino in Histor ia ecclesiastica libro xi.

cap. XXIX. ubi THORACES Serapidis memorat , ρω

Alexandriae ) per lingulas quasque domos in stari tibus , in ingressibus , in posibus etiam ae fenestris reant. Locum Rufini perpendit Iosephus Scaliger in Aniinadvertionibus Euseb ianis ad annum Abrahami a 286. Protomas Serapidis Italicebuss) Rufinus thoraces dixit . ci ei tamen imaginibus instrueti suspendebantur , & detrahi poterant; sed thoraces atque orbiculi, de quibus loquimur, in rem aliam, puta parietes , etiam infixi. Salmasus ad Vopiscum in Probo cap. XXm. sacroroultus in thorari s pictos aut caelatos adnotavit. Trebellius in Claudio cap. III. auctor est: , Hapeum aureum , Senatur totius judicio, in Romana curia collocatum , ut etiam nunc videtur . Expressa THORACE vultus ejus imago; idest in ipso thorace, seuchpeo aut orbiculo expressa suit Claudii imago, protome dicta. Neque enim locus per se clarus, Scaligero Sc Salmasio erat sollicitandus. Martialis quoque initio libri vHI. Minervae clypeum, thoraca appellavit . Clypei habentes imagines De rum & Caesarum ex auro Sc argento pegore tenus in signis militaribus cohortium suspensi praeserebantur: quos in veterum nummis cusos passim adspicimus . Adi Eet echielem Spanhemium to-mOII. magni operis pag. 23s. R a 37. Hujusnodi orbiculos in muli vis Clampinianis reperies . Erant etiam orbiculi coloribus secati & acu picti , sive arte plumaria contexti, de qua Bernardinus Bal-

100쪽

CoΜΜENTARIO ILLUSTRATUS SIdus in Lexico Vitruviano, & Cangius in Glossa--2Vitio . Iidem orbiculi coelitum imaginibus destinati, praesertim in monumentis Christianis, passim

occurrunt: qu*d patet ex limbo aereo, ad sanctum Disthodum attinente apud Bollandianos hagiologos tomo II. Julii pag. 387. In medio altaris La gobardici , a me superius memorati, exstat orbicuus cum imagine servatoris Christi Domini . In vestibulo ipso Observationum cI. Bonarotii ad sacra vitra exstat sarcophagus Christianus cum or-δicuis medio viri & mulieris , quorum corpora subtus clausa fuerunt. Orbiculi historiis quoque in sacras vestes inserendis variabantur. Anastalius enim pag. I 83. ait, Leonem III. pontificem v visse in Titulo saneti Pauli vestim In ORBICULIS G sectabis , habentem Bisorias Annuntiationis sanctorum Ioachim Θ Anms . Infra pag. I9Ι, me

morat eruces de Mosoctavo cum ORBICULIs , ab

eodem pontifice factas in basilica sancti Petri. Pag. 2O8. eum obtulisse ait tabulas, seu pro Θ

ORBICULos de Mosoctavo, diverss depictos Bisi riis. Rursus pag. 2o9. idem pontifex in basilica

Liberiana curasse dicitur vesem albam ho fericam. royatam , ornatam in circuitu de re sociato, in medio habentem crucem cum ORBICULIS de Moso elavo. Mox pag. a Io. in diaconia Apostoloruiaria lata ORBICULos de chvsociato cum stericidis de rio. Leo IV. pag. 283. in circuitu altaris sancti Petri secit cruces oegammadias de ch sclapo cum ORBICULIS, in quibus sunt imagines A Uulorum . Ad haec pag. 29 I. in eadem ecclesia secit seses s ricas duas , ex quibus una habet in medio tabulas derer sociavo,stalia habet in medio cruces' REI