Pauli Manutii In orationem Ciceronis pro P. Sextio commentarius ...

21쪽

ARGUMENTUM ORATIONIS

PRO P . SEXTIO.

P. sE X T I v s , cum, Lentulo O Metello cos.

tribunus pl. esset, omnem uim tribunatus sui ad ciceronem patriae restituendum maximo animo contulit . eius conatibus cum P. Clodius, qui Ciceronem urbe expulerat , homo seditiosus , ac turbulentus, obsisteret; fantum, ut v I II. kal. Feb. inter eos qui Ciceroni fauebant, et Clodianos magna pugna , armatis utrinque hominibus , committeretur . eo nomine, anno post , Marcellino ,

Philippo cos. P. Sextio M. Tullius Albinouanus detulit nomen, eumq; lege Lutatia de ui apud M. Aemilium Scaurumpraetore postulauit. defensus Sextius cum ab aliis , tum a duobus p santissimis oratoribus , Q. Hortensio , et M. Tvιlio Cicerone , atque absolutus est . itaque ipse Cncero lib. I I. epist. ad Q. statre, Sextius, inquit, noster absolutus est III. id. Mart. O,quod uehementer interfuit reip. nullam uideri in eiusmodi

caussa dissensionem esse , omnibus sententiis ab *Iutus est . Exulauit tamen postea hic ipse Sextius:

quo crimine condemnatus, pro certo dici posse non arbitror: puto tamen, quod a Pompeio aduersus Caesarem stetisset: id quod constare potest

Mel ἡ lib. v II. epist. ad Atticum . quidquid si, certe, nisi post interitum Pompeis, non ea ulas nit . extat epistola, qua ei Cicero consiolationem actibet, lib. v. eam, quae familiares nominatur. DE GE-

22쪽

ORATIONIS PRO SEXTIO.

A v s s A P. Sextis, quia continet accusatio

nem O defensionem, est in genere iudiciali: quia uero partem habet honestatis , O turpitudinis , in ea generis parte sita est, quam rhetores dubiam Oanctipitem nominarunt. turpitudo pat bat in eo; quod Sextius armatorum multitudine eontra leges in publico usus erat: honestas in eo, quod , multis ante uulneribus acceptis , uitam suam, ne uim iterum eandem pateretur, necese sartopraesidio munierat. pugnat igitur cum tum pitudine honestas: utra uincat,apud iudices quaessio est. Quod ad Rabum pertinet: cum de nomiane controuersia sit, quia uim fuisse accusator ait, defensior negat, status es is, qui definitivus appellatur . quod si quis causam Sextii non ad demnitiuum used ad generalem statum reuocet: his , ut quidem ego sentio, non omnino nihil uiderit . cum enim in ipsam rei naturam diligenter ins Acio; facile fit, ut in hac caussa generalem satum esse putem: quia, cum de Sextii facto conueniat ;quale sit, quaeritur, iustum scilicet, an iniustum quam generali statu contineri quaestionem nemo nescit. Et quoniam hic status duas in partes diactribuitur , iuridicialem hic agnosico: quia, cum Sextius aequum O rectum fuisse dicat, praesidium vita aduersus uim comparare ; aequi O recti na-

23쪽

tura qmeritur. Rursus, cum iurissicialis in abs lutum, O assumptiuam diuidatur: hic, exclusa ab oluta , locum habet assumptiua: quia res ipsa per se satis est infirma ,bed defensione nititur extrinsecus petita. spumptiuae autem eam partem intelligo, quie dicitur remotio: quia D tum reus nou negat , sita crimen i se remotum in P. Clodiutransfert. Cum uero in purgatione tria considerentur , imprudentia , casus , et nece istas: neci statis partem Sextius a pumit: cum D, necessitate coanum, armatorum hominum praesidio usum es e confirmet. quid enim faceret, cum in templo Joris multis uulneribus concisus, ac pene Oc usus , uitam non iure o legibus, sed ui ct armis aduersus inimicorum audaciam ac furorem tuen

dam esse didicisset ρ Est igitur Sextii caussa satus

generalis, iuridicialis, assumptiuus, ex conce stone , cum purgatione per necessitatem. quod δε ad Hermogenis doctrinam, sanem hoc genere praeclaram, respiciamus: status erit qualitatis: quia de qualitate rei, utrum iusta fuerit, an inlulla, consideratur . erit autem in qualitate :quia Sextius uniuersum factum in se ipsum refert, cum se quidem armis Uιm esse dicat, uerum

ob eam caussam, quae iusti simas , ut salutem

suam uitamq, seruaret.

24쪽

Exon Di A oratoribus in genere demo strativo libera scint , in deliberatiuo O iudiciali non sunt , sed causis deseruiunt, O d causarum ui ur natura ducuntur . et qreia caussarum plura genrra sunt: in delit, ut mordiorum plura quoque genera vasiantur. caus a Sextu est in genere iudiciali, et elit huius generis in ea parte , quae anaceps appellatur. In ancipiti cavsya . cum honestas O turpitudo sibi inuicem aduersentur, i beneuolentia si itur exordiu m. cum enim , ut dixi, turpitudo ct honestas versentur in causa , eaeq; iudicis animum diuerse trabant: addenda sunt uires. honestati , quo plus ad commouendum ac persuadendum ualeat . sit autem firmior honestas caussae , si cum iudicis beneuolentia coniungitur . nam cum iudicis animus , dubia quadam turpitudinis.

honestatisq; specie disi militer affectus , neutram in partem propendeat: facile , si quid ad alterutram accestberit m9menti, commouebItur . cum uero intcr eas rationes , quae ad conciliandam benevolentiam ualent , minime omnium ea sit imbecilia , quae a rei persona proficiscitur: nihil enim. reo potest esse optabilius , quam ut ijs,ὰ quibus

iudicatur , carus sit: propterea de quatuor locis , unde comparatur beneuolentia , eo primum ut tur Cicero, qui est omniu ut lissimus, maximeq;

necessarius. Et quoniam non satis est , s a perso-

25쪽

na rei benevolentiam quaeramus ,sed ab pss ipsis rebus quaerere debemus , quae inter prauare Iacta maxime excellunt: hoc ipsum quoque aculi1-simi orator ingenη ct uidit facile, o obseruauit. nam cum recte facta possint esse quamplurima; cum; inter haec ipsa nihil praestantius habeatur,

quam de patria bene mereri: optimam ac perfectismam comparandae beneuolentiae ratione in uit, cum 2 commemoratione beneficiorum, quae Sextius in remp. contulit, orsius est. Iam, cum euiusde generis non omnia beneficia sinit: quod erat omnium maximum, id nominauit. est autem omnium maximum ipsa reip. salus, atque liber las . quam duobus in locis exordi sui Cicero, primum tecte, deinde aperte, P. Sext summo Iudio summaq; uirtute construatam significat: tecte , cum ait; Qui auderent sie, Osalutem suam indiscrimen offerre proflatu ciuitatis , et pro comuni libertate: aperte , cu illa pronunciat; Vno albectu intueri potestis eos, qui cum sienatu, cum bonis omnibus remp. assictam excitarint, O laatrocinio domestico liberarint, maestos, sordidatos,

reos. Et quoniam in defensionibus id primu ess,

ut reumsublevemus ; alterum, ut aduersarios dea primamus; ut alteri beneuolentia, alteris odium concilietur: in hoc exordio O utrunque, σ, quo conueniebat, loco factum est. nam cum reo tam

consuluisset in eo, Intueri potestis eos , qui remp. afflictam excitarint, mactos, sordidatos, reos :

Diuili

26쪽

proxime intulit, Eos autem, qui omnia diuina , O humana uiolarint, uexarint, perturbarint, euerterint,nonsolum alacres utosq; uolitare,sed etiam uoluntarios fortissimis atque optimis ciui-buspericulum moliri, desie nihil timere . ita, cum ex una parte summum Sextii beneficium, ex alte ra graui1 imas aduersariorum in remp. iniurias constituat; eaq; non dister ste, O ex interuallo,sid proxime , nulla interiectione commemoret; quo res utraque ex propinqua rei contraria comparatione maior appareat : consecutus est id, quod ad absolutionem rei quasi uiam munire iam significauimus, ut et honestatem caussae iudicum beneuolentia confirmaret, O turpitudinem , odio in aduersarios concitato , ita debilitaret, ut cum honestate congressa facile cederet. Est autem O illud non uulgaris artificii; idq; ad comparandam beneuolentiam ualere anti qui rhetores dis runt ; quod , cum maximum Sextis beneficium ostendisset, maximum eiusdem incommodum proximum demonstrauit. ad illud enim, Qui remp.

as*ctam excitarint , qκod amplissmis praemiis digni ssimum essee beneficium uidebatur , apposuit,

ad elicienda misericordiam, Maesos ,sordidatos, reos, de capite, de fama , de ciuitate , de fortunis, de liberis dimicantes. Eodemq; consilio, cum de aduersariis dixisset, Qui omnia diuina O hu

mana uiolarint, uerarint, perturbarim, euert

rint, quod erat crimen poena grauissima notan-B a dumi

27쪽

dum; adiunxit , ad commouendam indignatione , onsolum alacres latosq; volita resed etiam Π0luntarios fortissimis atque optimis ciuibus periculum moliri, de se nihil timere . quofacto aduer sartu odium ex improbitate quaesiuit, qui omnia diuitia, humanaq; uiolarint; inuidiam potentia quia deinde,alacres laetiq; uolitantes, periculum aluis creent, de se nihil extimescant. cIC

28쪽

CICERONIS ORATIO Uc.

PRO P. SEXTIO.

S i quis antea, iudices, mirabatur, quici es set, quod pro tantis opibus rei p. tantaq; dignitate imperii nequaquam satis multi ciues forti, & magno animo inuenirentur, qui auderent se ,& salutem suam indiscrimen offerre pro statu ciuitatis, &Pro communi libertate: ex hoc tempore miretur potius, si quem bonum,&fortem ciuem uiderit,quam si quem aut timidum, aut sibi potius,quam reip.consulentem . nam, ut omittatis de uniuscuiuque casu cogitando recordari,uno aspectu intueri potestis eos, qui cum senatu, cum honis omnibus remp. afflictam excita rint, & latrocinio domestico liberarint , maestos, sordidatos, reos, de capite, de fama, de ciuitate, de fortunis, de liberis dimicantes; eos autem, qui omnia diuina,& humana uiolarint, vexarint, perturbarint, euerterint, non solum alacres

laetosq; uolitare , sed etiam uoluntarios sortissimis, atque optimis ciuibus periculum moliri, de se nihil timere . in quo cum multa sunt indigna, tum nihil minus est ferendum, quam quod iam non per latrones suos, non per homines egestate,

29쪽

& scelere perditos, sed per uos nobis, per optimos uiros optimis ciuibus periculuinferre conantur; & quos lapidibus,quos

ferro, quos facibus , quos ui , manu, copiis delere non potuerunt, hos uestra auctoritate, uestra religione, uestris sententiis se oppressuros arbitrantur.

Commentarius Pauli Manutii.

Nos est mihi consilium, in hac oratione explicanda facere id, quod ὰ nimium multis hoc tempore

factitari uideo, qui annotandis atque enumerandis figuris,quasi colligendis in littore lapilli pueriliter occupati, si metaphoras aliquot, meto miraq; annotauerint,magnumst , ac memorabι- is praesitisse aliquid arbitrantur: interea neque deprauatis locis medicinam adhibent ullam, O, ubi ex intima lassoria, antiquitatis ue cognitione promendum aliquid est, aut tacent, aut irasie g rant, ut, eos in rebus Romanis plane hostiles esese facile intelligas. ego istiusmodι artificium aut omnino praetermittam silentio , aut per admodupaucis locis Irictim O modice attingam, cu alqs de ca sis, tum quia de hoc toto genere alius mihi locus, aliud ad dicendum tempus constitutum est; quo ea cum studiosis communicare in animo habeo, qua non de uulgaribus rhetorum haucta libris, sed, duobus eloquentiae luminibus , Demostheneae Cicerone, diligenter re accurate inui-- cem

30쪽

cem conferendis, obstruata d me, atque annotata , non nihil utilitatis iis,qui de eloquentiae laude cogitant , allatura esse confido. SI quis antea: proprium pene, ac perpetuum hoc Ciceroni est , ut , quas caussas defendit, earum euentum ad publicam utilitatem pertinere demonstret .sicut hicctatimi principio ostendit; nisi absoluatur Sextius ,fore, ut uix ullus postea ciuis reperiatur,qui se in discrimen offerre pro salute publica uelit. Opibus rei p. opes resp.dignitatem imper' nominauit; quod, ubi opes , ibi praemia speramus ubi dignitas, laude commoti mur. Communi: publicam caussam cum prinata coniunxit; ut hoc dicat. si quis de statu ciuia talis non laborat; suae tamen libertatis caussa , quam in communi esse inclusam intelligit, ad subeunda pericula , ad repellendos improborum impetus excitetur . Ex hoc tempore: multo enim magis, quam antea,dominatur improbitas. quod ex eo patet , quia P. Sextius , T. Milo , P. Lentulus , optime de rep. meriti, acerbissime uexantur . erant autem rei, de vi uterque , Se tius , O Milo. de Lentulo rogationem promulgauerat C. Cato tribunus pl.ut Ciliciae , quam regebat .imperium ei abrogaretur. quae colliguntur in orationis epilogo. Bonum, & fortem: Bonum , ut sentiat , fortem, ut audet quae reip.ratio

postulat. in multis enim recte sentientibus fortia ludo desideratur. Sibi postus: qui bonus ciuis