Pauli Manutii In orationem Ciceronis pro P. Sextio commentarius ...

41쪽

se, quasi armorum studio, in maximam familiam coniectis et, exterminandum ex illa urbe curauit. qua de causiadi tum conis uentu S ille Capuae, qui, propter salutem illius urbis consulatu conseruatam meo, me unum patronu ad Optauit, huic apud me P. Sextio maximas gratias egit: & hoc tempore iidem homineS,nom Ine corri

mutato coloni decurionesq; , fortissinat atque optimi uiri, beneficium P. Sextu testimonio declarant, periculumq; decreto suo deprecantur.

COMMENTARIVS.

Quaestor : gesto tribunatu militum, quaesturam petebant: isq; primus in urbe gradus honoris erat. haec agemus in libro de magistratibus. Collegae mei: in confiιlatu: quo ecto,in Macedoniam

ruit pro consele: ex ea reuersus,accDsatus a M. Coelio, condemnatus es. in oratione pro Coelio.

Sorte: Aorte enim quaestores ibant inprouincias. Societate consiliorum: quia cum Cicerone conquie de republica , quae ad patefaciendam in opprimendam Catilinae coniurationem pertinebant , communicauit, ct ad eum C. A ntonii, cuius erat quaector , consilia detulit . ad quem lib.

VI I. Din. Io 8. itascripsit. Si falsa fuerunt, qua tu ad me, ut ais, detulisti: quid ego tibi d beo ἰ sin uera: tu es optimus tectis, quid mihi populus R. debeat. Non nullius officii reli-

ς gione

42쪽

gione: quia, cum βι quaestoris o consulis maxima necesstudo, uidetur ab ostio Sextius discesse sisse , qui consilia sui consistas alseri cossuli prodiderit . uel expone sic. non explicabo quaecunque ad me Sextius detulit: quia contra officium videar

fecisse , si , quae Sextius ad me secreto detulit , ut potius republicae saluti quam consilis sui uoluntati satisfaceret, ea nunc omnia commemorem.

De Antonio nihil dico : oceurrit suspicio-Mi. nam quod intelligit, ex eo, quod dictum est , posse aliquem colligere, Gr existimare participem catilinae colurationis Antoniumfuisse: ingenio se facit, ut hanc suspicionem neque confirmet, ne

hominem eum, quem in consulatu collegam habuerit , in exilio satis misere uiuentem ,suo tessia munio condemnet; neque tollat, ne, quae a Se

rio de illius consiliis ad se delata significat rea Omania uideantur. propterea , ne si sciat aliquis , ergo tu cum Catilina consensisse antonium confirmas: ego, inquit , nihil dico , neque participem illius coniurationis fuisse , neque non fuisse : hoc unum ico ;s negare uoluisset, se Catilinae partibus haerere ; aut saltem di maularo; futurum fuisse , ut ille inetum ciuitatis eam , qua de ipso erat ,suspicionem aut omnino tolleret,aut certes daret. neutrum tamen fecit. Gr est anima mertendum, quod , cum hic quasi lubrico in loco Cicero uersetur, quia ,si Sciti, quaesuram laudat , Antonium urtuperat, si Antonium eXcu' . C . a. sat,

43쪽

e o M MENTARIVS

sat, Sextus caussam non Dbleuat s lubrico, ut dixi , in loco consitutus , ad Sextium , cuius per culum agebatur, potius , quam ad Antonium, inclinat: O cum ait,nunquam illtim neque negaare , neque disimulare uoluisse, non alienum cicatilliue consilηsfuisse tacite significat: aperte non exponit , ne miserum hominem suo testimonio premat. Sustinendo : retinendo; ne longius pro aerederetur; ne coniuratorum in societatιmsese totum daret. est enim hic,si sinere , pro retinere , ut in epipola ad Varronem: Expentabam omnino iam diu, meq; suctinebam, ne ad te prius i equid scriberem,quam aliquid accepissem. O labro de amicitia: o prudentis ,susinere, ut cum sum , sic impetum beneuolentia. O ad Atticum, suctinere equos , suctinere currum. MO-derando : ut , si minus eum ad tuendam reip. causam possem traducere, a Rudio tamen coniurationis abducerem. hoc est enim , moderando. quo uerbo uitii correctio significatur ; ut modus imponatur in ea re,quae immoderate facta turpitudinem habet .moderatus autem Cicero, quia Macedoniam illi decernendam curavit: ut , ctim

κris alieni causa benssse cum Catilina putaretur, rursus tui riste ad rei publicae sudium sese conue

teret . quod O Tlutarchus in Ciceronis vita notavit. par prope laus: callide, I rope, addidit:

ne Sextium sibi in laude conserat; quod ille quidequasor multum rempublicam iuverit, non ta-

ae men

44쪽

tii.

men, quantu ipse consul. Antonii: C. entonii consulis , labe coniurationis infecti. Agri Gallici: Galliae cisalpinae , quae ad Rubicone amnem terminabatur . C. Marcellum 2 non eum, qui fuit M. Marcelli, uiri clarι mi, frater, Otonsiulatum est adeptus, de quo in oratione pro Marcello, Greps. fam. lib. x. sed eu,de quo mentio sit in orationem Catilinam. Quasi armorum studio: quasi O ipsi una cum uis in Iudo gladiatorio exerceri uellet. nam serui gladiatores , rudes ιn armis, exercebantur a lanistis in ludo , hoc est in loco, ubi non caedis , sed artis caussa arma tractabantur. cum igitur Capuae maxima familia , hoc est masmus siemorum numerus, familiam enim pro seruis non semel inurpat Cis in arte armorum ludicra uersaretur: c. Marcellus, qui eos ad coniuratorum partes cuperet adiungere, admiscuit sie ad eos, simulato armor ἄβtidio . Conuentus: sic dicitur de praesecturis . erat autem omnis Italia coloniae, municipia,praefecturae. Patronum: in ditione Romana patronos sibi ciues subiectae urbes deligebant, quem quaque maxime probabat. sic Allobroges Fabiorum, Syracus i Marcellorum patrocinio utebantur. de Capua uero a st con*le seruata etiam in oratione meminit pro Milone. P. Sextior non satis constat, abundet, nec ne; cum dixeriti huic. No in in e c o m m u lato : quia Cicerone consule conuentus Capuae dicebatur : tuac enim Σ erat

45쪽

erat ρη iura ; qκod legimus in Velleior eum autem haec oratio es habita, colona diribantur , post coloniam C. Caesare consule uata ab ipso te ge , missam qua de re Dio, AppIanus, Ira utarchus, ipse Cicero. Decuriones: frant decuriones in colonia, quod senatus Itomae; duumviri autem id, quod consules. hos o in municipiis puto fuisse. video enim eos cum quatuor uiris coniungi , in epipola tibi ι x a I I. sam. quatuor uiri porro municipiis , non coloniis, praeerant. quod ad Atticum hb. v. O x. constat. Forti s simi, atque optimi: propria, ct absoluta colonorum laus. nam ct fortes esse debent , ut eu ,

quo mi sunt , locum tueri pol t ; oe boni, M

RECITA, quaeso, P. Sexti, quid decreuerint Capuae decuriones: ut iam uirilis tua

uox possit aliquid significare inimicis nostris, quidnam , cum se corroborarit,eia fectura esse uideatur. DECRETVM DE CVRIONVM: non recito decretum officio aliquo expressum , uicinitatis , aut

clientelae, aut hospitii publici, aut ambitionis, aut commendationis gratia; sed recito memoriam perfuncti periculi, praedicationem amplissimi beneficii , uicem officii praesentis, testimonium praeteriti

temporis . Atque illis temporibus iis dem

46쪽

dem cum iam Capuam metu Sextius libe, rasset; urbem senatus atque omneS boni, deprehensis atque oppressis domesticis; hostibus, me duce, ex periculis maximis 'extraxissent: ego litteris eum Capua ac- cersivi cum illo exercitu , quem tum secum habebat . quibus hic litteris lectis, ad urbem confestim incredibili celeritate aduolauit. atque ut illius temporis atrocitatem record ari possitis, audite litteras ,'& uestram memoriam ad timoris

praeteriti cogitationem excitate. LITTERAE CICERONI s Cos. hoc as

mentu P. Sextii tribunorum pi nouorum, qui tum extremis diebus consulatus mei res eas , quas gesseram, uexare cupiebant, reliquio; coniurationis impetus,& conatus sunt retardati . ac postea quam est intellectum , Catone tribuno pl. fortissimo atque optimo cive, rem p. defendente , per se ipsum senatum populumq; R. sine militum praesidio tueri facile maiestatem suam , & dignitatem eorum , qui salutem communem periculo suo defendissenti Sextius cum illo exercitu summa celeritate est Antonium consecutus.

47쪽

P. SEXTI: patet, non esse reum ,sed puerum , rei filium: cuius tamen in uoce uirile quiddam

fui e dicit. Officio aliquo: vicium refert ad illa tria, uicinitatis, clientela , osci, publici.

- est autem inter uicinos, clientes , O hostiles , ψη so uicinitatis , clientela, hospitis iure , in conferendis osciis mutua voluntas. Vicinitatis: - oppidorum :vt,siserpinates , exempli caussa ,

aliquem Tusculanum, in vita aut fortunarum discrimen adducitum , decreto commendarent, uicia

- nitate adducti. Clientelae: ut, se Siculi ali-- quem e Claudia Marcellorum familia, in periculo constitutum, missis mam publicis litteris subleuandum curarent. Hospitii publici:

erant enim ciues Romariu non modo priuatorum

hominum ,sed oppidorum etiam, ac ciuitatum hospites . non aliqua , inquit , huiusmodi de caussa petitum a nobis hoc decretum, impetratumq; est. id enim ualet , expressum: quas Iudiosepetent bus concessum: cum hoc θonte cupideq; ab ipsis Campanis factum sit, ad grati animi memoriam significandam, Ambitionis: vi , cum aliquem candidatum osciose commendamus. Commendationis: quo gratior aliquis sit, bonamq; opinionem nostro testimonio consequatur. Perfuncti periculi: passive dixit: quo scilicet Capua Sextii uirtute ac vigilantia liberata es. Vicem: parem gratiam: quia praestim ti

48쪽

.ti ossicio acceptum a Sextio beneficium rem neratur . Domesticis hostibus i quinque coniuratis, de quibus Salustius, Dio , ipsi Cicearo in Catilinam, Lentulo, Cethego, Gabinio, Cepario , Statilio. Illius temporis atrocit,tem : quanam atrocitas, cu- iam domestici ho

ses deprehensi oppressiq; essent i inest paulo post

exponit , cum ait , Tribunorum pl. nsliorum, re- Iiqui; coniurationis impetus conatusq; retardati sunt. Tribunorum pl. nouorum: maximem Metellum Nepotemsignificat: qui Ciceronem tremo consulatus die concionis habendae poteria te priuauit. in quo Plutarchi άνις ορησLν licet cogi fere; qui Ciceronem contionanes potestate aduobtis tribunis pl. Metello Nepote L. Cabpurnio Boia priuaιum esse dicat: cum ea se ignominia ab tino tribuno pl. esse fectum, ine Cicearomoratione in Tifionem, Osam. lib. v. confimmet . ut omIttam id, quod ὰ Salusio docemur, Besiam Cicerone confide tribunum pl. fuisse. ut extremis consulatus diebus Ciceronem concione prohibere non potuerit: cum V. Idus Decembris, quod ex Dio m O Liuio constat, ultimus tribunorum pl. in magistratu dies fuerit . Metellum autem anno , qui Ciceronis cossulatum fecutus est, tribunatum pl. gessisse, nemo nescit. Reliqui coniurationis impetus: cum adhuc in urbe coniurationis occultae reliquiae superessent . Catone: qui Vticensis postea cognominatus. hic a

49쪽

COMMENTA R I v shic, cum audisset, Q. Metellum Nepotem tribus natum esse petiturum, quem de republica non Optime cogitare compertum habebat, ex itinere in urbem rediit, ut tribunatum peteret, indeq; pemniciosis Metelli collegae rogationibus aut conat bus obsisteret. Plutarchus, alii.

Hic ego quid praedicem , quibus hic re

bus consulem ad rem gerendam excita rit quot stimulos admouerit homini studioso fortassis uictoriae , sed tamen nimium communem Martem bellici; casum metuenti λ longum ea dicere; sed hoc breue dicam. si M. Petreii non excellens animo & amore rei p. virtus, non summa auctoritas apud milites, non mirificus usus in re militari extitisset; neque adiutor ei P. Sextius ad excitandum Antonium, cohortandum , impellendum fuisset datus rillo in bello esset hiemi locus; neque unquam Catilina, cum e pruina Appennini, atque e nivibus illis emersisset, atque aestatem integramnaetiis, Italiae caulas,&pastorum stabula pr clara cepisset, sine multo sanguine, ac sine totius Italiae uastitate miserrima concidisset. Hunc igitur animum ad tribunatum attulit P. Sextius : ut quaesturam Macedoniae relinquam , & aliquando ad haec propiora ueniam.

50쪽

a iam . quanquam non est omittenda singularis illa integritas prouincialis; cuius ego nuper in Macedonia uidi uestigia, non pressa leuiter ad exigui praedicationem temporis, sed fixa ad memoriam illius prouinciae sempiternam. uertim haec ita praetereamus, ut tamen intuenteS ,&respectantes' relinquamus. ad tribυnatum, quia ipse ad sese iam dudum uocat, di quodam modo absorbet orationem meam, contento studio, cursuq; ueniamuS. de quo quidem tribunatu ita di etiam a in Hortensio , ut eius oratio non defensionem modo criminum uideretur

continereo, sed etiam memoria dignam reip. capessendae auctoritatem , disciplinamq; praescribere . sed tam on , quoniam tribunatus quidem totus P. Sextii nihil aliud nisi meum nomenicaussamq; susti-rmit; necessario mihi de iisdem rebus ecse arbitror, si non subtilius disputandum, at certe , iudices , dolentius deploran

dum. A .

NIMIUM communem Martem m. laten: ter Agnificat Antonium consulem non alienum a

coniuratis fuisse, qui a pugna prorsus ab re ret .i M. Petreiit hie tantonu contulis legatus, Uso Antonio conside absente, quod expod