Pauli Manutii In orationem Ciceronis pro P. Sextio commentarius ...

221쪽

sui iudicii turpitudinem desperabat. ecce tibi consul , pretor, tribunus pl. noua noui generis edicta proponunt: ne reus adsit, ne citetur: ne quaeratur: ne mentionem omnino cuiquam iudicum, aut iudiciorum facere liceat.

COMMENTARIVS.

Du o l i: tribuni pl. 2Umerius o Serranus: qui tamen non intercesserunt.'Sustinere: si constalium intercedendi omitterent, quod contra uniuersum senatum omnesq; magistratus pugnare non auderent. quodsterare Miloni licebat: cum, homines deste Ios o contemptos in suscepto negotio fortes oe constantes fore, non admodum uer smile uideretur. Auctoritate: atictoritas est in iis , quorum extant in rempublicam praeclare facta. qui deinde cum aliquid agunt, recte agere putantur, ob eam, quam de ipsis iam homines praeceperunt, opinionem. Consilio : non tes mera ,sed sapienter: cum in agendo nihil per imprudentiam committeret. Per summum o dinem : at Itoreseratur qui est ordo in ciuitate princeps . Bonorum,& fortium ciuium: qui contra perditos ciues rempubucam fortiter defenderunt. ut Ahala, Nasica, Opimius, Marius . pro Milone. Et bonos, acfortes dixit; quia

neque boni, si timissi sint, neque strenui, si non

boni, reipublicae rationibus utiles fiunt. ideo supra, sentire, O facere, perfectae cumulataeq; ut

222쪽

tutis esse duit. Quid re p. republica dignumerat, ut is, quisceleratillimos ciues pro salute patriae necarat, ab indignissima exitu fortuna in patriam summa cum dignitate reduceretur. Quid se dignum esset: qui antea in rempublica multa beneficia contui set, eius maxime partes uidebantur esse, vi optimum uirum, salutarem p triae ciuem, vi pulsum, legibus restitueret. Quis ipse esset: erat enim is, qui σθerare summos honores posset, O egregia maiorum facta deberet imitari. Si moribus ageret:si more institutoq; omnivei resisteret. scin Caecinam locutus es. Visi forte, inquit, hoc rationis habuit, quoniam ,si facta uis non esset, moribus superior in possessione retinenda nonfuisset. Descendit ad accusandum: sic in Diuinatione locutus est:

Subιto nuc,mutata voluntate,ad accusandum descendere. Habitabant em m in collibus fere: O in foro, quod erat in planitie , iudicia fiebant. alibi, Descendere in campum. accusauit autem Clodisi

Milo, quod caedem in foro cum gladiatoribus f cisset. Dio libro xxx1x. Pristini illius sui iudic ii: uidetur significare, Clodii accusatorem in

aliquo iudicio, pecunia corruptum, praerearicaatum esse: cum dicat, hoc enim accusante. uerum, quo in iudicio id acciderit, compertum non habeo. nam, in iudicio de acris Bonae deae uiolatis id factum non esse, declarant illa ad Atticum uerba libro I. Cum accusator , tanquam censor bonus, homines

i diuitiasti t

223쪽

homines neqi i mos reiiceret. De insigni tamen, ac noto iudicio videtur loqui, cum dicat, Illius

sui iudicij. Consul, praetor, tribunuS pl.

Metellus, Appius, Serranus. Ne quaeratur: ine res in iudicio cognoscatur. unde quaestio. Iudi, cum , aut iudiciorum: opinor, quia edixerat, ne iudicium tillum ante comitia feret. uide hac de re Dionem libro xx XI x.

I D ageret uir ad uirtutem, dignitatem, gloriam natus, ut sceleratorum hominii corroborata, legibus iudiciisq; sublatiuceruices tribunus pl. priuato, praestanti se simus uir profligatissimo homini daret lan caussam susceptam affligeretp an se domi contineret uinci turpe putauit , ακ deterreri. etiam eripi reiecit : ut, quoniam sibi in illum legibus uti non liceret, cillius uim neque in suo, neque in rei p. periculo pertimesceret. Quo modo igitur in hoc genere praesidii comparati accusas Sextium, cum idem laudes Milonem inani qui sua tecta defendit, qui ab aris, focis ferrum, flammamq; depellit; qui sibi lice-

.re uult tuto esse in foro, in templo, in curia ; qui uitae praesidium coparat; qui uul- Meribus, quae cernit quotidie toto corpore, mouetur. ut aliquo praesidio caput,& ceruices,&iugulum,ac latera tutetur hunc

224쪽

hunc de ui accusandum putas φ quis enim uestrum iudices ignorat, ita naturam rerum tulisse , ut quodam tepore homines, nondum neque naturali, neque ciuili iure descripto, fusi per agros, ac dispersi

uagarentur, tantumq; haberent , quantumanu, ac uiribuS per caedem, ac uulnera

aut eripere, aut retinere potuissent i qui igitur primi uirtute& consilio praestanti extiterunt, ii, perspecto genere humanae docilitatis , atque ingenii, dissipatos unum in locum congregarunt, eo Sq; ex seritate illa ad iustitiam, atque mansuetudinem traduxerunt. tum res communem utilitatem continentes, quas publicas appellamus ; tum conuenticula hominum, quae postea ciuitates nominatae sunt; tum domicilia coluncta , quas urbes dicimus; inuento &diuino& humano iure, me nibus sepserunt.

Corroborata: ex impunitate: sublato enim iuriaciorum metu , aucta es hominum improborum audacia. Sublatis: hoc totum licet uidere in ratione post reditum in stratu. etiam in episola, Periucundae, ad Lentulum, hoc significat, cum ait: Qui, cum tribunus pl. poenas a seditioso cive per bonos uiros iudicio persequi uellet, exemplum praeclarissimum in posterum uindicanda sediti nis

225쪽

nis de republica sustulerunt. Etiam eripi reieci t: mendum patet: nec est, unde tollaturi consentiunt enim cum impressis libri, quos viderim , manuscripti. uideo sane tertium quiddam desiderari, quod referatur ad illud, An caussam sust stam affligeret λ nam cum dixit, Et uinci, ste-ctauit illud, Ceruices daret: cum autem, Detem reri, respondit ad illud, Se domι contineret. v rum, effortasse licetsententiam diuinare; quiabus tamen uerbis explicetur, apertum non est. certe aliquid huiusmodi congrueret. Et caussam affligere. Fecit, ut Oc. uel, O caussam asbiicere. est tamen haec ex eo genere coniectura, quod ego minime soleo probare cum inter me dum correctionem militudo tanquam a

finitas litterarum non est . An qui sua tecta defendit: suspicor aliquid in hoc uerborum ambitu desiderari. nam cum illa conclusio, Hunc de ui accusandum putas, ad Sextium manifestepe tineat : tamen haec prima, Quisua tecta defendit, qui ab aris focis ferrum flammamq; depellit, ad Milonem sine dubio referuntur. quare totum hoc, ut ego sentio, apte quadraret hoc modo: An, qui sua tecta defendit, qui ab aris focis ferrum fam-mamq; depellit, eum laudas: qui autem sibi incere uult tuto esse in foro, in templo, in curia , qui uitae praesidium comparat, qui uulneribus, quae cernit quotidie toto corpore, movetur, ut aliquo praesidio caput, O ceruices, O iugulum ,

226쪽

ac latera tutetur, hunc de maccclandum putas si sic legeretur, perfecta, ut opinor ,sententiae sit . sic autem legendum, cum ea, quae a me ditia ratio G, declarat, tum ea uerba, quae supra proxime scripta sunt: Quo modo igitur in hoc genere praesidii comparati accii as Sextium, cum idem laudes Milonem ζ Toto corpore: plus ursinti uulneribus acceptis. Neque Naturali, ne-uue ciuili iure: ius natura , omnium gentium commune est ; ius ciuile, particulare ciuitatum, loci rationem, hominum IngenIa accommodatum. Descripto : quaedam enim in legibus ex naturali iure scripta sunt , quaedam ex eqiure, quod ciuium sententia comprobauit.

Atque inter hanc uitam perpolitam hum nitate , & illam immanem mnil tam m- terest, quam ius, atque uis . horum utro uti nolimus, altero est lutendum . uim Iumus extingui: ius ualeat necesse eit , id est iudicia, quibus omne ius continetur . iudicia displicent, aut nulla sunt, uis dominetur, necesse est. haec uident: omnes, Milo & uidit, & fecit, ut Iu S experiretur , uim depelleret . altero uti uoluit, ut uirtus audaciam uinceret: altero usus necessario est , ne uirtus ab audacia uinceretur . eademq; ratio fuit P. Sextii,

si minus in accusando , neque enim Per

227쪽

omnes fuit idem necesse fieri) at certe in

necessitate defendendae salutis suae, praesidios; contra uim & manum comparaudo . odii immortales , quemnam ostenditis exitum nobis inquam spem reip. datis in quotusquisque inuenietur tanta ui tute uir , qui optimam quanque caussam reip. amplectatur, qui bonis uiris dese uiat, qui solidam laudem, ueramq; quae rat/ cum sciat, illa duo reip. pene fata, Gabinium,&Pisonem , alterum haurire quotidie ex pacatissimis, atque opulentissimis Syriae gaais innumerabile pondus auri, bellum inferre quiescentibus , ut eorum ueteres , illibatasq; diuitias in profundissimum libidinum suarum gurgitem profundat ; uilla aedificare in oculis omnium tantam, tugurium ut iam uia deatur esse illa uilla, quam ipse tribunus pl. pictam olim in concionibus explicabat , quo fortissimum, ac summum ciuem in inuidiam homo castus , ac non cupidus r uocaret alterum Thracibus, ac Dardanis primum pacem maxima

pecunia uendidisse , deinde , ut illi pecuniam conficere possent, uexandam his Macedoniam & spoliandam tradidisse ;eundemq; bona creditorum ciuium R. cum debitoribus Graecis diuisisse a cogere

228쪽

re pecunias maximas a Dyrrhachinis spoliare Thessalos , certam Achaeis in annos singulos pecuniam imperauis e , neque tamen nullo in publico, aut religioso loco signum, aut tabulam , aut ornamentum reliquisset hos silc illudere, quibus omne supplicium , atque omnis iure optimo poena debetur ζ reos esse hos duos, quos uidetis in

Displicent ἰε uel displicent ea , quae siunt; vel omnino no sunt . Vt uirtus audaciam uinceret: ut audacem virtute praeditus legibus puniret. Necessario illatam enim uim ui repellere coactus est .'Si minus in accusando : non enim in accusando Clodio Milonem est imitatus, sed in salutesua defendenda. Ο'dii immortales reum ciues improbisummis honoribus O potest tibus fruantur, boni tanquam nocentes accusi

tur; quid sperandum est i nihil scilicet no triste.

Alterum haurire: Gabinium, qui Syriae praeerat. Gurgitem: gurges, quod injcitur,absorbet: sic libidines Gabinii diuitias quamuis immensas exhauriebant. Villa: in Tu utino: qua

Tusculanum montem vocat moratione in Tisi

nem: quod ob altitudinem monti similior, quam villae , videretur . meminit etiam pro domo sua bis . Tugurium et ut illa hilla , cuius nomine summum ciuem olim in concione accusabat, tu-ggrium

229쪽

Alterum: Pisione; qui Macedoniam regebat. Vexandam Macedoniam: hoc est , quod ait in Pisonem: Macedonia condonata barbaris. In ea tamen de prouinciis consularibus no ideo Thraces ait in Macedoniam impetum fecisse , ut pecunias , quas Pisoni pro empta pace soluerent, ma-aimas cogerent , sed ut , pace antea magno pretio empta , exhaustas domos replere po*ent . utro-ique modograuiter , O contumeliose in Pisonem. Civium R. cum enim Graeci Romanis ciuibus magnas pecunias deberent, Pisioni lege Clodia permissum est, ut ius in liberos populos de creditis pecuni s diceret. deinde aut ius non dixit, aut ita dixit , ut bonis crura euerteret. de prou insci s consiui. pro domo sua, Psonem. Diuisisse: Apolloniatae CC talenta Pisoni Romae desderunt , ne creditas pecunias soluerent . in Psonem . de 'rrhachinis aute , Thebbalis , Achaeis, magno auri pondere 2 Pisone multatis , aut dir ptis , mentio fit in ea de prouinci s , ct in Pisi nem. Neque tamen ullo in publico, aut religioso loco: mirum ut detur, cum pectinIas maximas cogeret , locis eum publicis, ac religio-ss non pepercisse . Publica loca sunt , quo patet aditus unicuique , ut fora , theatra , basilicae, porticus: religiosa, Abdicata . Hos duos: Sextium , oe Milonem , de ui reos , Sextium accusante M . Tullio Albinouano , ut partim ex e-psstola III. libri II. ad Euinctum fratrem,'parao tim

230쪽

tim ex oratione in Vatinia colligitur ; Milonem accusante P. Clodio aedile, ut hic infra patet, O in oratione in Vatinium, et in Dione libro 3 9. utrunque tamen in eodem iudicio affuisse crediderim : cum dicat Cicero, Hos duos , quos uidetis.

Omitto iam Numerium , Serranum , Αelium , quisquilias seditionis Clodianae. sed tamen hi quoque etiam nunc uolitat, ut uidetis: nec , dum uos de uobis aliquid timebitis , illi unquam de se pertimescent. Nam quid ego de aedile ipso loquar' qui etiam diem dixit, &accusauit

de ui Milonem. neque hic tamen ulla unquam iniuria adducetur, ut eum tali uirtute, tantaq; firmitate animi se in remp. fuisse poeni teat: sed, qui haec uident, adolescentes quonam suas mentes colarent ἐille, qui monimenta publica, qui aedes sa, cras, qui domos inimicorum suorum oppugnauit, excidit, incendit, qui stipatus temper sicariis, septus armatis, munitus indicibus fuit, quorum hodie copia redundat, qui& peregrinam manum facinorosorum concitauit, &seruos ad caedem idoneos emit. & in tribunatu carcorem totum in forum effudit, uolitat aedilis , accusat eum, qui aliqua ex parte eiuS . furorem exultantem repressit: hic,qui se