De ligno sancto commentarium

21쪽

Dominici Insula, quam dicunt Hisp ani*lam paulo post ipsum repertu a magno Christophoro Corlumbo Genuensi nouum orbem, indeq; luem Moneream , gregariorum quorundam militum luxu ria, toto orbi nostro communicatam, lignum boCnobis sanctis1imum, Christ; misericordia,delatum est, quod incolar, quibus aduersus familiare malum , familiarissimum remedium est, Huyacan , , nobis Guaia can, appellare consueuere. Et si dei de lignum idem , ex Insulis alijs , nec non & continenti ipso, priore praestantius, validiusq; ad nos

Comportatum videatur, quod ob seliciorem in agendo euentum , maior/q; ex eo habita beneficia , sanctum lignum ab omnibus absolute habitu, praedicatumq; fuit. Sed ut Constatui verba omniis bus pateant, quibus res tantopere desiderata omnibus eluceat, ea non pigebit huc attulisse, libro enim decimo suae Historiae cap. a. dVIn plantaS ad mirandae Virtutis en narrat, de Gutiacan Insula:

Hispaniolae ita loquitor . . . A '

es mu' notorio, asst en la3 Indi ad , como en machad. partes deI mundo , donde Iehan deuado trab Ia

misma enfermedad, para remedio delia . . . . . .

Deinde paulo infra subdit...

22쪽

Es querito mu' excelente, ct innumer Fles Oeres e*eriHentudo, assi en estora partes, comoν Europa, ct donde de acas adeuado para esta yemeros en ferme d de Ira bura . Verum inferius proprijs notis describens planiam in lignum ipsum e planca caesum, haec duntaxat verba prosert. Tien ese arboi Ia eorteeta fora manebada de vende, O mas verde, o pardillo color , como Deo a , Θ paresfer Un caudo ouero,ὰ rodado, Ia holaueos semetantie ala dei madronno,pero e Ita es memor , ct. mas Uerde, F ecban Unas eosas amarissas porfrutro , que pareren mos dos auramures iun-ror et Ono a utro eri uuissen a seidorpor os cantos. Es madero mo forti Eimo , dipe do mucho , ct lene et cor aron quasi negro sobrepardo. At cum nusquam Consaluus aliquando de ligno

Guaiacan futuram nouisset controuersiam, a Uare ideo n; mis , puta de re notissima , loquutus est, de paucas e: u S solum attulit in medium conditioneS, ne impe osse lignum durissimum ,& grauissin iana, ehius meditui tum quasi ni rum est acl 1 so m inclinans Quibus nCS minime c Onien ri, Ultio scripti res ali is adire, Ecce stario cogimur , a Chalbus scilicet res alioqVi nos latens Europoos, turbem si 'iceat clarius elucescat. Ncq; on m in hoc nos p ccarc dicent a duci fata j, dum ab ri sci Consaluonestato quidem ungue dc Ced semus, recipi piMUS . tI-lcm scriptorem , qui solum per ea temporου , quibus lignum Gua iacan in Hilpaniam primum de-

23쪽

Iatum est, de eo pluries iam noto,& experto, pr. dcnter,& sine fuco sermone habuerit; qualis hecfecto solus fuit ut omnibus Assentientibus tes istur etiam Antonius Gallus quidam Uldaricu Germanus vir acris ingenij,& Alberti Cardinalis Moguntini familiaris., qui antiquissima Gallica affectus lue, iam q. licet multifariam afflictuis consumptu S, exiccatus, & ut jpse scribit vn decies unctus, salutis spe ompi tandem destitutus, nouo tamen ligni sancti tunc pridem delati medi.

camine uti decreuit, cuius benefigio, praeter v

nium opinionem, selicissime liberatus , alijs ser

ad interitum eodem morbo afflictis, non paucam attulit falutila spem,atque recuperata sanitate laetus , de ligno eodem sancto, coactu S qua si , pre Conium fecit, summaq. diligentia descriptionem & conditionem illius, post: alia multa, quae a doetissimis Medicis, Caesaris nomine, & alterius Germani Episcopi, Hispania S adeuntibuS, Vt veritatem ligni Guaia can, ex his, qui apud America

fuere, audirent, ingenue deportata intellexerat,

lib. suo. ad eundem Cardinalem scripto, posteris reliquit, ut infra. A fateria eius Unguinosa est, color qui buxo, sed nigrescens , atque id optimum putant , in quo quamplurimi; nigri erit, et erum ita quod buxeum est, ab eo quod nurum differt, ut hoc intus, iPudextra sit, aut Planius dicendo,Vt medulia nigrum sit. Ponderosissimum est ipsum tignum, itaque eius nutu quamquam minutissima pars in aqua sun

24쪽

robur omne superat, tumpraedurum es, Ut quam minime hiet, neque enim adhuc Vidimus quod rimas traxisset , ct qui Oendunt fatiscere negant. Vritur ,ac inflammatur, odore non insuaui. Abisecenseo, gummi profluit , quod nondum scimus quem in Usum cedat , subnigrum erit, ct statim postquam deciderit perdurum . Cortex haud itari us sed immodice durus. Inibus inditi s ani maduersi eripse haud credo, Ct qui id a Derent lateant emptorem: Nam ut co ris discerni- eulo fallatur quis, in quo uno omnia haec con-ν nire possunt 8 Pinguetudo res aceum quo dam spirans , Pondus quale nutat praeterea δε-gno , deinde hoc quod defuit ab insummato, OUiY secabilis eius durities, quod in aqua etiam mino tissime incisum non supernatat, o sapor qui

semeIcognitus nunquam errare sinet, nequaquam ingratus est itae omnibus, mihi etiam iucundus . No n durare alitem decoctum eius in aeritate , post tertium enim diem muc fit,in hieme Pauloserius. I taque elimendum quod quam maxime pinguescit, edi pondere Ualet,eius es enim senerita, leuitas, O

Et alibi infra , . Sapor primum gustantibus subacidus, paulatim o escenti iocundus. Et in irata . Neque ita grauis Guaiaci sapor est, Ut melle temperari pollulet , immo si per medicos Aeeat λ ubi non gratus. Haec Vluaricus. Atili

25쪽

Atq: descriptioni huic sapientisisimum Fernelium non te inere, etsi more suo tacite, subscripsisse iudicandum cst , quippe qui, omnibus ipsum praece dentibus postpositis scriptoribus, unum V id ari cliaudiendum in hoc esse decreuerit: Vldaricum por ro primum apud nos diligentem ligni gua iaci de scriptorem, qui ob admiranda beneficia , praeret omnium hominum opinionem , tum sibi, tum alijs etiam ex eo generosissime prastita, cum d uinum illud , e caesoq, delapsum auxilium coactus confiteatur, meritissime insuper, quacunq, possit ingenij ope, ab obliuionis iniitria praestantiam

eius se vindicaturum pollicetur. Quare Fernelius cum de luis venerere remedijs verba fecisset, ijsdem prorsus verbis, in ordinem duntaxat meliorε digessis, eamdem descriptionem recitauit, quam hic referre non pigcbit, Inquit enim . Cortex htitus cum ad nos pertienit, colore cis ritio, haud ita densus, sed immodice durus, color qui bruxeo segni externe parti, ni rescens inteν ne,quam medubium dicunt. Pondus ei quati nu/ti praeterea tigno, nulla eius quantram Sis minima

pars in aqua fluitat, sed mergitur cotinuo, &Dθ- sidit. Duritie robur omne superat , ct ideirco quam minime hiat, neq; facile videas quod rimas

traxerri. Vritur ac insammatur odore suaui,

ab accenso proj ullgummi subnigrum ct praedu-rtim et bi refrixerit. Huitis tigni figor subamartis, miti acrimonia palatum ac fauces compun

26쪽

gnoscendo sinit em'torem, Ut neq; odor

Haec Fernelius vir doctissimus. Itaq; nos ingenue veram ligni Cua iaci, vel Flu-yaci, descriptionem habere cupientes, non aliam, nec aliunde prorsus petemus illam, ab hac, quam nob1s praeceteris Confiluus indicauit, paulo post autem clarius & longius expressit Uldaricus , atq; demum Fernelius merito confirmauit, illamq; veram esse opinabimur, & praesertim quod illi,viri per idem seculum grauissimi, ut puta Fracastorius, Fracantianus, Frigi melica, Matthiolus, Vidius, cum alijS non paucis, quos ne nimius iudear praetermitto, assentiantur. Et licet Vldaricus amaritudinem acrimoniae tu istam quodammodo taceat , innuit illam tamen, dum sub acidum saper

scribit, mellis dulcedine ab aliquibus perpera Correctum, quoniam vir humanioribus disciplinis instructus, Una cum multis, quo S breuitatis gratia derelinquam , acidum saepe cum acre confundit, ut confundit etiam Gallus Medicus , dum Cuaia

can ipsum aliquando desicribit; secus enim lignum Cua iacan frigidum esset; fit porro acidum ex frigido: Id autem acre intendit Uldaricus, non quod simpliciter ac re est , quia tale numquam vere subis acre e si, ut suo loco dicemus , sed quod melle aliquibus corrigendum , quod nempe cum amaritudine ita notum es , veluti Fernelius docte interpretatus est, 'idelicet gustui ex amaro sub acidum hocem miti acrimonia pungens, initio quidem ingratum, sed paulatim a sitiescenti iocundum.

27쪽

Quod eiusde ligni Santi . Gualisci ve .vnapispecies, s nullo modo plures, ut aduersari, opinati sunt, exoculatis tectibus,ssis historicis,

AETERVM quoniam tem poris progressu ,ex Americanis Insulis alijs,ab Hispaniola longe distantibus, & ex illa praesertim , quae Borrichen olim nuncupata , nunc sancti IoanniS nomine appellatur, lignum aliud, ut dictum est, ad nos delatum videatur, quod ob summas vires eius, admirandam q. potentiam , aduersus Gallicam luem, & quam plurima alia mala , gentilitio neglecto vocabulo, fanctum Vulgo nuncupatum est, & a posterioribus Medicis tum me laudatum; Hinc ideo primum nostri aduersari j, Medici inquam aliquot Romae degentes, sufficienti fortam ipsis oblata occasione, pseudo lignum quoddam , malo quidem fato . ab imposioribus quibusdam in Italiam,& Romam potitimum delatum, quamquam a vero sancto li

28쪽

gno prorsus auersum, .lesendere adhuc tamenta,& ignota nobis causa, summo cum Reipublicae detrimento, mordicus pro sancto vero tueri, non erubescunt , potissim una quin imo inde erroneae eorum opinionis fundamentum stabile, & firmum posuisse sunt opinati: Vel ex eo demum etiam persuasi, quod assentientibus quodammodo viris non parui nominis, deq; re medica in multis optime meritis, illud om n no constans, & validum cxistimarent, nempe ijs prorsus moti coniecturis, quibus eorum ducebantur pr ceptores: Sed in eamdem sine dubio erroris foueam cadunt, in quam

praeceptores,& duces eorum cecidere, quamquameten 1m unanimes omnes a Constatuo Fernando,

qui ex communi omnium doctorum consensu primus, de mandato Caroli Cς saris, Americanam naturalem historiam oculatus tellis ingenue, cruditissimeq; conscripsit, non decedendum iure sibi proposuerint, quod hac in re illi fidem non adhibere , maximum piaculum esse fateri coacti viderentur ; Nichilominus quo spiritu ducti nescio , ut illi , ita ipsi in oppositum abiere omnes , & relicto

Consaluo, alia prorsus somniarunt, quae nec ille is vidit unquam , nec scripsisse compertum est. Fingunt enim duo ligna, non emgre totius solum &colore , sed & odore,& sapore, ac qualitat; bu S cae reris inuicem longissime distare, & maxime prosecto quod e diu crsis omnino plantis caesa certum opinentur , quare pandem ligna, specie , natura,

di essentia, seu quid litia te inuiccita summe differ-

29쪽

re acriter contendunt: Vnum autem horum lignorum, vulgare Cua iacum dicunt, alterum vero Sanctum,quod cum ultro gratis inueniant, ab hinc annis quam plurimis ad nos portari desijsse, sed Gua-iacum solum illud esse, quo nos , ut fingunt, passim uti consuevimus, consequenter finxere etiam, lignum quoddam suum, mox a callidis, vafris vemercatoribus, in Italiam,& Romam potissimum delatum , verum lignum sanctum esse, paucis duntaxat,& valde Qtum exercitatis agnitum , illudq; praestantissimum existimandum. Sed nos contrarium omnino verum esse censentes, lignum Sanctum imprimis , undecumq; seratur,& qualecunq, sit, a Gua iacan specie non differre demonstrabimuS, quippe demum reliqua euidentiora citra difficultatem omnem futura sint omnia; futurum inquam euidentissimum , lignum aduersariorum nouum , neutiquam lignum sanctum verum effo , sed falsium, & supposititium, Imposioru calliditate inuetatum. Atq; rem ita se habere, ex verbis Consalui chunc enim in perquirenda veritate,etia Cum aduersariis, nobis Ducem semper esse merito volumus, & quis me hercule plantam in tam a n his distantibus nascentem Americis, ab alijs plantis differentem , vel illis similem specie,certius reis feret, cui perinde tuto liceat assentiri λ nisi Con saluus hic prudens & doctus ,& si qu:s illi similis, qui in eisdem longius degens AmericiS, plantam proprijs oculis diligenter contemplatu S est.& non troncum, non ramos selum, sed di solia, ac fructus

30쪽

ctus,& alia multa,statis temporibus, de facie creberrime nouit) frcile demonstraturi sumus: Ea itaq; , ut iam supra factnm est, non alieno, sed proprio idiomate, quo ab eo sunt conscripta, eX codice antiquo, manu eiusdem auctoris signato, que benignissimus Princeps Suessarum Dux Illustri Dsimus de Excellentissimus, apud Summum Pontificem Regis Hispaniarum Orator meritissimus,singulari fauore concessit, huc fideliter transferam . Sane lib. I o. cap. a. suae Historiar habet Consaluus. Dos Arboles ay muν n tables ν excelentes en s

como es comuu el mal de Ias Bu is en todas en aspartes, quere la mi ericordia Diuina quo assistaei remedio comunicado, ct se aIle para curar esia dolentia , Pero au que en otras partes see balle e staen ferme ad , en oriren donde Ios Christianos Oieron las 'Buasy e perimentaron ct vieron curar

d se