De ligno sancto commentarium

31쪽

de se ha Eevado tras D misma enfermedad pararemedio della, ct y tantos arboles guvacanes enenias Indias que picnso Fo que pon menos os pinos

de trerra de C ne ea, ct avn touos Ios Otros ae hyspanna en numero. As arbola quese m N excelen te ct inumerabies Oeetes operimetari, si en est aspartes, como en Europa, ct donde de aea se ha iis- nacto para esta temero a enferme ad de Ias luas . Deinde ecclem loco, sed ratilia infra anquit. Tiene ese Arbolla corteia toda manchaia de Cerde,& mas ver de,&pardius color, com uera sesar o pareser Un cavatio, bouero, o rodado ,h a deI es semeiante ala dei madronno, pero e Lia es menor edi mas Verri, ' echan unas cosas amarillaspρrfrtitio, que paresen mos dos ait mures tantos ei uno at oiro suu en aui nos por os canin

Et cγ p. decimoseptimo lib. I 6. habet.

go que en opinion de muchos, es unos deos mas ex

32쪽

otrar enfirmeiades muchas, que non sesamn eon et Guataean, como mas particularmente os meaicos que dei an Araben apocar , 3 otraspersonas por la Operientia que Fa e liene. Ex quibus porro verbis an colligatur lignum Guaiaca a ligno Sancto,specie, seu natura & quid ditate distare, quilibet sine dissicultate percipiet; Etenim fateor, ubi de Guaia can, duas Consaluuasserere ligni plantas: Fateor ibi de modo lignum

unum, modo alterum distincte nominare : Fateor demum, cum de ligno sancto, indifferenter omnimode de ipsorum lignoru loqui similitudine, quod puta generica sit, vel specifica: quamquam sine dubio hic exotericus sit auctoris loquendi modus, quo passim populus uti consuescit; Etenim quando quis citra affectum, & attente Con aluum scribentem perlegerit, palam ex integra oratione nullam differentiam specificam, vel essentialem inter lignum Sanctum N Cuaia Can aliquado concipiet , quin potius similitudinem naturae,& quid-ditati S, in utroq; euidentissime animaduertet; Siquidem ubi de ligno Sancto, tandem paulo post asserit, re vera cum Gua iacan illud tum substantia , tum maxime meditullio, tum pondere,& demum ali js proprietatibus omnibuS, Vna cum effectis medicationi deseruientibus , simile prorsus multis videri, i js intelligas,qui attente ipsum exa-

ni noluerint, solumq; differre maiori minori ve interagendum praestantia, quae certe speciem non

mutat. Quare si duas dixerit plantas, de hisq; distin-

33쪽

distinete loquatur, non ratione essentialis&specificae differentiae duas appellauit, abinuicenque dii iunxit, sed natalis soli varij causa, cuius scalicet occasione differunt maiori vel minori virium bonitate. Nec quis unquam rationalium philosophorum dicet res omaimo de similcs differre specie: Verba vero Confatui ad genus, vel ad speciem indifferentia, in quendam potius loquendi modu, quasi exotericum, reserenda, quam porphiriano

more, seu acroamatice interpretanda sunt. Et ne temere haec a me dicta videantur, quaeso obseruent aduersarij Confatuum de Guaiacan alibi

aperte loquentem, ubi expresse Sanctum cu Gua iacan confundit, nempe in Summario Historiaru, quod principio sui aduentus in Americam,ad Carolum Imperatorem, ante Historiam miserat, c. 74 hunc librum, de quo auctor principio suae historiae facit mentionem, Italico solum Idomate conscriptum, apud Ioannem Baptistam Ram usium lib. 3. suorum itinerum videre licuit etenim ibi synonima facit Guaiacan & lignita Sanctum , cle scribitq; Guaiacan, ut in historia descripturus

erat, dicenS.

34쪽

ingraue, ct ba D midolia quasi negra, dico qua

perche pende in berretino . Eundem loquendi modum seruat Ioseph a Costa Iesu ita H spanus Philosophus & Theologus egregius, in sua Americana Historia Italico idiomate transcripta ; hic cnim pluribus anniS in Americi S vixit, eu J; ego postea Romae aegrotan te in m sacro Pς nitentiariorum Collegio apud Uaticanum curam , & non semel de rebus Indicis naturalibus Cum eo tum a loquutus, libro itaque 3. 'Cap. 2. inquit.

Le I Ie , che chlamano di Baris uento, ebe δε- mo Ia D n. OA , L Cnba, ct Porto ricco, ct Iaia re obe Ui sono appresso banno graridis ima ver- .ura, ct c. Et paulo infra inquit. Si caua di I legnami di qualitudi eccellenti, e Gisia, come Ebano , ct altri I er is eos cy , ct per

35쪽

- rx quibus vephis patet , tum lignum quod adversus morbum galIicum sertur ex Insula Sancti Dominici , tum quod sertur ex Insula Sancti Ioan ibiS, quam Rulgus appellat Porto ricco nomine ligni Sancti nuncupari; &rursum lib. q. cap. 29. inquit.

II Iegno deI Guyaean , che per altro nome schiam a legno Santo ut India , nasce in abonianetanelie medes 3I Ie loquutus enim paulo antea

fuerat de Insula Sancti Dominici,& alijs cte tanto graue come itferro,poso neu'acqua Ud aisendo. Ex quibus verbis idem expresse deducitur.

Quamobrem si ex Consaluo, ac alijs easdem regione S p ruagatis, nullum specificae differentiae inditium, inter lignum Sanctu appellatum,& Gua-iacan , ellici potest , cur ab oculato teste, fido hi storico, viro prudenti, & docto, decedent aduer-lari) an testi de auditu rem nobis ennarranti fidem potius habituri Θ Sed talem, si libet, Nico :Iaum Monardem audiant, qui cum apud Hispale-ses Medicus non vulgaris, ex professo rerum ali quot naturalium in A mericis repertarum historia,& vires, a Mercatoribus,& Americanis incoljs illuc aduentantibus, uo semel, sed sepius en narratas conscribat, haberi ab aduersiarijs merito debet testis de auditu locupletissimus, certi munus'; ; En ipse lib. I. suorum Indicorum medicamentorum cap. 8. ita hispano idiomate Ioquitur.

36쪽

han Pa trido,' Eaman en tori ei mundo, Paman dote tambien , palo de Ias . nutas; defie pais hamescripto muchos.' mucho,vnos di eao que es Dbano, otros que es e specie de Boω γ Otros muchos nom- fres que o van impueso, o c. st paulo post cocti m libio, quem nos ex sapient ita finii Vim. Illustriis imi qk S. R. E. Cardinalis Eicu Iani Bibliotecha summa benignitate habuimus.

edi rar

37쪽

Sed quid queso Monardes ex auditu refert resert sane omnimodam liarii Salarii, & Hua iaci similitudinem. quin imo expresse specificam, videlicet utrumq; eiusdem quidditatis est e,& essentiar; Etenim licet Monardes ponat verbum de enero ) artamen Antonius Nebji sensis apud Hispanos Grammaticus illustris gcntilici j idiomatas energiam acutissime speculatus, inter loquςndum exoterice , genus,& speciem confundit, unde in nobili Dietion amo suo,vocem hiis panicam essecies de eo interpretatur indifferenter,iam per Uocem,

yCnus , quam per vocem, species, ita ut merito qui Hispanum Monardem transtulit in Italicum, ver

deri e Gumac an en San Iuan de Porto ricco, sto. interpretatus sit pol e L ato portato qua O aiatro arboro dellaspecie di quesio Guaiacan da SanGIOuaui, o coquod et Fa sine dubio via ait i pse Monardes quia no nisi ligna liqc inuice iustare maiori

aut minori inter agendum potestate, maiori minoriq; odore , & amaritudine , conii teatur , quae speciem non variant. Distare insuper colore medullae, quod ex sola arboris tenuitate prouenit, Vt

insta dicemus demumq; distare arboris magnitudine , quod uni eidemq; plante specie ex conditione duntaxat natiui soli, contingit. Tandem vero Monardes rekrt coatra aduexsarios, lignum, quo

38쪽

in praesentia' utimur scribebat enim Monaeses . anno millesimo qningetesimo septuagesimo quarto, ad Greg.xiij.Pont Max. esse lignum Sanctum, ex Insula Sancti Ioannis, non autem ex Insula sancta Dominici; ex quo patet falsum esse lignum sanctum ultro ab hinc multis annis ad nos minimo transferri, ut fingebant ipsi.

Doctores , quorum auctoritate ad

uersar' suam de multitudine θ cierum ligni Saniati opinionem momdcus tueri conati sunt , per summam imprudentiam ligni Sancti hi Horiam ἁ veritate longe diuersam ennarrauisse.

R G Ο cum res ita se habeat, quid adhuc restat aduersarijS, ut perinde mordicus lignum Sanctum a Guaiacan,speci , quam specialissimam dicunt, seu natura, & quidditate dis ferre contendant λ postea qua ijs, nec fructibus, nec lignorum quali-

39쪽

qualitatibus, & effectis quibuslibet, illa inuicem distant λ Restat sine dubio grauissimorum Doctorum auctoritas, cui profecto tantum tribuunt aduersarij, ut velint nolint a vera sciendi via degeneres cogantur sensum, & rationem euidente derelinquere; Et quamquam rationi ac sensuum experimento fidem Philosophos & Medicos duntaxat praestaro indubitatam, auetoritatibus vero, si sensibus, rationibusq; non repugnent, alicubi aliquando dixisse videantur; quod tamen Doctores hoste, & rationi, & experimento consentanea loqui, sibi nescio an libenter, an coacte persua deant, propterea fortasse non timent, proiissis quasi non obstantibus , acriter adhuc de ligni utriusq; specifica differentia propriam sustinere

sententiam . Verum enim vero nOS, qui Doctores

hosce homines pariter esse agnoscamuS , ingeniumq; , & sensum ad veritatis inuestigationem,&rerum dignotioncm a natura accepisse recordamur, & idem caesum esse,eumdem rerum ordinem, eamdemq naturam,quae eosdem hoc ineS,ut olim pariant, & alant, certi sumus, nostro autem seculo credamuS corruptas esse disciplinas omnes, ac vel studio contradicendi, vel asseverandi,propensione animi quadam obstinata , huc illuc ve vi- plurimum ad partes sponte aliquas facile trahi, iure idcirco antiquum, ingenuum, insitumq; , de rebus natura Constantibus, philosophandi morem sequuti, veritatem nostris senstibuS, nostroq; ingenio,sine fuco perquiremus, neminiq; credente B

C 3 sed

40쪽

sed libere contra omneS , quod putamuS Uerum proferentes, horum Philosophorum, & Medicornm, quibus tantum tribuunt aduersa ij, quorum scilicet auctoritas infirmis ingenijs obesse potest, refellemus omnia dicta, & veritatem c tenebris eruemus, aperiem usq;. Atqui ex sexcenti S, quos

aduersari j, cum Amato Lusitano, nominatim ,

adducere se posse contendunt, ijs, qui licet nomine , ac fama Philosophi, & Medici sint, re tamen vera ab hoc longissime distant, ut pote mihi miruin modum mouentes stomachum, prorsus Omissis, paucos solum, illo'; meliores , praestantiores , &de re medica in multis optime meritos, traha in in examen. Antonius Musa Bra fauolus, tum sib. de morbo Gallico, intra in suo Simp. examine, ubi de lignis agit, dii testatur se vidisse tres ligni Sancti species, tandem fatetur ex hi S duo plantarum paenitus diuersarum necessario esse, quarum Vna Gua iaci est, altera autem pati Sancti. Diuersitatem in lignis colligit, ex aspectu, & Colore, cum viderit ligni frusta effigiem variam privsse ferr ,

nempe unum. illiu S , quod tunc Commune , & vul gare habebatur, diccbaturq; Guaia a in cxtremis buxeum fere colorem habere, meditullium vero nigricans , S totum demum splendida quadam idonatum duritie; Quod vero pharmacopolae tunc proprie palum Sanctum appellabant, magis albicans eise quam primum , & ad luteum qu Undam scolorem vergere, paruum habere meditullium,

atq; pellucidum ; Iam tamen anno S Praeter ij si , qui ia