De ligno sancto commentarium

41쪽

quibus tale lignum in Italiam duci deilarat. Asidis

rit praeterea ex omnino diuersis plantis, ligna fore caesa, ob dictum Lusitanorum, qui Indiam perlustrarunt, quos ipse talia narrantes audiuerat. Sed non leuiter bonus Brasa uolus peccat : Primum scum ex effigie,& colore, lignorum specificam colligat diffrentiam ;Tum quod color similis in re bus diuersat speciei obseruetur , ut albedo in niue , ει calce Insuper, & in rebus eiusdem speciei ctia ille varius est, ut in homine Eliope, & Britanno ;tum quod ligni efficies, quae certa colorum distri hiatio est in partibus varijs totius substantiae ligni

consistens, ut puta quod nigrescat meditullium is, circunstans autem parS buxum repraesentet, vel potius totum subflauum, vel magis, vel minu S ta-.le sit, nullam determinatam habet in omni unius plantae ligni sancti frusto constanti g, & ccrte mi, nus, in diuersarum plantarum multi S : posteae quam vel ipsis senstibus, etiam aduersarij euidenter aliquando in ligni frusto longo, una parte eius

meditullium nigrum magnum agnouerint, altera autem contra, vel nullum, vel valde aruum, aut utraq; nullum : Insuper colorem buxeum, modo

ad subalbidum, modo ad pullum magis inclinare, atqui nigrum, modo ad fuscum, & ad subluteum modo. Quare bene ex Matthiolo, in Dioscor. lib. I cap. t M. Credendum non est eiusmodi ligna , etsi colore, magnitudine , ac pondere inter se discrepent, idcirco diuersarum esse plantarum, divorsorum qi generum, nam quod hoc , tam in tu

42쪽

quam extra candicet, illud vero interiori sui par te nigricet, non aliunde prouenit, quam quod hoc magis, illud vero minus adoleverit, vel consenue rit: quippe eo sane nigrius cernitur lignum Gua-iacum,quoad maturiorem aetatem peruenerit a hor , a qua decisum fuerit, & per ConsequenS,tanto magis album apparet, quanto minus adoleue rit, quemadmodum conspicitur in nostris arboribus, & praesertim in Moro, Nuce , Quercu, &Anagiri; Verum tamen illud coeq; persuasum is sit, aetatem uni plus, quam alteri virium addere, ac demere. Et neq; ullum ipsi Bras avole refugium cit, quoniam truncum semper esse rami S in agendo validiorem supposuerit, ut puta in quo temper . maior sit plantae vigor, quam in rami S a trunco

emanantibus; Interea tamen experiatur lignum,

quod sancta dicitur, abs migro meditullio acrius,& validius esse ligno cum nigro meditullio, etsi ob id illud esse ramus non possit, ut quis sortasse opinaretur , cum truncus potius ex crastitie sit Fallo pio porro aduersariorum patrono, sed ridiculo teste, numquam Gua iacan etiam in surculis , sine nigro meditullio est, at semper lignum Sanctum , etiam ad hominis crassiti cm , quale se vidisse Confitetur, nunquam cum tali meditullio reperitur, cuproprium id viriq; esse vellit) quare ex hoc perperam inuento , apud l rasa uolam credibile non es , lignum, quod 'ancitum dicitur,ciusdem esse naturae cum ligno quod dicitur Cua iacan : Etenim suppositio talia cli, quia partes arbori S ad Olcicen. Ieb

43쪽

tes,sehescetibus credendae sunt semper validiores,& potentiores, quale S sunt rami, non autem truncus , licet non propterea semper rami acriores, ct validiores trunco sint: Sunt qui de semper si mox ex virenti,uiuentiq; arbore illi usu aliquando veniis rent, quonia semper virtuS in ramis tunc vegetior est ; Sed cu ad nos no nisi post tres,vel quatuor an. nos ab arbore caesi deferantur, ideo sepe contrarium euenit. Si quidem cum minus solidi, nonduq;

iustam adepti cofistentiam sint, sed tenella adhuc, mollioriq; praediti substantia , ideo quam facile

inare icunt, Vires'; ammittunt propria S, truncus vero contra se habens,longius durat, tardiusq; tabescit: Verum tamen est quod ut non omnis truncus iure eligendus est, ita nec omnis ramus reij-ciendus, rei jcitur saepe truncus senescentis arboris, quia ob paucitatem humoris contabescens, adolcscentis contra ob contrariam causam recipitur , etsi qui tenuis nimis, sit re ij ciendus, ut diactum est , qui vero aetatis iam consistentis, quod iaintegris praeditus viribus est, necessario longius viget, longiusq; consistit, ac durat. Ergo ex ligni frusto, quod vel ramum , vel truncum representet, etiam si magis minusq; acre sit, nihil apte colligit Brasa uolus, nisi forte maiorem solum praestantiam , & in agendo promptitudinem adesse contendat, quod illi gratis concedimus. Tandem parum prudenter se nimis credulum ostedit Bra fauolia S, cum a Confatuo verς ligni Sancti plantae

natali solo virentis, florentisq; oculato teste, fido, histo

44쪽

historico, viro docto decedens , verbis Lusitan rum praebuerit aures: possibile quidem est illos dixissis veritatem, quae tamen Brasa uoli proposito inserest nihil. Nam cum Lusitani Brasilie solum in Americis dominarentur, credibile est de ligno illo ipsos esse loquutos, quod explanta region

ea nascenti caeditur, quae porro planta, HyuourA-he, quasi res rara, Indis Brasilianis nuncupatur , di a ligno Gua iaco, siue Sancto longe distat, de qua Ioannes Lerius Burgundus oculatus testis, in nauigatione sua in Brasillam cap. I a. & longe meislius Andreas Teuet oculatus etiam testis, in Historia sua Galliae An tarticae lib. a. ubi de Brasilia , inquam ipse aliquando nauigauerat, sermonem faciens , inquit, Esse arborem ma nam, cuius cor

lex semidigitalis crassitudinis e , extrinsecus arvigenteus , intrinsecus subruber, saporis grati, re-eenter presertim ab arbore extractus , sapidus enim est, & lacteo succo resertus, liqui ritiae saporem repraesentat, admirandae facultatis est aduersus luem Gallicam , & mala alia lNn pauca , a frigiditate, pituitaq; oriunda, quo felicissime utuntur incolae, tam Indi, quam Christicolae, eo sere modo, quo lignum Sanctum ex usu est, dicuntq, per inde esse lignum Sanctum, coquitur enim eiu S cerista corticis portio, in determinata aquae quantitate , & gustanti suavis potio fit. Parere autem inquit quolibet decimo quinto anno fructum, ad in is star unius pruni S nostratis medio Cris, colore verὶ

aureo praediti, in quo parua nux , elicata admo. dum

45쪽

dum contiuetur. Quod cum ita sit, non mirum si Lusitani suo etiam iuramento dixerint, suam plantam gallice tui aduersam, viribus guet iaci simile , alteram plantam esse a Gua iacan . Nec viseexcuset Bras auolus sussicit quod dicat, iam annis de-sijsse ad nos tale lignum deduci, propterea es nobis ignotum, Quia recentior illo est: Antonius Gallus, recentissimus autem Nicolaus Monat des, qui tamen verum lignum Sanctum ex Insula Sancti Ioannis ad nos in praesentia deserri scribunt, alio, quod in Insula Sancti Dominici nascitur, longo postposito, quin imo Gallus ad miraculum se hoc ipso aliquem sanasse fatetur, quae utiq; Omnia verissimilia sunt, ob continua nostrorum mercatorum in Insulis illis, & Continenti, tractata ne

gotia ae

Ipsum Bra auolam sequutus est Antonius Gallus , qui sene acri donatus ingenio, quamquam in

rerum naturalium inquisitione valde solicitus, nec imprudenter credulus, adhuc tamen sorte aliquorum turbatus versutia dubius, de trepidans in non paucos incidit errores; Sed tantum scripto valuit , ut post multos, uni Fallopio errandi non leue dederit occasionem; ille enim Consaluum,& GaIlum admiratus, neminem praeter hos ligni Guaiaci naturam agnonisse opinatus, tandem chim eras,no paucas sibi perperam composuit, en narrauitq- Porro Gallus, sui operis exordio, videtur ijs aduersari, qui idem palum Sanctum, & Guaiacan esse negarent, imo longo sermonis tractu, post sim-

46쪽

simplicem , unicamq; descriptam ni in tam . Hane inquir) qui Indicum hoc It enum ueP-hunt, Praxini traddunt e e proceritate, Ut quoaduodecim aequet cubitorum altitudinem, folia optant Minis instar hab re , veruca, mi uti a tam ru,

rotundioraq; , ct Ualidiora, timuium ber e casta neis proximum , Uri Ut aDy , OAur Ueciae, μυνι bus es e luteis; 3c reliqua multa de ligni conditione re

fert, a quibuS postmodum cxpe apri a sentcntia i longe multum variat . Liqui ctcnim , aluus, αGua iaci nomina si non ima secillo vi actur, C lcrum deinceps suo loco, naturam , , vir c, ligni tmiusce perquisitur u X, distare, dii id ruim , cile ii num Sanctu in a si ii ican ex prosic Contendit . t it c mi enim corticem ligni u hinc in maxime durum, lCUOre quopiam cum pullo Orc donari. , d ligni Sancti pustulosum tale magis, di ciri r ca Prae lsi i mcolore. Substantiam ii m 'an is uniuersam scit, . flauam esse, citi, licet me stuli uim sub Pa I CC m 1 M, Ligni vcro Guai ici Co it 1 .i ii in rid c m ru .m 4 4

47쪽

Gallum horum in inio lignorum sinu litudini, in . do disterent ae loeum da ire pae d. Quod saue ii, uti altatem inter delabo sancium ollinait, uou star uam, 1K nditq; non Mam , transvis ligini habuit

Porustum scilibu , alterat, Urita uticia Octo tua e grac

48쪽

Qu e certe o mura cum fuerint a me diligenter

obseruata. magnopere tandem admiratus sum ,

quo praeitigio ductus aliquando Gabriel Fallo

pius, ut, relicto Consaluo, Gallum sibi constitue rit Ducem , posteaquam leui illinas soluin interutrum J, lignum ennarratas posuerit differentias , quae forte aliciatos momenti esse postent, plenas describat nudis,& contradi ctionibus id enim me dati j est proprium, quod scilicet veritati nusquam absq; contrarietate queat aptari Sit utcumq; ta rnen , Pallopius ex hoc ipso Gallo suductus , non solum lignum Guaiacan a ligno San O Ygro plus quam specie distare asi rueranter affirmat , sed vitro multifariam longistri te diuersa ex ptistata cridi . Arq; tamen ex Consaluo ut inquit et uir Hist. lib. Io. cap. a. tum in sutarinario cap. 7 o. ita describit Guaiaci plantam . t arbor altissima , ct maxima, quae ad iu- .glandis altitudinem pertingit , aliquands paulo minor , cortice praedita ut pullo, ct viridi macu, iia maeulato, ita Ut subalbidus si color, folia, habet arbuti, frtictus luteos profert per maturi ratem , qui sunt vetati gemini lupini simuI con- riunditi. EPaulo post deinde, quam arboris descriptionem nCallus non magis ii no Sancto, quam Gua iaco fltribuit, sed ligno Indico simpliciter, ita ut an ille qomnibus faciat communem, non lit fatis in summa avcrborum confusione accipere, I allopius propria aiauctoritate palo iancto impertitur, esseq, illi pro- α priam s

49쪽

priam, totoq; caeso ab illa Gu Hacan distantem, dic singit.

Arbor ista est magnitudinis fraxini, folia habetarn oglossi fotys semiuima, ita pleniora , ita pin

guia , ct tamen crassiora, ct bretitora, fores Iu-zeos producit, quos Deharo condire solent, D Luunt aluum ,frue fur rotundisunt, i Iandu nurum forma, aliquando magnitudine, ct crassitu-

.ine praeueniunt Hucum Iuglandium maiore, cor

rex eis coloris cinem , ct aemulatur fraxinum, in auterna parte coor pudus. Ita sane etiam ad unguem sere Gallus, licet sc- qum se dubitare addat, an fructum pariat castanee simile in , an iuglandi, vel Olme, quem iuglan 'di es e Fallo pio certum est, saepe tamen magnitudinem ait excedere consuetam . Quae omnia eXCogitata fortas te fuere, ex quo iam pro comperto sit nubi trina , non lignum latum aluum soluere, quod porro nOS in quamplurimis verum obscruauimus sed & succum,& folia, & maxime fructus; ad nos autem deferri aliquando fructus paruos ad inr lar oliuae, vel auelance, de quibus Consaluus Hist.' lib. Io. cap. q. & in summario cap. 81. & Monar des lib. I. Cap. I . qui quidem fi uctus tmrum in modiam vacuant. Rursum deferuntur alij ad in ' star Castanee, de quibus Monardes lib. 2. Cap. 3 2.ς qui similiter potenter aluum soluunt, unde mod a a verbis aduenae unius, ab alterius modo persuasit

3 auctores dubij semper fuere de fructu ligni Sancti, R Guaiaci, imo forte etiam ex diuersitate fructuum

50쪽

ctuum horum, credidere varias esse utriusq; ligmplantas, cum nullo modo sint. Sed ad Fa topium redeuntes, sane ille describens lignum Guaiacan,& Sanctum, inquit. Hae ergosunt notae Guaiaci , nigredo in medio,

subalbior circo fantia, intercurrentibus tineis subnigrioribus , sipor amarus, acredo quaedam, ct in eo pinguedo contenta, Ut ex ea educere.DImmpossimus . Notae pati necti, tota substantia flava

es, odor suauis certe, pinguedo copio si ima, Ur pricatum oleum extrahamus , sapor acer magis, O minus amarus, unde decocta pleniora , pinguiora , ct aeriora valde, sentimusi; suavem

odorem

Quae Certe cum ita a Fallopio scripta sint, dicat ille q teso, si liceat, cur nam ipse iampridem Conjsalui,& Galli doctrinam professus, postmodum Ve-1o plantas duas describat, illas'; longe asserat diuersas, Cum Consaluus unicam solum posuerit,expresseq; unam duntaxat descripserit Θ Dicat insuper quare nam plantam , & ligno Sancto, EM Gua-iaco indifferentem, a Gallo descriptam, ipse paucis immutatis solo ligno Sacto tribueritὸ Sed quod magis est respondeat, si possit, cur nam ligni de scribens conditiones , ponat substantiam ligni Sacti semper totam flauam esse, illam vero gua iaci meditullium habere semper nigrum , cum Consaluus dixerit,uignum Sanctiniatan meditullio prorsus simile esse ligno Guaiacan , insuper & Gallunadmittat saepe aliquam in meditullio nigredine λRursum