De ligno sancto commentarium

51쪽

Rursum respondeat, si verum est quod Gallus aia

serit, nempe lignum Sanctum fere omni carer pinguedine, cu nam ipse scripserit lignum Sanctum pinguedine habundare copiosissima , puta duplo maiori quam Gua iacan prosecto non poterunt Vnquam, nec De seninus, nec Borgarutius

Gallum sequuti,nec demum Fallopij fautores omisnes , his plene satisfacere , quin omnino verum sit, ipsum Fallopium in describendo ligno, eiusq; conditionibus en narrandis, multa vana loqui, repetere perperam multa , tandemq, sibi aperte Cum

suo Gallo contradicere. Nec est quod cum Bra- fauolo fugiat, quia ab hinc annis lignum Sanctum Verum ad nos ultro non deferri dixerit, quando id fals am esse iam dictum sit, & non res ipsa solum omnibus certe notissima , sed verba ipsius suam detegant vanitatem. Sed de Fallopio satis , quem sequutuS est, at gratis, Matthias de Lobel in suis Aduersarijs, sequuti sunt & ali , verum vanis coniecturis, veluti ex lignorum, vel plantarum similium effigie, innixi, ut fuere fortasse qui in Americis palmam quandam, de qua Consaluus in summario cap. 67. lignum Ciratacum,seu Sanctum credidere, cuius quidem lignum, colore , & pondere , ligno Guaiaco si te est, licet planta longe diuersa; Vel contra fuere qui palmam aliam, qua Sanctam appellauere, ut dictus Matthias de Lo-bel lib. suarum ob scrvationu, ubi arborem cuius dam palmae, omnino ferti arbori Guaiaci, corti-ςe , solijsq; similem describit, in fructu licet dissi-

52쪽

milem . Adeo quod etiam qui Americam pet

transennam adierint, vel proprijs oculis, facile decipi possint, aut ex solius plantς aspectu, aut praesentibus sol ijs, nondum vero partis fructibus , sed ligno ipso magis, quia licet longo etiam tempore ibidem pernoctauerint, effigies tamen, quae colore, demunq; densitate representatur, superaddito quoq; pondere, reliqui S postpositis, ex varijs plantis caesis ligni S, ipsoS decipere apta natae sit. Nil mirum igitur, tum si tantis impost uris nos

Europei, a mercatoribu S lucro magis proprio, quam Reipublicae utilitati incumbent bus, fallamur passim, passimq; plurimi aegrotantes exic cantium lignorum usu longius torti, affictiq; contabescar, t potius , quam a lue Callica liberenture Interea vero Medici parum prudenter illis medicinam facientes, causam esse, vel Lunam, vel S lem , vel aerem, vel deniq; cibum, potum vgusitatum , ridicule illis, & sibi persuaderi cogantur. Hos itaq; una cum caeteris ad pauca respicienti

bus soloq, simili plantae, aut ligni aspectu .

puerorum more

re Vltro non curabo.

. . .

53쪽

unica sit ligni

aiaci ve species , non muliniplex , ex metrorum etiam Thio sophorum, es Med corum communi consensu indicatur, re post mutata, qualis eiusdem legitima sit d

scriptio paucis ennarraturus .

TAQUE ia deficit aduersiariis

omne refugium, quo erronc am

opinionem suam de specifica lignorum Guaiaci & Sancti di L.

serentia tueri aliquo modo valeant. Sed ne nos identitatem spec1ficam, tum ex planta, tum

ex ligno defendentes semper tamen fidi oculatiq; historici communiter recepti innixi testimonio, etsi ultro illi addere libeat Iesultarum Saccrdotii aliquot fidem non dubiam, qui Americas regi nes perlustrarunt, proprijsq; Ocul's minime Osciatanter, sed diligentissime obseruatam veritatem mihi Romς paucis ab hinc diebus curiosius percu-ctanti en narrarunt paradoxum fecisse videamur; en paucis Doctorum grauissimorum assensum li-D a benter

Sancti,

54쪽

benter subiiciemus. Et imprimis est pracastorius, qui in Siphilide unum esse lignum, Vnamq; plantam confitetur, & licet illud quod eatenus ab Insula Hispaniola solii deserebatur agnoscat, uniusq;

plantae esse velit, adhuc tamen eam modo Sancta, modo Huyacan, duobus quasi si non imis nominat. Sed Tomitataris, loco proprio, non idem solum de ligno undecunq; delato asserit, sed praetcrea diuersarum specierum L lie sentiente s damnas, peri torum solum me clicorum hanc esse sententia, quod unius scilicet speciei sit, aperte constituit. Fernelius etiam scribit, quod quamquam una est ligni species, ad nos tamen ligni frustii deseruntur varia . Vidius ubi de morbo Gallico, absq; dubio

unam tantum esse speciem vult, & omnem differentiam aetati, vel regioni tribuendam este. Idem apertuli me confitetur Fracantianus, qui nec aliud cx Constatuo deduci posse contendit. Matthiolus in Dios. ubi de Ebeno, idem ad unguem sentit. Sed Amatus Lusitanus abide adhuc addit, nullhactenus esse credendum ex plantis diuersis haec ligna scindi varia, sed ex una,& eadem , pro ratione partium plantae. Et tandem Nicolaus Massa loco proprio de ligno aduersus luem venerea traetaturuS, praecauendum csse vult, ne quis multiplici nominum appellatione decipiatur, cum licet lignum unum sit, alias tamen Sanctum, alia S Gua iacta .n , & alias Indum appellari. Itaq; Medici illustres , illiq; plureS meas tuentur partes, non ideo

Paradoxum quis me dixi lila unquam iudicabit. Quare

55쪽

A RV V M. 33

Quare ut multa paucis complectar, certum erit& oculatis confirmatum testibus, lignum ab Americis, aduersus mala non pauca, & Gallicam praesertim luem, ad nos, ut nunc,ita praeterito delatum seculo, quod modo Guaia can, modo Sanctum vulgus appellat, unum , unius scilicet , nec multiplicis esse speciei, cuius arbor alicubi maioris, & alicubi minoris, pro terrae iscunditate, sue pias antia , magnitudinis est; Folio carnoso, neruo Qq;, arbuti latiore, figura sere plantagini S, vel citra'. Parit fructus, qui forte principio otiuς, vel paruae iuglandis immaturae imaginem quod amodo prς- se ferunt, illi autem quando iam ad maturitatem peruenerint, vel unius magni lupini, siue duorum coniunctorum speciem, & luteum colorem oste dunt, in quibus nucleum est . Similem equidem

plantam Viventem, Virentemq; , tum magnam, tum

paruam , solijs, ac fructibuS exornatam non semel vidi, & diligenter examinaui Romae. Ligni ab ambore caesi cortex, si adolescentis partis fuerit, tum lenis est, tum cinereo colore quodam praeditu S, maculis licet quibusdam viridibus .variegatus appareat , sin autem senescentis, pustulosus, & oblongas ambientis iniurias inaequalis factus, tenuis est, minus quidem de usus , scd durissimus est, qui in recenti ligno firmiter adeo herens videtur, ut ferro vix separari posse credatur, in antiquo tamen contra. Exteriori totius substantie parti subflauus , vel buxeus inest color, magi S tamen atqὲ

minus, pro maiori atq, minori resinois pinguedia

56쪽

nis copia . pars interior, quam meditullium dicunt, nigrescit ad fuscum, atq; id rursum magis lminus ve, pro ligni praesertim aetate. Pondus ei qualis nulli praeterea ligno, nulla enim eius quantumuis minima pars in aqua fluitat, sed mergitur continuo, & subsidit. Duritie quodcumq; lignum superat, & idcirco quod ex multitudine pinguedinis fit) quam minime hiat. Perfricatum lignum, pertractatumq; odorem suavem emittit, & magis si uratur, & inflammetur. Ab accenso profluit gummi sub nigrum, & praedurum ubi refrixerit. Hoc lignum si tota sui substantia degustetur, saporem statim principio reddit amarum, sed qui

miti acrimonia palatum, ac fauceS compungit, perinde quodammodo gratum; Et quidem valde magis, si elixatum degustetur, quippe tunc se se valentius communicet, ac vitro, crasso, pingui,& subalbido decocto, euidenteros, fauces, etsi ingeratur ventriculum calefaciat. Sed prosecto haec , tum meliora, & praestantiora , tum contra deteriora, & imperfectiora quatenus tamen latitudo conditionis patiatur ipsi ligno Sacto insunt omnia, vel natiui soli causa , melioris deteriorisve, vel aetatis tandem ligni caedui, aut caesi, maioris atq; minoris occasione. Ex his etenim is pissime , quae unius,eiusdemq; speciei planta est mutationem subit,seruato tamen temperamento, seruatis ijs, quae temperamentum necessario consequuntur, demunq; seruata specie , non paruam .

Mutatur enim primum ipsa plantae effigies, siu ea sit

57쪽

ea fit magnitudinis, siue ramorum propagati nis , siue insuper soliorum ea fuerit, & interdum is etiam quodammodo fructuum, quod non tantum notum Agriculturam agnoscentibus est, sedi ultro Theophrastus cum Scaligero, idem, lib. de causis plantarum secundo, pluribus locis animaduertita Mutatur praeterea, mutatione soli, parti uni essentialium plantae, tum color, tum odor, atque sapor, cum reliquis insitis ad agendum qualitatibus omnibus, veluti certe quilibet dum solun apricum, solis putarad ijs expositum valde, aut Contra Umbrosum, convallatumq Observet, intelliget iacile quippe illud omnia, quatenus licet, in sua specie coloratiora, omnia odorifera magis, sapidaq; magis producat omnia ; At alterum minus talia , in colore, odore, atq; sapore semper reddat. Rursum magis euidentes habent agendi qualitates illa, minus autem haec posteaquam illa diuino, casesti, viteq; congruo calore sussulta, imis omnibus luxuriant, lasciuiuntq; , haec Vero contra istali sere destituta calore, habetiora, & obtusiora praeseserunt in omnibus. Caeterum praeter natale solum, aetas etiam in plantis non minimas parte varietates, imo saepe maiores, quam natale solum parit, tum in ipsa magnitudine, tum in ramorum dispositione, & ad emgiem spectantibus reliquis. ut in quovis arbore sensu cognoscimus. Ad haec quantum ad colorem spectat, extrinsecus, iam dictum est,corticem pro aetate, alia S, a C alias se habere, intrinsecus vero, quo planta senior, eo illi

58쪽

meditullium nigrius, & maius, contra quo iunior,vsq: quo in valde adolescenti nullum tale sit ,

sed tota substantia subflaua, siue subalbida insit,

quod in una eademq; annosa planta numero patet, quippe pars senior, puta truncus, nigrum meditullium habeat maius, rami maiores, qui mediae aetatis sunt, illud minus, usq; quoad ramos minores, & iuniores, in quibus nullum tale est, sit Peruentum. Atqui cum certum sit, ut in animalibus , ita in plantis, maiorem aetatem magi S adimere vire S, minorem vero minus, ob id necessario fit, ut aetatis occasione, non solum quae iunior ligni planta est , ea & vegetior, odoratior, amarior , & acrior videatur, sed & quae unius plantae portio talis fuerit, itidem & in omnibuS poten

moS, qui tenuior , quamquam non ob id tenuiores surculi ad nos delati meliores, sed mediocres, mediaeq; aetatis solum , & stequenter etiam truncus, quoniam licet in natali solo mox caesi rami tales sint, postmodu tamen ad nos lati minus vigent, quam mediocres, ut dicebamus. Vnde quod Doctus Manardus, quem in sui fauorem adducunt aduersari j lib. i . epist. 3. tria ligni Gua iaci genera se obseruasse fatetur. Primum scilicet, quod

Cua iacan Vocant, densius, grauius, crassiuS, interiori pat te niuri cantius, exteriore subpalida , dc veluti lineis quibusdam ad fuscum inclinantibus, in aeque distantibus, per longum interfecta; Alterius ad album magis vergit exterior par. , neque

59쪽

est tam manifestis lineis distincta, nigrum tamen& ipsum colorem intriniecus ostendit, sed minore Orbe quam praecedens. Tertium quod Sanctum

praecipue vocatur, tam intrinsecus, quam extrinis

secus albicantem colorem praeseseri , exilibusq; valde lineis eius distinguitur longitudo, & deinde quod acrius, & odoratius est. Sane illud omno in praemissum verissimum sensum referri ex toto facile potest ; quin imo ego, una cum Matthiolo , Augerio, Alexandreo, & alijs, ab omni calumnia illum omissa Ebani disputatione vindicarem, quasi una quidem cum peritis Medicis, & his, qui

solidam simplicium medicamentorum calent cognitionem, ipse voluerit, unius quidem speciei, lignum Cua iacum, & Sanctum, plantam habere , , vltro nihilominus ex eadem tria ligni ennarrata genera, tribus scilicet gradibus ordinata, color

odore, sapore, & reliquis qualitatibus agentibus omnibus inuicem intra latitudinem tamen veri ligni diuersa videri, ut descriptum est, quae ut vis ribus, & potestate sibi inuicem succedunt, ita non omnibus gallica affectis lue aeque conueniunt, sed quod ex his valiadius seviori,& antiquiori, minusq; validum mitiori,

taxat.

Atq; de ligni Sancti specieribus si que fuerint ha- Qenus saui.

60쪽

Asod lignum nuper in Italiam , s Romam potis imum delatu, Ueudo lignum sanctum sit, re nullha

Aenus verum, ex proprys, sense iis, s veris, ligni ei dem naturam consequentibus notis , demon. Lirandum proponitur.

E S T A T iam ut pseudoligni

sucum. atq; fallacia a Septentrionalibus tentatam mercatoribus ostendamus, quam licet facile, in tanta ingeniorum varietate , imbeciliori alicui veram suadere ipsi callide, &astute potuerint, potuerintq; inuenire patronum. Ingenue tamen, & solide rerum naturam contemplantibus nunquam, per Deum immortalem , erat suasuri. Igitur psicia dolignum sanctum ab his ad nos delatum, quamquam ex planta de facie a n bis agnita , vel saltem per Oculatos testes descripta, illud Sanctum verum neutiquam esse, eius fautoribus demonstrare valemus, ex praemissis attamen sic se habentibus, quod ita illud longe distet