장음표시 사용
61쪽
it a. vii πη et Net v v I IC. Impio parricidae irrogari postulat. pauci inter Romanos, quibus bonum di aequum divitiis carius erat, miserabili Adherbalis fortuna movebantur. Naxima pars spe aut praemio inducti, pro Jugurtha steterunt, tantumque singulos Senatores ambiendo effecerunt, ut pro turpissimo parricidio amplissima praemia consequeretur, &, divisa inter duos Reges Numida, optima ejus pars, viris opibusque firmior, Iugurthae traderetur. His non satiatus Iugurtha, At herbalis regnum hostiliter aggreditur, omnia effusis populationibus, rapinis, latrociniis permiscet, ferro flamnaque late grassatur. Copias At herbalis, quibus excursiones hostium prohiberet, profligat. Ipsum in oppidum
Cirtam compulsum armis obsessum tenet, tandemque deditione urbis potitus, contra ius gentium datamque fidem miris excruciatum modis necat,ic totam Numidiam per vim occupat. Tantum scelus impune fuisset Jugurthae publico bono privata gratia devicto, nisi pauci invictum adversus largitiones animum habentes, senatum ad bellum Numidiae movendum impellerent. Huius belli historiam sallustius . ille rerum Romanarum forentissimus auctor describit. ubi an magis sententiarum gravitatem,an relationes fidem, an vero styli elegantiam, di dignam tali Historico di Romana magnitudine sublimitatem mireris, nescias. Hunc quia, proximis diebus, nobis haec a praeceptore inculiata, succinctis aliquot orationibus ex hoe Ioeo exhibebimus. ut inde vos Η. A. honestam aliquam delectationem, nos vero repetitae lectionis fluctum uberiorem perciperemus. Primiis nostrum Micipsae Rerigis personam sumens Iugurtham a Numantia reversum , & rerum gestarum gloria inclytum eum filiis Atherbale & Hiempsale Regni bracdem iustituet, singulo Ique ad concordiam. quae
62쪽
quae unicum regnorum est stabilimentum, horiabitur seeuuduo Iugurtham repraesentans, habito suorum concilio, i quid sibi in animo sit exponet. Tertiu/, sub Atherbalis persona , Iugurthae nequitiam, patris caedem, suam fortunam in Senatu Romano proponet, & auxilium implorabit. E Maraus . pro Iugurthae Legato se gerens, regem suum defendet , insiunque , in Romanos merita ac fortitudinem commemorabit. αrint . c. Baebium exprimet, fautorem regis , muneribus ipsius corruptum, publieo bono privatam gloriam anteferentem. Sextin L. Memmium adumbrabit, & fautores Regis culpabit. Ambitionem & Avaritiam reprehendet, adversos Iugurtham bellum decerni , &sancte vindicari Adherbalem postulabit, recensita factorum Iugurthae historia. Septimus, Consist Romanus Jugurtham hostem pronunciabit, bellum
decernet, severe puniendos maleficos docebit, adversus avaritiam, & ambitionem leges sanciendas monebit. Vos, Viri Nobilisimi, Amplisimi, Doctisimi, Auditores Hamam mi, quas, de i
lustri, hae materia. γ argumento lcmporum nostrorum morum dignissimo, nos dicturos graιia cor be-
ωevolentia Vestra, uisistis, libere benignequeprosequimini. verum enim Poeta dixit : Excitat auditor studium, laudataque Vistus crescit, oe immensem Gloria calcaν habet.
63쪽
ORATIO VIII. Habita a IOHANNE DIONYSIO,
a Numantia reversum, cum Filiis Atherbale O Hiempsale Hai edomadoptat, singulosque ad Concordiam
Quod aliquando precatus li Iove op : Max
caeterisque Diis immortalibus sum, ut opum mearum regnique Numidici haeredes, relinquerem , illius me voti compotem esse factum, maxime laetor. video ante oculos Atherbal m& His fatim filios meos, dignos avo Masin sin Nepotes, praesidia senectutis meae, ornamenta gentis, fulcra Numidiae, amplissimi regni, gloriae regiaeque dignitatis possestionem. praeclare tueri, vos mei filii, debitum charissimo Parenti amorem Iereverentiam exilibuistis. Vos praeceptis monitisque meis aurem semper prabuis is. Vos ab ineunte aetate magnarum virtutum documenta ostendistis. Non dediti corporis gaudiis per luxum atque ignaviam aetatem exegistis. Non in magna fortuna omnia vobis licere existimastis. Ad gloriae,ad b natum artium studia animum assiduo intendistis. Nihil mihi in vita mea acerbi obvenire potest, quod non talium filiorum recordat one imitigetur. Non molesta milii est senectus , non ' sunt
oatri curae , non sunt dolori adversitates. Omnia
64쪽
nia mihi in vobis possidere videor, quae vel ore
Nec jam mihi mors erit acerba, qui in filiis
meis ut corporis, sic virtutis imaginem expressirna, sim relicturus, & subditi, me e vivis erepto, non dominum, sed nomen tantum sint mutaturi. Hoc
animi gaudium ex tuo, Iugurtha, conspectu geminatur. In quem ob virtutem tuam non miri usae in filios meos propendeo. Et si enim fortunatelari sanguinis ortum tibi denegaverit, & materno genere filiis meis sis impar. tua tamen viris tute assecutus es, ut eodem eum liberis meis honore effulgeas Veni itaque in potestatem Imperii, qui in virtutis venisti, & cum filiis meis Numidiae sceptra aequo jure tracta, omnium mearum 'opum atque gloriae haeres praestantissime. Illum ego vere Regio nomine dignum arbitror, qui regnum, quod nascendo a parentibus accepit, virtute simul meretur. Quae fi abfueri , non magis Regem d icam, quam si asinum diademate insignem in solio viderem. Qui reliquis honoris fastigio eminentior est , vittute etiam, animique dotibus antecellere debet. Ideoque nos fortuna evexit, & in amplissimo talio totiorbi conspicuos reddidit , ut subditis viriuiis exemplo praeluceremus, & ad omnem honestatem, ad omne decus facem praeferremus. Μagnum sane Princeps ad recte vivendum est momentum. Qui, si virtuti deditus est, cives in stulti ipsi commoda protrahit. Sin vero malas hic artes sectatus fuerit, eadem mox labe subditi infitientur. Seqirantur illi itineris monstrati Duce, nec eunt, quo ire decet, sed quoPrincipis libido ducit. Non melilis legu auctoritate, non suppliciorum gravitate, quam principis vita in ossicio continentur. Qui, si exorbitaverit, secum regnum universium ad errores abducit
65쪽
42 Rxi Neto Nxvrivs I. IC. ut tandem ad domestica progrediar. pater meus Masinissa quam a gloria Numidiae regnum extulit 3 quod antea sed a sepultum barbarie ici vastis Africa solitudinibus latebat: Quam ardens ille virtutis studium in Numidis excitavit Eos
brutorum instar pecudum per agros pascentes civilis vitae communione iunxit, a latrocini js&suppilationibus ad iustitiae cultum traduxit: Deorum metum , Iegum reverentiam , gloriae
honestum desiderium illis injecit. Nee id tam pae,narum formidine, quam vitae, qua omnibus prathar. integritate effecit. Nec sane parvum onus est quod Principum humeris incumbit. Reipubi satus ab lide uno eapite cependet. Ab unius anima populus universus vitam spiri tumque trahit. quo in loco Respublica futura , si illa, qui ejus gubernaculis assidet, virtute diconsilio non sit instructus Nisi adversum pericula animim firmare, armis hostem fortiter avertere . sceleratorum audaciam legibus & paenis eoercere, innocentiae praesidium praebere, omnia sapiente consilio moderari. Et, sane, corpus omni
motu & actione dest i tuitur, si, corde lethaliter
sauciato, anima expiraverit: ut navigium Palinuro suo destitutum in scopulos facile impingit rse Respub: in fatalem sui periodum protinus inclinat , si probo Rectore ac Duce nio destituitur.
Seilicet virtuti omnia parent. Haec rerum humanarum est una moderatrix, hae regnorum custos.
prae sidium Reipub: columen popul . Huic ex merito principatus offertur, hute imperii tutela Zegubernaculum comitti debet. Atque hac me ea usa movet, 'gurtha, quod te cum duobus filiis meis regni mei haeredem addopto ; Nam tuae virtutes tot illustribus operibus nobis perspectae, hoc
mihi propositum, tis quam Diis in Caelo testibus,
66쪽
Nunc vero , quoniam mihi natura finem vitae factura brevi videtur, per hanc dextram, per regni fidem moneo obtestorque vos, ut devinctis in fraternam amicti iam antinis Rempub: conco sed iter administretis. Regnum vobis trado, tilia, copiis firmum, agro divitiasque, imperio am-
Non exercitus, non thesauri nec munimcnta sic presidio si tot regnis, quam animorum in Imperio
consensus & conspiratio. videtis Romanum im Derium . cuius gloria & magnitudo iisdem, quibus solis eursus Regionibus ac termin Is continetur. At illud a Romuli casulis& angustis pallorum tuguriis initium sumens principum dia amplissimum evasit, terras omnes de mari victoriis suis em Ora est. Sed parum abfuit, quin nuper civium dissensione florentissimum hoc Imperium penitus fuerit subversum. Nullae tantae sunt opes, nullum tam potens est regnum, riuod non per discordiam brevissimi temporis spatio plane corruit ac labefactatur. Non igno-
ratis , filii , quos in vicino hostes habeatis, qui ad vos opprimendos & delendos omni ope adnitentur. Hinc Mauritaniae ReX Icchus .ino dendae Numidiae cupiditate exardescit. rhoe ne tetes hostes Cartaginenses , Epatre Masinissa illatam injuriam ulcisci studebunt. Quomodo his Dares eritis, si dissensione distracti vires vestras
imminueritis 3 sed vetat corporis mei imbecillitas viresque meae defessa ac invalidae , pluribus uos' alloqui. Fidem mihi faeit virius & sapientia vestra, & in me amor singularis, vos monitis meis cupidissime obtemperaturos. Tu vero
67쪽
R x et M a R r Nxvrivus I IC. surtha, qui aetate usuque rerum ea prior, in te omnia providere debes, ne quae inter vos simultates & odia prognascantur. Ego te parvum, amisso Patre, sine spe, sine opibus in regnum meum accepi , eodem te cultu habui, quo filios ex me genitos. Praestiti tibi tuo Iudicio beneficia maxima , quibus non aliam gratiam reddi postulo, quam ut genitos ex me filios, qui tibi gen re propioqui, beneficio meo fratres sunt, caros habeas. Neu malis alienos adiungere, quam sanguine coniunctos retinere. vos autem - herbaloe Hiempsal, colite, observati hune virum . qui fraternis consiliis animoque in vos piopenso t neritudinem vestrae vita reget diriget que Ego immorialibus Diis gratiam habeo : quod mihi ad
hunc usique diem vitam prorogarim, ut videre liceat ex Masinisse pro sepia optatissimos regni haeredes existere. Nune, quando Superis hoc visum est , tanto tranquillior Miciorque ex hae v
ta emigrabo. ORATIO I t. Habita a I OH ANNE S UARTEN HENGT
sit, exponit. Tondem aliquando , Commilis,no,delirus ille tenex luxu atque ignavia confectus, expers omnia daretis
68쪽
omnis virtutis , opprobrium Numidicae gentis, in vivis esse desiit. Abiit, excessit, reliquithoe amabile caeli lumen,& cum stulto Mida, cum Tantalo in tenebricosis Tartari specu, aeternas ignaviae suae de vecordiae paenas luit. Nulla iam pernicies a monstro illo atque prodigio mihi comparabitur Nulla malevoli hominis invidia inceptum gloriae curriculum remorabitur. Re pulsa est sica cervicibus nostris intentata. Rejecti mucrones, qui jugulum nostruna petebant. Omnes insidiae amotae sunt. Datus mihi nunc est exercendae virtutis campus lati si imus ; ad gloriam sempiternam , ad Imperium amplissimum iter patet. nihil milii ad plenam felicitatis poss)ssionem deest ; videor mihi videre popularium meorum animos in me studio benevolentiaque singulari accensus. Mihi imperium , mihi Masininsae solium paratum; ipsa Numidia laetari mihi videtur, quod tam stolidum regem evomuerit, &ex amplissimi honoris sede proiecerit; messium
servatorem complecti. Mihi copias Sc exercitum praebere; mihi opes & divitias subministrare;
munitiones patefacere , montes submittere,
fluminibusque ad vehendam classem, quietem injungere. Quanta est res, Commilitones, quam virtute nostra perficiemus 3 Quantas opes nobiscum elabimus 3 Quot terras victoria peragrabimur 3 quanta gloria Numidiae regnum attollemus N ihil minus in me quam animi magnitudinem,fidem. industriam desiderabitis; a vestra virtute mihi auxilium mutuandum est , quae si obsequens fuerit, nullus labor erit tam asper ae arduus,nulla pericula tam gravia, nulli hostes tam rabidi, quos non feliciter subigemus. Ideoque vos in hunc Io-
cum convocavi, ut vobiscuin consilia mea communicarem, quibusque in posterum opus sit, tem-
Pori admonerem. De illis rebus quando apud vos sim
69쪽
REx Netai NEvtius I. IC dictmus, mihi ut libenter attendatis,etiam a
Micipsa fatali detentus lecto , cum ec semiret mortem sibi imminere, ineque ob virtutem meam vobis carum magnumque haberi ue filios vero sitos luxuria de otio deditos tanto impares imperio esse, mecum illis in regni haeredem adppiavit. Hoe vero illi egregii filii aegre ferre, mordere clanculum , insidias parare, hoc agere, ut Ec regno pariter dc vita mea exuant. Hoc factotones. quid commodi, quid praesidii ab illis habebitis 3 quibus hominibus Numidiae regnum admisnistrandum dabitis: Quod si fiat, infelices sane Numidos, qui fio tissimis viris aut ejectis aut extinctis impotentissi inae corruptissimorum hominum dominationi subesse debent. Illine amplissinu regni gubernaculum tractabunt, qui in Gyaeco irrptiti, melius de conviviorum apparatu, dc gulae irritamentis, quam de regendo imperio iudicabunt illi incalfris, in acie contra hostem dimicabunt ego usio ab omni honore, ab imperio excludar dc qui
ab ineunte aetate non pravis captus capiditatibus,
corpo iis sectatus sum delitias; led laborem perferre , famem dc frigus tolerate, pericula subire , hostem ferire. nullum egregi i viri munus praetermittere didici. Sic itaque homines inertes viris sortissimis imperare , stultissimos prudentissimis, ebriosos sobriis dorminentes vigilantibus 3 qui nisi accubantes in conviviis , complecti mulieres impudicas, vino languidi, consecti cibo, regni curam negligent, Zc vos,liberosque vestros,atque hoc amplissimum imperium hostibus diripiendum permittent o tempora, o mores. Certus itaque sum Numidiae regnu mihi vindicare, ipssitq; indignos
tantarum opum possessione conficere, dc ex medio auferre. Ego virtutem meam in illis experiar.
70쪽
Quoad egressus puerilis aetatis metam, animum rebus gravioribus intendi,& cogitationem in hujus regni statum gubernationemque converti. Semper Micipsam parum animo valuisse, & Rei- pub: gerendae ignarus visius mihi fuit. Ut alia omnia praeteream , in eo infirmae inentis debilitatem satis superque detexit, quod nuper tribus sibi successoribus constitutis in tenuistimas portiones Imperium distinxerit. Quid vero eo de- mentius ab illo fieri pol uti Quid magis Rei pube damnosum & noxiumὶ nulla aeque res regno exitio est , viresque eius minuit & accidit, quam si convulta totius corporis compage, in plura membra dissipatum fuerit. Vires regni in se collectie hostium injuriam facit E a se propulsere possunt. An non videmus flumina rapidissima si inquam plures rivulos deducantur, vim omnem amittere, languidiusque fluere 3 ignis lucem aestumque plurimum imminui, si in multas portiunculas seiungatur: atque hoc est quod peritos hortulanos facere videmus, qui viti luxuriantem lignorum struem, hinc atque inde pullulantes a radice iurculos resecant, ut . in melioris succi uvas exuberet ; sin secus, vires latius diffusae debilitantur, de in ligno inutili evaporanti Quid magis evertit Graecos , quam quod in plures principatus divisi, conjunctis viribus non resisterent Romanisὶ stultum vero est existimare ueram animorum consensionem in Imperii consortibus esse posse. Scilicet, Impatiensique loci μνtuna secundi.
Nec quemquam jam ferre pates Caesarve pria
Nostin fides regni sectis, omnisque potessImpatiens censertis crit, nee gentibuου ubis