Fl. Iustiniani imperatoris Institutionum libri quatuor seu Legitimae scientiae prima elementa Iust. Henningius Boehmer, ictus recensuit et adnotationibus illustrauit ..

741쪽

Si reus actora satisfecerit. II. Superest, ut admoneamus, quods ante rem iudicatam is, cum quo tum est, satisfaeiat actorii ossicio iudicis conuenit etiam absoluere, m) licet in ea

eausa fuisset iudicii aeeipienὸi tempore, ut damnari deberet. Et hoc est , quod an

DE EXCEP TIONIBUS.

Continuatio. Ratis exceptionum.

SEquitur , ut de EXCEPTIONI Ausdispiciamus, Comparatae v autem

perflua cst sententia i absolutolia , si actoriante rent iudicatam ast satisfactum. Obtento fine, cessant media. Verum tiὶ tutius pro reo est, ut per sententiam absoluatur , quia time In posterum turiis est auctoritate rei iudicatae. Praeterea . t dabantur actiones fa

mos e , in quibus de

Glo condemnatus in is limis fiebat. Hauc poe-

gratianam euitabat. qui sponte ante sententiam Q. tis haciebat, quo ipso absoluendus erat: 3 Quaedam actiones non absolute pamates erane, sed tune demum , si ad arbitrium iudicis res

non ellet restituta: podi nam ergo reus enita bat , sponte rem an tententiam restituendo. 27. de acrion. πὶ A praetoribus, ut rigorem iuris tempera

742쪽

gratia, cum quibus agitur. Saepe enim , o aecidit, ut licet ipsa persecutio , qua victor experitur, iusta sit i tamen inis qua sit aduersiis eum , cum quo agitur. in Exempla. Euod metuι causa , dolo , in

. . factum. I. Verbi gratia, si metu coactus aut i dolororum erat, Iudicitiis

1Ormulam praescribere: hae occasione iis inta-grum erat, ei inserere conditionem, et tunc demum condcmnare-aur reus, niti pactiim et dolus interuenisset, qua de caula exceptio dicitur conditio in . 22. e exceptis

ο) Maxime in He a1egotiis fricti iraris, quae ex Qbtili iuris ratione nihil, nisi quod

expressum esset, admittebant, insuper habita omnis aequi & boni ratione : Bonae fidei iudiciis iuese dicebantur omnes exceptiones, L8 . S. s6. IV. . I. 7. S. s. δε pact. ex natur a Propria , nec opus habebant auxilio praetoris, aut eius praeseri- l

tione. Hac de causa agi l

amplius non poterat,sed si agebatur, de facto gebatur. I. 3. de rescind. vendit. 3. 3o. de action. quia tute eis il reus liberatus erat. Inde in

negotiis stricti iuris

tantum impetranda erat exceptio a Praetore, alioquin condemnabaatur, id non necesse e

rat , in neginiis . . f., quibus sua natura in

causa actorem l noris poterat praetor repellere a limine iudicii, sed actionem rure eiulii fundatam admittere te nebatur . exceptione t men formulae adiecta. qua probata , reus ab ioluendus erat.

743쪽

dolo qὶ inductus, aut errore lapsus, niis putanti o Titio promisisti, quod non

debueras promittere: palain est , iure uisi te obligatum esse: α actio , qua in tenditur , dare te oportere , essicax υ est rsed iniquum est , te condemnari. Ideoque datur tibi exceptio , quod metus caum

Datur etiam exceptio doli 'genera- Iis , quoties quis in stricto iure sese fundans

contra aequitatem natu

rasem quid petit, quia ita dolo malo facere dicitur. Exempla adducta sunt in S. I a. 3334. d. R. D. f. 2. quit'. aI. liset vel non. Si tutor iit contractu doliam commisit, & pupilius inde agere vellet, ei itidem haec exceptio obstat iuxta regulam: alterius cireumuentio aliis non praebet actionem. I. q. d. R. I.

pulationem , seu comtractum . Dicti iuris , assert, quia in hoc ex .eeptio praetorta necei-saria , & ex aequitate praescribenda erat: ne

gotiis bonae fidei ipso

iure inerat, Vt ratio

nem eius iudex pedat neus habere deberet,l si vel maxime ne quidem contestata eslet. H h. e. stricto iure Sundata, & a prael re concedenda, quae statim denegabatur, actorque a limine tuis

dieii repellebatur, si de iure civili, seu ipso

iure non competeret

actio, de qua ante

omnia praetor cogno

scere debebat. Vnde quaedam actiones ipsiure haud competere, quaedam ope excepti. tionis infirmari dice. bantur , dc quamuis rastione processus quae dam inter haec .elieti differentia , in eflectu tamen nihil inter illa elle videbatur. I. ua. d. R. I.

744쪽

D ι) aut risi mali, aut in factum com posita, ad impugnandam aflionein.

-'. II. Idem iuris est; si quis quasi creden. di causa pecuniam a te ilipulatus fuerit,

neque numerauerit. Nam eam pecuniam a te petere posse eum , certiam est: Hais re enim te oportet, cum ex stipidatione u)tenearis. Sed quia iniquum est, eo nomine te condemnari: placet cxceptione non numeratae pecunia te defendi debere , curi

tus tempora nos secundum quod iam superioribus libris seliptum est y constituti

one nostra coarctauimus. De p.rcio.

III. Praeterea debitor, si pactus fuerit eum creditore x , ne a se pecunia pete

retur

Inde liquet ,

hane exceptionem potissimum necessariam fuisse in negotiis pricti iuris: negotia b. f. ob metum nullam es-ficaciam habebant, LII 6 d. R. I. de se statim actor repellendus erata limine iudicii. ωὶ Stipulatio enim ex verbis ipsis obligabat, & licet vel maxime ea .m debendi aliunde praesupponebat, csti aecedebat, vim ta men suam non Inde, sed ex verbis habebat, adeoque stricto nue secui indum ea condemnandus

erat.

x Cui debebatur

ex negotiosricti iuris γpacta quae negotiis b. f. aliquid detrahebant , vel quid remittebant , inerant ipse tire, actiori

745쪽

retiar, nihilominus obligatus manet: quia pacto conuento obligationis non omnino dissoliuintur. Qua de causa esseax est adneisus eum acto , quam actor intendit , si paret eum dare oportere t ted quia iniquum est , contra pactionem eum condemnari , defenditur per exceptionem pa

IV. AEque si debitor, creditore deserenis te, iurauerit, nihil se dare oportere r adhue obligatus permanet se . Sed quia iniquum' est de periurio queri, defenditus per excepti finem iuri iuνandi. In iis quoque 'actionibus, quibus in rem agitur , aeque ne- .cessariae sunt dxceptiones r veluti, si pestitore deferente, possessor iurauerit, eam rem suam esse, & nihilominus petitor eandem rem vindiceti Licet enim verum sit , quod intendit, id est, rem eius esse riniquum

Seu non in torum o pactum quidem vinculum naturale tollebat , sed non ciuile, maxime in causissyricti ruris, quia pactiim de rure civili inessicax eis rae , & iure praetorio demum hanc nouam vim accepit, quae hic refertur, α Tale iusiuran dum conuentionale plus roboris non habebat de iure ciuili, quama nudum pactum, ct inde stricto iure debitor adinhue obligatus diceba

tur.

746쪽

iniquum tamen est , logesset em condem.

V Item , si in iudieio tecum actum fuerit, siue in rem , siue in personam a) : nihilominus obligatio durat, ct ideo ipsoruνe de eadem re postea aduersus te agi potest. Sed debes per exceptionem res

iussi ta adiuuari. . . o De cratris exceptioni M.

. VI. Haec exempli causa retulisse suffeiat. Alioqui quam ex inultis variisque Cau si b exceptiones necessariae sint, ex latioribus digestorum seu pandectarum li

bris intelligi potest.

acto: intentionem suam probare haud potuerit. De iure ciuili, adhuc actio durasse videtur , quia praetores demum hanc exceptionem inuenere , ut judiciorum vigor illibatus maneret, sum. teste CI cΕ o-N E pro Θlusatus reiis pubi. maxime iudica-ἔb rebus conineatur.

nim pro variis rerum

circunistantiis daban Lia

exceptionem , generali nomine insignitam, in Iactum vel doli mali, si ex iure P icto quis a

geret, cui tamen aequi istas resistebat. I. a. g. s. i. doli mat men c. l. q. f. 16. eod. t. i .

d. Meius. Factum

enim in iure saepe naturale ius denotat, & id

quod ex simplici aequitate dependet. I. 27. f. a. d. parit, L qi. d. pecul. I. 7. g. vix de curifur. I. ii. prascr. veis.. I. ivb. .

747쪽

3η Ex expTIONI xvi Diuisio prima. VII. Quarum quaedam ex legibus, vel ex ris, quae legis vicem obtinent , vel ex ipsius praeioνis iurisdicstione suhstantiam capi

v IlI. Appellantur autem exceptionestaliae perpetua reperemtoria, aliae temporales di dilatoria. De perem orsi IX. Perpetuae ct peremptoria sunt , quae semper agentibus obstant, di semper rem, de qua agitur , perlinunt: qualis est moceptio doli inati, ix quod metus causa factum es, di pacti conuenti, cum ita conuenerit , ne omnino pecunia peta

Bete Intelligit eas

exceptiones , quae m Te praetorum a SCtis vel conititutionibus principum introductae, erant contra ius antiquum ciuili, ad tempe

quo non tollebatut aisolo ipse iure, sed demum ope exceptionis. Quae ex iure ciuili eom- petebant Meeptiones ,

quae facti dicuntur imis proprie dicebamur eX-ceptiones, quia actionem ipso iure tolle. bant , ct operabantur, ut nequidem actio admitteretur , sed ad oestatim a limine iudicti repelleretur , eum ius nullum agendi haberet, quorsum pertinent m di tollendi obligati nem supra relati. cons. LII. g. 2. de pact. Harum natura erat, ut post litis conis restationem demum essent

748쪽

Dὸ dilatoriu. X. Temporales atque dilatoriae sunt quae ad tempus notent, & temporis dilationem tribuunt: qualis est pacti conuenti, cum ita conuenerit, intra quinquennium Inam, finito eo tempore, non impeditur actor rem exequi. Ergo ii, quibus intra certum tempus agere volentibus obiicitur eXceptio aut pacti conuenti, aut alia similis,

e) differre debent actionem, & post

tempus agere. Ideo enim & Hlatoria istae ceptiones appellantur. Alioqui , si intra tempus egerint, obiectaque sit exceptio; neque eo iudicio quicquam consequeban- , tur propter exceptionem, neque post tempus olliri agere poterant, cum temere rem in iudicium deducebant , ct consumebant, qua ratione rem amittebant. Hodie autem. non ita stricte hoe procedere volumus e sed eum , qui ante tempus pactionis, ves

*bligationis, litem inferre ausus sit, Z g-

N O N I sent excutiendae , quia actio stricto iure erat

fundata. ulare ipso ised tollebant ius agendi , statim opponi poterant, ad cum essectum, Ni statim denegaretur actori actior ex accidenti tamen post litis contestatio em x iiciebantur,si erant alώ-

oris indagruis , quia in dubio concedenda

H Veluti rescriptimoratorii, quo reus dulationem a principαν impetrauerat, ne intra certum tempus posset conueniri.

749쪽

semus : quam sacratiminus legislator deuiis, qui tempore plus petierint, protulit rvt inductas,quas ipse actor sponte indulsearit, vel quas natura actionis continet, si contempserit: in duplum habeant ii, qui talem itu uriain passi sint; & poli eas finitas non aliter litem suscipiant, . f niti

omnes expensas litis antea acceperint i ut actores tali poena perterriti tempora litium doceantur obseruare. Dilatoxia ex persona. II. Praeterea etiam ex pesna sent dila-

temere ante tempus δε- Lepta reus tantum abia

soluitve a4 insantia, si sic actor refundcreexpensas tenetur: quibus non solutis, n quidem' in nouo proineessu, iusto tempore moto , eventualiter litem e testari tene

tint expendi resitra. Imo eas refundere tenetur , si vel maxime nequidem de nouo age. Te velit: i

te L. C. erant Oppo nendae & excutiendae. Eleganter C i GiS Um p.rtit. c. 28. . . que etiam ante iudiciis

eran de constituendo imis in io solet esse contentis , cum aut s. ne actio illi , qui agit'. uut iam fle fit, auana1m iam esse deferit, I aut Rune tege bis ver bissit actio δ quaeritur

Post L. C. non ampli-l us' admittebantur l. 4λ

750쪽

verem agere quis velit. Nam militibus nec pro patre, vel matre, vel uxore, nec ex sacro rescripto proeurato io nomine, eXpeotiri conceditur i : suis vero negotiis superesse liue offensa militaris disiplina possunt. Eas vero exceptiones, quae Oliin procura soribus propter infamiam, vel dantu, vel ipsiusprocurauris opponebantur, eum in iudieiis frequentari nullo modo perspeximus, conquiescere sanetivus: ne, dum de

his altercatur', ipsius negotii disceptatio proteletur UE .

DE REPLICATIONI B vs .

De Repihatisne Imerdum euenit, ut excep , quae IIam a facie iusta videtur , tamen inique

μθ Recte moneti ib) sunt etiam dilaistoriae ex persona actoris ει iudicis imo ex ipso fracessu , de quibus vi

linae tendere videba-gur, .ur verba sequen

BALD vi N vs . in his verbis non esse quaere dam praecipuam causam, cur infames non

admissi fuerint, sed potius In desuetudine, cea verba antecadentia in nuunt, ut proinde ne quidem in famia usistoria procuratore arceat