장음표시 사용
541쪽
FACULTATIS IUDICANDI TEI. EOLOGICAE. sop
teleologiae physicae materiam inesse quod haud sere
necesse esset , argumento morali exoptatae confirmationi est, quatenus natura quidpiam ideis rationalibus moralibus aualogicum ostendere possit. Namque conceptus causae supremae intelligentis quod vero multum abest, quin theologiae semciat) eo realitatem accipit in usum facultatis iudicandi reflectentis; verum is haud necessarius est ad argumentum morale in eo constituendum: neque hie saeit ad illum, qui per se solum minime moralitatem indicat, conclusione continuata ex Vno principio, ad argumentum perficiendum. Duo principia tam dissimilia, quam natura et libertas, non nisi duo diuersa probandi genera posisunt constituere, Vbi tum conatus, hane ex illa emciendi, ad id, quod probandum est, minus idoneum repetitur. Si physico-teleologica probandi ratio ad argumentum quaesitum suppeteret, ratio contemplativa eo admodum tranquillaretur; spem enim ea saceret producendae theosophiae ita scilicet dicenda seret cognitio theo retica naturae diuinae eiusqtie exsistentiae, quae ad enodandam mundi naturam suppeteret, et simul ad determinandas leges morales . Pariter si psychologia suppeteret, ut ex ea ad
cognitionem immortalitatis animorum perueniremus, ea efiiceretur, ut pneumat ologia, quae rationi contemplativae itidem grata foret, seri posset. Utraque autem, quantopere gratum suerit arrogantiae curiositatis, haud expleat desiderium rationis respectu theoriae . quae sun data esse incognitione naturae rerum deberet. An vero illa, ut theologia, altera ut anthropologia, sed utraque in morali, id est, principio libertatis sundata, proinde usui rationis practico consentanea, finem ultimum Obiectivum melius attingat, alia quaestio est, quam lioc loco nil attinet ulterius Persequi. Argumentum vero physico-teleologicum idcirco non suppetit ad theologiam, quoniam nullum in hunc finem idonee deterininatinia entis originarii conceptum largitur,
nec potest largiri, sed hunc prorsus aliunde depromere,
542쪽
P. II. URITICE eiusque desectu in eo, ut additamento arbitrario, supplere
debemus. Vos ex ira agita illa serina finali formari1in natu, rae eatumque relationum ad causam mundi intelligentem
concluditis; at ad quem gradum huiusce tutelligentiae φSine dubio haud vobis potellis arrogare, ad intelligentiani quae fieri possit, seminam; ad id enim necesse foret, ut
perspiceretis, iiitelligentiam maiorem quam cuius vos argumenta in mundo percipitis, noli posse cogitari: quod idem foret, ae si vobismet ipsis omniselentiatu tribueretis Pari modo vos ex magnitudine mundi ad permagnam auctoris potentiam concluditis ; at dabitis, id solum comparative vim ad captum vestrum habere, ct cum vos liaud omnia, quae esse possunt, cognoscatis, ut ea Cum magiii-tudine mundi, quantum ea noliis comparetis, VOS ex naeu-sura tam exigua nullam auctoris omnipotentiam elicere
posse, et sic porro. Iam eo vos ad nullum deterininaturir, ad theologiam idoneum, conceptum entis Originarii pervenitis; hic enim non nisi in 'conceptu Omnitudinis persectionum cum intelliisentia coniunctarum deprehendi potest, quo etiam data 1olum empirica nullo modo possunt dueere: sed sine eiusmodi conceptu determinato vos quo que ad D turn intelligens ens rationis concludere haud potestis, sed in qualem cumque usima) eiusmodi tantuan- Diodo sumere. - Atqui sane quidem concedi potest, vos cum ratio nil habeat, quod iure contradicat) arbitratu addere: ubi tantum perseetionis deprehendaturi, sicile omnem sumi persectionem in causa mundi una coniundum licere; quoniam rationi in principio sic determinato et
theo retice et practice, melius succedit. Λt vos hunc conceptum tamen entis originarii non ut a vobis probatum potestis commendare, cum illum duntaxat in gratiam in lioris usus rationis sumseritis. Ergo omnis lamentatio indignatioue impotens de friuolitate opinata, de vi catenae conclusionum vestrarum dubitandi, vana iactantia est, quae mallet, ut, quod contra algumentum vostrum libere prostemur, dubium reputaretur pro .dubitatione sanctae veritatis, ut hoc velamine tenuitaS istius contegatur.
543쪽
Contra teleologia nioralis, quae non minus sicine,
quam physica, sui data est, eo potius, quod ex anticipatione principiis nititur ab ratione nostra haud seiungendis, laudem meretur, ducit ad id, quod ad possibilitatem theologiae postulatur, nimiiann ad conceptum determinatum caulae supremae, ut mundi auctoris ex legibus moralibus proinde eiusmodi, quae scopo morali nostro satis iaciat: quo nihil minus, quam omni scientia, Omnipotentia, Omni- praesentia et id genus alia, ut proprietates naturales eo pertinentes postulantur, quae cum scopo morali, qui infinitus est ut coniunctae, proinde ei conuenientest et adaequatae cogitandae sunt, atque ita conceptum unius austoris
mundi, ad theologiam aptum atque idoneum, solae possunt suppeditare.
Tali modo theologia etiam cum interuentu ducit ad religionem, id est , ad cognitionem qFetori in n9Τromim ut praeceptor tim divinorunt; quoniam cognitio osticii uostri,1copi que nobis in ea per rationem inium ii conceptum dei primo poterat determinate producere, qui proinde iam in ortu suo non potest ab obligatione erga istud ens separari reum et Contrario, si conceptus entis originarii in via solum ille retica se ilicet illius ut solius causae naturae etiam posset determinatus inueniri, postea res sol et magna dim- euitate, serta se adeo impostibilitate illud sine adiectione
arbitraria cisciendi, circumsepta, huic enti causalitatem ex legibus moralibus pcr argumenta firma attribuere, sine quibus tamen ille putatilius conceptus theologicus nullum potest religionis fundamentum constiti iere. Vel tum, Cum ivligio in si ac vin ille oretica constitui posci, respectu mentis in quo tamen eius essentia consistit ea reapse ab illa esset diuersa, in qtia conceptus dei animique firmitas practica de eius exfflentia ex ideis moralitatis constituti uia
oritur. Etenim si omnipotentiam, onuit scientiam et sinitia auctioris mundi, ut aliunde nobis datos conceptus supponere deberemus, ut postea nostros os liciorum conceptus ad nostram ad illum relationein transferremus, hos ncces le
544쪽
ret permagnam speciein coaetionis subiectionisque ex. tortae prae se ferre; cum e contrario, si obseruantia legis moralis prorsus libere nobis, vi praecepti propriae rationis nostrae, scopum deliinationis nostrae proponat, cautaneum eo eiusque usicelione conspirantem cum summa verecundia, quae prorsus esi a metu patho ogico diuersa, in prospectus exspectationesque morales .recipiamus eique nos lubenter subiiciamus ').
Si quaeritur: quare tandem irostra intersit, ut omnino theologiam liabearinis; eam, manifestum est, non ad amplitieatidam corrigUndamque nostratri naturae cognitionem, omninoque ad ullam quampiam theoriam, sed solum ad religionum, id est, ad usu in rationis praclictura, non tinatim moralem, respectu subici liuo Iaecessari atra esse. Ita. que si intulligi inus, argumentum unum, quod ad determinatum rei illeolo Elae subiactae conceptum ducit, ipsummo cale esse; non solum haud alienum videbitur, verum etiam susticientiae adsensus ex hoc argumento ad finem illius
vltimum nihil quidquam desiderabitur, si concellunt suerit
eiusmodi argumento exsistentiam dei solum nostrae d. iii- nationi morali, id est, respectu piactico idonee probari et contemplatione in eo robur illius nullo modo euinci, ambitumque ditionis eius ea re dilatari. Praeterea miratio, vel repugnantia opinata possibilitatis theologiae hoc lo adlertae, cum eo, quod criticam vidimus rationis purae coii templativae de catego viis pronunciare: his scilicet vluad res sensibus propositas transserendis, nullo modo vero
Cum puleritudinis admiratio, tum per tam varios naturae siles permotio, quam animus meditabundus, iam ante omnem repracsentatio item auctoris rationalis mundi claram potest in sese percipere, quidpiam in se continent simile sensus religiosi. Proinde primo per iudiem di modum morali analogum illius institia morali grati animi vel erationisqtie erga causam nobis ignotam ideoque excitandis ideis moralibus vim suam exin
serere, cum caua ad ira irationeria instillatat, quae cum invita. Inento multo maiori conii; acta est, quam quae ab sola contem.
545쪽
pACvLTATIS IVDICANDI TELEOLOGICAE. sis
ad suprasensibilia adhibitis, posse cognitionem produci;
anelcet, cum hic era ad cognoscendum deum, sed haud respectu theoretico pro eo quod natura eius nobis ina eesta per se sit , sed solum practico videas usurpatas. Ut hac occasione data calumniae doctrinae illius critiemadmodum necessariae, verum quoque, ad indignationem caeci dogmatici, rationem in terminos eius reiicientis, finem faciam, addam, quae nunc sequitur, illius illustra
Cum corpori vim motricem attribuo, proinde illud per categoriam ea alitatis cogito; tum illud eo simul cognosco, hoc est, conceptum eius determino, ut rei obiectae in genere, per id, quod illi, ut rei sensibus obnoxiae, per se qua conditio possibilitatis relationis illius competit. Namque, si, quam ei tribuo, vis motrix repul- sua sit; loeus et etsi nondum aliud, in quo illlud eam exserat, pone illud colloco) in spatio competit, porro etiam extenso, id est, spatium iii eo ipso, tum repletio illius per vires partium repulsivas, tandem quoque lex huius repletionis causam partium repellendarum ad eamdem proportionem decrescete oportere, ad quae corporis extensio crescat, spatiumque, quod iisdem partibus per
hanc vim replet, crescat . - contra, cum ens suprasem sibile ut motorem primum, proinde per categoriam causalitatis respectu eiusdem deterniinationis mundanae motus. materiae mihi cogitatione insoletno; tum illud mihi non ullo loco quopiam in spatio, neque ut extensum, quin ne ut in tempore quidem cum aliis simul exstans cogitandum erit. Proinde nullae omnino determinationes sunt, quibus de conditione possibilitatis motus per liOc ens ut causani possem edoceri. Ergo illud per praedicatum causaecvt motoris primi) per se ne minimum quidem cognoscor verum tantummodo cogitationem liabeo de aliquo, quod causam motuum in mundo in se contineat; relatioque horum ad illud, ut eo tum causam. cum nihil mihi aliud ad navaram rei, quae causa est, pertinens, subministret,
546쪽
huius conceptum prorsus vacuum sinit atque ination. Causi est: quoniam ex praedicatis, quae solum in mundo sensibili inuetiiunt, quod sibi subiici pollit atque ossi tri
ad exsistentiam quidem cuiuspiam, quod harum rerum causam debeat contihere, non vero ad deterani nationem eius conceptus ut entis suprasensibilis, qui cuncta praedicata illa respuit, progredi pollum. Igitur per categoriam causalitatis, si eam per conceptum primi motoris determino, quid deus sit, ne vel minima ex parte cognosco ; sed sese talio melius succedet, si ex ordine mundi occasionem arripiam. causalitatem eius, ut intelligenticu supreinae non
tum minitandi, sed illum quoque per hanc deterininationein dicti conceptus tognoscendi: quoniam tutu molesia spatii extensionisque conditio cessat. - . Sane magna sorma finalis in mundo cogit nos ut causani supremam illius eiusque causalitatis ut per intelliscutiam cogitemus p verum
eo nobis nihil quidquam iuris accedit, illi eam artrilmendi ut, exempli gratia) aeternitatem dei vi exsistentialia omni tempore cogitandi, quia alias nul luata omnino de exsistentia sola vi quantitate, id est, ut duratione nobis po1sumus
cogitando informare; aut omini praesentiam diuinam ut exsilientiam in omnibus locis cogitandi, ut praesentimia rerum cxtra se proximam nobis explicemus, quainuis nihilominus itullam earum determinationum deo debeamus, ut aliquid in eo cognitum, attribuere). Cum caulalitatem hominis respectu certorum quorumdam productorum, solum per formam snalem intentionalem enodabilium, eo determino, quod eam ut intelligetitiam illius cogito; tum non erit, quod in eo consillani, verum illi hoc praedicatum potero ut proprietatem illius probe notam attribuere. --que illum cognoscere. Etenim scio vis canes sens bus hominis dari, et per intelligentiam concupiui, ideoque regulae
subiici; hoc conceptu notain tantummodo Communem
singulari Omino) contineri, et proinde discursiuam esse;
regulas, ad repraesentationes datas coiiscientiae generatim
subiiciendas, ab ea iam ante visiones illas dari, et sc porro: ergo homini proprietatem illam attribuo, ut eam, qua
547쪽
illum cognoscain. Quod ii autem eiis suprasens bile deviii
velim ut intelligetitiam cogitare, hoc certo quodam usus rationis mei iespeetu non solum licet, verum etiam euitari
ison potest; sed illi ilitelligentiam tribuere, eoque illud,
vi per proprietatem eius cognoscere pollis, tibi persuadere, minime licet: siquidem tum omnes conditiones illae, quihus solis intelligentiain noui, Omittendae sunt, proinde Praedicatum, quod tantummodo ad determinandum hominem facit, ad rem supra sensibilem nullo modo potest referri, ideoque per causalitatem sic determinatam, quid deus iit, neutiquam cognosci. Atque haec ratioeli Omnium categoriarum, quarum nulla omnino vis poteli ad cognitionem respectu theo retico esse, nisi ad res experientiae pollibili subie elas ad trabeantur. - Verum secundum analogiam intelligentiae possum sane, quid φquod debeo certo quodam respectu alio ipsum ens supra sensibile cogitare, neque illud tamen eo ilico retice velle cognoscere; cum nimirum haec determinatio causalitatis illius essecium in mundo attingit, quod in se cohibet moraliter necessaritim, iud naturis sonisii tuis liaud eniciendum: ubi tum fieri cognitio dei potest eiusque ex iis lentiae theologia per proprietates de torminationesque causalitatis eius solum secundum analogiam in eo cogitatas, id quod respectu practico, sed quoque solum sol respectu ut morali), Omnem, quae rcquiritur, realitatem habet.
Quam , brem sic ri latre cilii cologia potest; nam plitiosophia motalis cum regula suis quidem, non vero cum scopo potest, quem eadem praccipit, sine theologia coiisi flere, ratione restri elu theologiae ii iud destituta. Sed ethica theologica cratiotiis purae sieri non potest; quoniam, quas haud is lii ratio Oiiginarie seri, quarumque obsequium ea ut facultas pura praclica ei licit, leges non pollunt morales esse. Itidem physica theologica non cias foret, pr0ptcrea quod nullas leges physicas lγropoli erct, sed ordinationes
institutaque voluntatis summite; cum c contrario illeologia pbybca proprie physico- teleologica) saltim pro prorae leutica theologiae pix prie postit cuc: quae quippo per
548쪽
eontemplationem finium naturae, quarum largam mat riam praebet, anum dat ideae scopi, quem non potest natura proponere; proinde necessitatem theologiae, quae eonceptum dei ad summum rationis usum pirusticum idci- nee determinaret, ad senium quidem admouere potest, nec eam Vero producere atque in argumentis suis sitis constituere.