장음표시 사용
531쪽
FACULTATIS II MICANDI TELEOLOGICAE. 499
Etiamsi in finibus naturae, quos nobis tam large teleologia physica proponit, certum quemdam to eptum deter- . natum de causa mundi intelligente verisimiliter possemus fundare, tamen exsistentia huius entis nondum res fidei soret. Quod enim cum non ad faciendum Osficium possit, sed modo ad enodandam naturam sumi, solum foret Opinio atque hypotliesis rationi nostrae conueniens maxime et consentanea. Λtqui illa tu leologia nullo modo ad conceptum dei determinatum ducit, qui vero solum in conceptu invenitur auctoris mundi moralis, quoniam Ilic solus scopum indicat, ad quem nosmet non postumus numerare, nisi quatenus iis, quae lex nobis moralis ut scopum praecipit, proinde nos obligat, nosmet conuenienter geramus.
Eugo conceptus de deo solum per relationem ad rem ossicio nostro subiectam, vi conditionem possibilitatis scopi illius consequendi. praestantiam accipit, in adsensu nostro
ut qua res fidei vati at; contra idem conceptus rei non potest sibi subieetae ut rei in fasto positae vastorem conciliarer quoniam, etsi necessitas ossicii rationi praelicae quidem clara est, tamen, scopi illius occupatio, quatenus is haud totus penes nos est, solum in usum rationis praeticum se irata, proinde liaud uti ossicium ipsum, praelice necessaria est ' .
Scopus, quem lex moralis promouendum praeeipit, haud
ratio ae futtilana emuni officii est; ea enim illest in lege morali,qMae, qua principium prataeum formale, categoriee dueit, ritillo respectu habito rerum saeuitati adpetendi propositarum materiae volendi) proinde ullius euiusdam finis. Haee natura formalis actionum tuearum csubordinationis illarum sub prinei- pium uniuersalitatis, in quo solo pretium earum morale internum consistit, tota est in nostra potestate posita; eommodeque a possibilitate vel linpollibilitate finium, quos legi illi eonue
nienter debeo promouere, potero memet continere, cogitatio nemque auocare quoniam in iis duntaxat pretium externum
actionum mearum consistit , ut eo, quod iuimquam prorsus penes ine est, solii in id spectetu, quod mihi agenduin videa
t rar. Verum ut sinein, scopuln os iiiiii in naturarum rationalium
c licitatem, quatit uni fieri possit cum filae congruenteo pro-m Uudinus, tamen est, per legem osticii praeceptum atque intulictu ui. Sed ratio coiitemplativa possibilitatem eius kneque
532쪽
so OFides qua habitus, non vero qua actuc vel satur in mente rationis morali in iis adsensu comprobandis; quae inaccessa sunt cognitioni theo reticae. Ea igitur princ: pium constans animi est, corum, quae ad possibilitatem icopi summi inoralis ut conditio necessaria supponenda sunt, propter obligationem pro veris, sumendorum ' ;
quamuis a nobis haud queat vel postibilitas illius uel impossibilitas perspici atque intellisti. Fides simpliciter se dieta versatur in fiducia in consequendo fine, cuius pro
ex parte propriae secultatis physicae nostrae, neque ex parte cooperationis naturae nullo modo perspieit; potiusque ea ex eiusmodi caulis, quantum per rationem possumus iudicare, eiusnaodi euriuuin vitae bene actae ab natura sola cet in nobis et extra nos , sumtis, nec deo nec immortalitate, vanam tui. tamqite, quamuis a bono animo prosectam, exspectitionem censere debet, et, si eiusmodi iudicii plena certitudo esse posset, ' legeni moralem ipsam ut meram illusioneni rationis nostrae respectu practi eo coiis derare. Cum autem ratio contemplativa sibi prorsus adfirmitatem persuadeat, hoc postremum fieri non posse, contra illas vero ideas, quarum res obiecta sita ultra naturam est, posse sine repugnantia cogitari; necesse erit, ut
in gratiam propriae legis practi eae suae eaque propositi proble. niptis, proinde respectu morali, ideas illas ut reales verasque agnoscat, ne in pugnam secum ipsa incidere videatur Ea eernitur in fiducia in promissione reposta legis moralis; sed non ut ea , quae illa contineatur, sed quam ego inferam, et ob rationem quidem ntoraliter idoneam. Neque enim scopus potest per legem rationis praeeipi atque imperari, nisi Mee simul postibilitatem et iis consequendi quamuis incerto polliceatur , eoque ivi testatem faciat solarum conditionum adsensu probandarum , quibus solis nostra ratio potest eam cogitare. Voca. bulum fidei hoe iam exprimit; poteritque tantummodo dubium videri, quomodo hoc verbum eaque idea singularis in philosophiam moralem irrepat, eum ea demum cum religione christia na introducta sit, suantioque illius fortasse solum imitatio ad. sentatoria orationis eius videri queat. Verum is haud unus locus est, in quo haee admirabilis religio per summam oratio. nis sint plieitatem philosophiam conceptibus longe magis determinatis purisque moralitatis locupletarit, quam haec hue usque Potussiet ministrare, qui vero, eum seiii et adsint, ab ratione libere probantur, et qua tales accipiunt r, in quos ea sane sponte ineidere eosque introducere et ivituisset et debuisset.
533쪽
FACULTATIS IVDICA 'DI TELEOLOGICΛΕ. sol
motio in officio est, sed possibilitas eius essetendi a nobis non potest perspici nec proinde postibilitas unius solius ius
nobis cogitabilium conditionum . Fides igitur, obiectas res 1ingulares spectans, quae non sunt scientiae postibili opinioniue propositae quae pollerior, praesertim in rebus historicis credulitas, non vero fides dicenda seret
tota moralis est. Ea est adsens Oaibera, non eorum, quocum argumenta dogmatica in usum iudicandi facultatistheo retice detes minantis inueniuntur, neque ad quae nos obligatos ducimus, sed eorum, quae sua nimus in gratiam inis atque consilii ex legibus libertatis; neque tamen, uti sere sententiam quamdam opinionemve, sine ratione idorea, vertam ut in ratione squamquam duntaxat respe flujs practes), ad Dem illius idonee, sundata: etenim sine nulla frina mentis moralis constantia est in peccato con-ra prouocationeua rationis theoreticae ad probationem possibilitatis rei moralitati subiectae , verum nutat inter raecepta praetica et dubia theo retica. Difficulter cνedi-Dus, cum normam sequimiar, omnino haud testimoniisti edendi; sed increduli sumus, cum ideis rationalibus illi itioniam iis deest ton latio theoretica realitatis, omnem de irco valorem denegamus. Iudicamus igitur dogmatice. utredulitas dogmatica vero non potest cum norma moralin mente dominante consistere neque enim ratio imperare,otest, ut finem sectemur, quem pro setu ingenii agnoscii ius); sed sane quidem fides dubia, eui desectus sirinitatis
er rationes contemplativae rationis solum impedimento est, luod cognitio critica carcerum rationis contemplativae vim 3otest contagionemve cum moribus priuare eique adsensum
3 racticum praeponderantem potest ad compensandum pro
Cum loco certorum quorumdam frustratorum conatuum in pli ilosophia aliud inducere principium volumus eique aditum parare, permasnae tranquillitati cedet, perspicere, quomodo et quare 1rustrati videanthu'.
534쪽
Deus, libertas. animorumque immortalitas quaesti innes sunt, quarum enodationem viai uersi spectant adparatus metaphysices, ut ad finem eius ultimum et solum. lam creditum est, doctrinam de libertate tantummodo ut conditionem negativam pliilosophiae practicae necessariam esse, contra dogma de deo animique natura, theo reticae proprium , per se separatimque esse probandum, ut utrumque postea, cum eo, quod lex moralis squae esse solum cum adiunctione libertatis potest) praecipit, coniungatur, atque ita religio constituatur. Sed breui potest intelligi
conatus istos necessario male successuros. Namque ex solis conceptibus ontologicis de rebus in genere, vel ex exsistentia entis necessarii nullo modo essici conceptus entis originarii potest, per praedicata, quae dari in experientia possiuit ideoque ad cognitionem sacere, determinatus; eum autem, qui iii expericlitia landabatur formae finalis physicae natu-Tae, conceptum vidimus riirsum haud posse nulli argumento esse doctrinae morum, nec proinde ad cognoscendum deum idoneo. Pariter nec cognitione animae per ex perientiam squam hac modo in vita institutinus conceptum posse vidi inus de spirituali immortalique illius natura, proinde doctrinae morum idonee, suppeditari. Necthein is nec p;ι eumniologia, ut problemata in usum scientiarum rationis contemplantis, quarum quippe conceptus univertis cognoscendi facultatibus nostris transscendens est, nullis possunt datis empiricis praedicatisque essici. - Determinatio utriusque conceptus , cum dei tum animae
respcctu immortalitatis illius), non potest nisi per prae dicata fieri, quae, quamuis ipsa solum esse ex ratione supra- sensibili possint, tamen realitatqm suam per experientiam oportet euincere: sic enim solis nulla iis esci cognitio potest eutium suprasensibilium. - Eiusmodi autem unias solusque, qui in ratione humana deprehenditur, concep tus est de libertate hominis sub legibus moralibus, viracum scopo, quem illa per has praecipit, ex quibus illae auctori naturae sunt, hic homini ad cas proprietates attri buendas idoneae , quae utriusque pollii bili latis continente ditionem; ita ut ex hac ipsa idea possit ad exsistentiatu
535쪽
FACULTATIS IUDICANDI TE l .EOI OGICAE. 3o 3
iraturainque illorum enitam alioquin nobis prorsus occultorum concludi. Erilo ratio conlilii in sc)la via theo retica praefermisis
deum iminortalitatemque probandi in eo inest: quod supra se ii sibilium in linc via sconceptuum naturae nulla omnino 1 et i cognitio potest. Contra cur in via morali conceptus libertatis) succedat, in causa elli quod hoc loco supra sen-1 ibile, quod in eo subest fundamento libortas), per legem causalitatis deteriniuatain, quae ex eo exsistit, non ς,lum materiam alterius suprasensibilis scopi moralis conditi Dumque eius ei sciendi; cognoscendi suppeditat, vernn etiam vi res iii facto posta realitatem suam in actionibuscemonstrat, sed ob eam ipsam causam quoque, pro nulla alia esse piobandi i ptione potest, quam quae res,ectu vale triactico uno quippe illo, cuius religio indiget .
In quo quidem notatu dignum est: trium illarum idearinia rationalium, et dei, et libertatis et immortallantis, libertatem conceptum unum esse supra sensibilium, qui re litatem obiecti uana suam ope causalitatis, quae in eo cogit. itur in natura, per efficiuna, quod fieri in ea pollit,
sit uni euincat, eoque ipso coniunctionem amborum relio uoruna cum natura, trium vero omnium cum se inuicein
in religione possibilem reddat; nosque proinde in nobis principium habere, quod ideam suprascii sibilium in nobis, sed eo quoque ideam supra sensibilium extra nos, ad cognitionem, qu curauis solum respectu prachico postibilem, determinare queat, de quo philosoplitae solum contemplativae quae etiam libertatis eonceptum poterat solum negantem suppeditaro desperandum fuit: proinde conceptus libertatis ut conceptus legum omnium absolute practicarum constitutivus) rationem possit ultra istos terminos dilatare, intra quos quisque conceptus naturae theoreticusin sine ulla spe manere circumscriptus deberet.
536쪽
Cum quaeritur: quem ordinem atque honorem argumentum morale, quod extillentiam dei duntaxat vi rem si dei rationi purae praeticae probat, inter reliqua in philosoplita obtineat; tum sicile poterit tota horum reliquorum possessio ad calculum reuocari, ubi tum adparet, optioni hic nullum locum esse, sed cognitionem eius rheo reticam, lcoram critica aequa ac media, omnes suas mittere petitio
Primum omnem ea constituat adsensum, oportebit, inretii facto posita, nisi prorsus esse vanus debeat sundamentoque destitutus; ideoque hoc solum in probando potest discrimen locum habere, utinam in hac re saeti adsensus consecutionis inde essectae possit, ut frietitia, cognitioni meo- reticae, an, solum ut Afer, practicae cognitioni, con stitui. Omnes res in facto positae aut ad conceptum naturae pertinent, realitate1ra suam in rebus sensibus subiectis ante uniuersos naturae conceptus datis quae dari possint atque proponi) probat; aut ad conceptum libertatis, qui realitateiri suam per causalitateira rationis, respectu certorum effcctorum peream postibilium in mundo I ensibili quam in lege morali sortiter possulat, idonec euincit. Iam conceptus naturae solum ad cognitionem ilico reticam pertinens vel metaphysicus est prorsusque ex anticipatione; vel physicus, lioc est, ex adsumto et aduentitio a posteriori), necessarioque solum per experientiam deterarii natain cogitabilis. Igitur conceptus naturae metaphysicus nullam experientiam determinationem supponens) ontologicus eli.
Iam argumentum onsologicum pro exsistentia dei ex conceptu entis originarii vel id est, quod ex praedicatisoniologicis, quibus illud solis potest perpetuo determinatum cogitari, ad exsistentiam absolute necessariam, vel ex necessitate absoluta exsistentiae vilius cuiust, iatri rei, quae illa cumque sit, ad praedicata entis originarii concludit:
537쪽
I ACULTATIs IVDICANDI TELEOLOGICAE. sos
namque ad concepturia elatis originarii pertinet, ne illud derivatum sit in necellitas exiit lentiae eius absoluta, et cadhanc cogitandam) deterini natio peri et uo per conceptarinillius. Utrumque requilitum igitur in conceptu putabaturi deae ciniologicae entis ninnium reali F i ae persectissimi inueniri; atque ita duo sunt argumenta metaphysica
Argumentum solum conceptum naturae metaphysicum constituens proprie ontologicum dictum) ex conceptu entis realissimi colic lusit ad exsistentiam eius absolute neeessariam; namque aiunt) nisi illud exstaret, realitas illi, ni iniciun exsistentia, deesset. - Alterum quod et
argumentum metaphysice tymologismι vocatur ex necessitate exsistentiae ullius cuiuspiam rei cuiusmodi, cum in conscientia mei ipsius mihi exsistentia data sit, neeessario eoncedendum est ad determinationem eius perpetuam, utentis omnium realissint, conclusit: quoniam omnia, quae exstant, perpetuo determinata, sed sinpliciter necessarium nempe quod nos qua tale, proinde ex anticipatione, cognoscere debemus , conceptum furim perpetuo determinatum esse oporteat; quod vero duntaxat in conceptu possit eritis omnium reali silini inueniri. Hoc loco non necesseeli, ut sopiri sinata in conclusionibus illis aperiamus, quod iam alio loco factum est; iud modo ut moneamus, eiuSIDodi argumenta, etiamsi per varias possent subtilitates dialecticas defendi, tamen nurinquam schola in transmigrare
atque in rempublicam venire, eorumque cum intelligentia conlinunt ne minimam quidem et se contagionem posse. Concepitis, conceptum naturae, qui tantummodo empiricus elle potest, sed tamen ultra terminos naturae, vi complexus rerum sensibus propositarum, ducere debet,sundamento ponens, nullus esse alius poteli, quam Conceptus sin sum naturM: quorum quidem conceptus haud ex
anticipatione potest, sed solum per experientiam dari,
vem iri tamen eiusmodi conceptum de cauta naturae origi
538쪽
itaria pollicetur, qui unus omniuria, quos cogitare possu-ilius, ad suprasensibilia aptus est, nimirum conceptus de
intelligentia suinina, ut causa mundi; id quod reapse quoque ex principiis facultatis iudieandi reste flentis, hoc est
pro natura facultatis cognoscendi nostrae liumanae optime effeti. - An id autem ex iisdem datis hunc conceptum entis id est, independentis intelligentis etiam ut dei, nimirum auctoris mundi sub legibus moralibus, proinde idonee ideae de scopo exsistetitiae mundi suppeditare queat, quaestio est, unde uniuersa pendent; siue conceptum theoretice idoneum entis originarii in usum vniversae cognitionis naturae postulentus, sue practicum ingratiam religionis. . . Hoc argumentum ex feleologia physica depromtum veneratione dignum videtur. Idem escit cum ad intelligentiae communi, tum acutissimo philosopho ad veritatem persuadendum; et Reimarus in opere suo nondum sup rato, in quo argumentum istud, pro more suo, docte perspicueque uberius exponit, eo sibi laudem peperit soarpiternam. - Sed, unde Iloc argumentum tantam vim in
animo accipit, pracsenim in diiudicatione per rationem tranquillam namque permotio illius euectioque per miracula naturae posset ad perseasionem accenseri) ad adsensum tranquillum, ac se totum tradentem y Non finibus id
physicis emcitur, qui cuncti intelligentiam indicant impervestigabilein in causa mundi; hi enim ad id haud idonei
sunt, quoniam necessitati non satis faciunt rationis qua rentis. Etenim quem in finem haec quaerit res illae omnes sunt naturae technicae; quem in sinem ipse homo, lin quo ut fine naturae ultimo nobis cogitabili nobis consistendum est; quem in finem uniuersa haec natura adest et quis seopus tantae tamque Variae artis y ad fruendum, ad videndum, ad contemplandum ne et admirandum quod. s in eo consistas, nec quidquam aliud est nisi fruitio cuiusdam generis peculiaris , ut scopum ultimum cuius causa mundus ipsoque homo adest, creatiun esse, rationem uon
539쪽
FACULTATIS IUDICANDI TELEOLOGICAE. sor
potest tranquillaret Iaaec enim oretiuin personale supponit, quod sibi lotus potest homo impertire, ut conditionem, qua sola is eiusque exsistentia possit scopus esse. Quo vero deficiente , qui solus capax est conceptus determinati, sines naturae qliaestioni sitae non satis faciunt, propterea maxime, quod nullum conceptum possunt determinatumentis lumini vi uniuertis sulfi . ntis et ob id ipsum unius, ut proprie sic dicam Iunii ni entis legumque, ex quibus intelligentia causa mundi est, suppeditare. Cur igitur argumentum physico-teleologicum. quasi simul theologicυm sit, firmitatem animi efficiat. in causa haud conatus est idearum de sitibus naturae, ut totidem probandi rationibus intelligentiae summae: sed sensim paullatimque se argumentum morale in quovis homine latens eumque tam intime naouens immiscet in conclusionem, quaenti, quod tam incoinprehense artifieiose in sinibus sese naturae manifestat, etiam scopum, proinde sapientiam, quamquam ex nulla prioris perceptione iure accepto attribuit, atque ita argumentum illud, respectu, quae ei adhuc adhaeret, impersectionis, arbitrariae supplet. Igitur re Iera tantummodo argumentum morale sicinitatein
animi producit, et hanc quoque solum respeetu praetico, ad quod suam quisque adsensionem intus persentiscit; sed physico-teleologicum tantummodo laudem habet . quod
animum in contemplando inundo in viam ducat finium, sed eo ad audiorem mundi intelligentem: tum autem ruta' ttio ad fines moralis ideaque eiusmodi legigiatoris mundique audioris, ut conceptus theoreticus, quamquam non est nisi additamentum, tamen si onte videtur ex illo argu mento sese euoluere.
Atque in hoc quidem porro quoque In consueta tractatione poterimus consistere. Namque communi sanaeque intelligentiae plerumque arduum videtur, varia prin cipia illa, quae iiiij et, atque ex quorum uno reapse solum recteque connectit, si separatio 1eiunctioque multa opu4
540쪽
liabeat meditatione, ut heterogetaea ab se inuicem disce nere ac separare. Sed arguinentiam morale pro exsistentia
dei proprie haud sere supplet tantummodo physico - telem logicum; sed peculiare argumentum est, desectum firmitatis ex hoc posteriore resarciens: propterea quod hoc reapse nihil potest ellicere, quam ut rationem in diiudicatula naturae causa, eiusq). Ordine sortuito, sed admirabili, qui nobis solum per experientiam innotescit, ad causalitatem causae, rationem illius ex finibus continentis quam pro natura virium cognoscendi nostrarum ut causani debemus intelligentem cogitare ducat atque intendat, sic vero argumenti moralis reddat capaciorem. Id enim quod ad posteriorem conceetum opus est, ab uniuersis, quae a Conceptibus naturae contineri positant et doceri,
tantopere per essentiam dissert, ut singulari quadam a priorique prorsus libera probandi ratione argumentoque opus sit, ad conceptum entis Originarii theologiae idonee in sicanduin, ad eiusque exsistentiam Concludendum. - Λrgumentum. morale quod vero sane tantummodo exsistentiam
dei pracstico, sed simul irremissibili re etia rationis euincit etiamnum proinde vim suam retineret, si in mundo nullam omnino, vel modo ambiguam teleologiae phys emateriam deprehenderemus. Cogitari potest, naturas rationales tali sese citustas natura videre, quae nulliuia perspicuum organi sationis vestigium, sed solum essecta meri mechanismi materiae rudis ostenderet, cuius causa atque in niutabilitate nonnullarum formarum relationumque meres ortuito finalium, nulla ratio esse videretur, concludendi ad auctorem mundi intelligentem; ubi tinti quoque nulla teleologiae occasio foret: et tamen ratio, per conceptus natiae hic non edocta, in conceptu libertatis ideisque moralibus in eo constitutis rationem inueniret idoneam, eonceptum entis originarii his conuenienter, id est, ut dei,
naturamque ipsius exsistentiae nostrae) ut scopum illi illius
que legibus consentaneum postulandi, et quidem respectu praecepti irremissibilis practicae rationis. - In inundo autem vero actualique naturis rationalibus in eo largam