장음표시 사용
511쪽
FACvLTATIS IUDICANDI TELEOLOGICAE. 479
maxime diligenter adcurateretue, saceret . Vice versa cum vi credens ollicium secundiim conicieirtiam suam sulcere
studio laque se iuet, et nillilominus, quoties periculi causa ponit, tibi aliquando pei suasum iri posse, deum non esse, continuo se liberum ab omni obligatione morali putaret;
tamen necesse solet, cum monte morali illius interna male Comparatum videri.
Igitur virum quemdam probum veluti Spinoetam
possumus sumere, cui, deum non esse, certo persuasum videatur, nec respectu rei moralitati subiectae idem eonsequitur vitam suturam; quomodo is suam iptius deteri Dinationem finalem internam per legem moralem, quam actionibus veneratur, diiudicabit δ Ex obseruanda illa ad se trullam utilitatem cupit, neque in hoc neque in alio mundo redundare; studiose cupit potius bonum patrare, quo lex illa sancta omnes eius vires dirigit. Verum cona tus eius circumicriptus et limitatus, ab naturaque passim quidem accessum fortuitum potest, non vero legalem atque ex regulis constantibus pro ea atque intus normae illius et sunt et esse debent cum fine conueniunt iam exspectare, ad quem elliciendum tamen obligatum sele intelligit atquei inpulsum. Fraus, violentia atque inuidia semper circumcirca in usu videbitur, quamuis ipse probus sit, pacificus ac benignus; probique, quos extra deprehendit, tamen, nullo liubito dignitatis illorum selieitatis perfruendae respuetu, per naturam, quae lioc non curat, uniuersis malis, et inopiae, et morborum, et mortis intempestiuae, instar caeterorum terrae animalium, obnoxii erunt manebunt- que, cum alia plus tumulus cunctos probos vel improbos, nil interes i) deuoret, eosque, qui credere sese creationis scopum poterant, in voraginem materiae chaos temerarii,
vitile extracti essent, reiiciat. - Hic igitur homo bene ab natura in imatus fincm, quem in sequenda lege morali ob oculos habebat et debebat habere, 1ane ut impossibile, mitteret, necesse foret; aut si in eo quoque voci destinationis internae suae fidelis adhaerere, obseruantiamque, quam lex moralis ei proxime obsequii causa instillat, liaud
512쪽
vanitate scopi unius ideatis postulationi illius magnae consentanei debilitari velit quod fieri non potest sine quadam
mentis moralis iaciti ra)r sumenda ci erit exsistentia dei. quod etiam commode facere polosi, propterea quod per se quidem liaud pugnat, ut respectu pracstico, quo laltem de postibilitate seopi moraliter sibi praecepti cogitationem in-sormet, exsistentiam auctoris moralis mundi, hoc est. dei sumat.
q. 88. Limitatio valoris argumenti moralis.
Ratio pura, Ut facultas practica, nimirum ut ficultas usus liberi causalitatis nostrae per ideas conceptus puros rationis) determinandi, non solum principium actionum nostra ruin regulatiuum in lege morali continet, sed eo quoque simili nobis subiective constitutivum in concepturei cuiusdam obiectae ministrat, quod solum potest ratio cogitare, quodque per actiones nostras in mundo ex lege
illa dari effectum debet. Igitur ideae scopi in viii libertatis ex legibus moralibus realit9s subiective est. Nos
ex anti ei patione sumus ad salutem mundanam pro viribus nostris promouendam. Haec autem cernitur in semina rerum mundanarum rationalium salute cum summa in eaeonditione boni, hoc est, in felicitate vitiuersali cum moralitate legali coniungenda. In hoc scopo possibilitas unius partis, quippe telicitatis, empirice liypothetica est, hoe
est, ea pendet ex ratione naturae virum ea cum hoc fine conspiret nec ne , respectuque theo retico problematica; Cum altera pars, nempe inoralitas, cuius respectu liberi sumus a cooperatione naturae, quoad possibilitatem ex anti ei patione si ina stet dogmaticeque certa videatur. Quamobrein ad realitatem obiectivam ita eo reticam conceptu, de scopo naturarum mundanarum rationalium postulatur, ut non solum nos scopum liabeamus ex anticipatione propositum , sed ut quoque creatio, nimirum mundus ipse. quoad exsistentiain scopum habeat: quod, si ex anticipatione euinci posset, ad realitatem scopi subiectivam etiam
513쪽
FΑCvLTATIS IUDICANDI TELEOLOGICAE. 48i
obiectivain adderet. Etenim, si ullus omnino creationis scopus sit, nos euin non possumus nili sic cogitare, ut illum eum morali quo solo fit, ut esse scopi conceptus postit) oporteat conuenire. Atqui in mundo quidem sues videmus: eosque teleologia physica ita exhibet, ut, si rationi congruenter iudicemus, ut pro principi0 inuestigandae naturae haud iniuria sumamus, nihil in natura quidpiam esse sine fine; sed scopum naturae frustra in ea ipsa quaerimus. Ergo ei potest hic et debet, ita uti idea eius in ratione inest, quoad ipsam possibilitatem obieetiuam,
solum in naturis ratione praeditis anquiri. Atque earum quidem ratio practica scopum istum non solum indicat, sed hunc conceptum quoque determinat, res pediu conditionum, quibus efficitur, ut scopus creationis solum a nobis queat cogitari. Iam quaeriture anne obiectiva realitas conceptus de scopo creationis possit quoque petitionibus rationis purae idoneae, etsi haud apodictice, saeuitati iudicandi determinanti, at normis idonee facultatis iudicandi theoretice reflectentis euinci. Quod quidem minimum est, quod a philos phia contemplativa postulari poterit, quae ῖnem moralem cum finibus naturae per ideam finis unius pollicetur sese eoniuncturam; verum tantillum istud longe plus est, quam ea unaquain possit praestare. Ex principio iacultatis iudicandi theoretice reflectemtis diceremus: si est, cur producto ruiti naturae finalium causam naturae supremam sumamus, cuius essectio respectu exsistentiae naturae creationis) alius generis, quam adiriechanismum naturae necessarium, est, nimirum ut effectio intelligentiae, cogitetur; ratio quoque nobis erit idonea, cur in lioc ente originario non solum ubicumque locorum in natura sines, verum etiam quemdam scopum cogitemus,
quamquam haud quidem ad exsistentiam eiusmodi entis euincendam, at saltem suti in teleologia physica factum est ad nobis persuadendum, nos possibilitatem eiusmodi mundi non solum ex finibus posse, sed etiam eo modo nobis explicare , ut exsistentiae illius scopum quemdam subiiciamus.
514쪽
Sed scopus tantummodo conceptus est rationis praelicae nostrae, neque ex datis potest experientiae in natura theo retice diiudicanda consecutione essici, neque ad cognitionem eius referri. Nullus liuius conceptus potest v susseri, nisi solum rationi praeticae ex legibus moralibus scopusque creationis ea mundi qualitate continetur, quae eum eo , quod solum ex legibus possumtis deterini nate indicare, nimirum cum scopo rationis nostrae purae practicae, et quidem quatenm debeat practim esse, conspirat.
Atqui per legem moralem, quae hunc nobis scopum iniun. git, respectu practico, quippe ut viribus nostris in eo eff-ciendo utamur, rationem habemus, cur possibilitatein illius atque effectionein, proinde quoque quoniam ad condi. tionem illius haud in nostra potestate positam natura haud
accedente, scri non posset ut is emceretur) naturam rerum cum eo conuenientein sumamus. Ergo nobis ratio est mo.
resis , cur quoque scopum creationis Cogitemus. Haec autem nondum conclusio est a teleologia morali ad theologiam, scilicet ad exsistentiam auctoris mundi moralis, sed duntaxat ad scopum creationis, qui hoc modo determinatur. Vt igitur huius creationis, id est, exsistentiae rerum, scopo conuenienter, primum ens intelligens deinde vero non modo suti possibilitatis rerum naturae, quas ut sines diiudicare cogebamur intelligens verum simul morale, ut auctor mundi, proinde deris sumi deberet:
altera conclusio est, quae ita comparata est, ut eam factainvideas tantummodo in usuin facultatis iudicandi ex conceptibus rationis practicae, et, qua talis, in gratiam iudieandi facultatis reflectentis, non vero deterini nantis. Neque enim tantum nobis possumus arrogare, ut perspiciamus: quamquam in nobis ratio moralis praetica a technice practica quoad principia interne atque essentialiter differt in causa mundi suprema, ut intelligentia sumta, item sic esse debuisse, genusque causalitatis peculiare quoddani ac diuersum illius ad scopum postulari, quam solum ad sines naturae; proinde nobis in scopo nostro non modo rationem moralem esse, cur creationis bi essectis scopum, vemur
515쪽
FACULTATIS IUDICANDI TELEOLOGICAE. 483
ecim ens morati, vi rationem primam creationis atque originariam, sumamus. Sed sane quidem dicere poterimus enos, pro natura rationis nostrae, possibilitatem eiusmodi formae finalis ad legem moralem eiusque rem obiectam relatae, qualis in hoc scopo est, nullo modo posse, sine mundi et auctore et moderatore, qui simul legislator moralis sit,
Igitur exsistentia auctoris summi moraliter legislatorii duntaxat in usum rationis nostrae practicum idonee probata est, nec vero quidquam respectu exsistentiae illius theoretice determinatum. Haec enim ad possibilitatein finis sui, qui nobis praeterea per propriam legislationem illius propositus est, ideae indiget, qua impedimentum, ex manca imperfectaque eius Observatione secundum solum conceptum mundi naturalem facultati iudicandi recte flenti idoneo, remouetur; eique ideae eo realitas praetica accedit, etiamsi in gratiam cognitionis contemplativae cuneta illi adiumenta prorsus desint, talem sibi respectu theo retico, ad explanandam naturam determinationemque causae supremae,
eomparandi facultati iudicandi theo retice reflectenti teleologia physica ex finibus naturae satis causam mundi intelligentem euicit; sed practicae, idem ei licit moralis per conceptum scopi, quem respectu praelico creationi tribuero eogitur. obiectiva ideae de deo realitas, ut moralis auctoris mundi, haud quidem per fines physicos solum probari
potest; nihilominus tamen, cognitione illius cum notitia morali coniuncta, illi, per norinam rationis purae, unitatis principiorum, quantum seri possit, sectandae, permagnam vim habent, ad practicae realitati illius ideae, peream, quam respectu clieOretico in promtu habet in usum saeuitatis iudicandi, opitulandum. Atque hoc loco, ad euitandum, qui sicile exsistere
posset, errorem, admodum necessu Videtur moneri: primo eas nos entis summi proprietates posse tantummodo ex analogia cogitare. Quomodo enim eius naturam, cuius nobis
nihil quidquam simile experientia ostendere pilest, inuestigabimus y Deinde nos illud per eas etiam duntaxat co*itare
516쪽
posse, non vero ex iis cognoscere, neque ei sorte theorditice attribuere; quippe quod munus foret iudicandi iacui. tatis determinantis respectu contemplativo rationis nostrae.
ut, quid causa mundi suprema per se sit, perspiciamus.
Sed lioc loco tantummodo anquirimus, qualem nobis, pro natura virium cognoscendi nostramin de illo cogita. tionem insermare, atque an exiisentiam illius sun)ere debeamus, ut fini, quem ratio pura praetica nobis, sine ulla eiusmodi sumtioue, ex anticipatione pro viribus effetendum praecipit, itidem realitatem modo praeticani conciliemus, id eli, ut effectum quaestuata queamus vi possibile cogitare. Sit sane conceptus ille rationi contemplativae transscendens; proprietates etiam, quas enti per eas cogi lato tribuimus, obiective adhibitae, anthropomo hiuinuni in se condant: neque consilium usus earum in eo versatur. vi naturam illius nobis inaccessiun, verum nos ipsos et voluntatem nostram, ex iis determinare velimus. Queinad-l modum causam ex conceptu, quem de effecto trabemus sed solum respectu relationis ad hoc , denominam , ne que idcirco tamen naturam illius internam per proprietates interne deterini nare volumus, quae de eiusmodi causis selummodo per experientiam nobis innotescere debent ac proponi; veluti animae vim quoque tribuimus loco motivam, quoniam reapse motus corporis oriuntur, quorum causa in eius repraesentationibus inest, neque ei tamen propterea solum unumque modum, quo vires motrices nouimus, nimirum per attractionem, pressionemque et pulsum, proinde motum, quae cuncta semper naturam extensam supponunt) tribuere cupimus: - sic qivolam, quod rationem contineat possibilitatis realitatisque practicae, id est, effectionis possibilis scopi cuiusdam necessarii moralis sumere debebimus; hoc vero, pro conditione es lecti ab eo exspeciati, nobis ut ens sapiens, ex legibus moralibus mundum gubernans cogitare poterimus, naturaeque virium cognoscendi nostrarum conuenienter, ut causam rerum ab natura diuersam cogitare debebinius, ut modo relationem liuiusce entis omnes vires cognoscendi nostras superantis
ad rem rationi nostrae practicae subiectam exprimamus:
517쪽
FACULTATIS IUDICANDI TELEOI OGICAE. 483
neque eo tamen unam solamue nobis notam causalitatem huius generis, nimirum intelligentiam voltuitatemque, ei Piopterea theoretice tribuere, quin vel hanc ipsam causalitateio in eo cogitatam respectu eius, quod nobis scopus est, ut in hoc ente i plo a causalitate respeetia naturae cetiis que determinationem sinalium generatina) obiective distinguere cupiamus, verum discrimen istud tantummodo ut tu, lective necessarium , pro natura iacultatis cognoscendi 11ostiae, ad sacultatemque iudicandi reflectentem, non vero obiective determinantem valcias suinere queamus.
Quodsi autem de actione cde praelico agatur, tum eius amodi principium regulatiuum prudentiae sapientiaeue r t ei, quod pro natura virium cognoscendi nostra na nobis quodam modo solum potest ut possibile cogitari, ut sini conuenienter agamus, simul est eoi situlinum, siue praefice determinans; interea dum idem, qua principium diiudicandae postibilitatis rerum obiectivae, nullo modo theoretice determinans ut scilicet quoque rei obiectae una, quae esse possit, ratio possibilitatis competat, quae competit facultati cogitandi nostrae), sed solummodo principium est in usum iudicandi iacultatis reflectentis. Se holion.
Hoc argumentum morale haud sere recens inuentum est, sed ad summum argumentum recens expostum; suit enim iam ante primam euolutionem rationis humanae in ea, progressuque illius culturae continuo magis euoluitur. Simulatque homines de iure et iniuria cogitare inciperent, tempore illo, quo formam naturae finalem incurios negli- Serent, eaquς uterentur, neque tamen quidquam in ea aliud
quam consuetuin naretrae cursum cogitarent, non poterant
non iudicare: in fine non esse idem posse, utrum homo probe se gesserit, an improbe, aequus an violentus, etiarnsi ad finem vitae, certe in conspectu, virtutum suarum nulla praemia perceperit, nec criminum poenas dederit. Videtur, quasi tu sese vocem audirent, aliter euenire oportere proinde quoque, quamuis obscura, repraesentatio cui -
518쪽
piam , ad quod sese sectandum tutelligebant obstri stos.
latuisse necesse suit, quocum eiusmodi euentum conciliare non posset, aut quocum, si semel cursum mundi ut unum rerum ordinem spe staret, internam illam determinationem snalem animi sui non poterant coniungere. Quamuis autem modum, quo eiusmodi conuenientiae squae animum humanum ostendere debebat, quam casus fortuitus, quem sere vellent pro principio subiicere diiudicandae naturae consulendum sit, varia vel maxime crassa ratione cogitauerint: tamen numquam aliud postibilitatis naturae cum lege interna morali conciliandae principium excogi tare poterant, quam causam supremam mundum ex legibus moralibus gubernantem: propterea quod scopus in iis pro ossicio praeceptus atque imperatus, cum natura, eXtra eo omni scopo destituta, in qua nihilominus ille finis reapse produci debet atque estici, pugnat. De natura interna illius causae mundi permultam poterant insaniam parere; illa tamen relatio in gubernanὸo mundo semper mansi eadem, quae rationi incultissimae, quatenus sese ut practicam conliderat, uniuersa coinprehensu facilis est, quocumvero contemplativa ratio minime potest pari passu ambulare. - Praeterea maxime verisimile est, per hoc inuitamentum morale attentionem animi ad pulcritudinem finesque in natura demum excitatam esse, quae tum permultum contulit ad illam ideam confrinandam, neque eam tamen constituere poterat, multoque minus illo supersedere. quoniam ipsa finium naturae inuestigatio tantummodo respectu scopi illo inuitanaetito proximo potitur, quod in ea admiranda, nullo spectato commodo inde aὸipiscendo, seletam large exserit.
q. 89. De vistate argumenti moralis.
Ex ratione, respectu omnium idearum nostrarum de si prasensibili, ad conditiones usus sui praesti ei adstringea da, haec, respectu ideae de deo, utilitas redundat haud occultanda: ut ea scilicet caueatur, ne I uologia aberre:
519쪽
FACITTATIS IUDICANDI TELEOLOGICAE. 48 et
ad theosopliam cad conceptus transscendentes, quibus ratio
confunditur , neque ad daemonologiam cogitationem entis sumini alithropomorphisticam) deseratur; ne religio ad. thetirgiam opinionem fanaticam, quasi aliarum naturarum luprasentibilium sensum postis in iisque vicissuri vina habere), neque in idololatriam copinionem superstitiosam.
ae si enti summo aliis te viis posis, quam per mentem mO Talem , commendare incidat ' . Etenim, si vanitati temeritatique argutandi eorum.
quae ultra mundum sensibilem sta sunt, vel minimum quidpiam theo retice ad cognitionemque dilatandam) d
terminari posse concedas: si notitiis de exsistentia et qualitate naturae diuinae, de intelligentia eius ac voluntate, legibusque utriusque et proprietatibus ad mundum inde promanantibus gloriari permittas: scire averem, ubi et in quo loco arrogantiae rationis teraninos designare velis; vi1de enim illae notitiae depromtae sunt, inde sane et plures poterunt si modo, uti arbitrantur, mentem ad cogitationem intendas exspectari. Circumscriptio eiusmodi arrogantiae ex certo quodam principio fieri deberet, haud fere solum propterea, quod omnes conatus vidimus huciusque fuisse inanes; hoc enim nihil quidquam euincit, contra possibilitatem euentus melioris. Hic vero nullum esse
principium potest, nisi ut vel sumast respecti suprasensibilium nihil omnino quidquam posse nisi solum negative determinari; vel: rationem nostram sed tuam in se adhue indelibatam cohibere notitiarum amplificantium, nescio quantarum, posteris reseruatarum. Quod autem religionem spectat, hoc est, doctrinam morum respecta
Idololatria in sensu practi eo etiamnum in ea religione versatur, quae ens summum cogitatione informat proprietatibus Ornatum, ex quibus aliud quid, quam moralitas, conditio esse per se idonea possit, quae in iis , quae homo agere queat, voluntati eius quidpiam possit consentaneum esse. Et si enim purus maxime atque ab imaginibus sensitivis vacuus respectu theore- et eo eoneeptus ille fuerit adprehensus, tamen respectu practico instat idoli cuiusdam, id est, secundum voluntatis naturam B
thropomorphistice et propositus.
520쪽
dei utpote legislatoris; do strina morum si eam cognitio illius theo retica antecedere deberet ad theologiam sese componere debebit, nec solum, pro legislatione interna
rationis necessaria, externa quaedam arbitraria entis supremi introduci, verum etiam in hac cuncta, quae cognitioni nostrae de natura illius manca atque impersecta insent;
n moralem attingere- atque religionem morali-
Respectu vitae spectatadae suturae, si, loco scopi, luem, praeceptioni legis moralis conuenienter ipsi efficere
e nemus, ad iudicium rationis nostrae destinationi ducendum quod proinde solum respectu practico ut necessarium, vel acc ptatione dignum spectatur facultatem cognoscendi
theoreticam nostram consulamus, psychologia eatenu
'ti supra theologia, non nisi negatiuum naturae cogitantis nostrae conceptum suppeditate nimirum nullam actionum illius sensusque interni phaenomenorum posse materialis lice explicari; proinde natura animae separata, et de duratione vel non - duratione personalitatis eius post mortem nullo modo a nobis seri poste iudicium determinans ex rationi bus Contemplativis uniuersae nostrae cognoscendi iacultatistheo reticae. Cum igitur hic omnia diiudicationi teleologicae exii flentiae nollrae respectu practico necessario sumtionisqtie perdurationis nostrae, ut conditionis necessariae
si opi ab ratione nobis simpliciter propositi, relinquantur, hic simul emergit utilitas quae prima quidem specie iactu videtuo: quod, uti theologia nobis fieri numquam theo sρphia potest, Dytho ut ratiori s numquam pueremato logia ut scientia amplificans fieri, quemadmodum ei ex alia parte prouisum est, ne in materi. mum praecipitetur, sed quod potius solum anthropologia sensus interni, hoc est, notitia ipsius nostri cogitantis in vita sit, et qua cognitiotheo retica duntaxat empirica maneat; contra psychologi rationalis, respectu quaestionis de exsistentia nostra aeterna, nulla omnino scientia theoretica sit, verum una solaqupconclusione inniti teleologiae moralis, uti quoque Uniuer' sus usus illius, tantummodo propter hanc posteriorem videterini nationem practicam, necessaria videatur. prouidentia stati reddere