장음표시 사용
251쪽
aut dignitatem minuunt, aut bona
XIV. . omnes rationis capaces de injuria illata teneri, non autem ι infantes, amentes,&α Los vero
Iiniuriam illatam prosequi , posse - qui ipsi in sua persena, vel in suis, laesi sunt. 119 XV. In sola satisfactione sitam esse . iniuriarum obligationem, & acci- . pientem sati,sectionem, iniuriam' remisisse. . Satisfactionem duabus' partibus constare, Consessione nimirum &des,3 ecatione, & damni illati reparatione. Damni solutio. nem ex laesi serὸ aestimatione pendere, sed cum homines in propriae iniuriae censu inaequiores iudices esse soleant, ad boni viri arbitrium rem deducendam esse. 129. I OXVI. Esse&allidos modos, quibus iniuria tollitur,quin inter prinium Iocum obtinet, Remissio , quam , Sacrae Iiterae& viri sapientes multis nominibus , viro bono suadent. I 3 oxyΙΙ. M remissionem introdu- emdam de iure naturae lassicere ea signa quae animi non exulcerati vel desiniti sunt signa, quae leges civiles ulterius produxerunt, ut
animum non revocaverit. 2 ι si annum elabi passus sit antequam de ea querelam instituat. 3. si risors alterutrius intervenerit. 4. si ali-- qui amicitiae actus inter erint ;ἰ Revera tamen anni lapsum , & m tem , non esse modos tol-
tendi obligationem , semel introisductam. I, IXVIII. Pro idonea satisfactione leges civiles habere, si tirurians in initio litis protestetur se injuriandi animum non habuisse; vel si injuriatus alias retorserit iniurias,at que ita ipse se tali modo vindica.
I. l 'Ertium juris praeceptum hoc
A esse, ut uniruique suum tribuatur , hocque locum habere tam intervivos, quam causa mortis. Et pribrem quidem pamtem totam contractuum materiam complecti. ' ' 31ΙI. Ad promissionum naturam pemcipiendam spectare, dicium a promisso discerni debere, quod dictum sit, quod nudo sermone finitur ; promissio vero quando quisse aliquid daturum vel facturum affirmat aut negat I Et pro- missionem vel nudam esse quae &pollicitatio, vel cum sponsione, quae pactum dicitur. ' I33 III. Ad pactorum naturam requiri consensum, &praesentiam in eo- que etiam consistere disserentiam inter pacta & pollicitationes, cum pactum sit duorum consensus atque conventio ; pollicitatio vero offerentis solius promissum. I 33ΙV. Pacta naturaliter obligare, eum
nihil magis bonae fidei congruat,
252쪽
quam id praestari quod inter contrahentes actum et t. Fidem dici, quia fiat quod dictum est Fidem vero fra ere perfidiosum & nefarium esse. IJ Iues V. Pacta dividi I. in publica de privata. Privata rursum esse, aut
non esse, Iegitima; legitima diciquq lege aliqua confirmantur, que Vero legum praesidio vallata non sunt pacta nuda vocari, & de iure Rom. actionem non parere , scd de jure Canonico. 3. Pacta alia expressa, alia tacita. q. Alia item esse realia alia persbnalia. Utrum autem in rem an in personam pactum factum sit, non minus ex verbis , quam ex mente contrahentium aestimandum esse. S. Paeta quaedam esse obligatoria, quaedam liberatoria ; variosque esse tollendarum obligationum, m dos, ut acceptilatio, novatio &c. 6.Paeta denique esse iudi cialia,alia extrajudicialia. 136. i 37 VI. Pacisci omnes posse, qui consentire, ut 1. Filii familias, 2. Servi, sed naturalitor tantum, nam ex contractibus civiliter non obligari. 3.Cum omnibus pacisci nos pocst, cum quibus jus gentium nobis commune est,quales sunt,peregrini, hostes, latrones &c. III
VII. Quosdam natura, quosdam lege prohiberi pascisci, idque ob desectum vel potestatis vel voluntatis. Ob desectum potestatis, ut qui pacta ineunt contra I. iussa Dei, 2.jus naturae, s. mandata magistratus, tenorem legunt. civilium , quod inferior contra superioris voluntatem nihil potest efficere; quae singula proban turi r 38 VIII. Ex desectu voluntatis pacisci
natura vetari I. furiosos, 2. 'ntes, 3. errantes, 4.. dolo vel metu
inductos: lege vero civili etiam , s. impuberes , & 6. prodigos; quod his omnibus voluntas sibi constare non creditur, quibus talia ad sunt impedimenta; qui sinula probantur , pubertatis ariniesiniuntur , 8c quando errantes obligentur vel ab obligatione liberi si ni ostenditur. 139. I F. 142 IX. Omnia quae in commerci' sunt,& naturali vel civili teste in pactum deduci non prohibentur, prae se tia, absentia vel etiam sutura, m do ea nostra sint aut esse possintotestate , pactis materiam prae-ere. Impossibilium vero nullam esse obi igationem. Iqd X. Ad pactorum sormam imprimis pertinere , ut promissa ab altero acceptentur, quia absque eo non sunt obligaAria, & revocari pose
XI. Talem p rcinarum aqLxerum immutationem incedere posse , ut si ea, tempore paehi initi, su L. set , promissor se obligaturus non sitisset . & tunc intercidem
ObIinationem ; minorem Vero mutationem, obligationem non tollere. r I t H li 1 Pacta
253쪽
an cujus fuit, potςstate legem ipςNiliis conseribere. Ilaeta etiam esse stricti. juri' , atque adeo ni- hil bellum intestin, , nisi quod issertis verisi, i eomprehensiim
XU I. Paetii obli re conscientias. Σ.: L pedi, e repetitionem. 3. parere exceptionem. 4.. Apta 'Utia esset vino adjin ipsum natu-
ressi e ρ is proqucere, qui e pondent actionibus seri Ro
I. G Qqtractum esse pactum seu . conVentionem , in quasi bi est causa , .eluae μω;gationem io, exionim . cfre contractum , uitro ii Ao- 'que obligationem , quod cr*ςi
tium , vel civile negotium v II. Omnium contractuum OTIPI-
que ita sola c vetitione perficis untur, sic tamen ut subsit cauta In suturum adimplenda . &no- . mitratos Vocari , ut sunt emptio, venditio. conductio mandatum: & in contractus qui ab ipsa rerum traditione principium si munt , S ulterius implementum . ab astera parte expectahi . .hly minatos quei dici , qpod natura rerum ita conditum est . ut plura sint negotia quam vocabula, constare autem his quatuor speci i bus G db ut des, 2. do ut. R- cias, 3. sacio ut des, Φ.sacio ut facias. , I 6i V. Contractum in nominatum , do ut des, ad emptionem & ven- .ditionem proximὶ accedere , per-
- mutationem autem reyera. esse aut
ad collybum seu cambium se e tendere cum pecunia pro pecunia datur; &ad usum rei, cum pro eo. alia res, vel altes tu rei usus , vel pecunia datur. . ι I47- Contractum , do ut lacias, adi locationem accedere . si tale sit
factum quod locari selet; si res,
non suturam locationem, sed civi
254쪽
vilem a stiones i hascituram; si ta-' se sit factum quod locari non hos-st condici ei posse', vel praescriptis verbis agi. Latὶ etiam hunc contractum sh extendere , l&lub yerbo dandi, usum rei datio 'nem pecuniae venire ii ι8VΙ. Contractum, secto ut des, ex prioribus abunde innotesccte , sed in producenda ρctionis 'ho. cie ab aliis differre' . nam .ss' faciam ut 'de FVstquies ne
cestas dare Θ, n Issa erit civ ΗΚ ictio,& ideo de dolo dabitur. I 8 VII. Contractum , sacio ut facias, latissime se extendere, cymutrinque vox facIS m 6ssetat; huc 'spectare contractus qui litterdominum & vasallues incuntur; in certis etiam casbus.ad manda ti naturani Accedere. Quam G
tenente , in ' satium aiffohem 1 Praetore dandant; Martiano ve-' ro' civilem incerti adtionem c id est praescriptis verbis s sinice
puam, de iure civili, esse differentiam . quod in nominatis non detur poenitentiae lactis, in inno- minatis liceat hinnitheei quide- dit aut serie .' , o etiamsi 'resiam aliquo modo integra esse desierit, ita tamen , ut impensarum saetarum ratio habeatur. 349
tur,nimirum ut aliqui coi tractus, 'ratione bonae fidei, magis exub
t quam alii , dclii quibus ilia- addi ,' ex ςde bona ' quimin iis qui sunt strim iuris , in quibus
' .stricte omnia capiuntur e & di- 'versq; else in iis iudiciis: effectus, ς' 'qui iudieiis stritti juris no' cpn
. Veniunt, Drmirum bonae fidei u-
dicia non recipere interpreta io-- 'nem quae contra bonim .psires desideretur, hec aliquas paxis n-di trities', quae moris & c5Muetudines sint, m his iudiciis venire. Fructus etiam in his iudiciis', bonae fidei 'ratione, fraesta
X. Nec omittendam es e divisio An,
qua diyiduntur cantractus, pro contrahendi modo, in contractus t 1. aistra. Σ. aut verbis, 3. auxilia teris '. q. aut consensit fictos , de ' quibus in sequentibus. IsrXI., Esse di lauasi- contracitus In qui-- bus nee fonsensusὸ nec praesentia utriusque requirit V 'quil usque quis non ex proprio suo facto obligatur , imo etiam aliquando
ignorans, absens, atque adeo in- vitus condemnatur. Sex emiam
255쪽
species enumerari, I. NNotiorum gestionem , 2. Tutelae administrationem, 3. Communi nem rerum , Φ. Communionem haereditatis , s. Debitam lmat rum praestationem , 6. Et indebiti solutionem. ISI. I 2XII. Hos quasi-contractus a naturali iure non produci, clim quia consensum pro fundamento non habent, sed varias juris civilis fi- 'ctiones i tum quia tota eorum vim ius versatur in actionibus quas pa- riunt, actione nimirum negotiorum gestorum', tutelae, dcc. omnes autem actiones sint iuris civilis. Esse itaque hos quasi-contractus, utilitatis causa, jure civili introductos , non tamen refragante, sed concedente, imo&suadente
natura, quod per singulas species
ciuntur. I. Ontractus qui re perficiun-
- tur esse quatuor, I.Mutuum,2.Commodatam, 3. De positum, & 4. Pignus. Et inde dici, quod praeter consensum necessest ut etiam res ipsa interveniat, antequam ex his contractibus obligatio, aut actio oriatur , quod in
Mutuo exempli gratia demonstra- l. tur. 113 l
H. Necessitatem fle Osginem hiarum contractuum facillimh comis prehendi , si ponamus aliquem recerta indigere, neque reperire qui eam sibi donare, permutare, aut vendere velit, eum certὶ cogitat rum de re illa sibi acquirenda subpromita restitutionis,vel tahium-dem vel eiusdem ri Et si videat sibi non satis credi, cautionem perstanalem vel realem daturum ; Et si
velit rem sitam pro tempore λ vandam dare eam recepturius ubi Voluerit, eum electurum cujus fidei eam commendet. IsqΙΙΙ. Μutui contractum celebrari datione vera vel ficta rei consistentis,in pondere, numero, Vel inensura,
cum spe tantumdem in genere suo ejusdem bonitatis& qualitatis recipiendi. Iurisconsultos statuere imia mutuum appellari, quod de meo tuum, Varronem a voce sicu-- lamι- derivare, propius ad Juris consultos accedere qui dicunt ex duabus Graecis Geticii conflari. Mutui definitio 'latius explica tur. Is IV. An iure naturae, ex datione p cuniae cum cinere restitutionis, liceat aliquid lucrari,& quid de jure civili l Lucrum esse duplex, unum quod rationem habet eius quod interest ; alterum quod eam rati nem excedit. Prius, quod ab aliis - utra vocatur iuri naturali non repugnare , & de iure civili non tantum permitti , sed & alterum , quod scenoris nomine v
256쪽
nit, ut in scenore nautico videre
V. De lata, levi, & levissima curia,
quas in quibusdam contraciibus contrahentes praestare debent. In , I niuiuo has omnes culparum spe- 'cies non tantum locuta habere, vertim etiam ipsum casum' sortuitum, & hoc mirum nemini videri debere, cum mutuarius fiat dominus pecuniae , & res domino suo pereat. IST. I 38 V I. Commodatum esse alicujus rei
in certum usum gratuitam conces.sionem, ut eadem species nobis reddatur. Licere quidem aliquid petere pro usu rei nostrae, sed i
lem conventionem tum transituram in aliud genus contractus. Commodatum a Precario distin- gui, quod sit incertum usium & ad certum tempus , Precarium non' item. Eandem speciem nobis red- di debere, dominumque ac posses sonem rei commodatae apud Commodantem manere , & his duabus praecipue notis a mutuo distingui. Non consistere comismodatum in rebus quae usu consumuntur. Is 8. IS9. V II. Commodatarium teneri dolum , latam levem & levissimam culpam praestare, cum commoda tum plerumque solam ejus e-moditatem respiciat, cui commodatum est, non vero casum Hrtuitum, nisi, r. acciderit culpa sua, 2. vel intervenerit pactum vel in mora fuerit. , 16O
Io res mobilis alicui gratuito cuia odienda, datur, ut ea ipsa postea restituatur, Tria igitur ad dFositi
essentiam requiri, P. ut custodiae causa res tradatur, α. ut gratuito
custodiatur , 3. & ut eadem resti
cepta, tres fere habere species, Primam esse, quando debitor, creditore recusante pecuniam oblatam accipere, eam in locum publicum deponit. Alteram esse, quando res litigiosa alicui servanda traditur,& sequestrum appellari. Tertiam esse Depositum simplex, de quom hic propriE, & hoc esse duorum
generum , unum quod mere vomluntarium est, ctim amicus apud anicum rem custodiendam deponit. Alterum clim tumultus, inis' cendii, dic. causa id si, & in hoe - casu perfidiae crimen crescere eum depositum non redditur.
ro culpae teneri,quia qui negligenti amico rem custodiendam tradit, non ei sed facilitati suae id imputare debet, nisi depositat ius se deposito obtulerit,aut pro custodia aliquid acceperit, tum enim culpam& eust iam praestare debere. Tria in hoc contra Hi notatu di-
Ma occurrere, I .in deposito com- p sationem cessare, a. non posse' opponi exceptionem dominii , Praedoni etiam & latroni spolia deposita reddenda esse. 162.
257쪽
AL Pignus tabi obligationem res
i. mobilis pro debitosactim adset, curitatem creditoris. In re mobili. tantum consistere & a pugno ap- .pellatum , quia res quae pignoridantur, .manu traduntur. re l . Vero imm bis hypothecae v6ςem proprie usurpari, quae sine tra-
ditione , nuda conventione tenetur. 163XII. Pignus vel tacite vel expresse i contrahi. Tacitum pignust quod non imale vutari solet, in bonis, administratoris Ecclesiae, Tuto- . . Lum , viri pro dote uxoris &c. Expressum, aut a persona pubi ca, aut a privata constitui. Pers i i nam. publicam sive Magistratum introducere pignus Praetorium: vel Judietate, illud Iocum habere ctim ante sententiam , hoc clim. post sententiam aliquis 1 Praetore, in possinionem bonorum mittit tur. Pignus quod privati constituunt, & de quo hic propriE, conventionale etiam vocari.
XIII. Ea omnia pignori obligari posse , quae quidem in bonis no- .: stris & nostro Dominio sunt, prae- . sentia, sutura,&c. Pignori vero - dari non posse, quae non sunt in commercio, ut res sacrae, pupillares, litigiosae ,i liberi homines, instrumenta rustica,&c. denique , - i ct res prorsus alienae nisi cum con- iu sensu domini. I63. I 6 3. XIV. Creditorem in pignore tan-'. tum teneri de dolo . lata & levi' culpa, .quia hic contractus debi- . i. Q to ris gratia celebra- turi yon vero teneri Ievissimam' eulpam & casum fortuitum prinstare quμ nimirum periculum pignoris regulariter ad debitorem. Noli ero ita creditorem pertinet, 'nisiieri jς periculum in se receperit, UMmc praecesserit, aut ipset' mora fuerit. I 6
I. 17 Erborum obligationem, Sti-V pulationem dici a voce Stipulum, .quod firmum denotat ; Stipulationi seli a Romanis Iurisconsultis, actionem esse
concessam, reliquii vcro pactis, negatam. Definiri conventio- nem verbalem , qua aliquid in-: terrogatur , & Congrue respon-' detur. . 16yIL A iure naturae Stipulationem descendere , sed a civili formam propriam & efficaciam nancisci, - ideoque ii nonnullis magis iuris . . : civilisi esse existim ii. Effractae - hujus rationem esse . quod in strupulatione deliberate magis, quam in aliis pactis procedatur. Non .citdrustra intro duct m est stipula-- , --αν validitatem , cum ηam, i utilitas suaserit coemmendaverit necessitas. - .i . t 6 S. I 66
III. . Omnes & de omnibus stipu- lari posse, qui & pacisci,& de quibus
258쪽
bus licet pacisci; Mutos tamen, surdos . & absentes ad hunc contractum non admitti, quod inter praesent es, & verbis conceptis solum, celebretuI. 166. I 67IV. Formam stipulationis in multis solemnitatibus olim constitis. se, nunc requiri tantum, ut praecedat interrogatio , & sequatur responsio conformis interrogationi, & in continenti, aut certhpost modicum intervallum. Consensum, ex natura pacti, hic necessario requiri. Et tot esse stipulationes; quot sunt res vel summae , quae in contractum dedu
V. Stipulationum divisiones esse quam plurimas. Stipulationes I. fieri aut singulis aut a pluribus x. alias in dando, alias in faciendo, aut non faciendo consistere. alias 3. esse certas, alias incertas. . alias esse dividuas, alias individuas. s. alias esse puras, alias non puras, hoc est, vel in diem, vel cum conditione; & conditionem esse vel potestativam , vel casua- Iem vel mistam ; eamque vel assi firmati vh vel negativὲ concipi. q. denique alias esse conventi nates, hoc est , mera conventio. ne constare , alias necessitate iurisdictionis constitui, easque esse vel judiciales, vel Praetorias, vel communes utrique cludici nimirum&Praetori. I 68. I 69VI. Stipulationis effectum esse , ut obligationem pariat, & ex obli-
patione stricti iuris actiones, conis dictionem nimirum certi , &actionem ex stipulatu , produ cat. Jus Civile hac in parte a nuturali recedere, quo omnia pacta nuda sunt aequalia & ejusdem ess-caciae , cum civile stipulationi producendae actionis vim tribuat, reliquis vero pactis , exceptionem selam relinquat. IOVII. Condictione certi nos cons qui quod certum est et actione ex
stipulatu, id quod in substantia,
quantitate , de qualitate, ince tum est. ITO VIII. Fructus in mulationem non venire , nisi post litem contestatam, usuras Veronuncium anisi in stipulationem sint deauctae. Dolum & latam culpam , in hoc contractu praestari ciebere, non levem , quae serὰ in omittendo consistit. IIo IX. tenus cum iure naturali convenit, notissima iuris Romani regula , alteri stipulari non
C Ap UT XIX. De Literarum illigationibus.
I. T Ιterarum vocem latiore hie I sensu summi, quam ea usurpatur in Institutionibus in titulo hujus nominis, cum Imperati tor
259쪽
ior ibi loquatur solum de obligatione quae nominibus sit; quae iam non est in usu. 8e de eo loqui, debere se scripserit quod numeratum non est , hic vero de Literis
in genere agatur , quae numerationem non excludunt , atque
ita ex pacto , per scripturam declarato , obligationem indu
IL Literarum obligationem esse generalem & comprehendere quaslibet literas obligatorias tam publicas , quas instrumenta Vocant, quam privatas, Instrumenta publica dici scripta , quae autoritate& manu publica , debite consciuntur; eorum aliqua sigillis esse signata, aliqua non; alia rursum debitum simpliciter , & de hodierno die a&onem paratam non habere, alia veris comessione quas publica muniri, & guarent giata esse. Habereque actionem paratam: Guaranti giam autem
dici praeceptum fictum 1 Notario
partibus, ut observent contentam instrumento. 172III. Privatam scripturam dici, quae a person privata.conficit , eamque sere triplicem esse , Chir graphum sub quo & literae Cam. Dii comprehenduntur.) Epist iam, & Librum rationum. 173I V. Obligationem naturalem ex hisce scripturis omnibus nasci; &ex obligatione naturalem, imo, iure apia Batavos recςpto , ma
gis quam Romanum pactis savem te, etiam civilem actionem, con-- dictioni ex mutuo, &ex stipulatione respondentem , oriri et ita ut Chirographum pariat condemnationem contentae in eo pecu- .niae, & si ab eo , qui id scripsit,
in judicio recognoscatur, provisionalem moreatur sententiam, statim executioni mandandam:
idem de litoris Cambii esse dicendum ; item & de Epistolis, nisi quod ex Epistola provisionalis .
sententia non itidem obtineri pos. sit. Paulo aliter se rem habere in . Libro rationirin , ejus vim consistere in tacito pacto quod inter venditorem& emptorem, quam do parata non datur pecunia, intervenire creditur; iram tacceden- to iurata venditoris assertione, qua codicem suum firmat, aut de- finitiva , aut etiam provisionalis sententia sequi soleat. 173. I 74. V. Chirographo , aut alia privata scriptura , mentionem quidem numerationis pecuniae faciente, debitore vero eam intervenisse negante, naturalem obligationem non subesse , ob consensus desectum : Civilem igitur actionem,
exscriptum restantem, per CXce- .ptipnem non uomeratae pecuniae,
quae&ipsa civilis est, elidi posse,
ita debitore tamen onus probandi , non numeratam fuisse pecuniam, in se recipiente. 274. ITI
260쪽
I. Mnes conventiones consen insum quidem contrahentium, reciuirere, quosdam tament Consensu persci, dici, quod consensu solo perficiantur , alii vero
ad contractus persectionem amplius requirant, ut res, aut verba, aut literae concurrant. 176 II. Hos contractus naturales magis esse quam eaeteri, quod pro fundamento unicum consensum habeant ; & pleniorem idcirco obligationem parere , hoc est , non stricti juris sed ex-aequo di bo
III. Consensu solo perfici dici, non quod verbis, aut literis hic uti non liceat , sed quod nec verba, nec literae obligationem hic pariant. Consensum tamen certis ac propriis indiciis declarari debere , ut
de contrahentium Voluntate constare possiti & consensus indicia
esse. I. nutum , a. verba & scri-
pta, t. res & iam. 4. imo & alia quando silentium, cum nimirum tacet qui loqui debuerit. III. I 78 IV. Omnes nosce contractus esse nominatos, & quosdam iure gemtium , quosdam iure civili obligationem & actionem parere. oris generis esse. I. Empti
nem-conductionem. 3. Societ, tem. q. Mandatum. Poste, ris. r. Constitutum. 2. Contractum Emphyleuticum, I. Donationem in praesentia. I7 V. Horum nobilissimam speciem esse Emptionem - venditionem. Rerum permutationem, post divia sonem soli factam, ex mutua indigentia primum esse ortam , sed cum pretii aequalitas vix tum posset inveniri, nummi usum tandem repertum , & emptionem introductam esse. I 82VI. Hunc contractum Emptionem-
venditionem Upellari , quod duobus fieri seu partibus constet, emptione scillaei & venditione, quae juncto , unum contractum constituunt, ac Veteres idcirco promiscue hisce vocibus suisse usos, non ut actus confunderent , sed ut utrumque actum seu contractum totum indicarent. 18o
VII. Emption venditione id agi, ut Pro certa pecunia uni danA, alter rem accipiat. I. Pecuniae mentionem in definitione quidem fieri, id non ut autor judicium suum interponat in celebri quaestione, an pretium alia etiam in re consistere, & permutatione rerum .Emptio-venditio contrahi possit; sed Imperatorem selum sequi. 2. Consensum hic circa duo vers ri, rem nimirum emPtori trademdam, & pretium venatiori solvendum. 3.statim atque dere&pretio convenit emptionem persectam Ι i a inri