장음표시 사용
611쪽
s 3 r N ΙΙΙ. P R o G N. H I P P o C R. non valdae Ex ciuibus perspicust colligitur,sebre tertianam exquirita inter morbos acutos esse collocandam,& reponedam. Vertim quisquis de hoe latiorem disputatione videre cupit, Altimarium adeat , qui de re hac integrum coscripsit tractatu.
PROGNOsri XXXIII. mibus vero per talem febrem dolet caput,Cr pro ten bris ob oculos of is hebetudines suberat oculorum: aestiendor obvertiturier pro oris ventriculi morsis circa Dpochoiarium aut una parte, aut dextra aliis id eo uenditurrimque cum dolore , neque cum it flammatione: Diguinem de naribus in his luere, provomitione expectandum est. Magis vero Cr hic in iuvenibus sanguinis fluorem expectari oportet. Agentibus autem trigesimum annum , aut etiam senioribus, minus: ed vomitionem in talibus expectari oportet.
I Rossuusi sanguinis ex naribus signa hoc in GII textu Hippocrates docet:quemadmodum su- pr vomitionis biliosae indicia docuerat. Initio tamen aduertit lisc omnia in febre,quam dixerar, hoc est,salubri,& minime exitiosa est e intelligenia: da.Porro horum signorum primum esse ait, capi- tis dolorem. Fit hic quidem in iis, qui sanguinis Enaribus fluxum passuri sunt r quemadmodum dein vomituris circatempora,& frontem. Nam quicumque capitis dolor,sebris,aut crisis veturae symptoma est; omnino anteriorem partem adoriatur. Si veru in occipitio,aut in vertice, aut circum aures vexat,etiam H cmnsebre,aut crisi excande-- scar,
612쪽
COMMENTARIA. R stat,peculiarem causam habet in capite:& nec crisis,nec febris symptoma existit. Sarpὸ enim ut Fernelius ait, libro. .patholaeapit.vltim. hisce locis vetus dolor,quasi sopitus,atque conquiescens,humore irritato exasperatur cum sebre. Quemas modu & humor omnis circu mebranas, & artic los,preter naturam, obhaerens, si tacitus erat,vini
meracioris liberaliori potu suscitatur, doloremq;esscit. Differt capitis dolor, tui vomitione ani cedit,ab eo, qui proxime venturae harmorrhagiae ex naribus,nuncius est; quod ille ut.3.de crisibus cap.ILGalenus scribit mordax est: hic vero grais uis,extendens,pulsantque & calidus. Aliud,quod sanguinis ex naribus profluuium praenunciat, vi-siis est hebetudo,quae fit sanguine ad caput ascendente, atque meatus, per quos visoria facultas desertur, obserante. Ob quam etiam causam interdum splendores quida aliquando vero rubores oculis obiiciuntur. Quoniam Galeno authore libro.tide crisibus,cap. I2.sanguinis color nonnun-
qu m flauior existit:aliquando vero rubicundior apparet: vndh de sanguinem ipsum aliquando flauum, aliquando rubrum dicunt. Hinc est quod
sluxurus sanguinis es fila videre,rubicuda, lucentia,& resplendentia. Accidit interdum ut non fila tantum, sed&rubentes imagines intueri secredat : quod contigit iuueni illi, cuius crisis per haemorrhagiam ex naribus praedixit Galenus libr.de praecognitione ad Post humum,cap. vi instan
613쪽
4s r N III. PROGN. HIPPOCR. Interrogatusque, cur exilire voluisset, cum nihil
adesse ob quod id facere debuisset Rubri coloris serpentem per laquearia repentem a se visum expauisse,respondiime si aliquo modo aberrasset, supra se serretur. Atque idcirco se electulo aufugere velle. Reliquis medicis nihil hoc ad futuram crisin praenoscendam conferre visum fuit; sed Galeno diligenter omnia,quae in praesentia ab Hippocrate Gipta sunt, signa perpendenti,de proximo futuri sanguinis ex naribus fluxu manifestullentis sine attulit indicium.Sentiunt itidem illi,qui praedictud.l- ima fluorem sustinere debent, laeua, aut dextra parte aliquid sine dolore,aut inflammatione contendi: quod fit sanguine ad superiora vergente, & ad caput ascendente. Veruntamen obiiciet aliquis, minus benὸ ab Hippocrate dictum esse,huiusmodi praecordiorum contentionem fieri sine dolore: quoniam, si Galeno creditur. 3.libro de crisibus, capi.3.iecoris, & lienis inflammationes fluxu se n-guinis ex naribus iudicantur, quibus perpetuo dolor coniunctus est Cui satisfiet, dicendo Hippocratem hoc in loco de febribus, non de inflammationibus verba sacere; dixit enim: Si quis per l, iusmodi sebrem,hoe,est salubrem, & minimὸ exitiosam,&c. Constat autem eum inflammationes
non appellare febres, sed pleuritidem,anginam, phrenitidem pulmoniam,& iecoris inflammatio nem, aclienissimiliter. Quod si velimus affirm re,ipsum hasce inflammationes sub febribus com; rehendere: dicemus, quod licet toto inflamma
tionis de u dolor in hypochondriis infestet.
614쪽
tempore tamen iudicii illum remitti, ac intensi nem mutari.Nam repentibus sursum humoribus, necesse est, dolorem demulceri, & pro eo hyp chondria tendi ac veluti conuellian sine prognostici adiecit Hippocrates , iuuenibus, sanguinis eruptionem expectandam potius esse: in eis vero qui triginta annorum sunt,hunc minus,vomitionem magis eXpectare oportere: quia in his bilis plus abundat,in illis vero sanguis. Vellem equidε Hippocratem hoc in loco reliquarum crisium indicia tradidisse, quod cum ipse non secerit, haud 'ab re fuerit illa nos in praesentia explicare. Fit crissis non tantum per vomitum, & sanguinis ex naribus fluorem, sed & per deiectionem alui,&vrianae multa profusionem,&per haemorrhoidas,&per sudorem, atque in mulieribus per menstrua. Si per ventris excνementa crisis sit lubsequutura, stilist. Haputat Calenus. 3 de crisibus, c pit.Vltim .manis iris excrι-stum quidem nullum esse signum, nec proprium, mentis vim sed ex eo, quod signa coctionis,& crisis adsuerint:signa aute nuxus sanguinis ex naribus,&v initus, & sudoris defuerint, colligendum est oti sin sorte per ventris perturbationem, & deiectionem subsecuturam; nisi lumborum grauitas insignis,& dolor,& tensio crisin per menses in mulie 'ribus praenunciet, aut etiam in viris per haemo
rhoidas. Eadem de crisi per urinas dici possunt ut si aluus adstricta sit, & signa crisis per excretione
adsint, vomitus autem,tudoris, & haemorrhagiae nulla appareant,vrinas expectare oportet. Quod tamen Galenus ait crisis per alui deiectionem Μm suturae
615쪽
suturae nullum esse proprium signum, neque manifestum: non puto dixisset, si recordatus fuisset eorum quae in aphorismis Hippocrates scripserat, ubi venturae perturbationis ventris signa posuit hypochondriorum murmur,ac suspenson λ& lumborum doloremsibro enim. q.aphorismo. 73 sic ait: Quibus hypochondria suspensa murmurant,lumborum dolore superueniente, iis alui humectantur, nisi flatus erumpant, aut urinae multitudo proueniat. Haec vero in febribus. Et antea aphorismo. ao. eiusdem libri dixerat: Si tormina acciderint,& genuum grauitas,& lumborum dolor, purgari per inseriora oportere significatur. Qua serie tormina S gentium grauitatem,& lumborum )olorem signa esse dicit inclinationis naturae ad aluum.Verum de hac re alibi sorte dabiatur opportunior disputandi locus. Nunc vero ad institutum accedamus. Sudores haec praecedunt signa:aluus praeter rationem astringitur, vel parca fluit: lotium supprimitur, vel aegre it:rigor in se-bre ardente superuenit: delirium increscente a cessione adest: partes corporis extremae calidiores,& rubicundiores reddunturmotius ex cute calidus vapor exit, antea nunquam visus:pulsus undosus;& insigniter mollis apparet, qualis etiam sudorem accessioni febrium intermittentium succedentem praenunciat.Hsc omnia nos docuit Galenus lib.3.de crisib.cap.vlti.ubi etiam haemorrhagiae per nares cuncta signa, & illorum causas est complexus, sic scribens: Propria vero signa profluuii sanguinis habentur,quidam fulgoris mo
616쪽
tus oculis apparentes:quoniam humor est satius, obtusiones aute quonia multus, & totus simul elatus ad superiora spiritus meatus obserat,ita & oculi lacrymatur ob nuxus multitudinem, quod etiaaccidit in inflammationibus oculorum,eo de morido rubidi aliquando videntur cum malis nonnu- quam & naribus. Pr 'rium vero signum,sanguinis fluxus e naribus est: etiam praecordiorum tentio sine dolore. Nam de hoc no paruum indicium est, ianguinis ad superiora tendentis: sicuti etiam disticultas anhelitus: nam &haec sanguine transeunte in thoracem fir.Si vero praecordiacum dolore tendantur,non fluxus sanguinis,sed aliquam
ibi adesse in staminationem significant: sed& dolores capitis, quanuis commune indicium existat vomituum, &fluxus sanguinis: qui tamen velut mordaces sunt,vomituum qui vero quodam modo graties,extendentes, pulsantes';, &calidi,sanguinis fluxum propriὸ significant. Sic etiam viscerum sub praecordiis existentium inflammationes, causae sunt, ac signa sanguinis fluxuum, quando morbus per excretionem debet terminari. Q dsi ad latus diuersum sanguinem fluere non est bonum, secundum rectitudinem esst bonum,ut Hippocrates nos docet: & experientia monstrat.Iam tibi facilimum est, narem, ex qua prosuet san guis, praedicere, ubi causam iam puxuri sanguinis
inueneris. Dextra enim praecordia ex dextra nare bonam crisin afferunt.E sinistra vero,sinistra .Didicisti vero prius &bonarum,& malarum crisiusigna, quid igitur difficile est, narem,ex qua prO-
617쪽
3 9 IN III. PROGN. HIPPO QR. fluet sanguis praedicere ' cum membrum.PatiCI possis exquisite digno lcere;& critis morem moignoras; ac praeterea ligna, quae fluxum sangunis indicant,sint evidenter manifestit Praeter hae etiam omnia, alas, regio,praesens tempestas, an rtempus,aegrotantis temperatura,suturum sanguinis fluxu possunt manifestare. Haec Galenu S. Curi,ctae istae,quae dictae sunt crises, si post signa cocticnis fiant, frugiferae sunt,& emolumentum aegro. Gisit qyan tanti haud exiguu afferunt.Si vero ante eueniant, daboris, s symptomaticae habentur, & a natura ab humorum quantitate,&qualitate irritata emciuntur. Quare incommodae existunt, & pessimae censeri debent.
PROGNOs T. XXXIIII. Pueris autem conuulsiones accidunt, si febris acuta fueriri nec aluus delicia ac vigilent,paueantaugeant, colorem mutent; er viridem, aut liuidum, dat rubidum trabat.Hac igitur nuperrime aeditis pueris promptista fime accidunt ad septimum usque annum. Adustiores verbpueri, viris non item in febribus prehenduntur conuulsionibus,tis aliquod indicium extitit vallis dissimunt,ac deterrimum,qualia per phrenitidem a
INter puerorum affectus abHippocrate aphor
2s.libro.I.recitatos,conuulsiones,quas Graeci, Ura ρους, vocant, numerantur.Sic enim scribit:In
progressu vero cum iam dentire incipiunt, gingiuarum prurigines, febres,conuulsiones, alui profluuia :& maxime cum caninos aedunt entes: &
618쪽
iis praesertim pueris, qui crassissimi sunt, &aluos duras habent.Sunt etenim pueri ad conuulsiones cur sint ueprocliues, paratiq; maximE: idq; duplici de causa.
guidae sunt:nec satis valent. Nam & si duabus sa- cultatibus corpus gubernantibus, vitali scilicet,& naturali vegetiores existan trin tertia tame,quae motum voluntarium praestat,ob mollitiem, & nimiam neruorum,& musculortim humiditatem imbecilliores habentur. Alteram causam similiter attulit Galenus,dicens; pueros plenum habere corpus,&excrementis resertum,ob crudum in eis alimentum,plurimumque inopportuno tempore esitatum mihil aliud agnoscentes vivendo praeter esitandi commoditatem. At quoniam deinceps adiicit, eos rursus ad habitum naturae iacitd 'remeare: palam est,conuulsiones pueris congrue- orp*eriare, familiaresque esse. Nam alias periclitarentur, ' nec ita facilὸ ab eis euaderent. Caeterum causa,Ob . quam prompte liberantur,facultatum naturalium robur existit.Vndd euenit, ut noxij humores facile coquantur,& concocti euacuentur,ac discutiatur. Adde,quod cum ut Avicenna ait.r.3 capi. . humores non sint vehementis crassitiei, leui negotio expelluntur, & a natura superamentum,&elaborationem accipiunt. Porro est&alia ratio, ob quam pueri ciconuulsionibus euadat, ia haec in eis leuissima proueniunt causa: quo rit,ut illia
619쪽
Persectis vero nec facile consistit, nec desistit conuulsionis affectus, quia robustos obtinet neruose& non nisi a vehementibus causis offendutur.Ve- rtim haec de humida conuulsione sint dicta. Cui
. . ii ione Vero aetati sicca, seu eX inanitione couultio sit conem alausit gruentior,apud medicos controuersum est.Arbi-eon μῖiρr trantur nonnulli,iuuenibus,propter liccius aetatis temperamentum, esse congruentiorem,sed falluntur:quia teste Avicenna.2.3. cap. s. pueri ab illa citius, quim iuuenes liberantur. Non liberarentur. autem nisi eis esset cognatior, familiarisque maris.Est itaq; sicca copuulsio pueris congruentior. Qia' sit,ut ab ea promptius,quam iuuenes, vindicentur. Cuius rei causam in artatis,& ciboru, quiabus vescuntur, humiditatem retulit Avicena:quae humiditas in causa est,ut alimenta facilius concoquantur,& nutriendis partibus agglutinentur: cu' tame in iuuenibus nihil tale reperiatur. Adde pueros robustas obtinere coctricem, & attractricem, reliquasque naturales facultates, quarum beneficio celerrimi partes exsiccatae, & inanitione perpessae, reficiuntur,ac instaurantur.Nec inconuenire existimo, duas affectiones cotrarias rationibus
diuersis eidem posse conuenire: nam id quotidie accidere conspicimus. Est igitur utraque conuutisio pueris congruentior. Humida quidem ea ratione,qua crudis humoribus abundansi & neruo-- sum genus habent imbecillum: Sicca vero ob id, - quod celerrime dissipantur,&magis, qu in iuuenes inaniuntur,dicente Galeno libr. 9.meth .capi. - .puerorum substantiam omnium facillimd di
620쪽
geri ac dissipari:propterea quod omnium est humidissima: nulla vero frigidior. Quae causa es ,
cur euacuantis praesidis ope non egeant: cum na- turaliter habeant, unde euacuentur.Dicere etiam possumus,humidam conuulsionem non esse siccet contrariam:quia contraria,authoribus Aristotele&Galeno sub eodem genere poni debent. Cum i. d. orio
tamen haec sub diuersis collocentur. Nam sicca, morbus est in temperatura: humida in composi- Ptione:obstructio,videlicet.Sed dicit Hippocrates, hac pueris euenire,si febris acuta suerit. Quae verba manifeste ostendunt, conuulsionem; de qua s eundum l. ipse verba facit; ex repletione non esse: dicente Galerio sestio. .aphorismo .comm. 7.quascunq; conuulsiones,quae ad febres ardentes sequuntur, par esse ex siccitate seri. Quare cum harc ardenti sebri succedat, ex inanitione consistet. Cui obiectioni dicendum arbitror,conuulsionem exsiccitate febrem acutam sequi; non quidem quamc que nec statim inter initia,sed ardentem, & exsiccantem, idque temporis progressu, postquam videlicet ipsa in corpore nimis fuerit prorogata.
Qisse Galeni est senuentia libro.3.de locis affectis, cap. .scribentis in hunc modum: Quippὶ cu conuulsio fit vel a labore,vel vigiliis, vel fame, vel f licitudine, vel arisia, aestuantiq; febre, qualem in
phreniticis videre in causam eius esse ariditatem, vacuationemque rectὸ putaueris. Si vero temulento cuipiam, ac omnino pleno homini, qui videlicet in ocio degerit,id euenire conspexeris,n6 ab re a contraria causa conuulsionem ortum ha-