장음표시 사용
11쪽
Nier uniuersa liberalium artium studia, quae Gra, cos, quaeque etiam prius inuenisse constat Aegyptios, quae stellarum scientiam profitetur disciplina, & est, & habetur iure princeps . Quod in con
cussis demonstrationum rationibus asserere non
grauaremur, nisi & a proposito longe recederet ,& apud philosophiae professores indubitata fide constaret. Vbi eniim tanta in inuentione subtilitas Θ tanta in demonstrationibus firmitas Θ tanta in exerciti js iucunditas Θ tanta in praeuentiona utilitas e Quo magis latinitatis ignorantiae cςcitas deplorandα , magis q. desidiae negligentia redarguenda est, quae indignioribus,& certe in leuioribus studijs occupata, huius scientiae subtilem et
gantiam , aut ex desperatione attentare timuerit, aut ex contem
ptu fastidierit . In bellorum quidem felicitate in imperi j dilatione Roma, non solum Aegyptum, & Graeciam verum omnes quotquot sunt nationes antecessit . In artium vero Gymnasijs, in disciplinarum speculationibus, licet quidam eam insolenter Grςciae conse- ant, quidam insolentius praeserant, non tantum Aegypto, vel Jrecia, sed & Arabia longe inferior extitit. Hoc cum in csteris artibus facile deprehendi possit, quas si habent Latini, non a se, sed aliunde mutuate sunt, tum vel maxime in prςmemorata astrorum disciplina declaratur. Cuius non dico auctorem, sed ne interpretem quidem quo se iactet audet ostentare Latinitas. Habent imter multos in hac arte praecipuum Hermetem Aegypti j, Aristote-em, Abrachin, Ptolemςum, caetero . innumerabiles Graeci, Arabes cum compluribus Algorithmum, Messehala, Albategnium , nostri scilicet Latini auctorem quidem nullum pro libris, delira--b men- l
12쪽
menta, somnia, fabulas, aniles, hac causa permotus ego Plato Ti. burtinus nostrς linguς angustias, qua maxime deficiebat, ex aliens linguς thesauris pro ingenij facultate ditare constitui. Verum cum post longam, & diligentem deliberationem nihil in Graeco, aut Arabico, quod quidem ad hanc spectaret scientiam opere Ptolomaei, quod Almagem dicitur persectius inuenirem, quippe ubi singula eventuum causis, numcrorum proportione signantur, descriptione Geometricarum demonstrationum firmitate subnixa sunt. Cumq. eius imitatorem perscctum inter Arabes, &Albategnium deprehenderem, quiq. Ptolemsi prolixitatem compendiose coatatat , eiusq. errores emendans, qui quidem rarissimi sunt, non ipsi, sed Abrachis radici imputat. Asserens supra debile fundamen. tum quamuis egregium mechanicum stabile aedificium architectari non posse. Hunc inquam Albategnium meo labore Deo propitiante trans serendum, & Latinis auribus offerendum, censui, in quo opere si qua sorte dissicultas lectorem offenderit, ne hanc aestimet interpretis vitio accidisse, sed materiei grauitateci . Est enim liber , etiam in Arabico grauissimus, tunia quia scientia subtilissima est, & rationes perplexae , tum quia in plerisque demonstrationes geometricae ex industria subtra
13쪽
Incipit liber Mahometi filij Geber filij Crueni,
In numerissesiarum, in locis motuum earum, experimenti
ratione conceptorum, In quo Lun. capitula continuantur .
Cf. I. Es in libri praemio. Pag.
p. II. In diuisone caelestis circuli, mώltiplicatione pamιium ad inuicem, ac muentione lateris tetragonatis numera,nec non in diuis one unius per aliam. p. III. In cognitione quantitatum chordarum paratam circuli , o inpositione medietatum chordarum duplicitaIis arcus in rabulis, ut usu exercitentur in omnibus numerorum manerjs loco chordarum, oe in his, quae sequuntur ad chordarum notitiam, nec non inscienIia chordarum conuenientiumper arcus, ct arcuum conuenientiam per chordas, chordarum, qVN. te
rictarum per arcus, ct arcuam per chordas. 7Cap. IV. In notitia quantitatis declinationis circuli signorum a circulo aequinoctiali, quemadmodum obseruatione diligenii in diuisione huius riclinationis, se ipsus arcuum scientia, quod est declinatiosolita circulo vireιZo, supra quem sphaera voluntur,. nobis est inuentum. a Cap. V. In notitia arcubus circuli Anorum comparata, quid aequinoctialis circuli, sub aequisoctiali linea, quae aequationis linea nuncupatur, orsum tendat, quas recte quantitates permedij diei circulam in omni parte terrae signa peraransiui, ideoquerinorum ascensiones in circulo directo nominantur. I 7 p. VI. In frientia proprietatum, uniuscum . linearum ad inuicem , se aequinoctiali cirmis parallelarum, quarum ab ipso versu eptentrionem D declinatio, cst in enarratione locorum
14쪽
terrae inhabitatorum, quorum longitudo, or latitudo in figurae
certe libro deprehendilux. i 8 V. VII. In cognitione amplitudinis erientalikm hyem alium, O UIualium,eorumg. occidenralium ex circmis hoνιzontis regionum , qui Iunt arcus inter circulam aequiλ ct talem, or loco circuli signorum in horizonte circulo constitu i , or vocatur araniih orientdilium, or ecci entalium circuli horιzontalis. 27CU VIII. Inscientia altitudinis poli septentrionalis, 'r diei
longioris augmentum cum notum fuerit. 2 9Cap. IX. Inscientia augmenti diei longioris per alitia in po- sti notam. Cap. X. Inscientia altitudinis, o etmira alternnim, cum umbra lextensa, vel versa erit. 3 1 iCap. XI. In cognitιone cenith aDirudinis,fr umbra circuli horia zontis in una quaq. regione, o qualibet diei hora in partibus circuli gnorum, o hoc es iae, quod abscindit arcus, qui iram Isti per eteniih capitis,al Solem ex circulo orizontisser termianum emersonis, or occasus. 33Cap. XII. In notitia lineae meri, diei in una quaque terra, quod es xeniis meridianum,ct illius, quod cum eo apparet in etenishorrentis aequinocItalis, or occidentis multis modis. 3 Cap. XIII. In scientia quantitaris ascensionis circuli aequino-ιItalis cum poIibus circuli ignorum per orarantem in unoquoq. locorum terrae, quoa vocaIur gnorum ascensiones in omni regione, o eorum,quae sequuntur in cognitione ascensionum, cuiuslibet gradus in his asensionibus, es in ascens onibus ei culi directi,necnon inscient lapartium circuli signorumper hases en ones,or quantitates arcus diei, es noctis ac eorum aequalium horarum temporam, qaeque horarum diei, or noctis Inaequatium , necnon ius lenita alternationis horarum aquatium ad inaequales, o inaequalium ad aequales. 3 9 Cap. XIV. In cognitione latitudinam regionum, quod es altis do soli septentrionalis in primis ab herizoniis cum instramem tali inscriptione. Cap. a V. In orenita altiIudinis Selis in media He,uniuscuiusq. diei in omni terra. 4 S
15쪽
Cap. XVI. In notitιa horarum diei praeteritarum, se ascendemiis per dolis aestιmationem, ac in cogn/tione altitudinis, o um-ἱνater axistimationem. 66Cap. XVII. In scientia altitudinis ex horis diei transactis. Cap. XVIII. Inscientia longitudinum stellarum fixarum,se erraticarum ab aequinoctιati circulo cum in latitudine a signorum eirculo iactisauerint, o in notitia partium circuli signorum , quae cum eis in medio caeli fuerint ex eartim locis in circulo
gnorum in longitudine, o latitudine. 48Cv. XIX. In nolitM arcus diei, uniuscuiusque sellarum, quod est dimidium eius morae feter terram, se sub terra, nec non temporum horarum eius super terram, se sub terra. SoCap. XX. Inscientia gradus circuli gnorum, cum quo sellarum quaelibet ascendii, o illiuscum quo occidit. IICap. XXI. In cognitione horarum noctis praeteritarum perseialas. sa Cap. XXII. Inscientia a titudinis cuiuslibetsellae ex horis noctis transactis. IACV. XXIII. In notitia ceniih cuiuslibet stella per ipsius aliisv-dinem ab horizonte. FI p.XXIV. In sicientia longitudinis cuiuslibet stellarum ab aequm diei circulo, o ipsius, quod cum ea in meaio caeli ex Anorum partibus fuerit per cognitionem zenith illius loci, per quem ascendit, vel occidit ex circulo orizontis, per quem iterum declia
natio partis circuli signotum ab aequae diei circulo depraehendi
Cap. XXV. In cognitione cuiuslibet partis gnorum, in qua quaeliber sic Eafuerit, se latitudinis stellae per ipsus longitudinem ab aequinoctiali circulo, nec non, o iuus pariis, qua in medio
caeli cum Psa fuerit, ea prius nota. 3 6 Cap. XXVI. Inscientia longinquitatis stellarum ad inuicem se cundum earundem locorum ordinem in eao in longitudine, O latitudine. 3 9 CV XXVII. In notitia quantitatis spaci, temporum annι olfe
uatione infrumentati comparata, necnon inscientia motuum Sotis mediorum in Hebus, ct mensebus, atq. annis ex illo. 63
16쪽
Cap. XXVIII. Inscientia alternationιs motuum Solis, per ea, qua cum eo apparuerint ex locis Vsius longi urinis longioris exsigncrum partibus. 68 Cap. XXIX. In notitia di erantiarum dierum cum suis nocriabus , cum Liquam diem, noctemq.fuam, insimul Hij diei cum nocte se a conferemus, o qualiter unius in alium conuerso
Cap. XXX. In caelorum Luna, i ι q. motuum cognitione, necnon earum d erantiarum, qua tu ipsius apparuerint in horis coniunctionum, espraeuentionum Ioiariam , se in eorum notiari quae his adiunguntur exsecunda di erenitasecundum eius elongarionem ὰ Sole, non inscienIta occasione, in viris . ecb- ιs, ac longitudine viri que luminaris a terra, Or augmenti, seu diminutionis Lunae, per Usius elongationem is Sole. 8oCap. XXXI. In enarratione caelorumstellarum errantium, orearum quatitatum. io ICap. XXXII. Inscientia Tarac Arabum, o Romanorum, ac Persarum, as. Al ept abernatim. io 5 Cap. XXXIII. In cognitione loci Solis in quo vIdetur ex circuis signorum per utrumlibet Altarec Romanorum, se Arabum. t i a Cap. XXXIV. Inscientia horarum aequationis in omni regione, quae sunt horae aequales mediae, quae post mediam diem fuerint in riuitate Aracta, per quas inueniuntur motus in omnι hora,
ct medius cursus planetae in ima hora ex horis diei, o noctis depraehendemur , or inscientia conuersonis harum horarum
Cap. XXXV. In aequatione ascendentis, o duodecim domorum per horas diei, o noctis, o in cognitione horarum ter asce
p. XXXVI. Inscientia loci Lunae veraciter in circulo signorum in una horarum, uniuscuius. Hei . iCap. XXXVII. Inscientia loci n3di septentrionalis, o meria Hani, quod es caput, o cauda ,ser quasi Lunae transitus in
Cap. XXXVIII. Inscientia latitudinis Lunae, quod es longia iuri eius a cingulo signorum ad septentrionem, o meridiem. II9
17쪽
Cap. XXXIX. In scientia diuersitaris aspectus Lunae contim gentis in longitudine, es latitudine necnon sivarum quantis tum in partibus horizoniis, ct in notitia occasionis,per quam hoc ei accidis in certis modis. I 2 O p. XL. Inscientia longitudinis Lunae a terra ex variatione Risus aspectus in circulo altitudinis, quae es inter eteniIh cmptiis , o orizontem, qui abscondit locum Luna in cingulo A ignorum. i 33
p. XLI. Inscientia apparisionis Lunae in principio menses,ctin fine, ac in notitia ranish ipsius locis, in quo apparuit in calo, necnon eius altitudinis in ipsis hora ab orizonte, o in Hura illius, quod de ipsa tunc istaminabitur, o in coaequatione vel in aequatione duorum cornuum ipsus. i 36Cap. XLII. In notitia coniunctionum, se oppostionum mediarum Solis, o Lunae veraciser per utrumlibes Tarac Roman rum, se Al ept. . ψ7Cap. XLIII. In notista eclypsium luminarium, se earum quan-risatum, ac horarum in regionibus, necnon, osanis lunaris circuli, in qua et sis originem fumet, se Ierminationem, ac in i us figura in horum, quos cognitionis nullia per num ros, o tabulas. ι qCap. XLIV. Inscientia eri a molarium, earum . disserentiam quantitatum in una quaq. regime, essiuarum horarum in ipsis, necnon in cognitione partis solaris circuli, earum principium, o finem indicantis, o in ipsarum figurarum repraesentatione,ac in horarum notitia per numeros, o tabulas. I 67 p. XLV. In notitia locorum, o stellarum errantiam in riseculo signorum omni hora. is qCap. XLVI. Inscientia quantitatum quinque errantium, ea rumq. retrogradationum. 18 3Cap. XLVII. In notitia latitudinum flesiarum quinque errantium . 18 Cap. XLVIII. In scientia apparisionis, ct occultationis earundem. i 8sCap. XLIX. In notitia nouem figurarum quas habentsella fxae, o quaeram errantium respectu Solis.' I9a
18쪽
Cap. L. In enarratione longinquitatum stellaram a terra, ct earum diametrorum quantitatum, or corporum, ors'j ci culorum eorundem. 19 Cap. LI. In silentia motuum stellarum Darumsecundum quod veraciter instrumentis inuentum, se in povisione verorum locorum earum in tabulis in longitudine, ac latitudine. zor Cap. LII. In hoc, quod dicunt imaginari authores , quod e tam ante, ct retro moIum habeat, ct in eo,quod ex illo mendacium sequitur. 2o Cap. LIII. Inscientia horarum reuoluIionum annorum, quod est eum Sol ad locum redierit a quoprius venerat. 2 7 P.LIV. In certitudine quantitatum Amicterio quaesecundum latitudinem stellarum scilicet existunt, cum supra
gnorum circulum radiosproiecerint. 2o8Cap. LV. In cognitione a censionumsignorum in caeli quartis. 2i3 p. LVI. In faciendo planum horologium, ad inaequatium horarum notitiam in omni terra , ct in aptatione positionis eius in niih meri, diei qualiter etiam horizontis ranith,quod est neniih riuitatis metra depraehendatur. 2I8Cap. LVII. In libri perse Iione, or in faciendo instrumentum ad caeli militudinem quod omnium anestatur.nec non in conis si utione duorum instrumentorum, quae junt UZectus. et a
19쪽
lIn numeris stellarum, & in locis motuum earum,
experimenti ratione conceptorum.
In libri Praemio. Cap. I. Ahometus Tinen filius Acharani, qui & Albategni dicitur, inquit: in cunctorum operum initi js
Omniumq. rerum exordijs, principatus,& excellentia Dei laudi nomine, cuius exaltetur ac ipsius gloriae deputetur, & ex suis sibi grates dignς benefici js exhibeantur. Eius etiam cum prophartis nunc ij, ut in ipso S cum ipso quieti sedem habeant benedicamur. Rerum ergo creator omnium potens Deus velle proprio singula sapienter & benigne disponens, cuius scientia numerum uniuersitatis complectitur, quod nec eam caelestia seu terrestria latent, occulta laudibus honoretur, cuius Unitatem totius alteritatis,& societatis in dehatis es lentiam assumpta, ex partesvire contestor. Ex scientijs itaq. fructu dignioribus, &ex loco,& ordine sublimioribus, elegantiaq. pulchrioribus. Ex his etiam quae cordibus sunt magis consona, animabus magis congrua, nec non ex his,quae ingenium menti'. intuitum acuuntii mellectum darificant, sensum adaptant, post legem scientiam, quam ignorare stultum est, sellarum notitiae peritia princeps, & domina ncn indigne iudicatur. Eiusquippe summus,& sublimis vigor est annerum,& mensium, ac horarum spacia, necnon & anni tempora metiendi, dierum, etiam,&quantitatis noctium vices alternas luminarium loca, eorumq. eclypses, stellarum quoq. motus, earumq. directiones
20쪽
ac retrogradationes, suarumq. figurarum alternationes, earundem
caelorum ordines , de his competentia de praehendere, cum his ex ius Libtiliter inspicientis,& studiose deliberantis ad unitatis probationem , & ad uniuersitatis creatoris scientiam nec non ad amplitudinis eius sapientiaeapsiusq. magnae de inaestimabilis potentiae eiu . operis summae subtilitatis notitiam, prout licet humanitus peruenit. Hoc itaq, rationis itinere ductus, cum hanc per sese stientiam inspexi . deliberationi studium, exhibui, de animam exercitium subire coargi, laboraeq. differentias destellarum motibus, de earum quorundam autorum euentum prosallaci radicis in eius positione, causaq. libros illos exordiendi notavi. Illo etiam non praetermisse, quod in stellarum motibus temporis diuturnitate mediante, ex suarum obseruationum collocationibus ad primas colligi constitit, cum q. illud quod ex fallacia in aequinoctialis circuli declinatione repertum est;& id quod per eius alternationem ex numero.& quantitate temporis anni,& spaci; temporum anni ,necnon ex Athicti- . sal luminarium, quae per eclypsium tempora cognoscuntur variatum est, cognoui Ptolomaei viam ipsiusq. doctrinam ii, Almagesti post assiduam obseruationem, de studiosa in deliberationem eius vestigijs . in his omnibus insistendo sequutus sum, eo quod omniabus perscrutando generibus nihil imperfectum reliquit, singui trum demonstrationes suique causas euentus numerorum ratione geometricaq firmitate subtiliter enodauit, de quorum veritate
nullae questioni locus relinquitur, de ut sagax inuestigatio, de subi lis inspectio post ipsum aliquid operentur, iniunxit dicens, non impossibile suis.obseruationibus ali Mid superaddi, velut de ipse comiiderationibus Abrachis de aliorum adiunxit. In tanta em smaragi- teri, excellentia, tam nobili tamque cailesti veritate ad ungue compraehendere non est cuiquam posi bile ia Volumen itaq-res eX- . planans difficiles . obscura clarificans .eκhuius sciemiae radicibus dicta, per inuolucrum explicans, nec non quod ex ipsi raritis V sum est extraneum notificam composui ia In quo.&ipsud tramite lviatoribus ,. qui stellarum magisterio pracepta sua non excesserint 'iam directionis patefeci, de taliarumanoribus, earum p. luctu inibi ignorum. cingulo, secundum insi ectionis. inuentionem veram do- trinaim docui .. Numerum cliam viriu'. eclypsis, di quicquid ex