장음표시 사용
11쪽
12쪽
Orditiis Fratrima Erem tarum sin sti Augustini , NEp. stolam Pauli Apostoli ad Romanos
L R. patre M . Christ boro Patruina, Priore generali, ementita illustrata.
Deo translatus est in Paraditam ut det gentibus sipientiam. Autoritas pro
posita legitur Ecelesiast. in illo capitulo quod sie incipit: udomu viros gloriosos,& paretes nostros in gelieratione sua. Si ergo visti gloriosi N parentes la
viai tutar, Apollo vis Daulus,cuius epistolarum expositionem intendimus, est maxime laudandus,quia ipse maxime fuit vir gloriolas,&ψita mali parens noster, quia nos spiritualiter peperit,nos spiritualiter genuit, cum nos spiritualem doctrinam docuit instruxit. Verba itam proposita dimisi laudem & commendastionem Enoch competenter assumi possunt in laudem di comendationem apostoli Pauli mi sic declaratur. A Creditum est mihi Euangelium praemitti,ideli. Gentiu, Mut Petro circuncisionis, idest, Iud eoru S sequitur quod qui operatus est Petro in Apostolatum circunscisionis,operatus est & mihi inter Otes . Bene ergo dictum est, autoritate omnino ei se ad propositu, & apo stolum Paulum omniam et se desigilatum per Henoch, qui Deo placuit in Paradisum translatus est, ut gerat ibut sapietitiam daret . Cum igitur ista autoritas cooferre videatur negotio quod habemus pne manibus,& eum dictum sit quod exponere intendimus epistolas Pauli,quae sunt re doctrinae sacrae, Seum prius e poneno sit epistola ad Romanos, oportet praelatam authoritatem ad quatuor deseruire . Nam primo discta autoritas amitatur ad comendationem B. Pauli e secundo adaptabitur uniuersaliter ad totam scriptuta sacra tertio adaptabitur uniuersaliter ad epistolas,
a quas habemus prae manibus:quarto aute adaptari po/terit specialiter ad epistolam ad Romanos,m est primordialiter exponenda. Deseruit primo inpradicta autoritas commendationi B. Paulicin qua, ad eius co Nam si adigenter aspicimus,maginii pars canonis Bis bli .e videtur e se de uagulatibus gestibus,& de Particularibus actibus: sed cum particularium non sit idientianem definitio, ut dicitur. vii. Metaphy. videtur posse argui sacram Paginam, quae in canone Bibliae princi/Pditer contanetur,non eise latentiam. Si est scientia,
est in intellectu, c intellectus principaliter, ct per se, &recto aspecta non fertur in particulare, sed in vii uer sale: particusanum g rum impossibile est esse diresue scietilli,sed stis ipse est particulariu discretium.
Itat, ut sultili eamus sacram P nam esse scietitiam, oporter particularia negotia in lacra pagina contensia,aliqtia ratione Vm uersalis induere. Inde est quod communiter dicitur,singulares personas in sacra pa/gina memoratas, per qtiandam lignationem,Um uersa sis rationem habere . Ut Iob, in quo eminenter coni' mendatur pallentia, significat uniuersiliter quemlibet attentem:& Abram cuius fides abundantius comensatur,fidelem quemliuet repnnsentat. Secundum horergo, quanto plurex constiones alicuius singula nupertatis in canone Bibliae introductae competunt alicui, tanto ille per huiusni odi personam competentii significatur:&quia,quicquid autoritate proposita de Henoch enarratur, signe& competenter de apostolo Paulo exponere possumus, ut exponemus Epistolas
Pauli,ad commendationem eii congriae proponitur
autoritas Lipradicta . Dictum est in autoritate praeti ta,qubd Henoch Deo placuit,& filii in Paradisum trastatus, ut daret gentibus Lapientiam. Videtur igitur apostolus Pauliis per Henocn significarimam ipse ma xime Deo placuit,qui non acquieuit carni S sar mi,
sae vocavit pergratiam sui,ut reuelaret filiu filum in m ,ut euangeliearem illum in Gentibus: continuo non acquieui carni & sanguini. Rursus idem Aposto
mendationeni di laudemGuatuor denocantiar, vides ere,vbet fiuctificatio,diuina dilectio,excelles sublunastio,& sapientialis immitio vel repletio . Primum vero, cum dicitur, lenoch: secundum,cum subiungitur, plascuit Deo: tertium,eu adnectitur,ct translatus est in P
radisum quartum,cum subinfertur,ut det gentibus f rentiam. Primo ergo in B. Paulo notatur uber tabificatio,ex eo,qubd significatus est per Henoch.Nam Henoch,interpretatur dedicatio vel aedificatio: tune autem spiritualiter aedificamus,eum secundum spiritis ubere fructificamus. hane autem uberem fiuctificati nem spirituale potissime habuit B. Pauluet , qui omnia praetermisit,ut Christum lueti faceret. Unde ipse de se Phili p. 3. ipso ait ad Philipp. Omnia arbitror ut stercora ut Christum luctificiam. Secundo ineolait diurna a leC sto ex eo,quod Deo placu t:nam Deo placens necessarib Deo alligitur. Hanc autem diuinam dilectionepotissime alsequutus e B. Paulus,que dominus IESUS MLy. Christias, Vas electionis appellauit,dicens Ananiae: de quoniam Vas Hectionis est nubi iste, ut portet nos meo meum coram Gentibus,& Regibus, &mus Israel. Fui . R. Paulus vas cliuitiae election: s, quin fuit pI nux diuinae , lectionis. Pire sicut ex eo,*dicitur Henoch,denotatur uber rauctificatio, sic ex eo quod subditur Plaevit Deo denotatur in ipso d. vi nactio: eκ eo quod subinsertur translatus est in Pat Mditam destribiciar in Paulo te lens sublimatio: Croditur .n. Paradasus esse in loco eminenti, ubi perturbM Paradisus. tio temporum N ventorum non videtur habere potistiam,nec cilicaciam. Hic autem paradisux significat il/lam Dei visionem, ad qua quandiu quis admittitur,est adeo ciblimatus, quod perturbationem non sentit. Hane autem sublimatione habuit Apostolus Paulus; a. oriri. D tiam ipse de se ipso ait secunda ad Corint. Se raptumvso ad lettium coelum,id est, vis ad cognitionem Deitatis,ut exponit glo. Augustini ibidem. rto in B. Paulo denotatur sapietialis imbutio, eum vitimo sub
infertur, ut det gentibus sapientiani Nam sicut non bene eate tacit quod habet calorem, sed quod habet
calorem sortem & eminentem, sic no competenter dat iis sapientiam,qui est sit perficialiter sapies,sed qui est sapientia completus. Hanc autem sapientialem replestionem potissime apostolus Paulus habuit: nam ad multituatne literaru pollebat,ut a nesciuibus & inio rantibus quae Dei sunt, propter literarum multitudine
Ius Paulus fini in Paradisum translatus, secundum id, reputaretur insanus,luxta illud,quod Actorum libro Assii siquod i Pse de se ipso ait secunda ad Corinthios Epistosia: Elicio huriit modihom nem siue in corpore, siue extra corpus,nescio: Deus scit quoniam raptus fuit in Paradisum:& audiuit arcana verba quς non licet homini loqui. Et idem Apostolus constitutus est,ut det georibuet iapientianisspecialiter,ut ipse de se ipso ait,est Uctor Gentium orinnatus, iuxta id quouait Galatia: legitur: Festus magna voce dixit, nsanis Paule: multae te literae ad insaniam conuerrunt. Et Paulus, Non ilia sinio linquit optime Feste sed veritatis S sobrietatist
verba loquor. Deseria it itam autoritas nominata e mendationi RPauli AE tot doctrinae sacrae:nam in to
ta scriptura sacra sunt quatuor considerata,videlicet, causa essici Afinalis,formalis, di materialis. In illis qua
13쪽
tuo in autoritate notatis come descributur omnes Λeause . Causa efficiens defenditur, in uberitione. Fnialis,in diuina dilectione . Materialis, in eraeellen sublimatione.For tis,in sapa mali repletione. Causi enim efficiens do 'mue sacrae specialiter &prinei paliter est ipse D E U S, a quo est omnis fructificatio,iuxta illud Ecclesiast ei: Omnis sapientia i do, mino Deo esti speei aliter tamen sc iptura, rum illud Augustini in principio secundi de Trinitate: Subila, tia Dei,siue per scripturam eius siue per creaturam eo noscitur. Et sequitur post pauca:qui & illamsid est,
v tipturam inspirauit:& istamYscilicet creatur te, uit. Deus ergo ipse est principalis autor scripturies erae per uberem fructificationem tuuis signum est, oe si ei fierimus coeuncti ubertim Euctificamu & ab eo , moti omnino arescimus. unde dominus suis discipualis dicebat: Sicut palmes non potest serre laustum a semetipso, nisi manserit in vitiale nee vos,nisi in me manseratis. Sinear. eo non possumus Duct re, quaa te in uberi f. ctificatione notatur eausa reiciens: sed B in diuina dilectione notatur causa finali xnam finis to eius doctrinae lacne est dilectio. Unde Augustinus in quodam tractatu de laudibus charitatis ait: Et in eo, quod non intelligis. charitas latet. Ille itala tenet &quod patet x quo latet in diuinis sermonibus, qui charitatem tenet in moribus. Patet itain, τ sicut in uberi stuctificatione destribitur causa inici eiu ,sie in diuina dilectione significatur causa finalis, sed in excel/lenti lablimatione denotatur causa materialis . Maia stilarentia inter scripturam sacram & sctipturas alias, quia in scripturis aliis videtur materia esse sensibile quod a, ct per consequens aliquid unum . Cum. n.
omnis scriptura humana incipiat a sesu, oportet libet talem scientia esse deservibilibus, vel nabere si sibilia panem sui: Metaphri enim quae inter kientias humanas altior reputatur,nabet sensibilia parte siti: elacra vero scriptura nec est de sensibilibus principalis ter , nec habet seiasibilia partem sui sebiecti,sed aesaso Deo est,tanqua de sublest vere igitur scriptura inera habet excellei item subleuationem quantu ad ea
sia materialem. Deliacem' potest intelligi quod discitur Ecclesiastici,Ego in alta simis habito. Asiae enim scientiae dato qu aliquo modo habitent in alto,inresola in altissinus commoratur . Ultimis scriptura inera habet lapientialem imbutionem, quantum ad ea sim formalem:nam lati ura sacra omnes imbuit,omnes replet, quia non solum magnis,sed etiam patuis se adaptat . Modus quidem procedendi in sacra script ra, qui pertinet ad causam formale, e,ut omnes repleat ct ut non solum magnis sed etia paritia coadaptat: &ideo, ut omnibus se coadaptare possit, ut non solum magnos sed etiam parum repleat,nullius generis ver/bavitat. Vnde Aug. i. de Trin. ait,*sactii scriptura etiam paruulis congruens nullius genetis verba vita/ D. uit. Patet itam illa quatuor,quae in pnestra autoritate designabatur, videlicet, uber Duuincatio, diuina dilectio,excellens tablimatio, lapientialis repletio eo petenter apaptari ad quatuor causas totius tiarae striapturae, quia uber stuaificatio designat causam efficietem, diuina dilectio causis finalem,excellens labliniatio materialem, S sapientialis repletio formale. abito quomodo autoritas praenominata deseruit commen om apostoli Pauli t toti scripturae sicis, secundum ordinem prietaxatun crestat vi re, quomodo deseruiat uni nerialiter epistolis, quas habemus prae manibus. Sciendum ergo, incundum quod Magister ait in glossi* Epistolis Pauli videntur in quatuor eracessere,in fidei assertimi Ggratiae commenestione, spei sublimatione,&scripturarunt protundatione . Ipae n. Paulus in situ epistolis excellenter fidem asseruit, grMtiam commendauit,spem sublimauit,& in scripturis se profundauit. Hac aviem quatuor competenter deis
gnantur in autoritate proposita. Nam pro ut fide asseruit, filii Henoch:prout gratiam commendauit,ino
placuit33rout spem sublimauit, Tristatus est in Para dilum: sed prout se in scripturis profundauit, Dedit tibus lapientiam . Fuit. n lautus Henoch in udes ata
tione, Henoch n. interpretatur aedificatio, fide autem
aedificati cierestir uxta illud in princi ad Corintlura' Cap. i. damentum enim aliud nemo potest ponere eraeter id V quod positum est, quod est Christus I E S V s. Fuit i tur Paulus apostolus Henoch, idest, aedifica
tio in fidei assertione: Deo autem placuit, in gratiae commendatione, nihil enim tam placet cio quam
Mod gratiam euis comendemus . Hoc autem maxime
iniebat ille qui totum esse spirituale tuum dixit esse ex gratia, iuxta illud prima ad Corinth. Gratia Dei sum id quod sium,& gratia eius in me vacua non fuit. 'sed in illis spem sublimauit eo quod fuit in Paradisum
tris latus. Ipstan. nullis precedentibus meritis in tanta a Deo gratia praeuentus,& in latum est a Deo dilectus, ut ad tantam excellentiam perueniret,* fuerit in P radisiam translatus,* luerit raptus usi ad tertium ecelum, idest, ut, ad Dei visionem . Cuius ergo spes non
subleuatur Quis est qui desperare debeat,vidis, γυsecutorem ecclesiae Dei ad tantam excellentiam subli matum noprietatus Paulus Gentibus sapientia dedit in stricturarum promtatione. Nam iam nos sapientiam ciocuit,quia se in diuinis sermonibus pr landauit. De hac autem prolandatione loquitur Hiraronymus in Prolo*o Galeato,dicens: Paulus apost
ius ad pedes Gamalielis legem prophetas di dicisse glomatur, ut armatus spiritualibus tela doceret
Tostenso quomodo autoritas lassumpta deseruit e,
medationi totius scripturae sacrae, R uniuersaliter πυstolis eius . Restat ultimo ostia re,quomodo deserinae epistolae ad Romanos, quae primo prc nitur expo/nenda . Ad cuius eui tram, aduerten , quod, ut tantur in uno prologorunti Apostolus motus fuit adscribendum epistolam ad Romanos, quoniam inter Romanos couet si fuerant aliqui ex Gentibus,& aliqui ex Iudaeis,inter quos oriebatur rixa: quia se Gentiles Iudaeis,& Iudaei te Gentilibus praeferebant. quos voles Paulus ad pace de cocordiam reducere,ostendit, quod neutri debeant se iactare ta * nec Iudaei,nee Gentiles debent gloriari se suis meritis ad fidem venisse, quia et isti A illi laetant obnoxii peccatis . Dcclarat etiam Ppopulus iudaicus non poterat se praeserre propter logem, quia eam no custodiebat.Maminat insuper Phd Gentiles non se poterant per ignorantiam exculare, quia eos ad colendum creatorem naturalis ratio in
struebat. His declaratis,omnino dissentio sedati debe bat . Nam si neutri poterant gloriari de meritis,utrio erant obnoxii peccatis,popusus iudaicus non se potes rat praeferre propter legem, quia eam no custodiebat,
gentiles vero non se poterant excusare per ignora riam, quia eos naturalis ratio instruebat, non habebat unde illis, uel illi istis se deberent praeserre, nec hasbebant unde uni contra alios deberent in aliquo nati . Haec autem quatuor I competenter adaptantur ad illa quatuor, quae in autoritate proposita notata tur . Nam non gloriari de meritis pertinet ad uberem Euctificationei recognoscere se noxium pertinet ad iuuinam dilectionemnon se praelarte per lege non custoditam, facit ad diuinam subliniationeni:nisse exsculare per ignorantiam, pertinet ad sapienti de reple tionem. Primis de non gloriari de meritis pertinet ad uberem hutificationem: nam ille rebertim fructificat qui non sit perbit,nec gloriatur de mentis,sed se humiliat,& de gratia consuit quia Deus. ut dicitur in Can nica Iacobi,superbis restitit,humilium autem Ligr tianti Secundo recognoscere se obnoxiu peccato, per tinet ad diuinam dilectionem: exemplumar. habemus
14쪽
deritatis &Pi 'licatio. Nam Pharistiti , non in cis A rum . Setunda ibi: Hae autem causa factum M. Te molae peccatulatim,sed se se suis operibus iactas, tia ibi: Exemplo promeratu. Dicit ergo in primo Pam treprobatus est. Publicanus ver statis a long S sium qu Himr, quare post Euangelia, quae sunt supplemem alum coniueiis, obtinuit at uanam dilemonem, tu legis, in quibtis nobis exempla,S praecepta vivendire descenditiust,ficatus ab illo. Tertio non se pr.este in I ri r
re propter legem non cultoditam, ruit ad excellente sublimationem: nam tue ali x ad bonum induciturdi sublimatur, quando cognostit, Rex peritur, P non prodest legem scire, nisi legem obstruet. Quarto note excusare per ignorantiam pertinet ad sapientialem repletionem, quia oportet aliquam si pietiam h bere ' esse aliquo modo sapientia repletum eum, qui non potest se per i moralitiam excusite. Quinque o go declarata linat circa autoritatena propiatam. Naprimis Melissim est si illa autoritas ei ad propositum. Mulido declarabatur m illa aut oratas deseruit con mendationi Pauli . mo*deseruit toti stripturae same. Quarto at desertiit uniuersaliter Epistolis,quas hagelus, quae sunt lapplement uni legis, plenissime tradirur praecepta δe exempla vivendi, si perfluum videturipis euangeliis ep: stolas addidisse. Cur igitur doctris euangelicssii peraddita est discnna epistolarum: vel superfluuiit epistolae, vel sint evangelia diminutat Notandum etiam meuangelia dicuntur lapplementis legis, iuxta id quod Dominus ait: Nolite putare quo Matth. e. bniam veni solueret em, aut prophetas: non enim .e 'm siluere legem sed adimpletea einde eum diei nHae
aure causa inaum est subiungit propositae quaestioni solutionem dicenuQuia hac autem caula factum vi/bemus prae manibus. Quinto S ultimo declaratum est - ωur,ut .si initia nastentis eccle is. nouis causis existen
praefatam autoritatemhrecialiter deseruire Epistolae ad Roniano; quae primis proponitur exponen, Huvisis ad expolitionem literae accedamus.
Prologus generalis. Rimum quaerituri quare post
legis sunt, εἰ in quibus nobis empla εἰ praecepta vivendi plenissime digesta sunt, voluerit apostolus has epistolas ad sinsulas eccleosias destinate. Hac autem cauta factum vi detur,vt. initia nascetis ecclesiae nouis causis exilientibus praeueniret, ec ut praesentia at oriensia relecaret vitia, εἰ post futuras excluderet quaestiones, exemplo propheta.
rum , qui post editam lesem Moysi, in qua
omnia dei mandata te batutini nilominus tamen doctrina sua rediuiua semper populi
compressere peccata: Sc propter exemplum vivendi,libros ad nostram etiam memoria
Vt dicebatur ad expositionem Etene accedendum ethsed anteipiam accedamus ad expositione textus, Linertius Prologi exponendi. Primittuntur autem epistois Pauli quatuor prologi,quorum duo deserus ut unitibus, praeueniretiat ut praesentia ato orientia , reste rei vitia; si post futuras excluderet quaestiones. Nota dunx autem p tota forma vivendi Libiecta ea libero arbitrio, at inde est φ aliqui eligunt vivere vlio modo
aliqui altero: et inde est etia a eadi verba uno modo proposita non mouent animum alicuius, alio vero modo prolata mouent animum eluxinde est etiam re quia
intellectus noster per verba aliter de aliter prolata aliter de aliter dubitat S a uit, quantuncuno selitentia in ep: stolis contenta non distordet ab euasielica senatentia.T E quia non eadem verba nec eo vi modo dicitur hoc de illud, quatum no euangelica exempla S ptiecepta vivendi plenusinie contineant. iuuantur tamen per epistolas propter alium modum cimitentiae
ibi contentum δε ad recte vivendum, & ad quaestiones C soluendas. Non ergo fuit si perfluum post euangelia
stolas condere. motandum etiam in non est exus
uetialiter omnibus epistolis,duo autὶ specialiter deteruire videntur epistolae ad Romanos. veru quia duo prologi qui deler sit uniuersalit et onmibus epistolis, sunt quoda modo mus prologus, ire superflui seis mones fiant,duos tantum prologos exponemus. Quorum unus uniuersaliter dei eruat omnibus epistolis qui se incipit: 'unu quaeritur, quare post euangelia M. alter specialiter deseruit epistolae ad Romanos qui fieincipit: Romani sunt qui ex Iudaeis 3 e. Primus prologus diuiditur in ptes quatuor, secuda φin eo quatuor quaestiora mouitur ad quatuor causas nentes. na pruno mcmetur ibi quaestio de necessitate epistolarum,quod pertinet ad causam finalem se do de numero,quod sertinet ad materialem tertio deautore , quod pertinet ad emcientem: quarto de ordine,quod pertinet ad formalem. Sciunda ibi: Deinde quaeritur M. Tertia ibi: Epistolam sane quae ad Hobraeos bae. Quarta ibi: Mouet aut quoscra quare M. Orca prinium tria facit,qula Primo proponitur qu, stim secundo subiungitur propositae quaestionis loliti
tiouenio subinfertur solutioni ,exemplum prophetuusticientia doctrinaes ibi ad expositioneni δἰ declaranonem addi possit. quantacunq; ergo sit completa doctora euangelica potest per epiuolas, quantuni ad vis uendi latinam,aci declarationem de expolitionem soperaddi in quia per talia dicta iuvamur ad bene viuea dum,m ad quaestiones soluendas. Soluta est quaestio , non tuit sus inuum, post euangelia,apostolicana tradidisse doctritiam . Deinde cum dicit: Exempla prophetarum. Maiii festat solutionem proposit impero ξpla dicens, m hoc dictum est exepio Prophetarii, qui postea tam legem Moysi,in qua omnia mandata Dei lego bantur, nihilominus tamen ipsi prophetae sua dot si iis ita tediuiua, idest sua doctrina reuiuiscente, semper rorali compresstre peccata: de propter excorpium vi ub,libros ad nostram etiani memoriam transilii serunt. Notandum autem vim Russionis huius in hec eo D
eiu quia j o stere, at sicut post legem Moysi non sit perfluidi domina,
.. propnetarum, per quam repriniuntur peccata populi S in mentoria haberctur forma vilicii dissae post legem euangelicam non super fluit apostolica disciplina bitaret forte aliquis ad quam causam te, catur hiequor o,qus mota est de necessitate doctrinae epistola/rum. Dicendum a ut antea dicebatur,qi Isrere ait sit necessaria doctrina ι pistolatum,pertinet ad causam D lem: quod duplici ura declarare pollirinus. prima sic patet. Nam iiii: spoliit recessitatem iis quae uini ad D asti, ae pnem semper ergossumqucrini rutrum aliquid sit ne, με πεμ φ' cessarium, pollumiax rationem reddere ex sine:ut si qui rariir,quales ramite illa est esse ferream de dentata: huius necessitatis illa reddetur ex fine, ut quia facta
est ad secandum dura. sic di in proposito ex line, proopter quem sivit editae epistolsjoi unius huius rationε reddere,quare necesse fuit epistolas condere. Quirore ita: de necessitate alicuius doctrine,ad finalem causam pertinete videtur. Secunda uia ais hoc ivi ex hoe unitur, et illud dicitur laminuum,quod est per se va
15쪽
num, illud autori est vanum quo' carri fine. quaerere Aergoytruna aliquid sit superfluum vel necessariunt, est quaerere virum careat vcl iion careat fine . quare pro/posita quaestio de necessitate epistolarum in causam Dnalem reducituri quod declarare volebamus. Deinde ea dicit
- I Quaeritur, cur non amplius a Iari. I etnae quam decem epistolas ad ecclesias scripseriti decem lunt enim cum ea quae dicitur ad hebraeost na reliquae qua' tuor ad discipulos specialiter sunt porre
ctae. Vt ostenderet nouum non discrepare' a veteri testamento,& se contra lege onfacere Moysi, ad numerum primorum aec
logi mandatorum suas epiuolas destinauitisc quot ille preceptis a Pharaone instituit ii hberatos, totidem hic epistolis a diaboli Midolatriae seruitute edocet acquisitos. Na scduas tabulas lapideas duoru testametoru figura habuisse viri eruditissimi tradideret.
Proposita quaestione de necessitate pistolarum , mod uinet ad causam finale, proponit quaestione denumero earu quod Pertinet ad causim materiaia: eitea quia tina init,quia primo proponitur hinoi sumi Secundo subiungitur quaestionis solutio. Tertio annectitur solutionis maniustati Secuda ibi: Vt Gederet nouu. Tettia ibi: Ni ct duas tabulas. Dicit ergo, set de qurritur, cur non amplius qua dece epistolas ad reci is scripsit. Decem enim sunt epistosi cu illa quae dicitur ad Hebrsos: Nam reliquς quatuor ad discipulos specialiter sunt porrecth. Notandum autem e stolas Pauli uniuerialiter ene quatuordecim, quarum quatuor scributur ad discipul &decem ad ecclesias, ceomputata epistNa ad Hebrios. Est ergo quaesti quare nint tantum decem epistolς ad ecclesias de ait Deinde eum dicit: Ut Menderet nouum J Soluit propositam quotionem dicensa ideo Apoesius tantum
decem epistolas destinauit,ut ostenderet nouum test mentum n discrepare a veteri: 3t ut Gederet, se nis ere contra legem Moy deo ad tui enim primo/rum mandatorum decalogi suas epistolas otainauit: Quot ergo p nece sinstruxit liberatos a Pharaone, totidem epinolis Paulus edocet aequisitos a seruitute Diaboli &Idolatris. Est ergo vis solutionis huius ideo tantum decem epistolas ad ecclesias ordinauit tostenderet nouum leuamentum non discrepare a veteri ut ostenclaret se non tacete contra legem Moysi, in qua fiunt tantum decem prscreta ordinata. Deinde eum dicit: Nam & duas tabulas. Manifestat huiusmωdi lalutionem vel inani lassat quod in solutione sup/ Iposuerat . Stipposuerat erum in solutione data, te mentum nouum esse conlai me veteri in illa duo testas menta ha re aliquam adinvicem conexione quod
manifestat ex hoc,quia diis tabulς lapides, quς simul
datae ruerant,duo testamenta significabant; quod esse non posset,*p duas tabulas Orat datas si nificaretur Lotestanam nisi illa duo testanitia aliqua connexione ad se inuite obtinerent. Dubitaret larte aliqvidicuadducta sit ratio quia sunt dece epistolae ad recte quae ratio taberi possit,quare sunt ii quatuor epistolae ad speciales perlanasi Dicendum* Origenes, ut recitat magi r in glosis,ex hac eaula, ut delicet.pr
pter concordiam uinii de veteris testamenti, redint ra/
troitem,quare sunt decem ad ecclesias,&quatuor ad pei sonas, dicens: Sciendum est veris,* quatuordecimtcripsit ep stolas Apostolus; decem ad ecclefias,& qu tuor ad personas, tib huius mysterii insinuanoe, ut sci
titet in hoe opere,ut musa testamenti summa mons
retur. Nam ut idem Origenes subdit, denarium ii numerum vetus testamentum significati; quaternarius veris,noui testamenti nota est . ideo ital decem Se quatuor scripsit,ut utril legi se consentire itisinuaret, armemulo tu calumniam d: lueret, ipsum legis Dei p Moratem date destructorem lare calumniatilium . Vlterius forte dubitaret aliquis,ad qua causam reducitur 'uγstio de numero epistolatum. Dicendum, φ, ut dicina tur,reducitur ad causam materialemmam in qualibet scientia ipsa scita& numerus scitorum pertinent ad materiani modus uero tradendi eam,& ordo dicendorum pertinet ad tarniam . Deinde cum dicit.
v I - Sane quae esse ad hebraeos 3Pan. scribitur, quidam Pauli non
esse contendunt,eo non sit eius nomine
titulata,&propter sermonis stilli distan tiam: sed aut Barnabae iusta Tertullianu, aut Lucae iuxta quosdam, vel certe clemctis discipuli apostolorum 8c episcopi Romanae Ecclesiae post apostolos ordinati. mibus respondendum est: si propterea Pauli non
erit quia eius no habet nomen, ergo nec ali cuius erit, quia nullius nomine titulatur.
Quod si inconueniens absurdu* est: ipsius
magis et se credenda est,quae tanto dominae suae fulget eloquio. Sed quoniam apud heobraeorum ecclesias quasi destructor legis falsa suspitione habebatur,voluit tacito nomi
ne de figoris legis M veritate christi redde.
re rationem i ne odium nominis fronte: praelati utilitatem excluderet lectionis. Noest lane mirum si eloquetior videatur in proprio. i. hebraeo, qua in peregrino. i. in grae φco, quo ceterae epistolae Rint scriptae,sermone.
Posita quaestione de necessitate epistolarum,quod pertinet aa cautim finalem: S de numero, quod pertinet ad materialem. Hicini ὸicebatur,mouetur qusio de Autore, quod pertinet ad efficientem . Circa quod duo tibi, primo ponitur huiusmodi quoio: secun subiungitur dictae qussionis solutio,ibi:quibus respodendum est . Dicit ergo,* Epistolam sane, quae scrib
tur ad Hebrςos,quidam assiimant,& contendunt,non esse Pauli,eo * no sit eius nomine titulata,& propter sermonis stili et distantiam: sed dicunt eam esse aut Barnari iuxta Tertullianum,aut Lucς iuxta quosda aliosves certe Clemetis distipuli Apostolorum, ' epistopi Rom. ecclesis post Apostolos ordinati . Notandu aistem duas difficultates tactas esse,quare luc epistola nost Pauli: quarum una est, quia non est intitulata ei: altera vero est,quia valde distat tam in sermone qua in stis io lisc epistola ab alias epistolis Pauli . Deinde cum dieit: Quibus respondendum est. Ponit dictς qusmonis solutionem. Ad cuius euidentiam,scienduma aliqua do argumenta peccant in materia,& recipvit talia: aliquido peccat in lari δε recipvit multiplicia: quado vero nec proprie peccarit in materia n inlatama, sed no sitiit ad propositis & no cocludut intentur sed perunt sibi quasda inificultates solui ale aute est argumentu nunc adductuma arguere, istola ad Hebrsos no est intitulata Paulo,ergo nb in Pauli,nb res cte arguitur intrivina si bene argueretur,cu no sit intitulata alicui, no est alicuius. Non ergo arguit haec
16쪽
ratio epistolam illam non esse Pauli, petit sibi sol,
ut hane difficultatem: QMre apostolus non intitulas uent sibi hane epistolam ad Hebrios,sicut aliquas: Nquare in epistola illa habuerit excellentiorem stilum, re excellentiorem modum loquedi,quam in aliis adeo ratio non concludat intentum sed petit sibi duas diffieultates solui. Ideo autor in soluendo rationem ilia tria dicit,quia primo ostendit eam non concludere intentum. Secundo tauit dissicultatem illam : are Apostolita suum nomen tacuit. Tettio soluit iunicula ratem aliam: Qxore in ea eloquentiorem stitu habu rit. Meunda ibi: Sed quoniam apud Hebraeos. Mtia ibi: Non est sine mirum. Dicit ergo, quibus resp'dendum est,si propterea epistola ad Hebrsos,non erit Pauli, quia inus non habet nomen ; ergo nec alicuius erit,quia nullius nomine intitulatiir. Ood si in con uenies absurduni v est,a illa epistola non sit alicuius, sed oportet eam alicuius esse, ipsius Pauli magis crededa est esse,quia tanto doctrine suς et eloqui inde tu dicit: Sed quonia. S uit dissilitate illi,quar epistola illa no intitular note Pauli,dices quonia Paulus apud ecclesias Hebrioisi,quacia talia suspiti , quasi deliructor legis habebatur,voluit tacito nomine in illa epistola de figuris legis,& de veritate Christi redderratione ne odisi nomitus stoteFra lati dest, ne nome, M udsi in fronte odio se pisaerebant,utilitate excluce et lectionis. Notandum autem, Paulum no fuisse disructorent legis,quia tion fuisset imitatus no stratuunt Christum, qui non venit soluere legem 'd adimplere: tamen quia Iudo male intelligebant legem,&ipse Paulus inuehebatur contra malum illum intellerium, quem habebant de lege, suspicabantur Iudei ipssim elle destructorem legis. Deinde cum dicit: Nimest sine mirum . Soluit aliam dissicultate: Quare Paulus in illa epistola tenust eloquentiorem stilum, dicens, s tale non est mirum,si Paulus vitiatur eloquentior in sermone proprio,id est iii Hebrim,m in peregrino, idest in Greco,quo sermone gi sco ecternae episto te scriptae fiunt. Dia ergo epistolam ad Hebrsos scriput in proprio sermone, esteras autem stripsit in Graeco, ideo in ea eloquentior apparuit. Devide cum dicit.
Ris , , , Exi Uin quosdam,quare Roma IVIO uel notum epistola in primo sit
posita, cum eam non primo scriptam ratio manifestet . Nam hanc se proficiscentem Hierosolymam scripsisse testatur,cum coorinthios & alios iam ante, ut ministerium,
quod secum portaturus erat, colligerent,
litteris adhortatus sit. Vnde ec intelligi qui
dam volunt ita omnes epistolas ordinatas,
Vt prima poneretur, quamuis posterior me. tit dei linata, ut per singulas epistolas gradi
bus ad persectiora veniretur. Romanorumnas pleri y tam rudes erant, ut non intellio
gerent dei se grati a dc nons iis meritis est etaluatos:& ob hoc duo inter se populi con flictarent. Idcirco illos indigere asserit coromi, vitia gentilitatis prioxa commemoras. rinthiis autem iam dicit scientiae gratia
esse concessam,& non tam omnes increpat cur peccantes non increpaverunt, te.
pr hendit, sicut ait i Auditur inter vos sor 3 satio : Et iterum congregatis vobis cum meo spiritu, tradere huiusmodi satanae . In
A secanda vero laudantur, ut m v s ac missis proficiant commonentur. Galathae vero iam nullius criminis arguuntur, nisi hoc
tatum P callidissimis pseudo apostolis creodiderunt. Ephesii sane nulla reprehensione,
sed multa laude sunt digni: quia fidem apo,
stolicam seruauerunt. Philipenses etia multo magis collaudantur,Qui nec audire quist Erici.
dem falsos apostolos voluerunt. Thessalo. ni censes nihilominus in duabus epistolis omni laude prosequitumeo φ non solum fio
dem inconcussam seruauerint veritatis i sed' etiam in persecutione ciuium fuerint cono stantes inuenti. collossenses aute tales erat ut eum ab apostolo uisi corporaliter non
fuissent, hae laude digni haberenti Et si eorpore inquit absens sum, sed spiritu vobiscu
lum, gaudensic videns ordinem vestrum.
De hebraeis vero quid dicendum est, quoruΤhessalonicenses qui plurimit laudati sunt
imitatores facti esse dicuntur, sicut ipse ait, Et vos stat res imitatores facti estis ecclesia. taec .ceum dei, q sunt in iudea . Eadem enim passi estis Sc vos a contribuli bos vestris, quae εἰ illi a iudeis. Apud ipsos quos hebraeos eade
o commemorat dicens et Nam & Vinctis coρ u ruioa passi estis: sc rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis, cognoscentes vos habere meliorem te manetem substantia.
Mouet quaestionem de ordine epistolarum, quod peretinet ad causam formalem. Circa quod duo lacidi iaprimo mouet huiusmodi qusioneni. Secundo, subiant qucstiolus solutionem, ibi : Vnde intelligi voluit' Dicit ergo,* mouet etiam quos di dubitatio quaevi, videlicet, Qirare epistola Ronialiorum in pruno sit posita loco, cum ratio manis illat eam prinis non esse piam. Nam hanc epistolam ad Rom. testatur apo'stolus se proficis entem Hierosolymam scripssissessi Corinthios & alios iam antea adhortatus sit litteris,id est, per lite nas, ut colligerent ministeriunt, quod secum Apostolus portaturus erat. Notandum autem, F, ut D ait Apostolus ad Rom. pid talem habeo veniendi sad vos Romaex multis iam pr edentibus annis: sed euin Hispania proficisci coepero, F prsuriens videam
vos, dea vobis deducar illuc,n vobis Prit iura parte
lauitus tacto. Nunc igitur proficiscar in Hieruralem ministrare sinius. Erro cum Apostolus scripsit epis stola ad Ro. proficiscedatur Hierusale, sed eii antea demnauerit quas π: stolas, no filii epistola ad Ro. prius scripta sed si tib fuit prius stripta ratibabiliter quiritur,quai xii ordine epistolatu si prius posta. Dei noea dicit: Vii intelligi volunt. Solint quotione mota; circa quod duo facit,quia primo ponit huius solutionem. Secundo si abiungit solutionis explicationem, ibi. Romanorum nano . Dicit ergo * intelligi volo quida ita omnes epistolas orae natas ei se .ut prima P nereIur epistola ad Rom. quamuis Metit posterior destinata,ut per singulas epistolas gradibus is perfectio
ra veitiretur . Notandum autem epistolam ad Rom
es prius positam omnibus aliis,mit tamen posteri Wordinata,de si no omnibus aliis epistolis, saltem pluri
17쪽
bus aliis. Notandum Stesm solutionis huius in hoe Ae sistere.r epletas Parili sic sunt ordiratae, * se has
ut qaan q ii sim gradus perlaetionis 3 3c quia,si volumus gnidatim ad perlecti oliem tendere,oportet smipi recla innus presecto ad I x periectam: non ergo Da tur prior quς fuit prior desim. ,nee ponit ut posteriorquς poscion quanto errut imperfectiores illi,ad quos destiuabatur epistolaitalito epostola illa obtinet priorem locum, arato autem per bi rex, tanto posteriorem:& quia tuc temporis Romam erat imperiectiores ali Ad quos sunt alis ep stolς destina
te,tenuit illa epistina primum lorum. Deinde cum incit Romanoru namp. Explicat vel exponit huius, modi solutionem. rca quod tria facit, quia primui dicit, Romanos esse tunc rudiores & in sei sectiores aliis. Secundo exequitur de omnibus aliis epistolis, ostendo,*secundu maiore & minore plactione sunt oraenatae. Tertio specialiter inquirit, quid eAendu sit Ede Epistola ad Hebrsos. Secuda ibnCorinthiis aute. Tertia ibi: De Hebraeus vero quid di tendugo ν Romanoru nant plerim da rudes erit,ut non intelligerent se Dei grati sed uus mentis siluatos:& ob hoc costiciaret, id , cotenderent duo populi inter se. Idcirco Apostolus, commemorans priora vitia gentilitatis, illos inaegere asserit confit an, urata illud ad ut ad malorati perfectiora tendamas, prior ponitur epistola ad Romanos, qui quatum ad eaAaς Dei sunt ut dicitur erant tunc temporis rudiores. Deinde cudicit: Corinthus autem. A issent secundum hunc mos dii perlat boni cesse manatis epistolas aliquas ut Corint nu, in eis primo stripsit aliqd plastonis habebat: cum autem secundo eis scripsit ter tectiores existebant quam prius. Epataret, iuerunt perfecti re Coti is . l ppetita per in ores Epaesiis in sic per ordinem,prout pcduolae orae nais semper epilola posterior posita stit, quia perfectioribus i nata. Posiset ergo hor pars diuidi in tot parte quot sunt epistoiae ad ecclesias destinatae,quς in exequelido patebunt. Primo ergo a tCorinthiis iam scientis grani esse con am iuxta illud prinis ad Corinth. i. Diuites ta/sti estis in illo,ili omni verbo,& in omni sci I sub i. cor. e. dat non tam omnes Corinthios incredati qua cur peccantre non increpaverint reprehedit,licut vi Auditur inter uos sornicatio. Et iterum; Congregatis vobiscum meo spiritu, tradere huiusnodi sata N in interitu carnis. Notandum autem Connim fuisse perti hos ro Romanas iam Romani erant tunc rudes, & erant represtentales de vivis gentilitatis: Corinthii vem iaetant assecuti donum scient ue/t non reprehenduntur
Apostolo de peccatis quae ipsi iecerint, sed repreheduntur eo quoa peccantem non increpaverant. Nota Ddum etiam ut tangitur prima ad Corinth.f. ubi diei. tur, Auditur inter vos fornicatio ; & talis ita micatio, misis nec inter gentes, ita ut uxorem patris sui aliquis habeat . Et qu: a talem sic fornicantem aliquo mimo tollerauerant Corinthii, ideo reprehendit eos apostolus. Et ideo ait talem hominem essetiadendum Satasnx.non in interitum spiritus, sed in interitum carnis.
id in in eodem capite, subditur, CongrTatis nobis de meo spiritu, ni uirtute domini nostri IES V Christi tradere huiuisiodi hominem Satanae in interitumeanus, ut spiritus saluus sit. Deinde cum diciti: D secada vero laudantur. I Ostendit * Corinthii,eum secun/do ea scripsit Apostolus,erat'erinior quam prim. Ideo ait m in secuta vero epistola laud. itur Corinthii,
di, ut magis ae misis proficiant,admonentur. Galatae
vero erant perseu orta Corinthus: ideo suba0 s Gaiam nullius erim aes arguuntur, nin huius tantum . mcallidissinus Pitudoapoliolis crediderunt, iuxta illud ad Galatas. t. o setisui Galatae, quis vos fiscinauit no obedire veritati .Ephesii vero erat adhuc piectioresad eo ait,m Ephesii inire nulla reprehensione, sed multa laude sunt digni, quia fide Apostolica seruauerunt,na
xta illud herit. Et uos cu audissetis verta veritatis,
euagestu salutis vesti pin quo&credetes signati estis Biritu promissionis tincto. Phil ill penta vero a mucinctiores ex stebat. Ideo subdat: Puilippenses multo masius collautitur,qui nee audire quide falsos apostolos
voluerint,iuxta aliud ad Philipp. r. Tantu di De euangelio Christi obuersamint,ut audia de vobis, via statis in uno spiritu,vnmunesteoliaborates in fide Eu elii. 3 sequitur in nullo terreamini ab aduersariis velitis. Colotensses vero adhuc persectiores erant omnibus pradictit. Ideo labat: Colossenta aut e tales erat, ut,
est ab Apostolo corporaliter visi noli fuissent hac laude digni habituri Et si corpore, inquit,absens sum,scuhmu vobiscum iam gaiia δε videns ordinem vostrum 2 secundum quoa habetur ad Collos t. i. Thegiloni sis vero etiam persectiores erant omnibus Philippensibus, ideo ait: Thessalonicensu nihilominus in auabus epistoli omni laude prosequitur, eo m non solum fide inconriissesn seruauersit veritatis, sed et in persecutione civium fuerint constantes ili uena . Patieiciat. Thessalonicenis a suis contruibus & contribu/libus tribulationem sustinuerant, iuxta illud i Thestia. Vosai. imitatorci estis fratres ecclesiariasii,quae salit in Iuba,inciaristo Iesii quia eadehi passi estis,&vosa contribulibus vestris,sicut re ipsi a Iudeis. Notaudum ergo,secundum ea quae hic traduntur,uc ordina/tas ense ep stolas,* sh per epistolae destinatae perlasticiribuspouetiorem locum teneant. Deinde ultimo casteri. De Hebrps vero quid dicedum est . Oportet caveis, de Iadsis fui: se perfectiores omnibus aliis, ideo epistola adHebraeos posterior ordinatur. Quod autem sic pertim fierint, iii tunc ex lados couersi elari declaratur .d cens: ii id de Hebr a d cedum est qua' si dicat,m illi perte bores erant νetis quorum Thessalon ses,qui prunum laudati sunt, imitatores facti esse dicuntur isi cui Paulus ait,ia vos fratro imitar m facti emet eccletiriam Dei, quae sunt in Iudra: ea enim pessi estis Se vos a contribulibus vestris,que et illi
que tuae eadem commemorat escens, Nam &vinita coli parsi estis, α rapinam bonorum vestrom ea gaussio suscepistis, e noscentes vos habete mel emo: manentem substantiam. Notandum autem * thesi salom lses sic sic laudandi sunt, quia imitabantur Iahosin si etiam ipsi Iudaei eodem modo laudati sunt de compassioste,quia compatiebantur vinctis, α de patientia quia patienter tolerabant eos, 'dept stabant ut ipsos, accipiebant eorum substantiam, persectios res erant Iudaei tunc conuersic eris aliis .iare secadum ea quae hic tradutur, omnino ordo epistolarum videtur uimptus esse inundam oriunem Milectionaut epistola ad Rom. sit prima,quia Romani ut dicebatur I erant tunc ruitior exta epistola ad Hebrsos sit uitima. quia Iaari tuc conuers erant perstiti orex inter medit etia epistois, ut patet per habita, secundum nia .iorem et minorem pellectionem ordinantur
Prologus specialis. Omani sunt ,qui ex iudatis se
gentibus crediderunt. Hi suo perba contentione volebant se alterutru superponere. Naiudaei dicebat Nos sumus populus dei quos ab initio dilexit ec foui os
18쪽
eireuncisi ei genere Abraam sancta desce. dimus exstirpe& notus retro apud Iu Beatam Deus, nos de Aegypto signis dei x virtutibus liberati,mare sicco pertransiuimus pede cum inimicos nostros grauissimi ilu ctus inuoluerent.Nobis pluit manna domisnu n deserto: di quasi filiis sitis coeleste pa butu ministrauit. Noc die noctus itina nobis ignis 3 pracei sitiri nobis in inuio
iter ostederet. At put cetera eius circ nos
immiti benefici taceamusmos soli digni luimus dei legem accipere,ic vocem dei l quentis audire,eiun cognoscere volunt tem, In qua lege nobis promissis est chri. Os,ad quos etiam ipse se venisse testatus edicens, Non veni nisi ad oves quae perierat domus istallicum voa canes potius quam homines appellauerit. Equune reso est ut idola hodie deserentes quidus ab initio dea seruistis nobis comparemini ix no potius in proselytorum locum ex legis autoritate consuetudine deputeminis Et hoc ipsum non merebamini nisi quia larga semper dei
clementia voluit vos ad nostram imitati nem admittere. Gentes etiam econtrario repondebant. Quanto enim maiora erra vos dei beneficia narraueritis,ino maioris vos
criminis rios esse monstrabitis. Semper. n. bis omnibus extitistis ingrati. Na i pus pe dibus quibus aridum mare transistisiludebatis are idola quae secistis: dc ipso ore quo pauloante ob necem aduersariorum domino cataueratis,simulacra uobis fieri poposcistis, illis oculis quibus venerando deum in nusia uel igne conspicere solebatis, simulacra ituebamini. Mana quot vobis fastidio fuit, εἰ semer in deserto contra dominum murmur His, ad Aegyptii unde vos manu valida ei celat redire cupientes. Quid plura Ita patres vestri crebra prouocatione dominum irritaverunt ut omnes in Eremo m retentur, nec plus ex senioribus eorum qua duo homines terra repromistionis intraret.
Sed quid antiqua replicamus, cum etiam si illa minime fecisseti de hoc solo nemo uos di nos venia iudicaret, ν dominum chriostum pronhetariim semper vobis vocibusreetominumno solum suscipue noluistis, sed etiam morte pessima peremistist Quem . ut nos cognouimus statim credidimus, cu' nobis de eo antea non fuerit praedicatum. unde probatur m idolis seruiuimus n5 o stinationes mentis, sed ignorantia deputana dum. Qui enim cognitum illico sequimur olim viis sequeremur, si antea cognouisi eo
mus. Sic autem vos de generis nobilitate iactatis, quasi non morum imitatio magis
q carnalis natiuitas filios vos faciat esse sanctorum. Denim Esau & Ismahel cum de stirpe sint Abrahae, minime tamen in fis
Exposito prologo,qui deseruit Uiuertiliter omnibus Epistolis,exponomas iam &hunc prologum qui specialiter aes eruit epistolς ad Romanos. Traditur aut
in hoc protrio quid mouerit Apostolum ad scriben.
dum epistolam au Romanos. Quia enim intra Romanos conuersos ad fidem aliqui erant Iussiti, di aliqui Getiles, erat magna contentio a ri a inter eos,quia Iuli Gentilibus. et Gentiles Iudaeis se mutuo praeferrabant ; quod videns Apostolus scripsit epistolam ad Romanos,reducens eos ad eoncordia et pacem, ostendens m neutri debeant se iactare,neutri aliis debeant se aperterre. Totus ergo iste Prologus diuiditur in duas ratus:quia pruno ouenditur quomodo Iudeici Ge res adinvicem eontendebant. Secundo declaratur quomodo Auostolus,hac contentionem cernens. eos ad concordia reuocabat, ibi: His taliter altercandidus.
Circa primum lacit, quia ponitur primo Iudso rum Acentium colentio: Seeundo si ibi ungitur illius contentionis explicatio,ibi: Nam Iudaei dicebant. Dicit ergo φ Romani ad quos scripsit Apostolus sunt illi, qui ex Iuditi& Gentibus crediderunt;Hi videlicetram Iudsi quam Gentiles quadam si ima contenti ne volebant te alterutrum seperponere. Deinde eum dicit :Nam et Iiihi. Explicat Sostendit qualiter hu/iusinodi rixa di coiit itio uastoe tur . circa quod duo facit,quia primo ostendit quomodo Iudsi se iactabat& quomodo ex illa iactantia se centibus praeserebat. Secundo declarari quomodo Gentes Iud , increpabant' quomodo ad illas iactantias respondebat,ibu Gentea autem e eontrario respondebant. Orca prima duo faeit,quia primo ostendit quomodo Lidei la iactabant sicundo quomodo ex illa iactantia se Gentili Prςponebant,tui: Aequum ne ergo est . ica primum tria ficit, secundum o Iudii tris liciter se iactabam.Iastabat enim se Iudm pruno de Dei dilectione,quia eos us ut dicebant,amplius dilexit. Secudo de temporalium donorum donatione, quia Deus eis maiora bona temporalia tribuit. Tertio se i stabant de spiritualium bonorum collatione,'quia ea Deus maiora bona spiritualia contulit. Secunda ibi: Nos de Aerupto si Dis. Tertia ibi. Ait ut estera eius. Αd euiestia primae partia sci dum illi re st iactabant de dilectione Dei trip'iciter, Ses, quantum ad pKAEns minat, colligitur * aliqua b alimo diligitur trinio ii Eciat ipsum de su semiliaest duo si det ei sua arma S sia in i ta ; tertio si ei revelet sita secreta, S sua iudicia. Isto triplici modo se iactabant Iudaei de Dei olestione. Primo quia dicebit merat populus muli ricct per hoc videbitur ei se de uia Mullaadeo ait, i litui dicebat, Nos laminus yopulm Dei,quos Deus ad utilio dilexit dis it, iuxta illud mur. 7. elegit dominus Deus tuus, ut sis ei populus peculiari prae cunctis populis qui sunt si per terram. Secundo st iactabant de Dci dii mone,quia portis iit cras insigniauiuia erant circaei si nam circunicisio sint quo in insidie signaculum adeo Abrahae datum, D qu/tum ad hoc subdit quod iucebant Iud ,Noscit hcisi ex genere Abraam, stirpe cincta destendimus. Tertio se iactabant Iudeide Dei dilectione quia nora erant eis divina steretaλquantum ad hoc dicitur, Notus tantum apud basiam
19쪽
inus. Diciturinmeus notus Indos, quia reuelauit eis Αs iij sum de secreta sua, iuxta illud Ps. i fecit taliter omni nati otii & iiadicia sua non manifestituit ei Mactiat se molasti de Dei dilectione,tu quia erat Domitiis pecu aris S erant de Dei lamilia: tu quia erant circumcisi & portabant diuina insignia: tum etia quia notus in Dissa Deus,& reuelata erat eis diuina iud cia.
Deinde tu dicit: Nos de Aegipi postu ostendit quomodo Iudsi se iacta et de Dei dilectione a eos plene dilexit ostendit nune quomodo se iactabat de te raliut honorum acceptione quia Deus eis teporalia bona excellenter tribuit. Αa cuius euidentiam, sciem dum * inter alia temporalia bona, quantum M prpsens sputat oripiet a sum quae hormnes reputare eb sueuerunt. Primum est inimicum deum re . Secutis dum est in necessariis non desicere eitium est in itinere non errare. Iudaei itam volent esse iactare minus temporaliter eis maiora veneficia dederat, primoseia Mmbanis inlinicos superauerant. Et quantu adhoe
ait: Nos de Aegypto sign:s Dei di virtutibus liberati
mare pertransiuimus seco pede, eum inimicos nostros graui mira fluctus inuoluerent .mna illud Exodi. t
si veri suiu filii Israel per medium maris sicci .Et tapit
turm eodem caps fugientibus Aegiptiis occurrerint aquae,& inuoluit eos dominus in mediis fluctibus.Seca inuabant se Iud ,et non rermisit eos Deus in ne tegariis vactualibus deficere,, quatum ad hoc subdiu Nobis Mana pluit dominus md rto,di quasi filiis sitis nobis eoel e pabulum ministrauit,iuxta in ud Exodi. 16. ubi de Manna dicitur, Iste est panis, que dedat nobis dominus ad vescendum. Tettio se iactabant Iud , m dominus ductor eorum fuit,ti non pomisit eos invia ε rnare: S quantia ad hoc ait mos die no et Deus in columna nubis, igni so piscessit, ut nobis in inuio iter ostenderet,iuxta illud Exodi. I 3. nilnus autem cI scedebat eos ad Mendendam viam per diem in eo uiama nurus,& per noctem in columna ignis. Deinde cum cheir: Atin ut caetera. Ostendit quomodo Iudbst iactabant de spiritualium bonorum acceptione,ῶν centes se Deus eis magna bona sp: ritualia crederat i ει quantum ad hoc tripliciter se iactabant, pruno quia Deus eis legem dederat,per quam pinerant in Oritualia bona tendere,& quantum adhia ait Nos soli dignisiimus legem dei accipere,ut habetur Bι i. io. Secado se iactabat * votem Dei audierant,ut misent spiritualia bona cogniacere,& quantum ad hoe sicidit: Digni fini ius vocem Dei loquentis audire, eius cognosscere via talem, iuxta illud Exodrino. Cunctus aut . populus audiebat voces di lampades,&znitum buceis 4Le, montemt fumantem . Tettio se iactabant * Chimstus in lege promissus ad eos specialiter inlisus sint, vems spiritualia bona conareti& quantum ad hoc ait,
in lege nobis promissus est Christui, ad quos &st venio ose ise testatus ei dicens, Non nem nisi ad oves, quae perierunt domus Isiael, cum vos canes potius quam oues appellauerat. Notandum autem * in lege risto missus est Christus,nixta illud mul. 3. Propi tam de gente tua S de fratribus tuis sicut me suscitabit tibi dontinus deus tuus. Notandum etiam,s dominus specialiter testatur se vinisse ad oves, quς perierant domus Ioel, iuxta illud Mini i. is . non summulas nisi ad oves quae perierunt domus Israel . Notandum etiam Dominus Gentiles visius est appellare caues iuxta illita Matth. is. Non est bonum sumta res alieni de mamilii
liorum, dest horum,& mittere Cambus, dest Genutibus. Uemae tu dicit: Aequum ne est. 3 Postqua osthda quomodo se iactabant Iudei, nune Medit *ionio do ex illa iactantia st Gentibus picisebant dite AEquum ne est ergo et vos sentiles nunc in procinctu destrentes Idola, quius ab initio deseruistis compa
renum destaequemini nobis,& non potius ex auton
Late legisti consuetudine nota deputemini in locum Proselytorum: cpiasi diterent *vos Gentilet debeti comparari ad nos sicut Proselyti olim comparabatiuad filios obicis. Addebat etiam Iudaei contra ipses Getiles,dicentesa hoe ipsum*stis nota Piosiliti non merebamini, nisi alga Dei clementia semin voluitu ad nostram im ti admittere. Notadum auε Proselytiurem * Proselytui diccbatur illa,qui ex nouo erat conuersus ex gentibus ad fidem Iudiorum. Talis autem inter Iulos nini merebatur ei se principalis es debebat esse tutiorum imitator Nassecutor. Sic emo Daeriat ire volabant eontra Gentilis,o ipsi ad nes chrismebueration debebant neenniicipales nec aequalis, sed quasi debebant esse Proselyti Simitatores eorum.
hoc ipsum m ejents Pro liti,ut dicebant Iud ,
Centes n- merebanturi sed ex laeta Dei clementia, Prales essent,erat eas collatum.
Deinde cum dicit : Gentes Viam econtrario res dedant. ostendit quomodo respondebant Gentiles ad huiusmodi Iudaeorum iactantias, S cpiomodo eos increp. ant: circa quod, tria facit,quia petuno in dit,quomodo Gentiles respondebant,&i os incre rabant. Secundo declarat quomodo ex huiusnodi increpatione Gentiles se excusabant. Tettio mantio stat quomodo Gentiles euidam tacitae obieehonire' spondebant. Secunda ibi: Que ut nos cognouimus. Trima ibi: Si autem vos de generis nobilitate. Circa primum tria fuit,secundum * Gentiles rudivi tripli
citer increpabant aiam primo increpabant eos de vo luntate ingrata reudo de poena inructa, tertio de mastitia perpetrata . secunda ibi: Quid plura i ita patres vestrio Tenta ibi: Sed quid antiqua te camus. tinuetura ein sicilia se sic de Dei beneficiis iactrabant ded Gentes e contrario respondebant,& eos increpabant,dicetito : Quanto maiora erga vos beneficii
narraueritis, tanto maioris eriminis rem vos esse mons
strabitis. Nam semper vos Iudo his omnibus Mneo ei is extitistis ii statuuam ipsis pedibus, quibus aridum mare transiitis udebatis ante idola,nus kcistis, iuxta . . , i nodi bibere, surrea illudere. Et pio ore, quo paulo ante ob necea, escarioruiti Domino cantaueratis ut aera vobis
fieri poposcistis .iuxta illud Exodi. 31. Videns aute por iliis * descii di motam strisset de monte Moim cistegatim a ueuiis Aaron atri surge si 'obis Deos, Ornos pi edant Et sequitur ulis eisdem oculis,
quibus Deum ua veneranda nube,& veneralido igne,
picere solebatissimulacra intuebamini, iuxta uiuam inducebatis ulum ad intuenda Idoli,d:centes, Hi sunt Dii tui, ut es,qui eduxerunt te de terra Avν -'I -pti. Et sequitur: Matina quot vobis Esti autitit,&
per contra Dorumum in deserio triumviramyci
xta illud Numeri, undecimo: Quis dabit nobis ad ri
scendum carnes/ Recordamur Piscium, quos comede bamus in Aegypto gratis: in men em nobis veli .um ii h , cui acre , pones, porrit, cspe,& Graia, nostra arida e. ni nil aliud respiciunt oculi nostri nisi Ma Fastiditi enim erant de Manna,& murmuratim contra Deum e eibariis aliis sinuati cupiebant. Sequitur in
littera: Ad Argyptum, unde vos ni u valida Do
minus eiecerat, reaire cupientes,iuxta illud nuineri, M.
Nonne melius est reuem in Aeseptum in Deinde tu diis eir: d plura Postqua Gentiles timemuerunt Ia
naeis a Deo inflicta,dicentes: Quid plura itai patres
vestit crebra prouocatioris Dominum irritaverat, veomnes in Eremo morerentu ec plus ex senioribus eo rix ii, quam duo homines terram repromulionis intrarent. Notanduin ivitem * hi duo, tui intrauerunt terram tepromissi is iuerunt Caleb ct Iosue, iuxta illud Numeri. 16. Pnedixerat enim Dominita; omnes invirerentur in talitudine n lius et remansite , nisi μleb filius Iephone ,&Ioiae hilus Nun . Deinde cum
20쪽
dicit: Sed quid antiqua. ostendit quomodo Gentis A vino lunt parosellabit materia litigii.Secunda par
increpabant Iud m,non solum ex volutate inera ta,&ex poena inst 'sta,sed etiam ex malitia perpetra ta, siceris,* dicebat Gentiles cotra Iuds Gid antiqua replicanaris cum &si illa minime fecissetis, de hoe inlo,nemo vos d: gnos venta uia caret,m Clinitu 'minam, vobis semper Prophetaru vocibus repromisesaminon solum ciscipere nolui ilis,sed & morte pestυina dest turpissum perem stis,ideli,condemnastis, xta illucisa' enita . a. Morte turpiissima condemnomu min. Notandum autem vinx rationis Gentilium in hoc consistere et, quanto ma ora beneficia a Deo receperant,tanto priores esse monstrabantur,tu quia semper ingrati Merrant, tum quia Deus eis maximam poenam inflixerat, tum etiani, aula in condemnando ristum,maximam culpam perpetrauerant. Deinde eum dicit: intem ut nos cognouimus. Ostenta,qu modo Gentiles Iuleos increpabat,ostendit nunc quo incipit ibi sutrcio etiam Ollandit autem neutrox esse superiores quadrupliciter,primo quia neutri poterant gloriari de meritis, secundo quia vim v erant subditi peccatis,temo quia Iudo legem praeuaricauersit, quarto quia Gentiles pollux erraturam si erratorem coluerunt. Secunda pars incipit ibi: Vtroso etiam similiter. Ostendit ergo primo neutros alteris ella mperiores,quia neutri potat gloriari demeritis: & quitum ad hoc ait Hia. s. sudaris S Getilibus taliter altercantibus, Apostolusaemedium interponens, ita partium dirimit qui ones, ut ipse vostolus confirmet.
neutros eorum tua iustitia meritisse salutem: ergo neutri erant stiperiores,quia neutri poteraiit gloriari demeritis . Secundo, neum erat superiores, quia viri rigrauiter deliquerant,& viri di erat subditi Meatis: ει quantum adhoe subdit: Amum vero populos, idest, Iudaeos & Genriles asserit Apostolus &ti ienter & gra modo Gentiles Dipsos excutabasit. Dicebant enim S uiter deliquilla. Tertio,non erat ibi superioritas,qua tum ad Iu os,quia legem p uaricauerant:&quo Centales,ipsum Christu ut nos cognouimus statim eredidimus, cum nobis de eo,idest, u Christo antea non
fuerit presitatum:Vnde probatur,a s Idolis seruiuimus, non est deputandu obstinationi mentis Ad imoratiae. Nam nos Gentiles. qui Christum illico,idei statim sequimur,olim utio se eremur, si antea cogno'u: scemus. Deinde cum dicit: Si autem vos de valeris
enim Iudaei dicere: si item in hoe simus Mantiores &meliores vesγ:ς quia sumus Abrahae filii . Ad quod Getiles respondebant Scentes: Si autem vos Iudo de generis nobilitate actatis,quasi non motu imitatio ma gis quina carnalis natiuitas filios uos faciat sanctorii: tum ad hoc alta Iudaei quidem per pr aricationem legis Dominum inhonorauerint. arto, ostendit,m non est ibi superioritas,quantum vi Gentiles, quia ipsi potius creaturam e creatorem coluerunt:&quantum ad hoc ait,Gentes vero,* cum Creatorem cognitum de creatura, de ex erratura S per creaturam debuerint Deum venerari gloriam creatoris mutaueriint in simulacra manufiaa,iuxta illud ad Rom. prismor Mutauerisit gloriam incorruptibilis Dei mirilitudinem imaginis corruptibilis hominis, S uo
lucrum, & quaripedum, α serpentium a cinde eum dicit: Ut tot etiam sinuliter . , Ostenso quomodo
Apostolus reuocat Iudaeos di Gentiles ad concordia, o non debeant se iactare quia neum sunt superiores; pienda est generatio Abrahς. Viide dictu est Abrahci Gen. at . In Iciae vocabitur tibi semen. Non ergo in Esau nee in Isiti ei ; quia illi secundum earnem filii erant, nec figurabant spiritualem generationem, sicut sit Mabat Isaae. Deinde eum dicit.
T T' taliter altercatibus rapostolus semedium interponens ita partium ditiis
mit quaestiones ut neutrum eorum sua iustitia salutem meruisse confirmet, ambos vero
ponulos & scienter & grauiter deliquit:. Iucaeos quidem Φ per praeuaricatione l&is
deum inhonorauerint, gentes vero' c'gnitu a creatura creatore ut Deli debuerint venerari, gloria eius in manuiacta mutaue
rint simulacra. viros etia similiter ueniacosecutos, aequales esse veracissima ratioe amonstrat, praesertim cu in eadem lege prae
dictum sit sc iudatos & gentes ad chtiui mdem vocandos esse ostendat. Quaobrem vicissim eos humilians, ad pacem & concoro
diam cohortatur. Possa ostensum est quomodo Getiles & Iuasi ad inuiuicciii colitendebant hie ostendit, quomodo Apostolus eos ad pacem es concordii mi abat Circa quod duo iacit, quia primo ostendit, ν Apostolus probat utros esse sit periores. Secundo probat viro esse pares;ex quibus duobus pax & concordia generari de Dei. Nam si tanta contentio erat,quia alteri se alteris pneserebant, ostensola neutri sunt tapetiores,&vfidem christi vocati. Continuetur autem sic,non sola probat Apostolus Iudaeos S Gentiles pacem habere, quia neutri sunt silperiores; sed etia, ut pacem habeat, monstrat verissima ratione viros' et se aequales, resimiliter veniam consecutos.Et praelartim viros, probat eis mino aequales, cum in t in eadem lege prs
dictu esse rudsos & Gentes ad fide x' u ad di quia
ad eande fide vocati sunt,&similiter simi venia consecuti,neutri sunt saperiore, sed utrici sunt pares. Qua obre ergo Apostolus vicimm eos, laest, tam Iudaeos, quain Gentes humilia ipsos ad pacem &concordia
Italiae. Hi praeuenti lunt a sal
sis Apostolisi se sub nominei domini nostri Iesi Christi in
legem 5c Prophetas erant i ducti. Hos reuocat Apostolus ad veram, et euangelica fide, scribens eis a corintho.
E Xpe cis prologis restit potiere arguimentum. Ad cuius euumttaan sciendunt , Argument uni secunda Hugonem tripliciter potest uimi. Uno modo taui, tur,ut sumunt Logici: t sic argumentum, ut dicit Boetius in Primo Topicorum c. est ratio rei dubis ta.
ciens fia . Secundo modo sumitur Argumentum, ut auctores Tragaedia tu,& Comoediatu facientes Poemata & versis in laudem &vituperium,quisam fistitia proponebant,es illa fictilia Argumenta vocabant. Vnaedi Hugo ait, a tes ficta dicitur Argumenta . His