장음표시 사용
41쪽
Lenganima est, prout de offensi illata noa diu exapectat.Bonus di benignus est, pro ut per huiurii odi expectationem nos aci poenitetitiam inducit. & pro' uocat.Qui ergo Deum se offendisse congnobcit dinci se corrigit,sia alios increpat,despicit diuinam pati tiam,quae eum humilitet tolerat: contentiait diuinam longanimitatem, qua eum diu expectat; ignorat diuinam bonitatem & diuinam benignitatem ipsum ad poenitentiam prouocari cum sic in nra is non poemteat , sed magis de la prelamens, licet reprenendit. Notandum etiam quod ignorare
idem est quod non opere: sicut ergo animalis homo non sapit quae Dei sinit, quia nomo malus ει animalis non tipit dest non habet saporeni in resbus diuinis, sic in peccans existens&alios iudicans ignorat,idest non sapit & non habet saporem in Dei Gnignitate. Ponitur ergo ignorantia non pro nescientia speculatiua,sed pro practica: nam in diuinis non habentes scientiam practicam& fion operantes secundum Deum,d cuntur non sapere idest non hasbere saporem illum N dulcedinem illam,quae per dis uina opera degustatur.Deinde cum dicit.
Secundum autem duritiam tuam te impoenitςns cor thesaurizas tibi iram in die irae M reuelationis iusti iudicii Dei,qui teddet unicui secundum opera eius. iis qui dem qui secun lam patientiam boni oporis gloriam M ivinorem & incorruptione
quaerunt vitam titernam. iis aut equi sunt ex contentione Sc qui non acquiescunt vehitati, credunt autem iniquitati, ira εἰ indis gnatio, tribulatio Sc angustia in omne a rimam hominis operantis malum Iudaei
primum & Graeci. Gloria autem & honoria pax omni operanti bonum Iudaeo prio
Adducit adhoc idem quintam rationem, Meilaugentiles non debete iudicare Iudsos.quia hoc fictenta incurrent diuini iudicii iram de acerbitatem. υmetur ergo sic ratio,Nullus in similibus peccatis existens debet alios iudieare ne thesauriret libi diuini iudicii iram re acerbitatem; sed tu gentilis es in similisbus peceatis S t in maioribus e ludo, ergo non debes alios iudicare ne thesaurietes tibi diuini iudicii iram ci acerbitatem. De hae auteni ratione ponit virtutem medii,videlicet,* sic se habentes,quia efficiuntur impoeniti ui,indurant ut cottidi ciciaulizant Dbi diuinam ira Continuetur emo sic, tu gentilis in asimilibus S in maioribus peccatis existens, eo ipso Pre non eorrigis,sed alium iudicas, induraris corde Nessiciem immenitivum secundum ergo hanc tuam duritiam de cor impoenitens thesaurizas idest, cum las tibi iram idest vindictam in dieitsct reuelatio nis iusti iudicii Dei, qui reddet unicuim secundum ospera sua motandum autem * diuinum iudicium discitur dies reuelationis 3cirs,quia sicut in die omnia clare videntur, sic in iudacio quς modo ignorantur reu labuntur di clare apparebunt: ideo, ut magister ait,ludicium futurum appellabatur dies non tantum
ratione temporis quantum ratione reuelationis,&manifestationis. Dicitur etiam dies illa dies iis, secundum Ambrosium, quantum ad peccatores, quibus Christus apparebit iratus. Deinde cum dicit lis quidem qui secundum patientiam δε est via in nac ratione ritima mentionem fecerat de retributione operum, deterininat qualiter
Λ erit illa retributio.Ctrea quod tria faeit, cui a primo
ostendit qualis erit retributio bonorum, secudo qualis erit retributio malorum, tertἰo quis erit retribustionis ordo.secunda ibi, iis autem quivit excontentione. Tertia ibi,Gloria aute & honor. Cotinuetur autem sic, Dictum est minus reddet unicae in secunda
opera sua,& quia sic in iis quidem idest illis qui
cudum patientiam diuinam sunt boni operis , ides' operati sunt bona opera,Deus reddet gitariam idest
borra interiora, honorem idest bona exteriora
'incorruptionem idest stabilitatem in viriso: vel Deus reddet gloriam quo ad se, & honorem quoad alios, 'incorruptionem idest stabilitatem quoad vir uirim, & hoe qucrentibus bita sternam . Notai dum autem pisundum Androsium& habetur inlota alia est illa gloria, et alter est ille honoret qui abetair in prcsenti: quia gloria di honor in procliti
. frequenter amittitur, sed tui stabiliter& incorrupti biliter permanebunt, ideo ad hane stabilitatem in nuendam addidit apollotus incorruptionem. Notandum etiam,s ad hoc φ bene agamus requitur Nopus bonum & intentio bona, ideo apostolus ait m Deus dabit gloriam & honorem iis qui secundum a uinam patientiam,idest.qui bene sint v si druina pastientia, sunt boni operis idest habent bona opera:&quaerentibus vitam aeternam,idest qui habent intemtionem bonam,ut quia in osere suo non Ossiverutvanam gloriam ud Gernam vitam.
Dcinae cum dicit.Iis autem qui simi ex contentione, Determinat qualis erit retributio malorum,st
cens, sis autem qui sunt ex coritetitione idest qui inster se cotendunt,litigant,sicut facitis vos Romani, γ qui non acciuiescunt verrtari,credui autem iniquitati, erit tra,lnaignatio, tribulatio Nangusta in omnε animam ciserantis malum ivdsi primum S Gr i, Notati dum autem-Romam inter se contendebant, quia Iudei gentilibus Ze econuerso se prsserebandi litigios Rurius veritati non aequiescebant, quia doctrinam euangesicam qux est domana vetitatis S pactis ea litigantes quodam modo respuebant. Tertio ero dedant iniquitati,quia quodam modo de tuturo ruseio desperabant: na si de illo iudicio plene firmi filios , non se inuiceni iudicassent, sed diuinum iudiciu expectas senissequentes doctri iam apostoli, secunduquem,non debemus ante tempus iudicare,quoadust veniat qui illuminabit abscondita tenebrarum,S manimabit consilia cordium. Notandum etiam . sicut
iustis duo retribuentur, videlicet gloria ovo ad se, &honor quo ad alios sic & malis duo retriouetur, videlicet ira idest pcena quoad se, di indignatio idest e probatio di vituperium quo ad alios: Nam sicut i dex honorificabit bonos,quia ei sitienti dederunt bibere,&exurienti dederunt manducare;sc indignabutur contra malos di vituperabit eos,quia ei talia non lacerunt. Nota dum etiam et, actio & passio sunt unus motus' lant in passis &non in agente: driserunt lasmen inio S passio,quia actio dicitur ut est ab agentepario vero ut recipitur in passo. Duo ergo retribuutur damnatis videlicet poena & vitupersu, sicut duo retribuentur iustis videlicet gloria di honor: sed illa
poena ut est a Deo di ut est assio vocatur ira, ut recipitur in damnatis di ut est passio vocatur tribulatio; ita mira &mbulatio nominant damnatorum pinnam aliter & aliter consideratam. Sic etiam di da mi latoisi vituperium ut erit a Deo di ut erat actio vocatur indignano,ut recipietur in damnatis & ut est passio vocatur angustia;ita * sicut ira I tribulatio nominabant damnatorum poenam aliter di aliter consideratam, sic indignatio di angustia nominant damnatorum vituperium aliter & aliter acceptumalatandum etia* sicut magis instructus cum bene ag:t magi proficit ira cum acrinatum se conuertit magis deficitcideo di/mut
42쪽
titur in Eth eu,' deesti millas plura mala Deiet hos Ἀmonialus a Mura:nam quia homo est in gis instrusta Se prudentior,plura mala potest ordinare & iacere Vnde & primo Politicorum scrib: tur m sicut ho mo perfecta et virtutibus ea animalium optimum, sies aratus a lege re iust tia est animalium pessimum. Quare si quanto aliquid e t prudelitius S magas inostrati uni t aato plus provit in bono,& magis de Mit, si se cotti tertat ad malum sic quia erat magis instri ctus tu as et gentilis, plus proficiebat sisticonuertes liat ad bonum,& plus deficiebat si te conuertebat ad
malum. Ergo malaa:sgnata erant in animam, Miti contra animam omnis operantis malum, sed ludari
primum tana magis instructi, di per consequens maogis deficientis si se ad malum conuertati deinde Gi ci, idest Gentii s tanquam non sic instruiti α non sie
Deinde cum dicit loria autem &honor. Quina di i
xerat quai: s sit ordo retributionis maloriam, ostenodit nunc qualis sit ordo retributionis bonorum Continuetur ergo ste,D.stum est φ ira.indignatio, tribu latio, Sangustia erit in omnem animam operantis
malum Ium primum S graeci: sed gloria& honorti pax erit omni operanti bonum , is o primum &grse quasi dicat * sicut in operando malum Iudsi quasi magis instructi, nugis deliciunt;.ta in operana bonum, lude qaasi magis instructi magis prolici sit:
ideo intimo idest maxime & principaliter tuus
taliquam magis proficieti erit gloria, nonor, & pax, deinde autem grKeo idest gentili. Notan sum etiam oecum dic. tur quod itihus tanquam magis instruoctus ni agis debet proficere in bono,& per conseques magis deficere si conuertanar ad malum, intelligens dum est secundum aptitudinent non cundum Mctuna : potest enim contingere quod gentilis magis proficiat quam Iudsus: tamen ivdsua quia magis instructus, ct si non mars proficiar,magis tamen est Captus proficeremotandum etiam se loco eius ubi sua perius ponebatur incorruptio, hic ponitur pax: est ergo ieiunis st gloria quantum ad 2,α hoaor quanta ad alicuμ pax idest stabilitas & tr aquillitas in viro ver i omni operanti bonum secundum hunc ordine, ω primum erit Iudςo,deinde Graeco idest gentili. Ad intelligentiam autem dictorum contingit d b. tare qusdam de quibus magister dubitat. Nam sis per illud secudum duritiam tuam & cor ini enites Lundum magistrum notandum est. v durus est in malo & pertinax se quo nec corde P ilitet, in quo enere peccatorum ut ipse innuit notatur peccatu a Spirit uni lanctum. ςritur ergo Primo, omodo accipiantur peccata in Spiritum lanctum. Dicenodum y unus communis modus distinctionis est tam apud Theologos quam apud Philosophos. Distinx runt citim Dilosophi, ut patet ex libro Ethicorum tria genera peccatorum Scentesa Omne peccatum vel a ex pathione,vel ex ignorantia, tel ex elestone. Theologi veto cet per alia verba,in eandem incisdunt sententiam, dicentes, omne peccatum vel eila
ex infirmitate,vel ex ignorantia,vel ex certa malitia.
Quod ergo Pullosopm appellarunt peccare ex pinstolie,Theologi dicunt ex infitialitate:& quod phil sophi dicunt ex electione, Tmologi dicunt ex certa malitia.Secundum hoc ergo dicamus * ille peccat ex passione di infirmitate, qui ex aliquo ardore caronis vel ex aliquo alio motu forti inclinatus,quasi nopotens resistere, ruit; ita ν talis pcccans quin per i firmitatem di impotentiam,dicitur peccare contra appropriatum Patris. M velo per nῆnoratiam peceat contra appropriacum Filii . Sed qui peccat ex electione vel ex certa malitia dicitur peccare contra appropriatum Sancti spiritus.
V uerius tarte dubitaret aliquis quomodo acci pluntur petrata in svictum. Dieendum seosueuerunt d stingui sex genera peccatotrum in Spiritum sanctum QAlicet nitidia traternς gratis, Impugnatio veritatis agnitς,Prssumptio,insperatio, O stinario Finalis in poenitentia. Haec autem peccata
se accipiuntur,quia cum Spiritu. Ωncto approprio tur benignitas, re ex diu uia benignitate cutemur a nostris spiritualibila vitii aler quae curamur po&lant appropriari spiritui ransso: lii ratioe aut triasu iit considerasida videlicet, Medicina,Medicus, ct in firmus.Secundum noc ergo erunt sex genera preca torum in spuitum sanctum:duo Lampta ex parte me iacins: duo ex parte medici:& duo ex parte infirmi. Med eamur autem per veritatem & graciam; grat enim de veritas Lint medicinς iioiitti secundum hoc ergo erunt duo peccata ex parte med emp: unum e tit impugnatio veritatis agnitς, aliud erit inuidia vel inuidentia irateriis gratis.Sie ex parte medici siti irim turduo gna peccatorum, videlicet, prssumptio redesperatio: ia vel ereditur medicus ita misericora Φ non ereditur iustium tune homo praelamitaves ereoitur ita iustus p non misericore,& tune homo desperatadesperatio ergo & prstariptio sumuntur ex Paete medici. Sed obae natio,& finalis in pomitentia su muntur ex parte infirmi; non sunt enim idem obstinatio & finalis in poenitentia quod ptiesumptio&d speratio, sed hec duo sequuntur ex illis duobis nam obstinatio sequitur ex praesumptione, finalis in pc nitetia ex desperatione; iam auia infirmus prs lumie de med eo,ideo in peccatis indurat ut de obstinaturi si vero desperet de ipso,proponit finaliter non poenistere.Oblimatio itaq; μ finalis in poenitentia sumun/tur ex parte infirmi, sicut praesumptio & desperatio
Viso autem quomodo accipitur peceatum in spiritum svisunudi quot sunt huius genera peccarorum dubitaret forte aliquis, sicut magister duditat, repeccatum in Spiritum ianctum dicatur in remillisit Uicendum st circa hoc,ut magister recitat,sunt diuersae opiniones.Nam quidam dicunt huiusmodi peccatum esse inremti sibile, Mia taliter peccantes vel nu quam poenitere polluiit,vel saltem nunquam poenis eat .rio hac autem opinione videmur ficere tam
dicta sanctorum quam etiam philosophorum . Nam Augustinus super Matthsum ait, quba tanta est labra Capa. illius,ut damnandi humilitatem subire non possunt. Etiam stiper Marcum ait * taliter peccans digne poenitere non potest. Pronae etiam opinione videtur
facete dictum Philosophi,qui. amicoruni,pecca Cani mte ex electi olle dicit impoenitiuum Nani qui peccat ex passione di ex aliquo impetu animi,quia ille impetus & illa pallio cito cessat,i equitur in parsione eeliantecessat voluntas agendi, N per eon qnens sit opes rantem poenitere contingit: sic etiam peccantem ex ignorantia, cognita veritate delicti, eminuit poenistere sed qui peccat ex habitu S ex certa malitia de ex electione dicitur imperii nuus quia habitus est disciselle mobilis: manente ergo nabitu, manet voluntas male agendi,& per consequens non poenitet quia fieoperatur. ii vero dieiit, hoc peceatum est in remi Osibile,non quia nullo modo remitti non possit, sed cuia dissicile remittitura ro hae autem opinione utacetur facete Augustinus de verbis Dommi, dace .Pquandiu quisl in hae ea me viuit,non potest iudic ri .nam de nullo,ut ait,desperandus est, quandiu pratientia Dei ad poenitetitiam adducit. nullo igitur secundum iptam est desperandunt ouandiu est in prς
senti vita. Idem etiam Aug.de verbis Domini ait, PDeus conuenit in profunόum maris,quia conuertieem,qui erant desperatim I. Vnde Gundum eunde Augustinu, Ioannesi canonica sua caute loquod , ab idomo eait, dico ut non quis oret,sed non dico ut quis oret: '
43쪽
Et subdit idem Aug. dicuntur tales non posse poenitere,quia vix dissimcile α raro pora tent . Vt ieitur internas varieta es appareat M. d tenendum , uter νdum p peccatu in spiritu ni sanctum vel potest dice iegenus peccati,vel circumstantiam. Si dicat gestas peccati,sic est vera optimo niagistri,* dicitur iniemissicii
te,no ιν nullo mo posse remitti ed quia disti culter te
mittitur: ira nulla est genus peccati quaru cum fiat ex certa malitia, vel e trabitu, te quo non D:nt qas Paenitet: iram ct si h . iussu diicicile mobilis, non tamen e Minpossibile mobilis. Secudiim hoc ergo sunt intelligem a verba Ioamus,qui non asserit esse ora tam .Vnde nis ait, dico ut non quis oret, sed propter dii ficultatem rem lsioris dicitu: non persuadere uxoremunUnde ait,non dico iideta, non persuadeo ut oretis. Sed si peccatum in spiritiam sanctuin non d eat genus peccati,sed circunilantiam, sic est vera alia
opimo,quod ea irrem: istb: le, idest,* nullo modo re
On est personarum accesptio apud eum. Qtii cun enim sine lege peccauetur,
sine lege M peribunt idcqui cun Q in lege peccaueorimi, per legem iudicabuntur.
Sicut pars illa, Propter quod inexciisabilis es ohoivo, irecialiter retorqueda vidcbatur ad gentiles ut iat in luperioribus declaratum; sic pars ista, quia non est per Ionai uni acceptio apud deum si cialitet videtur esse retorquςnda ad Iudsos,quia Iudsi vi dobantur habere una se iactarent propter praerogat
i u generat deus eorum personas acciperet. Eras pone: do igitur hanc partem de iudςis spectes ter,d
ce imis apostolus in praeced litibus remouit niat De quolibet ergo genere peccat:,quanti clino pro ponamus non poenitere,vel proponamim esse obstis rati, poenitere tamen poterimus: sed si h circunstintia et, finaliis r non pinniteamus,sequetur peccatumniau: indubitaneter veru est,muuimodi Peccatum nullo modo remitti.
Ulterius aut sorte dubitaret aliouis,ut magister dabitat,quomodo dicatur Deus redhie unicui 3 secundum opera laa: nam Deus pro opere teporali& pro peccato temporaliter asto,tribuit sternam poenam ergo non iuste nec si cudum opus operarum poenam impendit.D.cendum oe tr lici via venati possumus pro peccato temporali iune impendi sternam poesmin.Prima via videtur ex parte perlatiae d. uius,qua peccator Mendi. Secunda ex part versonae peccantis, quae larefacit.Tertia ex parte o se, quam com imittit Prima via sic patet,nam persona druina, quae o ditur, est itan ra;igitur cum ex oblecto amis susmat speciem, oportet quamlibet ostensim diuinam infinitam esse, α quodlibet peccatum mortale esse quodam modo infinitum , ex quo per ipsum offendistur infinitum bonum: dignum est autem infinite offensae retribuere infinitam pinnam:non aut potest retri hui infinita maena quantum ad acerbitatem,quia iste patrens non posset lubsistere, retribuit autem infinita poenam quantum ad durationem. Secunda via ad hoc idem rumitur ex parte personae ossendentis, nam quia perlaua Mendens noluit a peccato recedere, iusto Dei iussitio fiet, ut ipsum poena non deserat.Vnde
inglin dicitur, φ aa districti iudicis iustitiam pertionet ut nunquam careant supplicio, quorum mens in hae vita nunquam voluit carere peccato. Tertia via sumitur ex parte offenst live conmittituli nam nun
quam pro Meiisa sativit illi, cui soreficium est, nisi poena,quς pro Mensa portatur,ei grata existat. Sociit ergo ui nil est album sine albedine ita nihil est gratum sine gratia loena erio quam stament damnare in inferno est amictiva, sed non est grata, quia non estgatiς coniuncta,& quia non est grata,non est satasta uaci amnati ergo in insono semper afiliguntur, resemper tenentur ad satisfactioue,di quia nutiquam tatisfaciunt, ideo semper durabit eorum poena . Line retina est ergo inter existentes in infernodi in purg torio, nam quia existentes in purgatorio decedunt in
atra, poena quam sustinent in Deo grata & sati, fioria,tdeo cedat aliquando eorum poena : sed existantes in interno sic affliguntur * eorum amictio labest grata. quia non habent gratiam,& per consequens nou est latica torra.semper ergo tenentur ad latis iactionem N nunquam pol sunt latisfacere, ideo tali
guntur a affligentur in secula seculoiuniminem daciam,&te iactas ac sita hinoiersonam tuam acciperet: C:t.b cunciam illi οὐ tripnciter te lata Dant. I amemno se iactinantiu i de praerogativa generis ach deus fropter genera praei Manuam eorum Perso acciperet Inde d coeant, ut patri ex prologo, Nos lanius populi Dei , nos circuncisi ex genere Mbraam, ex stupe sancta d scenduruis. Sccundo se ioctabant de digiti te legis:vnde dicebant, ut patet egeodem prologo,A Q ut elus caetera circa nos immisa benencia taceam tu nos tali digni tantus legeni aecipereaertio se iactabat it de proprita meritis, d. centes, s soli digni fuerunt vocem dei loquentis auctis, Scius cogitos ere voluntatem. Ad icyrtinendu ilao has tres iactantias, primo, ut non se iactent de piaero
ganua generis, radit st deus personam homum no
accipit,nec acceptat. secundo, ut non se iactetit de diguitate legis Oilei id i s legem non obseruabant. Tertio,ut non is iactent de propriis mentis, ostendit; tib peccatis fuerunt, ct lex eos non iustilicabat. S eunLibl.Si autem tu Iucius cognominaris. Se illa ibi, Quid igitur piscellimus eos nequaquam. Pirma pars in duas partes diuiditur, quia primo praenultis tur haec conclusio,proponens se non est apud Deuni personaru acceptimis undo ad eam pio. d. subiagitur materialis to ibi statim post, Quicunq; enim Mne lege. Nontinuetur ergo sic, D: tum est φ erit glo/ria,hoiror,& pax omni operanti bonum, Iuctro prismum re deinde GKcordeu Mutilu& quia tu Iuus primo poneris Propteroptiriogatiuamgcnens astu 'mis auaaciam de te iactas ac sita ita ot prς rogatiua deus personam tuam acciperet: sed maletaris, cuia capud deum non est acceptio personaru : quia deus secundum personas non iudicat,sed secundum metis D tMnec iudicat secundum generis pnerogatiuam sed secundum bona opera,vt in glosa tangitur. Deinde cim dicit. Quicunt enim Postquam ad reprehendendum Iud eorum iactata tias propo/sta cit haec conclusio, quod non est apud deum
Personarum acceptio ii parte ista ad hane concli nonini probandam subiungitur materialis ratio.Circa quoa quatuor ruit, secta in s quaἰuor rationcs adduci nam pruno probat hoc ex Dei squa sentcn/ti Secundo ex lege Icripta.Tettio ex lige naturalis ter inierella. Quarto ex propria conscientia . Secur da ibi ou elum auditores legis. Tertia ibi, Cum enigentas quae legem.Quarta ibi Gestimoni uni reddens te. Formatur autem sic prima ratio,Circa quoscuo est Dei squa sententia, non est circa illos apud deum Personarum acceptio sed tam circa Iudsos quiun circa gentiles, tana cucaeos qui sunt sine lege quam
44쪽
eircaeo qui habent legem, est Dei inua sententia, A. eigo circa nullos est apud Deum personarum aec prioa e hac autem ratione non ponit nisi virtutem medii,dicens, m quicunt enim sine lege peccauerunt sine lege peribunt, di quicundi in lege peccaueriint per luem iudicabuntur ,quasi dicat tam et rcalia bentes legem quam circa carentes lege erit apud deu. qua tententia, quia sicut peccabunt sit puminit: ct quia sic ςstsi rea nullos apud Deum erit acceptio petioliarum: auod probare volebamus . Notandam aiυte s sine lege peccare est dupliciter, vel sine lege scrima,vel siste ege naturaliaeum enim dicitur quod quiliae lege peccauerunt sine lege peribunt,non est inteli genuum de lege naturali , quia siue tali lege nulli peccano sed intelligedum est cla lege stripta, quia lexuta non fuit data olivia populo, lad specialiter filii data populo iudaico. Gentiles ergo, quibus non finidata ira scripta reccabant sine line,non sine lege na niurati, sed sine scripta, quae ei data non fierat. Nos M. it. t ndum ctiam ut Au*ustinus ait iuper psilterium Arecitatur hic in glos uidam super hunc tensi Arquoli errauerunt dicento, aliter asserendunt esse Mnabentibus lepe,& de caretivus:quia habentes legeni, si
peccan tu icabuntur,quia piuentur poenas purga torias, ad viximum tamen non peribunt: peccantes autem sine lege peribunt. Sed hoc est contra verit M em,quia circa omnes erit Dei squa sententia, circa nullos erit apud Deum personarum acceptio: quiliabet siciit peccabit,sic punieturiunicuit enim reddet deus secundum opera sua immo Ddsi quasi magis instructi I
rabilius erit Sodoms in Iudicio quam Iussis in Christum non credentibus, tum quia cirrimis tot mirabis ita ante eos recit, tum etiam quod ante aduentum
Christi Iudiit prsdotati beneficiis merant:peccan ido ergo magis ingrati erant, re magis debebant si/bire Minnationis iudicium. Deinde cum dicit.
Non enim auditores legis iusti sunt a pud deu, sed factores legis iustilicabuntur.
Adducit secundam rationem silmpta ex lege latis pia . Ad cuius euidentiam aduertenduin, quod Ius dis se iactabant de acceptione personarunt,ct quod
te sancta, vel ex eo quia sit de gente nabente legem, non habet ex hoc plegem impiis, neci legem o seruet: sed quod legem audiat,iud quod sit in lege do/ct quod Mi et in Iudeis qui quamuis legem audiret
non tamen omnes ob eruabant α finiebant legenia
i deum deserendo plus peccabatinam, ut Domianuit in euangelio,& ha ut hic in glosa, vile erant accepti apud Deum pr-ter praerogati generis, quia erant de gente rancta, di de gliabente legem : sed ex eo quia aliquis sit de i re si propter pistogatulam generis A ex eo Pellis degese natante leuem,esset quis acceptus apud Ddeum: sinisteret ad iusti ationem habere lege abs eo ν legem faceret re implerensed hoc est filium, errago re primum. Formetur ergo sic ratio, Circa quor non russicit legem audire, nisi legem iaciant& observent Firca illos propter prςrogatiuam generis &propter legem scriptam, non est apud deum personatum ac Mo,sed circa vos i sos non est iustifica. 'no audieao lis , si ea obserueris: ergo propter prurogatiuam generis, re propter legem scriptam, noli est circa vos apud deum personarum acceptio . De hac autem ratione non ponit nisi virtutem medii, vis delicet, ad iustificationem non lassicit legem audiore 'disseruare,dicens, 'on enim auditores legisium sunt apud deum, stati toto legis rusti Mabui
cum enim gentes, que legem non hobent, naturaliter ea quae legislunt iaciunt,
eiusmodi legem no habentes sibi sunt
lex, qui ostendunt opus legis icriptum in cordibus suis.
Adducit ad hoc idem iam ratione sumptam
ex lege naturali iue ex lege impressa di est lise Litio simpla ex sensu contrario. Nam sicut arguebatur, quod Deus non plus accipiebat propter praerogati uam generis nersonas iudsorum quani gentilium quia contingenat Iud os legem non obieruate ita ά lania contrario arguitur, quod non plus accipiat pellanas istorum quam illorum: quia propter legem naturaliter impressam contingit genti es legem tacere N impletemon ergo accipit Deus permas aliquorum, quia & Iudem contingit elle prsuaricatores Iragis scripis, αἱ nati gentiles contingit ficere opus lis impleus di iusti sicari. Fornietur ergo se ratio A propter prςrogatiuam generis 3t propter legem lcriptam euet apud Deum acceptio perionam, non habentes huiuina odi prς rogatiuam, & non ita bentes huiusmodi legem scriptaminon pol sent ii plere legem, nec facere opus legi ed destruo cons quens, quia gentes quis ierem non habent iaciunt o pus lisis: destruitur ergo & antecedens, quod apud
Deum non est acceptio personarum. Non igitur accipit Deus personas Iadsorum, nec propter legem scriptam, nec propter generis pnerogat uiam me hac a tem ratione nou ponit latu virtutem medii,videlicet,
gentei quae iegem non habent,possunt ea quae tragis sunt tacere. o ait, cum gentes,quae nou habenti egem scriptam, iraturaliter ea qus legis su Wt iaciuta di non habentes legem eiulat i ia eni scriptam,
ipsi sibi sunt lex, qui implentes legem coaen dunt opus legis scriptuni in cordibus suis . Tunc
praerogativas, Deus personas hominum noli acce/rtat.Deinde cum dicita
Testimonium reddente illis conscienotia ipsorum, Sc inter se inuicem cogitati
num accusantium aut etiam defendentiuin die cum iudicabit Deus occulta homi num secundum euangelium meum per
Adducit quartam rationem sumptam ad hoe idem ex conscientia propria.Nam propter illud erit perasoria accepta Deo, vel Deo grata, o in finali iudicio excusabit:& propter illud erat periona aliqua a Deo exclusid Deo noli grata in in finali iiiicio in ibit sed pr rogativa generis,uel lex scripta is si conscentia boni operii, uo excusabit in iudiei propria conscentia erit illud quod excusabit bonos de incusebir malos : ergo ex ptierogativa generis di ex lege scripta non est apud Deum aceeptio personara. Formetur ergo sic ratio,Propter illud quod in finali iudicio abis conscientia boni operis non excusat,
non est apud Deum acceptio peri arum: sed pistogativa generis& lex scripta abs a conscientia boni
Nerirnon cu. ar, inmao propria e scientia erit
illud quod excusabit bonos 3e incusabit nialon ergo propter ieram scriptam,& prstogatiuam generis,no est apud Deum acceptio personarum. Denae autem ratione non ponit nisi virtutem medii, videlicet, Ppropna conscientia est illud quod exculabit bonos re incusabit malos.continuetur ergo fici Aliqui ea,t legis sunt ficiunt .aliqui autem non taciunt quςnt legis, testimonium reddente tuis coirinentia ipsorum in qua conscientia erit multitudo cogit, tima uni cogitatiouum dico inter se inuicem exe
45쪽
santium ,quant: ad eos non fithitit maestuu Λ obpeti a retributa hi non est intonuenientirast
lagis at etiam cor tationum destia donum iman tum ad eos qui tactu ut quae Lint legis: d lior ii die
Iud .cuycum iudicauerit Deus orcista hominu Iesuni cnristum , secundum euangelium meum i lmihi reuelatum: vel secundi im Oam elium meum idest cxundum ei tangelium ad iii od uim segregatus ad praei candi in Propria ergo conscienna excitis bit in mali iudicio,von pnerogata ua peneris. Tune
ergo est supplenda ratio , quod cum lic sit, propter
iusinodi prςrogatiuam non est apud Deum a raptio per sociaram. Notandum autem mi M sinale tuod cium fiet per Icium Christum,quia pater omise ius dieiuni dedit illi diritas smnatio I apparebit inia dicio Gunibu ista filius in humanitate apparebit innibus de omnes iud:ca,t: ita tamen quod bonis appulib. t mitis& blandus, malis veroterribilis de iraruς. Notandum autem quod iudicii im fieri per Iesum res sero legis in iudicio iustificabulatur, idest, iuste pri tabuntur,quia time secundum ea que fecit, re secundum sua opera, ait cuia reddetur . Sed si velimus
distum n ostoli adaptare ad pulantem iustitiam, discemus factores legiis iussificari, Rex nostris o ti/bus fieri iustos, si loquimur de iustificatione secunda Oam iusti fiunt imbx iusti,non est incoimeni eiu ta. lem tiastitiam esse ex oretibus.Nam licet gratia & ui stitia hon simpliciter cadam sub merito, iugmentum tamen gratiae prout quis de grato fit magis gratus di augmentum nam a plout quis de iusto fit magis iustus,sub merito cadit . possumus enim per gratianin os datam mereri augmentum gratue, dc per iustis nam nobis tollatam au tatum iurinae omereri. sed fi lom mur de iustitia per cruam quas ex non irasto fir iustus . tune habet veritatem quod
ait ' quod Augustinus Zieit,subd'directe loque S
Christum manifestatuiti declaratur per euangelium, B vassorem leg:, non iustificantur. Nam ex nostri. lactis quod apostolus praedicat.Ideo ait a stolus quod secundum euangelium meum,iapyle, certificatur& declaratur iuditium sic fiendum esse per Iesum christiti Ad intestigentiam autem dictorum contangat trispliciter dubitare. Primo enim q initur de illo ver ho Apostoli,m enim auditores legis suae sivit apud Deum, sed factores legis iustificabuntur. Videtur emex hoc concludi,qi ex operibus nostris sit iustificatio
Meundo dubitatui de eo quod ibidem dici ur, Genstes, 'inae legem non habent naturaliter ea quae legis sunt iunt. quo videtur concludi, quod ex puris naturalibus possumus legem implere. Temo dubitatur de eo quod in literadicitur, Eusemodi gentes non habentes legem, ipsi sibilant ex; qui ostendunt opus legis scriptum in coidibus sius.
Ex hoc videtur concludi legem scriptam Misse si merct ex nostris.operibtis non possumni fieri ila ius ul ubi ex itali iustis fiantius iusti; quia tunc prima gratia & pruna institia caderet si v merito, quod non potest, nam nihil est meritorium nisi per gratiam . Si eis posset quis sibi mereti primam
gratiam,tunc ante primam gratiam haberet gratiam quod est inconueniens. Opera ergo nostra non Straue di principaliter ficium ut nos habeamuς primam gratiam. sed ex Dei belligna liberalitate contingi equod abi P praecedentibus meritis,nobis suam gratia tribuatrinae recte tamen & aliqualiter iaciunt opera nostra ad habendam primam gratiam: nam cum no b:x Deus nam gratiam infindit, non cogit liberum arbitrium,propter quod pollumus illi grati e rebe, lare: coadiutores ergo Dei sumus,& qui creauit nox sine nobil non iustiti carum fine nobis idest sine noustro agens um ergo dicitur quod factores le iiis
fluam &vant,eum per legem naturaliter impressiun c stificabunt ir, Squod ex operibus ii ostris iusti a possimus legem scriptam implere, Dubitatur ergo primo. Utrum factores legis iusti Dcentur Et via. ur quba non:quia institia est per D tuim,vel non est sine gratia: Nam nanctua est aliquis iustus nis sit Deo charus, gratia autem n debetur lici bis non ex operiburiqina quod ex operibus redditur non est gratia ed deditumadeo dicit ut ad Rom. i s. Si autem gratia Dei iam non ex operibus, alioquin gratia iam non est gratia. Non emo videtur esse bone dictum quo fictores legis iust ficentur', quia ex nostris ex nostris operibus non dependet ius
stitia nostra. Dicendum quod iustificatio potest infltelligi dupliciter, vel secundum iustitiam per quam iusti rumus, vel per iustitiam per quam in Dei iusto iudicio iudicabimur& P mi iniur. Rursus est dili genter notandum m hic apostolus Paulus non loquitur de Paruuli sedde adustis: nam adulti ea quae Ogii sunt faciunt,non autem paruuli carentes rationis
.m.Vt ergo uemus dictum apostoli dicentis quod D
ortale is iustificabuntur, dicamus quod secun dum literalem sensim videtur hoc esse dictum non de iustitia quae in via nobis a Deo tribuitur, sed de iustitia quae in iusto dei iudicio reuelabitur, quod Daret ex ipio serie textus. Nam cum prius dixisset,ai Dct res legis iustificabuntur, Sigentes, quae legem non habent, naturaliter ea quae legis sunt iaciunt. Postea dixit restimonium reddente istis consilientia ipsoro
emitationum inter se inuicem accusantium, aut etia tendentium in die cum iudicauerit Deus occulta hominum. Sic ergo exponendo dictum apostoli,non habet calumniam quod dicitur. Nam in illo iud
cio reuelabiriir iuuitia secundum bona vel mala opera,quae qui in in corde sito gessit: reddet enim tue Deus unicui. , ut supra dicebatur, secundum operasu Talem ergo iustitialii ex operibus caulati, di egemur,si intelligitur de iustilicatione prout in iustoli dicio Dei fiet nobis iusta retributio. verum
dicitur quia tunc unicu: in reddet tirlec uir ni opera sua. Si vero intelligatur ire iustificati te mout in tuastitia augmetamur,sic est etiam verum quod dicitur, quia pόmimus per gratiam nobἰs inlusam,& Pet Mutaui gratia facta, augmentum gratiae proincrcta, α amplius in iustitia augmentari Δςdsi intelligatur node iustitis retributione quς erit in iudicio uec dei Mstitis augmentatione cum quis de iusto sit nimis ii stus, sed, milia: ς adeptione cum quis de non iusto fit iustus,directe ex operibus nostris non meremur talem iustitiam, quia licet in habitibus politicis. quia bolia iacimus boni sumus quia illi habitus cautanti Rex actibus: inhabilibus tamen infusis, quia boni nitu bona ficimus; illi enim habitus pracedunt Maus. Secundum hoc ergo ait Auiustinus inde Spiri/tu reliterati habetur hoc in oti, tu non ita ira telligendu est quod ante erant factores legis,N poste
iustineabantur, sed ut factores iustifcatio praecedat. Di recte ergo talis iustificatio non causaut ex operi bus nostris, aliqualiter tamen opera nostra iaciunt ad talem iustificationem, quia loqueudo de iustitia adultorum,de qua hic loquimur, nunquam iustifc iniuria: si, amoto obice& remota rebellione nussit uepr eamus assensum.Patet ergo qualiter fictores logis iustificantur,& qualiter eκ operibus nostris iustistia redditur: secundum tamen seriem litterale, quod hic dicitur videtur reserendum ei se ad futurum iudi ciui secundum quem modum exponendi vel ba hic adducta, dubietatem non videtur habere. isecundo dubitatur quomodo Gentes, qu elegeiri non habent naturaliter ea quae legis sunt ficiunt: nam cum sine grata a non pommus regem implere, Ni peccatis cauere,naturaliter non Pollumus iacere quae
46쪽
quae sunt legis. Dicendum quod eum Aritur, Centes, A erant de iure naturalissed moralia.Vnde inglosi tamae legem non habent,naturaliter ea 'us lisis sunt
iaciunt,non intendit apostolus excluaere gratiam.
Nam secundum Augustinum & habetur in glola, Per gratiam naturaliter fiunt ea quae Laiit testsino quod per naturae nomen negata sit gratia, sed potitis per
gratiam sit reparata natura. Vtergo videamus quo modo dicantur opera legis fieri naturaliter, cum lasmen ibi oporteat concurrere gratiam, stiendum νhoc tripliciter declarare possumus . Prima via sumastur, ut natura comparatur ad gratiam. Secunda ut comparatur ad culpam. ni vi comparatur ad diuinam causam. Prima via sic patet: nam secundum
philo phum in. a. de Anima, Λd actionem non so/tum iacit sorma, sed etiam materia de labiectum, ut non solum sanamur unitate sed etia corpore, quod est Gitatis sub:ectum:& non solum stimus scientia, sed etiam anima,quae est subiectum latentiae. Nam eo Bipὶ quod forma non habet perla esse, sed requimpropriam materiam & proprium subiectum, eum
res licui se habet ad esse sic se habet ad sicut forma non haiat per se esse, sed ad sui esse requirit
materiam S subiectum; sic non habet per se agere, sed ad sui actioinem aliquid Dcit subiectum Be mateoria.Nam ut dicebatur eo ipso ' scientia landatur manima,omnis illa actio quς est a stientia est etiam Nab anima,in qua latentia habet esse: se eo ipso quod gratia non habet per se esse, sed tandatur in natura, asto,quae est a gratia,est etiam a natura. Naturaliter ergo dicuntur tacere quae sunt lvis, quia licet hoe sita gratia,est etiam a natura,que m per gratiam repa rata.Secunda via sumitur ad noc idem, non solum eo quod natura comparatur ad gratiam, sed etiam ut comparatur ad culpam.Nam illud est naturaliterdi secundum naturam,quod naturam perficit & exalgitur,tax naturalis est,Nemini iniuriam lacere,Nihil alienu sumpere/' fraude & peti uno abstinere, Alieno coniugio non insidiari,& taetera talia,quae contis nentur in praeceptis Decalogi. Per legem ergo nam ratem, adiuuate gratia,pollamus legem scriptam implere.Nam ille irii Deus, ius digito stripta est in tabulis lapideis lex mosaica,t tabi is cordi nostris legeni voluit imprimere naturalem. re per naturalem legem,adiuuate grana,implendo quae lex molatea imperadat,ostendimus legi sellam cordibus nostris straptum. Nec tamen propter hoc superfluit lex molaica, quia praecepta morata, quantui acunam sint de iure naturali, Clarius tamen cemere pollunt per legem mosaicam,adiuuante lumine rationis gratia,quam per legem naturaliter impressam, lege molaica circunlaripta.
I autem tu Iudaeus e gnominatis, & requie .icis in lege, & gloriatis
in Deo, ec nosti volu tatem eius 6c probas
Repressu Iudsorum iactantiam, quM non debrabant li iactare de praerogativa generis, quasi ex hoe
essent Deo accepti, quia Deus personas eorum non accipiebat In parte ista reprimit eorum iactarias, s
ta naturam.nuod naturae nocet di eam vulnerat: obseruabant.Circa.quod tria idum naturam,quod naturae nocet di eam ct quia vitiu est naturς contrarium ratia vem natu tam perficit Sexaltat,opera vitiora runt contra na
tura sed opera Deo grata & opera per gratiam Docta possunt dici naturaliter facta,quia naturam pervciunt di exaltat. Tertia via ad hoc idem simitur ex eo quod natura comparatur ad sitam superiorem caulam, nam secundum commentatore nuxus Nuso Maris est naturalis,quod est a causa superio odi a luna,quς naturaliter aquis & omnibus inserio ira.dominaturi eo enim ipso sp iferiora iant naturaliter sit biecta sit perioribus, quae sint vaferiora a superioribus naturaliter esse dicuntur. Sic quia gratia est in natura a Deo, tanquam a layeriori causa: quae iant a gratia, tura existente Iossint dici naturaliter tacta,quia eo ipso in natura animς,est natura liter deo sibi ecta, quicquid operatur anima per diuide praeuaricatione legis increpat.Secundo quod propter legem pr aricatam &non obseruatam non dobrant ne gentibus praeferre Tertio ne crederetiir tragem mosileam nullam utilitatem attulisso utilitates quas illa lex attulit mantinat ecunda ibi , Circu cisio quidem prodest. tarda ibi, in principio tertii cap. auid ergo amplius est Iuho. Increpando at tem Iu hos de prevaricatione legis tria tacit. Nam primo narrat quinet prς rogatiuas, quas Iudo ex lege habebant. Secundo narrat quinin iactantias ta quino prae inptiones, quas Iudari ex illis quint pix rogatiuis accipiebant.Τertio narrat quinq; increpationes
ex eo re ludaei non recte se habebant, & legem non obseruabant. Secunda ibi, Confidis te ipsum ducem. Tertia ibi, Qui ergo alium d b. Ad euidentiam prinue partis sciendum quod Iudsi
x habebant. Primatum inii um vinatili alite subiicitur, taliam DV dicitur il naturaliter operati. In nibus er/ V erat genetis sublimatio,Secuum,conscientiae conii, incitur iitu initio.Tertia veritatis agnitio. a ta ori Midolatriς deuitatio. ntia, operum dis retio. Iudaeido dicit ut illud naturaliter operari oo his attendenda est requia Augustini,Qubd dici stur talia naturaliter ficta, non quod per haec gratia excludatun sed pro tanto naturaliter Lacta esse dic tur,vel quia natura ad hoc aliquid operatur, ut pro habat prima via: vel quia natura per Lec perficitur,.t probabat secunda via vel quia naturaliter ins xvi labitetur,ut probabat haec tertia. Tertio dubitatur,quomodo non habentes legem, ostendunt opus legis lcriptum in cordibus suis. Diactissim τδt magister ait in glosa, Gentes non habetes strinam legem, nec legem molaicam, hoc modo ostendunt opus legis scriptum,idest, firmiter scriptuin cordibus sitis, idest, in mentibus eorum,dum illa opera laudant,quae lex molaica iubet,& damnat qus lex illa prohibet. Ad cuius euidentiam sciendum, etiin lege Mosaica quaedam erant cfremonialia, qua . dam moralia et precepta quidem csremonialia non ergo primo,quia erant de populo habente legeni, e satur esse de stirpe sancta, dicebantur habere pωnetis praerogatiuam S sublimationem: ipsa eniitri ex Dciebat ad generis sublimationei Secudo, iaciebat
ad constretitiae confirmationem : nam gentes legem non habentes vacillabant in conscientia,nes rentes quid tenendum esset,& qualiter se deberent habere. Sed lex molaica sua documenta exhibens facicbat ad conscientiae robur, Nad cordis confirmationem: stabiliebatur enim cor Iudaeorum per legis praece pia.Tertio,faciebat lex ad veritatis amitione re veritate qua docebat. Qui alto,iaciebat ad erroris, idolatriae uitationem propter errores ta Idola, quae
respuebat. Quinto, iaciebat ad operum discretione, quia quae opera egent eligedansteinete inar bata
47쪽
Hae autem quin v prstogati ixe per ordinem in pris Ama parte tanguntur eatur ergo sic litera.Si autem
tu instructus per legem Nognominans Iuquo idest
habes generis sublimationem: Iudsi enim quantum ad excellentiam spiritualem videbantur hal re generis praerogatiua ex subliniatione Sin irae idest per legem requies is habendo conscientiae nimitatem &quietationem S gloriaris in Deo dest in diuina veritate.habendo veritatis cognitionem di nostri volutatem civi idest voluntatem dei quantum ad erroris NIdolatriae deuitationem, prohas utiliora idest de
utilibus scis utiliora opera eligere, habendo operum notitiam &discretionem. Deinde cum dicit.
confidis te ipsum esse lucem caecorum, lumen eorum,qui in tenebris sunt, eruditorem insipientium, magistrum in tantium, habente forma scientiae dc veritatis in lege.
Narrat & ostendit,quomodo Iudaei ex quintv pnae rogatiuu tactis ad quinoe prs sumptiones & iactatias mouebantur: nam quia nab ant generis sublimationem,& quia erant de stirpe sancta quasi per exempla Iarentu instrum coli dedant se elle duces e corrua. aces eoru si p exepla parentu non erant sic inti thi, sed ut coeci ne ciebant quid agerent . Secundo, quia quiescebant in lege,& habebant conscientiae quietationem, cofidebant se esse lumen eorum,qui in tenebris sunt,idest qui non iant in conscientia quietari Seonfirmari. Temo,quia gloriabantur in Deo, habebant diuinae veritati x agnitionem eonfidebant se esse eruditores insipi uiu . idest eorum, qui merat in diuina vetitate iiiiiruti &lolliciti. arto, sanoscebant Dei voluntatem quantum ad erroris se idolatriae deuitatione confidebant,idest prς bant si esse magisti infantium, idest eorum, qui erant ab erroribus & idolatria reuocati .Quinto, quia sciebat utiliora opera eligere confidebant in lege, idest ceundum legem havere formam latent in re veritatis, utiliora opera non solum sciendo S eogno do, sed secvnoum veritatem opere adimple His visis mile est literam legere . Continuetur ergo &au i
structus per legem propter prima prςrogatiua, quia cognominatis Iulus&hab., genetis sublimatione per exempla Parentum instructus Monfidis idest praelumis te esse aucem coecorum id eorum, qui non babent hane prs rogatiuam,& no sunt per exempla parentum edoui: per secundam autem prς rogativa, quia in lege requiescis, habendo coninentiae quietastionem eonfidis idest prssumis te esse lumen eorum qui in tenebris sunt i qui in constientia vacili bant. Secundum ergo prstaxatum modum singuli praesumptiones praerogatiuis singulis adaptitur. Notandum autem p ad bene operandum duo requiruntur,primo bona opera cognoscere,deinde ea tuu dum veritatem opere adimplere.Iudsi ergo iactando Dst de operum diaeretione, iactabant se in lege idest per legem habere larmam scientur inquantum bc
na opera cognoscebant di veritatis inquantum ea opera secumrum virtutem,ut dicebant, opere adit paedant.Deinde eum dicit.
Qui ergo alium doces, te ipsum non doces . ut praedicas non furandum, furaris.
Qui dicis non mechandum, mecharis.
Qui abominaris idola, sacrilegium facis. Qui in lege gloriaris, per praeuaticatione
Ponit quino increpationes quini praerogatiuis Rumoepnesumptionibus respondemex. circa quod duo iacit,quia primo facit quod dictum est: sccundo, quod hippotaerat per auctoritatem si ripturae saeumanifestat, & probat ibi, Nomen enim Dei per vos Sester a. Cotinuetur ergo sic. Tu qui cognominatis Iudsus,di habes generis blimationem S pei exe pia parentum instructus confidis te esse ducem eae cooriam volendo alios edocere, primo increpandus es,
quia te iplum prinium edocere debebas, ideo ait, i alium doces te ipsum non doces. Rursiam, quia Iudsus requiescebat in lege,& erat in conscientia so/lidatus,dedebat quod corde sentiebat di ore praedicabat,opere adimplere . Ergo erat secundo increparadus,quod praeuaricabatur opera legis, in quibus res ut eicebat,ideo subd:t, Tu qui prςdicas nou fura una idest qui requiescens in lege furtum N alia, quae lex probi , detestando, iuraris ea opere adimplendo. mo,quia iudes gloriabantur in deo diuinam
veritatem comoscendo,erant increpandi , quia mesthabantur, idest fornacabantur a Deo, ab eo corde
ει opere recedendo,ideo subdit, Tu qui xloriaris in Deo & qui Seu non mechandum idest a Deo non
esse receaendum, mecham idest a Deo recedas,& intillearis.Sicut enim prius nomine iam intelligebatur omnis recessus a lege,sic hic nomine mechiae ii uellio tur omnis fomitatio spiritualis& omnis recessiva Deo. Quarto, quia Ium noscebant dei voluntatem,qubderant errores&idolatria detestanda,non debebant Idola sequi,nec de ani ficere sacrilegia, ideo labitit,ludeus noscens dei voluntatem, quod lunt idola detestanaa, abominaris idola, ct Leti legium melinultum Dei idolis exhibendo. litto , quia iudo probabant,idest eonfidebant pet legem utiliora opera eligere,non debebant legem prevaricari, ideo a:t,qub G Iu us qui gloriaris in lege dicens te per le
em instructu utiliora eligeret per prevaricationem egis Deum inhonoras,Notata autem in istis quino increpationibus quasi tanguntur omnia genera Peccatorum . Nam omnis peccans vel peccat in seipuim,vel in proximum, vel in deum. Peccatum austem in seipsum tangit ut in prima increpatione, cum quis alium docet,se iplam non docet . Peccatum vesro in proximum tangitur in increpatione secunda, eum quis praedicat * no est iurandum, furaturi. ut nomine tum omnis issio in proaimu intelligatur . Prescatum autem in Gni intelligitur in aliis increpυcionibus tribus.Nam circa Deum tripliciter laremi primo, cum ipsum recte non colimus: secundo, cum cultum eius, idolis exhibemus: tertio, cum notnen eius in uanum assumimus. Hac erant praecepta
primae tabulis: unum de sanctificatione sabbati: per lanctificationem enim sabbati intelligitur quod desbemus vacare circa spualia δε eu debite colere.Aliud
prsceptu Lut * debemus idola spernere . Et est allud pKeceptu prans tabulς,7 no de mus periurare,nec
debemus nome Dei in vanu assumere. Haec aut tria,Pquae peccamus in Deu,in tribus strepatioibus vltimis aescribuntur. Nam nomine mechiae possumus intel/Iigere fornicationem spiritualem, secundum quam a Deo recedimus,& sabbata non sanctificamus,& mium non recte colimus omisie vero siccrilegii possumus intelligere peccatum in Deum, secundunt * idola nisspernimus , sed eis cultum dei debitum exhibemus. Per hoc φ inhonoramus Deum, possumus intelligete peccatum perium , eum nomen Dei in uanum assis
mimuxasiotandum etiam tu os circa omnia haec irae repandos esicinam ipsi peccabant in se, quia st non
docebant peccabant in proximum quia rurando ea loebant:peccabant in Deum, quia mechando idest tornicanao spiritualiter, eum cedite noli coicuanta peccabant per sacrilegium, quia cultum idola ex hisbes an peccabaiat prsuaricando legem. & inhonorado Deum,quia nomen Dei in vanum assumebat. No
tandum etiam quod non honorate deum Potissime dicitur
48쪽
dieitur priua Matio Iegis,quia lex potissime ordinat A obseruatam n5 debibant Iudeistentibiis septe&rre
sulti intelligit taraci debitum smisum : di nomione moechis intelligit veritatem de chnia in lege eo
tentain a lege tollere. Sed exponere ut dimini estot videtur nimis itur ad literaleni sensium. Deinde cum dicit.
Nomen. n. Dei per vos blasphematur inter gentes, sicut scriptum est.
Quoddam, quod supposuerat,probat per auctoristatem scriptu N. Continuetur ergo sic. Bene dico Pinhonoratis, sicut scriptum est,ita si ut testanir au/ctoritas scripturie,ubi dicitur, o nomen dei per vos iudicia blasphematur inter gentes. Notandum autem quod Apolloius hie loquitur Iudeis legem seienti uta ideo non allestatvbi aeriptum ut haec auctoritantamen si stire vovinius ubi scriptum sit hoc,habetur Besaisaeap.si .ubi Mitur Tota die nomen meum blasiphematur. Ues ut glora tangit, hoc scriptum est in Ezechiele cap. 36, ubi uos bis iis, Ingressi sint adpentes,ad quas introcerunt & polluerunt nomen unctum meum litera L X X.habet, Nomen meum per vos blasphemtum est in gentibus. Notandum etiam quod tripliciter potest intelligi, γ iuhi Deum inhosnotabant,& nomen dei blaspneniabant inter gentes. Primo quia forte iudo inter gentes periuria exerceabant,& nomen Dei in vanum assume ant. Secundo, quia Iuhi propter eorum peccata multotiens is bellabantur a gentibus: gentes autem eos debellantes
non attribuebant Iuclorum peccatis, sed credebant se propria inrtute hoc fecisse,& Deum Iudiorum stiperat se:& quia hoc vergebat in Dei iniuriam, & in Dei blasphemiam, exponedum est per vos idea propter
peccata vestra, propter quae tradebamini gentibus in He autem quatuor rationes secudum hunc ordinem in littera denotantur. Secunda ratio incipit id;. Si autem prςuaricatio. Tertia ibi Si igitur praeput si Qi arta ibi. Non enim qus in mani o. Formetur autem prima rosic , Propter illud quod non est proficuum,nullus debet gentibus se praeterre, sed Cticu cisio di alia contenta in lege vovis Iu his non obserauantibus legem,non sunt proficua ergo propter i lia non debetis gentibus vos pneserre. De hac autem ratione non ponit nisi virtutem medii, videlicet, meitcuncisio non prodest,nisi legem observes .Et quod dictum est de circuncisione,intelligendum est cla quolibet alio in lege contento. Ideo ait Circuncisio quido prodest,si legem observet sed, supple, si talia nou
serues, ea tibi proficua esse non polliant. Deinde eum dicit.
Si autem praeuaricator legis sis, circumcisio tua praeputium facta est.
Adducit iuundam rationem, quia lex non obserauata non solum non in proficua, ut tangebat ratio prima Ied etiam est gentilitati squata, ut tangit haec ratio lecunda. Formetur ergo ne ratio, Perillud ovos gentilitati ada cluat,non debetis vos o Iudsi gentibus praeferre sed lex non obseruata gentilitati vos aqquat,ergo per eam non debetis gentibus vos praesti rea e hae autem ratione non ponit nisi virtutem medii di delicet,* lex pr aricata idest non obseruωta ficit ut circuncisioni facta prςputium idest sit ad squata prsputio idest gentilitati. Ideo ait si autem tu Iudeus prpiaricator sis legis, circuncisio tua idest circuncisio quam passus es in carne tua,est ficta pinν
putium idest non plus valet quam praeputium, hoc est non plus valet quani gentilitas, si est gentilitatiter gentes blaspheniatum est nomen Dei: quia et C ςquata. Deinde cum dicit.
Si igitur praeputium iustitias legis c
stodiat, nonne praeputium illius in circuncisionem reputabitulset iudicabit id quod
ex natura est praeputium legem colamanste,qui per literam 8c circuncisionem praeo
Adducit ad hoc idem tertiam rationem, ostedensequod lex non obseruata, non solum est sentilitati uata, sed est quodammodo gentilitati uapposita. Nam gentilis implendo legem sibi naturaliter impressam oegne praeponitur, digne iudicat Iudsum no seruantem legem striptam propter quod lex lion obseruada praeponebat iudeos gentibus.& si non omitibus saltem p inponebat eos gentibus implentibiis naturalem legem. Formetur ergo sic ratio, Nullus de
D bella praeferre gentibus propter id quod est quodammodo gentilitati stippositula ses,o iudςi, lex, quam
non obseruatis,vos quodammodo gentilitata lapponit: ergo per legem, ii iam non obseruatis, non debestis gentibus vos preferre. De hac autem ratione non
ponit nisi virtutem medit,ideo ait I Si igitur praepiMtiunoidest gentilis cciistodiat iustitias lega illast ii, pleat legem nonne pneputium illius :dest gentili aseius reputabitur iii circuncisionem sti quod est propriti uni idest ille qui est gentilis c ex natura idest ex sita naturali prole,vel ex stio naturali genere consentans legem idest implendo legem, di faciendo mandata legis, iudicabit te o iud ,idera praeponetur riobi,qui per litera legis si ripis S circuncisione,supple,
es edoctusnet tamen prinuaricator es legis. Notanduautem quod eum dicimus gentiu posse conitimare αimplere legem, non excludimus diuinam gratiam,sed intelligimus quod ille qui natura est gentilis idest qui secundum naturalem originem processit a gentilibus Dsuperassent Deum illum quem Iu i adorabat: quod sue blasphemia esse non poterataertio,propter tu dios blasphematum est nomen Dei inter gentes, quia sentibus propter proicationem euangem Christum credere incipientibus Iuui dissuadere videbantur christum non esse dicendum Deum: quod in Dei ver gebat blasphemiam. Deinde eum dicit.
circuncisio quidem prodest, si legem
Postquam tuum increpaverat quod legem prevaricabantur,&eam non obseruabant, in parte ita ut dicebatur ostendit quod propter huiusmodi legem non obseruatani,non debebant gentibus se preserre. Propter quod quatuor facit, secundum quia qua tuor rationibus hoc declarat.Nam si Iudo volebantit, topter aliquid se prs ferregetibus oportebat quod ludet set proficuu:quia propter illud quod est inutile, ullus debet se preferre secundo oportebat, quMillud non esset gentilitati squatum:quia per id quod
Iudsi equabantur gentibus, non poterant gentibus se prςlatre aertio oportebat,quod illud esset genti/litati praepositurii, noli si appostum: nam per illud, nos gentilitari non prsponit sed quodammiado lappotiit, non possumus gentibus nos preferre. Qiiarto oportebat, quod illud per quod Iudei se voluissent prςferre gentibus,esset a deo laudatum &acceptum: quia per id quod deus nec laudat nec atoeeptat,non de taliquis stprs serre. Cum ergo lex non obseritata primo sit non prosicua, secundo fit quodammodo gentilitari squata, tertio sit quodammodo gentilitati supposita, quarto non sit a Deo laudata: propter has quatuor rationes, per legem nota
49쪽
arcimbiit, adiuuante Suma gratia, potest implere Λ quod non prodest &quod non dat vitam: mortilem
vero quo a non solum non prodest A noti dat vitam sed etiam obeu & eonfert mortem.statim ergo papassionem legalia fuerunt mortua, quia non erant o,qui prsui ricator legis cst, quantumcant ille iushus iecunciam naturalem originem procellerit ex parentibus circunci ci. m. nde cum dicit.
Non enim qui in manifesto iudatus estne 3 qtiae in manifesto in carne est circuno cinoi sed qui in abscondito iudaeus est, Sccircuncilio cordis in spiritu non literat cuius laus no ex hominibus, sed ex Deo est.
Adducit ad hoc idem quartam ct vltimam ratiosnem. o 'edeias q iod tua ,propret legem q iam non obseruabaiit,non debebit gentibus te prςcerre eo φlex non ob cruata non sit a Deo lauda a, quia no ea ei placita nec aetepta. Ad evius euideritiam, scienda proflua: sici post plenam euangelii diuulgationem. non solum,non Herunt promua, sed et: ani filerunt morti iera di nociva. Secundum hoc itam post diutiugationem euaugelii dicit apostolus ad Galat. si ei, eunei dimini, ebrii iam vobis nihil prodest: quia ex tune circuncisio non solum erat mortua, ita mortifera, quia ponens ei sidcm , peccabat mortalitera posset aliquis circuncidi propter aliquam determinata causani, ut propter morbum,vel propter aliquid aliud : sic etiam posset quis abitinere propter limbi caulas a earnibus porcinis,a quibus vetus ex pron bebat sed siquis hoe faceret volens obseruare cieres monias legis,eredens per talia saluari, esset ei morti quod ille qui est et rcuncisus in carne di cst de genere fetum & grauiter peccaret . Aduertendum tamen miudiorum habendo legem , i legem non Ubi eruet inter docioresu: detur esse controuersi iam quidam volunt, quod statim post pessionem legalia non so quamuis sit iudaeus in manifesto di apud homines, noest tame iudςus in occulto S in corde v apud deum: Poterit ergo talis esse laus apud hom: nes sed non pud deum. Et quia nullus Abet se prςferre gentibus propter id quod potest elli laudatum apud nominestiuon sit laudatum apud deum, deo, ut dicebatur, propter legem non inseruatam non debent iudaei entibus se preserre.Formetur ergo sic ratio, Nallusebet lepraeserte gentibus propter id quod non est
a deo laudatum, nec est ei placitum, nec acceptum: sed lex non obseruata,non est a deo laudata, nec est placita nee accepta: ergo π ea no debetis gentibus vos praeferre. De hac autem ratione, non ponit nisi virtutem medii ,1 deo ait, Noa cnim,supple,est a deo laudatut nec apud deum accepzus qui est luclus in manifesto,ut pura quia est tuo us nomine vel nati ne,nec est apud deum laudata circuncisio,qus est ma
in spiritu,socii per spiritum lanctum facta, no litera, idea non tria iucundum legis literam adimpletam, capple.talis circuncisio est apud deum ac cepta,cuius circuncisionis laus est non ex homi in bus,sed ex Deo. Notandum autem quod circuncidere idem est quod undio resecare. haec autem circuncisio in carne fiebate ultro lapideo, per literam legis hoc niandantem diiubentem: sed in corde fiebat:& hi circuncisio media. te diuina gratia per spiritum sanctum eam dantem atiniun,ntem.Circuncisio ergo facta in carne per literam legis sine circuneisione tactam corde per spiristum lanctum,no est deo placita nec accepta. Notans dum etiam quod homo intuetur ficiem: Deus autem intuetur cor,quia circuncisio Prout in corde eotio stit,n: si per exteriora pateat,no potest hominibus tum tuerunt mortua&non lacrunt pro laua, et fuerunt mortifera di nociva.Alii vero tenentes communius dieitur ivt superius dicebatur ii quod statim post passionem tuerunt mortua ti non ruerunt pros a sed post plenam euangelu diuulgationem meo perunt esse mortis ra & nocivaquod vero arguitutquod apostolus sibi contradicat, cum dicit circuncis nonem prodesse obseruanti legem: ad galatas vero velit reuncidenti se,christum non pro iis, ut pastet per habita, di ut ait glosa,intelligendum hoc est secundum statum diuersor uni temporum: nam secus dum statum veteris te Is cilina prolati circuncisior tempore autem,postouam veritas est exhibita , idest
postquam veritas est aluulgata,non mo non pitaci circuncisiossed obest.
Κ . b Secundo dubitatur de eo quod ait Apostolu . scilii earne sed qui est iudeus in abi conditore tu C eet quod si prevaricator legis sis circuncisio tua pro ,supple,a Deo acceptus:& circuncisio cordis putium ficta est: quia exponens stola ait ficta est
. . .... . ., c. 4. ni in fiat a Nolitera circuncisio preputium quia non sius priaest quam
preputium. Sed hoc vicietur falsum, cum circulicissa tuerit remedium contra Originale peccatum,& non praeputi vimincendum quoa originale peccatum no
inserebat poenam sensus sed poenam damni:
dentes enim in originali peccato, tantum havebunt poenam damni, quia careounc diuina visione, sed nonabebunt poenam sensus, quia no cruciabuntur igne: sed decedentes in actuali, nabebunt utrant pinnam. Sed quia pcma originalis peccati tota clauditur in Ioena peccati actualis,non obseruans legem,& ens in peccato actuali,quarumcunt per circuncisonem sit mundatus ab orisinali, illa circuneisio non plus valet ad salutem quam prς putium.quia ita caro vit visione diuina sic circuncisus,sicut si naberet praesse nota, re per consequens per talem circuncisionem putium. Est ergo diligenter notandum quia in priua
non in laus ex hominibus, sed ea Deo, ut in litera
Ad intelligentiam autem dictoriam,primo dubitatur,ut magaster bitat in gi ait enim apostolus,aieitcuncisio quidem prodest si legem obserues: eui contrarium scribitur ad Galatas. s.ubi dicitur, si circuncidimini, Christus vobis nihil prodest. Dicendum quod ei rea circuncisionem&circa alia legalia eo sueuerunt distinῖui tria tempora. virum in quo morunt viva, aliud in quo mortua: S tertium in quo
morti laraevitia cerunt usu ad passionem christi: ita quod circuncisio obseruanti legem proderat, di erat
remedium contra Originale peccatum. Mortua austem fuerunt, udum quod Aug. videtur velle, a pasesione christi uso ad plenam diuulgationem eualige Iii: post plena autem diuulgationem non solum suorunt mortua, sed etiam mortifera: est autem differe . tia inter mortuum-mOrtiserum,ut dicatur mortuubone non est Ore magis S minus : unde non d. citur unus homo magis mortuus quam alius: Sin catentiis bus visu non est unus magis cscus quam alius:in instino ita. erit differentia quantum ad poenam sensus, quia unus magis cruciabitur quam alius, sed non erit quantum ad poenam damni, quia unus non magis privabitur vivone draina quam alius.Ergo circuncissio noli obseruanti Iegem non prodest, quia non misnus prauabitur visione diuina α non minus habebit poenam damni circunciliis de mundatus a peccato
originali si non obseruet legem S decedet in puc to mortali,quam si haberet pzeputium, di non esset a
Ulterius tone dubitaret aliqua, de eo quod in litera dicitur, quod praeputium est legem consumam ex natata: qucra exponens Magister ait praeputium, idest gentilis est consumatis,idest perficietis legem, credendo in christum in lege promissum ex natura ,
50쪽
quia hoc est ei eη natura. Sed contra: credere enim in chrimini non si ex uaturam ex fide de gratia. Dicendii in quod d: tum est ex iratura pol copulari clim hoc φ dico pr utium, ut exponebatur in legendo literam; tunc non etit dubium in liteta apoctoli: erat enim lauti quod ille qui est predulium ex nar ra. deii ille qui cingentilis ex naturali origine, consanians legeia iudicauit ivdsum. Sed si hoc quod dico cx natura componatui cum hac drctione consunians, ut sit sciastis,styr sputium idest gentilis est co sum ans,idcii est perliciens legem ex natura, tunc Minbium est quod icitur, quia ut dicebatur credete iuchristum.implere legem non est ex natura, sed ex gratia. Sed ad noc soluendum valet quod in lectione praehabita quςrebatur . Nam sicut gentes,quae legem non habent, naturaliter ea quae legis simi tactuunsiet redere ui christum&eonsumare legena dicitur esse ex natura De nati tentii talibus enim ut supra dicebatur non includ: mus grati ampletio itam legis tripliciter potest diei eue naniraliter di ex natura.Nam vel est hoc natura, quia est hoc a Deo 3ti causa si periori, cui naturaliter sibiicimur:Vel hoc est naturaliter di lacundum naturam quia in hoc nostra natura perficitur: vel est naturaliter ει sicundum naturam, ruta adiuuante gratia, in hoc natura cooperatur, tirenus lucidius dicebamus.
Vid ergo amplius est iudaeo saut quae
utilitas circuncisionis sMultu per omo
mum quidem, quia credita sunt illis elo
quia Dei. Quid emsi quidam illorum non crediderunts Nun. quid incredulitas illorum fidem Dei eua
cuauit Absit. Est aut Deus verax, ois aut homo mendax, sicut scriptum estivi iustificetis in sermonibus tuis& vincas cuni iudicatis.
Qua apostolus superius dixerat, I iudci propter Iem,quam non ob eruabant, non debebant la praestire pentibus: δ quia dixerat quod non est persona tum acceptio apud Deum ac etiam se Iuhus caritalis fit gentilis 3 gentilis spiritualis fit iudeus: ne aliqu4exn crederet a nulla esset utilitas legis &eisoni xex quo iudςus habens legem Scircuires nouesicarnaliter vivat fit gelatilis, de gentilis fit ivdsus, elidit quanta sit utilitas legis & circuncisionis cir
ea qd duo tacit, primo ficit quod dictam est: laeut
do remouet quendam alium et rorem,qul vidibatur
habere originem ex pti ictu Secunda ibi, si autem iniquitas ii ostra. Circa primum tria facit, quia primo ponit quo stionem de anilectit solutionem: secundo d: tar loli tioni sibi angit manifestationem: tertio, solutioni niamst statae incit roborationem 3t confirmatione. Se eunda ibi primi ini quidem: Tertia ibi, quid enim siquida. Cottinuetur ergo sica ictu est in ivdsus carnaliter vivens sit gelii de geritis spirituauiter vives c legem constimans,fit ludfuso quia sic est, quid ergo
A amplius est iudeo. Ne quam g eo, idest quam gentilis aut qui vivitas citcuucisonis &soluit ad hane quaestionem dicens, φ multum quidem per omnem modum est utilitas legis Ze circunci sonu ,& multum quidem per omnem modum est amplius iu o quam grare Posset autem ex his talis formari ratio, prosi ter utilia multum N per omnem modum, qui tradita fiant iudso ct non grcto, multum N per omnem modum est milius & an olim Iuho quam grπα sed
lex cucula cisionis,quae sunt utilia multum & per om/nem modum, tradidit tuaso S non graeco:ergo propter legem de circuncisionem multum de per omnem
modum est melius Ze amplius tu quam prcco . De
hac autem ratione non ponit nisi virtutem meae v d licet.* propter legem de circuncisionem, quae Ruit tradita iudeo de non graeco, multum S per omnem modum ea melius de aurplius iudaeo quam graeco. Ad evidentiam autem huius partis si vo unius pro
cedere secundum intentiostem apostoli, est diligen ter notandum, quod illud idem quod tenendum inde lege δι circuncisione quodammota tenendum est
Scirca alia bona, ut circa intellectum, circa ingenia circa naturalem industriam, circa sanitatem dccirca sortitudinem naturalem corporale . Nam ingenium intellectus, de naturalis indolia in se bona iunt, de habenti ea simpliciter utilia simi: tamen niale utenimbus eis non ituit utilia,sed nociva. Simpliciter etiam
de absolute loquendo, bonum cst homini habere sit tileni intelle lum,peri bicax ingenium, & naturalem industriam;tamen si habens ista, utitur eis in malam partem,cum plura mala secere pol sit habendo ista quam si ris careret, male utenti bonum esset quoaeis careret icut aqua vi ponit exemplum philoso his in Ethi. in se quidem bonum est tamen quando - aqua saliocat non est opus biberem ad opus iuri Ma torum expediret quos aqua non eis et in uniuet sicut ergo aqua quid bonum est,& est utilis simplicistet, suffocatis tamen non est utili ita cum quis male utitur induistria naturali, &cum per eam suffocatur de inducitur ad male agendum, bonum esset ei, qui in
iis et, quod talem industriam non haberet arabens et i o intellectum de itidustriam .ii bene utatur eis,est messor altis; di si male, peior alias. Nihilominus tamen intellectus N industria simpliciter bona sunt & hobinti ea simpliciter meliusti amplius existit , quam si careret illic re quod dimini ιst δε intellectu & indus stria, aliquo modo adaptari posset ad robur & sinitatem: nam si homo sortis S sinus velit eise bonus potest facere plura bona quam alium sivelit esse malus potest iacere plura mala. Sic Ain proposito, lex ipsa, re circuit eisio in se bona erant,& habenti ea simpliciis
ter N per omnem modum utilia erantiau male utenti
legem,ut ei qui legem prevaricabat di non obserua D bateant, lex di legania non erant proficua ,sed noci ua ; nam prevaricatot legis magis peccabat, legem habendo di eam legem prevaricando, quam si legem non habuit set .su Mus ergo si bonus erat, quia et Ier legem instruitiis,rationabiliter debebat eo moot aliis: Sed si malus debebat esse peior. Errat ita vidi cens , legem non eile simpliciter bos nam; S ereat etiam dicens quod lex sit a dei, bona mnon obseruanti proficiat: propter quod tu is noupoteras it se iactare de legis dignitate, si eam non ol laruabant,ut in superioribus probabatur: nec etiam dicendum est legem non esse bonam ει utilem ut in hac lectione probatur. Sed lex est uncta, & mandatu sanctum. A bonum:& iuuo habenti legem erat am plius & melius quam graeco, di multum quidem , per
Deinde cum dicit, Primum quidem postqua pro posita ea quoio & qucissionis solutio: hic labiungiu