Partus medicus multo labore à Leone in lucem editus seu Tractatus novissimus de variolis et morbillis ex veterum & recentiorum, quotquot in bibliothecis celebrioribus, variarum provinciarum extant voluminibus, fideliter, enucleate ac compendiose exce

31쪽

cere : quod autem fiant a febre semper patet,quia ut diximus eam critico impetu lvunt, & tunc ea cessat. arando Quod si autem contingat Variolas esse copiosas, m gnas, Ranguine ichoroso plenas, tunc fateor equidem febres fieri stelior V,. a Variolis possunt, quae tamen febres non ejusdem sunt cum violi , di prioribus generis, sed symptomaticae, diariae seu Ephemere dictae, quales etiam observamus in bubonibus, phymate, furunculis, & cutaneis aliis affectibas, de quibus alibi. Propterea sobrie est intelligendum dictum Rhasis, quod est verissimum qui statuit Variolas salubriores esse quae febrem sequun- Variolae Iur, quam quae eam praecedunt aut comitantur. Ratio: namuis is, ε. Cum iis apparentibus minui febris debeat, si ea perseverethrim situ. aut augeasur, aut quae cestaVerat iterum redeat, augmentumbriores putredinis significat, quod non potest non esse perniciosam; duri Eis, ita quoque si Variolae appareant comitante solummodo levi . anteee- febre, eX pulsu & urina, aut etiam calore externo vix notabi-4 nt, r4tio li , dum vel materia expellenda pauca & benigna , & natura 'i' ' robore pollet, vel revera suspecta & pessimi ominis res est, praecipue si magnus dorsi dolor & magna virium oppressio advertatur; Sic praeter omnium spem Paucos ante annos ex- observatio tinctus est Illustrissimus Dominus Iunior Comes Stavata, ultimus E stemmate; qui inexplicabili ac repentino dorsi dol re cum virium jactura in instanti correptus, nulla nec in pulsu, nec in urina alteratione apparente , quarta die petechiis mixtis Variolis, obiit: in quo Iuniore omnes credebant spinam dorsi Iuxatam fuisse , quod tamen falsiim effectus d

cuit.

Similem lamentabilem casum pro directione Practicorum resert etiam doctissimus Francisicus Ignatius Thiermair in Conin. Lib. i. Cap.7. DI. 89. de quadam Serenissima Principe. Nee ex praedictis Authoribus quidquam probari potest,quam pustulas quasdam interdum sine febre fieri , eas tamen esse nostras Variolas,nemo dixerit, quamvis si Variolis nostris ea applic

32쪽

Variolarem UAI orbistorum.

applicemuς, causae. illae de quibus illi praesertim Theophrainu . ac Celsus) loquuntur, non nisi commotis prius internis,& forsan prius excitata febre pustulas progignunt. Unde si quis, sano tamen sensu, duplex febrium genus in Uariolis statuere velit, non inficio quidem, unum quo a propri ex illa ebullitione excitatur, de qua in praesenti quaestio, vel cujus symptoma & crisis, est Variolarum & Morbillorum e florescentia, honum est si Variolis & Morbillis erumpentihus febris haec cesset: nonnunquam vero post Variolas febris apparet, de quando iIlae stuppurantur, excitatur I vel quia maiateria tota primo impetu non fuit expulsa, Vel quia pars ejus intro suscepta, quod peius est indicium. Experientia quam adferunt adversarii, pueros & infantes Variolantes & Morbillantes de febre non conqueri. Re s. Eam experientiam

infantilem, vel ut candide loquar,fallam esse, quamVis eciam aἱ.hhripueris & infantibus febris adeo magna non sit, ob materiae negantium Paucitatem & levitatem , ebullitionem magnam non produ-phr' incentem, ex quo fit, ut nec de morbo aliquo conquerantur, nec etiam conqueri pusilli possunt, donec Variolis & Morbillis erumpentibus aegrotare cognoscantur, iis tamen credere, aut asserere, absque febre erumpere posse, salsum est , & nulla ratione fundatum. Notandum stio. Quod licet nunc ex dictis certum sic, ni,,. Variolas Febrem praecedere, attamen sciendum, illam Febrem in omni, non omnibus aequalem,eandemq; esse,quia sanguinis reliquo- violan-rumque humorum , non selet esse idem incendium, aut: πeadem putredo , sed modo major, modo minor, unde nova i eque -- oritur quaestio: Anissa febris sit Putrida,an Synochus, an vero aliat Ratio his.

Febrem Synochum simpIicem esse plerique asserunt,quia jus. a principio ad finem usque cor assidue fatigat , donec imp

rus sanguis multorum excrementorum permixtione inquina-zus, a natura depuretur, dc expulsis, a majoribus sive internis. vasu

33쪽

vasis in minora, & ab his ad habitum corporis, humoribus V riolas proferat. Putridam hanc febrim esse, ab omnibus propemodum hujus iaculi Medicis statuitur,& quidem verius , uc patebit in dicendis. Sciendum tamen est putredinis varios esse gradus, quibusdam enim levior est, quibusdam gravior, hinc febris orit mitis,quam aegrotantes sera negligunt, nec nisi ab iis qui duligenter attendunt cognoscitur; quaedam major & gravior, symptomatibus stipata pravis, ex vehementi humorum putredine, tuncque Variolae sint mali moris,& ulcera gravia in partibus affectis tum externis tum internis relinquunt : Et haec est, tam Veterum quam Recentiorum de Variolarum febre, opinio, quae tamen dubia videtur, utrum scilicet febris Vari las praecedens, Synochus semper sit 8 tum quoque, an semper sit Putrida nam primo non necessario videtur esse Syno

p. esse Probatur ImO. Mirantur enim Arabes, si quis semel in synox hum, vita iis non laboraverisicertum autem est Synochum non fi ri, nec in gracilibus biliosis, pituitosis, melancholicis, nec in frigida ae late seu senectute , nec in plenitudine ad vires, seclin plenitudine sive pleihora sola, quae ad vasa dicitur,generari. Non est autem verisimile, omnes quos Variolae occupant,plethoricos esse , cum vix quispiam hunc morbum effugeret possit, & in omni aetate contingere queat, in ipsa quoque senectute, quin imo ante ipsum vitae exortum, in nondum natis, sed claustro uteri adhuc detentis, ut multa referunt Auth rum exempla. Neque hujus opinionis ullam videmus repugnantiam , cauta enim quae ingenitis Variolas producunt. eaedem ipis in nondum genitis, mediate saltem,easdem causa re possunt; & satis est pro hoc tam meam propriam, quam etiam aliorum authenticorum Authorum, ut supra diximus, experientiam stare.

Probatur ado. Si febris Synochus est, quaero 3 cur in

34쪽

Variolartim NAI orbillorum.

omnibus, ea febre labarantibus non contingit excretionem

fieri t quandoquidem enim sanguis in omnibus putrescit si ergo eundem hominem bis terve aut saepius Synocho laborare contigerit, cur semel tantum patitur Variolys 8 & reliquis temporibus solis tantum forsan sudoribus absque pustulas liberabitur, si idem humor, quantitate, qualitate 5c consistentia peccat, excretioque fiat per eadem loca , cum tamen .. . eadem non est. Eile quoque febrem putridam non est adeo certum, quia explorato sanguine illorum, qui hac sebre labo-putiidam rantes, ante eruptionem Variolarum , scilicet ante languinis p φ' depurationem, venae sectione vacuati sint,purum ruhentem, '' cito concrescentem, tanquam a victima, conspeximus : quae

sunt sanguinis laudabilis indicia. Accedit, quod quidem ae- ς'nfirma- bullitio sanguinem puriorem reddat, unde col igi poten, ' 'ipsus sanguinis substantiam non putrescere, sed tantu rimenis strui sanguinis & excrementorum inquinatione accendi , ex qua ebullitione purior & perfectior redditur,cujus quoque evidens argumentum est, quod evacuata per Morbillos & Uariolas parte ea, quae sanguinem in fervorem agebat,cessat febris,& sanguis ad pristinam redit bonitu em. HiC autem intelliingimus universiam sanguinis massam, & si totus sanguis non putrescat, effervescit tamen secundum se totus, aliud autem est accendi, aliud putrefieri, accenditur in Synocho simplici, seu non putrida, putrescit autem & simul accenditur in Synocho putrida. Sanguis ergo modo biliosus, modo pituito-su , modo melancholicus, modo ichorosus est. Ut vero de hac febre tandem statuam quod verius videtur Dico Primo. Non semper esse Synochum, ut varii pustu, necisio I.

larum colores indicant. miraui non

Dico ado. Non semper putridam, sed malignam, siqui- semper fit dem Contagiosia ut plurimum est , exitialis, & criles facit quae

aliis trebri hos non competunt, ex quibus patet, aliquid nices E se inaliast peculiare, quod aliis subribus non inest; nam, si putrida foret gnam ali. . C febris, xlv.o .

35쪽

I 8 caput II. De De itione

gener sanatura

qualis sit

febris,expulsis in habitum corporis noxiis humoribus,rigor ut in ardente & synocho Contingeret, quod tamen fieri ordinarie non obserVamus, cujus ratio infra declarabitur. ii. p. 'RΦ Dico It Io. Febrem Variolarum & Morbillorum esse se hi eri sui brem sui generis, sicut enim caro cordis,non est caro gland sciteri . Iosa, musculosa, aut parenchymatim,sed sui generis, sicut dentes non sunt ossa reliquis ossibus in totum identificata, sed ossa sui generis, ita febris haec non est synochus , non putrida,

sed maligna & quidem sui generis. Riare di- Dixi sui generis: Nam febre maligna saepius corripi h

ε' μ 'μ minem nihil novi est, ast veris Variolis ultra semel, aut quod rarum bis quendam corripi, quasi est inauditum, vel saltem reum, aut ii unquam factum, cassii potius & causis infra an-Febris sui nectendis adscribendum videtur. Hujus autem febris sui ge- ς0ς , γ neris natura maliga haec est, quod fiat per modum cujusdam criseos, natura humorem noxium expellente in corporis peraipheriam, cum afri ephoria, modo crisiis bona sinsebris enim illico aut omnino desinit aut imminuitur, tertio quartove

morbi die, qui criticus esse solet ,& apparentibus signis corieoctionis ; haec crisis huic febri summό est peculiaris, ut febris uasi ipsa crisis esse possit, tanquam ab aliis omnibus longἡisserens, reliquae enim febres, aut per Vomitum, aut per ativum, aut per sudores, aut per urinas sanantur, haec vero per solam corporis superficiem, non extimam solum ut ardenteriquete sudore copioso liberantur, sed extimain & intimam, simul scilicet per parvos abcessus & pustulas, nunquam alvi fluore, nunquam Vomitu sanantur, quin imo si haec quando que contingant, pessimum signum hactenus proclamatur. Interim tamen prota sciendum hanc febrem licet sui generis sit, in genere tamen generalissimo, sicut reliquae malignita- Ad quod tum febres,ad genus morborum intemperiei reduci & sub eoisias contineri posse, ubi tamen bene notandum, a morbos non

febiis re- unum, sed duplex morbi Senua constituas. Nam primo sunt

36쪽

Variolarum re Morbissortire. Ist

sunt morbi intemperiei, quod ex calore praeter naturam & dueatur, te febre notissimum est. Secundo , sunt etiam morbi prava qηψ consormationis , ut patet ex tumore , & solutione conti-ρ' η' .

Dixi in definitione sto. Propter peculiare anguinu ebul- tapliean sitionem, re esservescentiam quibus verbis causa earum ant cedens) a facult te expultrice irritata his vero causa conti nia merba. nens elucescit de quibus verbis infra de causis fusius agemus. Interim haec esto datae Variolarum definitionis rudis adumbratio, quae tamen ex infra dicendis longe adhuc clarior red

detur.

Morbilli breviter sic definiri possunt Morbilli sunt em Μ bin anthemata stu maculae aut tubercula parva rubra in cute erumpentia, cum febre continua , itidem a facultate expultrice, mel 3otius sanguinis peculiari ebullitione excitata. Iuxta mentem. Neotericorum: humorum re organorum heterogenestate Udifformitate excitata.

CAPUT III.

De Disserentiis Variolarum

Uinorbillorum.

DIsserentiam horum affectuum quod attinet, eam trifa- Trifariariam partimur. Prim4 differentiam horum affectuum in genere &simul in specie exponemus. Secundo. Differen- ferentia εtiam in Variolas & Morbillos. Tertio. Differentiam Vario- considera. larum & Morbillorum ab aliis pustulis consimilibus, eXpli' νbis; ut cabimus. Differentiae istorum affectuum & exanthematum plures Dῖfferensiant, nam Imo a substantia et alia ex hoc vel illo humore con--asu C a stantist nx .

37쪽

α o capis III. De Disserentiis

stant, unde vel sanguinea, pituitosa, biliosa , melancholica , qu 'ix xς-d qualitate seu colore, sunt vel rubicunda, nigra, flava, livida, violacea , purpurea, alba , Coloris denique varii, pro diversitate causae & humoris ex quo constant , id est prout humor benignior aut malignior est, ex quo oriuntur. Itia. a quantita- a quantitate,alia sunt copiose,alia pauca, alia majora, alia mi- nora, alia profunda, alia superficialia , alia sublimia cum tumore cutis conspicuo, quae Vario dicuntur; quaedam minora sine sensili tumore, potius cum asperitate quadam, quae

dicuntur Morbilli, licet Fuessius contrario prorsus, ast inepto modo, variolas pro Morbillis & E contra usurpavit. ML a tactu, alia dura sunt, ob crassitiem & cruditatem materiae, alia mollia ab humore aquoso vel flatu etiam turgentia. FH. iais a modo & tempore, alia sunt boni, alia mali moris, alia cito& sine symptomatum multitudine, alia tarde & ingenti symptomatum stipata congerie erumpentia, & suppurantia. 6tb. Q Q. a loco, ratione cujus totum vel partem, collum scilicet, magis oculos, nares, faciem, palatum, asperam arteriam, intestina, lienem, reliquaque viscera magis Vel minus occupantia, ut in operationibus anatomicis saepius reperi. Alia cum vel sine malignitate,cum vel sine Petechiis. D sterunt Differentia specialis inter Variolas & Variolas , tae in ' tisi . . praxi praesertim attenditur : quod aliae sint distinctae , aliae mmd aliae confluentes,de quibus in prognosticis, quae licet essentialiter,a..h M ur plerique renent, non disserant, attamen illustriora quae .liae dispiti. dams promata,quae confluentium comitantur speciem,manae. item distinctarum; sacillime autem ab invicem discrimantur.

Germani distinctas vocant,die uni restiria 'Maturiu

texatintitulant. i , c;, i a:c Circa disserentiam Variolarum & Morbillorum Men feteritiam tandum, quod sicut notissimum morbi genus est,quod Vari V riuuxo Iarum & Morbillorum nomine appellatur, ita incertum hacten ν

38쪽

Variolumns U AI orbillorum.

ctenus, cui Variolarum &Morbillorum nomen sit tribuendum, NorbiLcum enim,ut diximus,utraque communem habeant essentiam, quὰgita seu materiam & nomen , quod scilicet sint exanthemata a notanda. sanguinis esservescentia procreata, eum sebre universum corpus occupante, cum tumore,pruritu & dolore, adeo ut plerique Authores non timuerint 3 quin uterque affectus simili modo & methodo tradatur; hinc curatio quoque quoad magis & in in is, si ve accidentaliter tantum quod non mutat speciem, teste Philosopho) differt. Differunt tamen in aliis. Imό. Quia Variolae pustulae Zi ς'

maiores sunt, eminentiores & crassiores, primum elatae, noduli acuum,vel granorum milii instar salgotior Dirsidi s ualer postmodum sicut Verrucae, & tandem sicut Periae. Asorbilli minores sunt, nec habent sensibilem

tumorem, granumque milii nunquam excedentem, Pulicum morsibus similes, imo quandoque ipsa cute altiores, adeo ut vix oculis aliqua eorum eminentia possit deprehendi. ado. Vbriota a sanguine corrupto magna copia peccan- nime enote crassiore , frigidiore aut saltem temperatiore : Asorbilli u vero ab acriori & bilioso solum generantur , ideoque minime petunt altum, id est intumescunt, sed potius,Pulicum morsibus ut diximus similes, sunt pustulae latae,non sublimes, quare citius etiam aegritudo finitur. Nota, non obstare nobis locum Galeni Aph.'. Lib.ς.& Quomodo ex eo Fuch s, qui inquiunt, pustulas sublimiores a calidiore 'qui'i'. humore fieri, humiliores a frigidiore , quae ideo minus pru-gendus, ubέriunt, quod a temperatiore succo procreenturi de pustulis Res'. Achstum hunc Galeni locum non intellexisse,nam ' hoe modo intellecta Galeni sententia falsa est; erysipelas enim, herpes, phlyctenae, a fervidiore fiunt humore & acriore,quam aedema, styrrhus, phlegmone, & tamen tumores sunt minores &simul acriores, majoremque inducentes pruritum; ipse enim pruritus non solet fieri niti ab humoribus tenuioribus &

falsis

39쪽

a a capis III. De disserentiis

salsis absque ulla extuberantia, ut verum non sit, tumores mi. nores pruritum minus inferre, quin imo aut saleste, maj

rem. Igitur Galenus intelligi debet de tumoribus & pustulis ejusdem generis, non diversi , sicut hic Variolae & Morbilli sunt, nasa non bene opponuntur latae pustulae sublimibus,cum plurimae sublimes possint esse satae, plurimae humiles acutae; sed latae opponendae sunt acutis , humiles sublimibus; male enim quis discurret, si hominem obesum magno, & gracilem minori oppositum vellet,cum certum sit, multos obesos Ion. Tuino ea SQ & magnos, graciles & parvos & E contra reperiri. In

quicunq; , uno quoque genere tumorum, sive sint sublimes, seu humiles iuri E. qu.icunque In acutum Vergunt, magis pruriunt, quoniam Mguntima. crior causa eos concitat, minus Vero qui in latum expandum

t tur,dc hoc adaptari debet Variolis& Morbillis, nam Morbilli

ilium . ' possunt, esse acuti & lati non minus quam herpetes, quorum tensi, uti. qui miliares sunt, multis exiguis pustulis minimum exstanti. Vt bus cutim exasperant, ut sorsan non sine ratione Monardus Morbillos ad herpetum genus retulerit, quod valde magnum pruritum inserant. Pariter variolae postlint esse acutae & la..tiores ἔ acutae magis pruriunt , quam quae in latum exporriguntur,nam in latitudinem extensae difflantur, & quaecunque latae sunt humorem habent miniis acrem.

Differen. 3 tio. Differunt, quod major in Morbidis sit servor &υά .i si tilior ebullitio, hinc etiam major calor &intensior febris, xum a & major quoq; respirationis angustia, quia illorum sanguis

Horbillis. acrior est, hinc etiam acrior pruritus, sed non diu durans,quia statim omnes vel pleraeq; & citius prorumpunt. In Variolis Vero non est tantus servor, sed major ebullitio,ob copiam materiae, calor etiam non tantus, nec tam intensa febris, quia sanguis ob copiam est mitior, quem calor igneus aut motus ci cularis non possit superare. Pruritus quoque licEt non sit ita acris, est tamen dolorosus & diutius durans, ob eandem rationem, quod nimirum tardius prorumpant , hinc etiam dolor

40쪽

mriolarum V Morbillorum.

dorsi in Variolis longe plus excruciat , adeo ut multi e diderint infantes sibi spinam dorsi eluxalse,&inde Orti errores, quod illos inunxerint, & alia pinguia remedia contra casum porrexerint, ex quibus obstructis poris& tubulis, magis ac

census sanguis circularesque humores, loco Variolarum, Pe- techiae&quidem nigrae, & mors repente secuta est: ita contigiste cum quodam Illustrissimo Comite Juniore,& quidem ut timo ex Excellentissima & Illustrissima Familia, oculatus &luctuosus fui testis ; nam cum in Variolis maior sit pravi sanguinis & humorum redundantia, venae dorsi &cum his nervi extenduntur , inde dolor dorsi longe major: Proinde siladeo ac moneoMedicinaePracticos,in hoc & simili casi bene attendendum esse, ne decipiantur. 4to. Differunt, Variolae suppurantur& replentur tenui Differeti. pure, vel ut aptius loquar ichore, mox marcescunt, & tan- iridem crustas acquirunt, quae postmodum decidunt, quod longiori tempore durat; Morbilii vero nullo ichore unquam praediti, sed breviorem, acutiorem & periculosiorem morbum inserunt, sponte evanescunt intra S .vel p. dies, nulla relicta

ulceratione aut cicatrice.

stb. Differunt. Morbilli comuniter censentur affectus, Differen qui cepissime inter pueros corruscat, rarius artate grandiores xi- v aut senes corripit; etiam qui Variolis prius laborarunt, non sunt adeo postea Morbillis obnoxii ; sic enim observatur saepius, quando Variolae Morbillos praecedunt, plerumque Morbillorum exinde sequitur immunitas, quia Morbilli fermenti particulas altem aliquales absumunt, adhuc diathesin ad Variolas relinquunt , quare ut dixi senes aut aetate grandiores Mostillis non ita prompte inficiuntur, quia a Variolis prius infecti, aut contagio abselvuntur, aut leviori hujus affectus myasmati eorum spiritus robustiores facile resistunt. 6to. Differunt. Varisia oculos gravissime adeo inter- Diste enis

dum laedunt, ut inde visus ammittatur: Morbilii vero ocu-tia vi.