장음표시 사용
22쪽
P Te κε Netius Aser , Carthagine natus . servivit Romae Te-
rentio Lucano senatori, a quo ob ingenium & formam, non institutus modo liberaliter, sed & mature manumillius. Quidam captum esse existimant, quod fieri nullo modo potuit te, Fenestella docet , cum in fine sec di belli Punici . & ante initium tertii natus sit Amortuus: nec si a Numidis aut Getulis captus fit, ad ducem Romanum pervenire potuis let ; nullo commercio inter Italicos de Afros, nisi post deletam Carthaginem , coepto. Hic cum multis Nobilibus familiariter vixit, sed maxime cum Scipione Africano , & cum Laelio: quibus etiam corporis gratia conciliatus existimatur, quod ipsum Fenestella arguit : contendens utroque majorem natu fuisse; quamvis Cornelius Nepos aequaleis omneis suille tradat, & Porcius suspici neiri de consuetudine pet haec faciat :Dum iasiisiam nobilium fucos. laudes petit,
Dum Asticani voci divina inhiat avidis auribus, Dum ad Furium se canitare o Latium pulcmm putat, ' Dum se amari ab hise credit, crebro in Albanum rapi ob forem atatis sua s ad summam inviam redactus est. Itaque ὲ conseectu omnium abiit, in Graeciam , terram ultimam. Mortuus est Stymphato Arcadia orpiri. κ;l Publius Scipio profuit, nihil ei Latius , nil Furius, Tres per idιm tempus qui agitabant nobiles facillime Eorum illa opera ne domum quidem habuit condumtiam , Saltem ut esset, qMo referret obitum domini servulus.
Scripsit comoedias sex : ex quibus primam Andriam cum aedilibus d Tet , jussos ante Caecilio recitare , ad coenantem cum venisset, dictus
23쪽
est initium quidem sabulae . quod erat contemptiore vestitu, subsellio, juxta lectulum residens legille: post paucos vero versus, invitatus uzaccumberet, coenas se una : deinde caetera percurrisse ; non sine magna Caecili j admiratione. Et hanc autem & quinque reliquas aequaliter imi pulo. Probavit. Quγivis Volcatuis de enumeratione omnium ita scribit: Sumetur Hecyra sexta ex iis fabula. Eunuchus quidem bis acta est, meruitque eretium quantum nulla an rea cujusquam comoedia, id est, octo millia numnasim. Propterea sun a quoque titulo adscribitur. Nam Adelphorum principium Varro etiam praefert principio Menandri. Non obscura fama est, adjutum Terentium in scriptis a Laelio & Scipione, quibuscum familiariter viaxit. Eandem ipse auxit. Nunquam enim , nisi leviter , se tutasi co-uatur, ut in prologo Adelphorum: Nam quod isti dicum malevoli, homines nobiles Hunc ad 1'tare, assidueque una scribere: di,vd illa maledictum .ehemens existimant, Eam laudem hie ducit maximam s cum igis placet, siri vobis universis O populo placent. tra rum opera in besto, in otio , in negotio ,
Suo quisque tempore usu' est 'r superbia. ividetur autem se levius defendisse , quia sciebat, Laelio & Scipioni
non ingratam esse hanc opinionem : quae tamen magis & usque ad posteriora tempora valuit. Q. . Memmius in oratione pro se ait: P. Africanus , qui a Terentio personam mutuatus , quae domi luserat ipse , nomine illius in scenam detulit. Nepos auctore certo comperisse se ait. C. Laelium quondam in Poteolano Kalendis Martiis admonitum ab uxore, temporids iri discumberet, petiisse ab ea, ne in terpellaretur: serius tandem ingressum triclinium , dixisse, non saepe , in scribendo magis successisse libi: deinde rogatum ut scripta illa proferret, pronunciasse vasus qui iunt in Heautontimorumeno. Sati' pol proterve me Siri promissa huc induxerunt. Santra Terentium existimat, si modo in scribendo adjutoribus india erit , non tam Scipione & Laelio uti potuisse, qui tunc adolescentuli fuere, quam Sulpicio Gallo, homine docto, & qui consularibus ludis initium secerit fabularum dandarum : vel Fabio Labeone , &M. Popillio . consulari utroque ac poeta. ideo ipsum non iuvenes de-sgnaile , qui se adjuvisse dicerentur: sed viros; quorum operam S
24쪽
in bello, & in otio , & in negotio populus sit expertus. Post editas
comoedias nondum quintum atque trigesimum egressis annum , causta evitandae opinionis, quia videbatur aliena pro suis edere , seu percipiendi Graecoriam instituta moresque, quos perinde exprimeret in scri piis ; egrestus urbe est , neque amplius rediit. De morte eius volcatius tradit: Sed ut Afer sex populo edidie comoedivi , Iter hinc in Asiam fecit ; navim cum semel Conscendit; visu nunquam est : sic vita vacat. Q. Consetius redeuntem ὁ Graecia periis te in nrare dicit, cum centuin& octo fabulis conversis 1 Menandro. Caeteri, mortuum este in Arcadiae Stymphalo , sive Leucadia, tragunt, Cn. Cornelio Dolabella, M. Fulvio Nobiliore consulibus , morbo implicitum , acri dolore ac taedio amissarum fabularum, quas in navi praemiserat, ac simul fabularum, quas novas secerat. Fuiste dicitur mediocri statura , gracili co pore , colore fusco. Reliquit filiam , quae Equiti Romano nupsit. Imn hortulos sim jugerum , via Appia, ad Martis villam , quo m sis miror Porcium scribere: - - I Publius 'Scipio profuit, nihil ei Laelius, mi Furius,
Tres per idem tempuι qui agitabant nobiles facissime. Eorum ιδε opera ne domum quidem habuit conductitiam, Saltem ut esset quὸ referret Obitum domini servulus.
Nunc Afranius quidem omnibus Comicis praesert ; scribens in con pitalibus: Terentio non Imilem dices quempiam. Volcatius autem non solum Naevio, & Plauto, & Caecilio , sed Llabnio quoque postponit. Cicero in Limone hactenus laudat: Tu ''oque, qui solus lecto sermone TereWti .
Conversum expressumque La a voce Menandrum In me o populi sedatis vocibus esseri, civi druid come loquens, ae omnia dulcia dicens.
Item C. Casar. Tu quoque tu in summis 3 dimidiate Menander sPoneris i O merito, pura sermonis amator.
25쪽
Leuibus atque utinam scriptis adjuΜIta foret vis
Comica, ut aequato virtus pestiret honore
Cum Graecis, neque in hac ispectus parte iaceres. Vnum hoc maceror st doleo tibι deesse Terenti. Haec Suetonius Tranquillus. nam duos Terentios Poetas fuisse stabit Metius: quorum alter Fregellanus fuerit Terentius Libo : alter Libertinus Terentius , Aser patria , de quo nunc loquimur. Scipioni. . fabulas edidisse Terentium, valgius in Actaeone est; . iIIa qua vocantur fabula, cujus sunt 'Non hin. quia jura populis recensens dabat Honore summo afectus , scit fabulas 'Duae ab Apollodoro translatae esse dicuntur Comico; Phormio, &Hecura; quatuor reliquae a Menandro: ex quibus magno successu repretio stetit Eunuchus: Hecyra saepe exclusa, vix acta est.
Dum lasciviam. J versus lepidissimi sunt: & sane digni qui & ite .
rum de iterum legantur. dcamentur diu. Sunt autem illi Trochaici tetrametri catalectici, ut bene multi apud Terentium Iste, profecto, Porcius, horum versuum auctor, homo fuit suavissimi ingenii, Mquem Gratiae nascentem placide de amanter viderant ; sed . malum lille nobis periit, &tot nodie venena pestes,&carcinomata Poetarum stiperiunt. Ceterum, ne quis existimet lasciolam 1 hoc loco id esse quod in sermone nostro senat, nam lascivia, h*c quidem . nihil aliud significat quam lusus liberiores, jocos, convivia, de quae id genus alias tenuiculis nominibus non licent ; summis autem viris, qui eleganti ingenio sint praediti, ea & licent, &bene luccedunt.
Dum ad Furium se cornitare ,.Lalium, pulchrum puta . J Crederes esse ambicum tetrametrum : at non est. Nam Poeta Fur nor secit dita
syllabum per bili etesii ; etsi nomen illud. tamen, sit triuillabum , ut xx versibus infra positis, & Horatio constat r
26쪽
mrim hibernas cause nive consipuit Alpes.
Raρ,. J Absolutum est, neque ab alio verbo regitur; alioqui contra rationem faceret Poeta. Rapi autem est , rheta aut equo vehi; Horatius, ubi de illo suo itinere agit. Se . s. lib. I.
hinc ratimur viginti cst millia rhedis. Saltem ut esset quo referret obitum domini se ulus. J Hic versus
elegantia sua exuperat ceteros. Quid enim venustius dixeris, quam, Emi domum , saltem ut sit locus quo servulus post obitum domini rediens , & sores pultans suspirabundus & gemens, atque exanina tus, dicat: Heus , aperite, aperite aliquis, berus est mortuus: Nunc cicer, heu i Nunc periere dc allia , Pernaque putrida , caepaque, Omnia nostris Ventricellis
Illa nobis Cum domino periere simul, simul.
Heus, properate , aperite aliquis, herus est mortuus, Eunuchus quidem bis acta est J Error. Qui enim a An tantum bis acta est Terenti j Eunuchus λ Ego nullies arbitror. Lege igitur , ut cuidam visum : bis die acta est. quae praecipua Fabulae laus, ut cum mane acta sit, ea in vesperam a spectatoribus effagitetur. Prepterea summa quoque Titulo adscribitώνJ Mutila itaque est Di.dastalia. Ibi enim nihil tale legitur. Kalendis Asartiis admouitum ab uxore J Cur Kalendis Martiis 3 quia eo die regnum matronarum erat. Vide Ovid. in Finis , de Horatu Cden, cujus initium est :
'farriis caelebs quid agam Kalendis.
Ad eam dicunt Interpretes quod dici oportuit. Consularibus ludii J Conjecit Muretus, C, Malibus ludis I De iis Iudis Plutarchus in Romulo , ut & Livius initio historiae. Sed mihi
longe aptius videtur corrigere, Cerea bus, qui ludi in Circo c. lebra bantur magna & accuratissima pompa; iisque AEdiles praeerant. Adde quod h. iudquaquam verisimile sit , Fabulas datas non fui isse prius in ludis istis , quos Romanos vocat Muretus, imo , & contra facit Livius; at ego scio in Cerealibus ab initio non fuisse comoedias; cuia
scilicet ludi tristiores erant , sed post secundum bellum Punicum 'alia quid in iis mutatum suisse non sine ratione suspicari possis ex veteri historia. In Limone J Quid sit Graece Lelmon notissimum est, iis certe qui yel Homerum legerint. Ego autem, quantum conjectura possum an
27쪽
qui, sic existi irio hic M. Tullij Ciceronis liber nihil alitia continebat
nisi Epigrammata in viros claros, quocunque in genere praestantiae sibi nomen parassent. Itaque cum de multis aliis prius dixistet Cicero, ab his vobis incepit: Tu quoque. At Julius Caerar, qui Ciceroni aemuis labatur, idem argumentum aggrestus est ; sic itaque & ipse incepit: Tu Sunt qui existimant hos versus 1 Grammaticis confictos olim sui 'e; non arbitror: stant enim nimium Latini & nimium ins niti. Adde quod & Ausonius , qui sub Gratiano Imperatore floruit , eos imitatione dignatus est in protreptico ad Nepotem.
Tu quoque , qui Latium lecto jeranone , Terenti , cstc. Quod observare decuerat , non autem Latinissimos versus da
MI licto sermo8e. J Id est, qui solus, inter veteres , lecto, terse, venusto, atque eleganti sermone uteris. Quae laus, o Musae la tali potissimum scriptore. Ilia viam fummo surgens assectat Olympo. Sic alibi idem Cicero dixit: Nossa semina Dctiori alibi r lictis urarit siens. o Gratiael vos haec fecistis ; ad vos pauci noverunt. Hae , qua vocantur, Fabula cujus suum J Debet esse trimeter Imbeus, qui non est. Scribe: Ha , qua vocantur , Fabulae cutu' sunt 3 Ex prisca scribendi consuetudine. Iura popubs recensentibus , orc. 3Cb sensum & metri rationem legendum , recenseκs, ut in quibusdam libris scriptum est. A t is κε apila veteres & longum erat de breve. Libertina, J Vides libertum & libertinum pro eodem sumi, quamvis alter ab altero distet uno gradu; Horat. Namque est ille , pater quod erat meus. Sed & sc locutus fuerat Plautus; quod , credo, juris
c Eooen in iis, quae superius a Suetonio scripta sunt , bene multa
reperiantur , quae exactiorem aliquam disquisitionem requirant: ali luod operae pretium fore aibitror, si in locum suum ea retraham, quae a me abhinc aliquot annis scripta sunt de aetate Terenti j. AEqui Mstudiosi Lectores , spero, diligentiae nostrae favebunt.
DE e R sui hodie quaerere diligentius paulo quam ab iis factum
cst, quos viderim . certiusque & clarius tradere , quaenam T renti j atas lacrit: tum difficultates nonnullas enodare , quae circa il- Iam oriri solent, qua ex re aliquid utilitatis ad eos perventurum scio, qui illo scriptore deli ctantur. Id autem ut recte institui, commodeque
Locedere possit, quatuor sint, quae mihi in primis ponenda & stabia
28쪽
I. Quo anno Urbis conditae mortuus sit Plautus. II. Quo anno mortuus sit Scipio Africanus Major. III. Quo anno natus sit Scipio AEmilianus. I V. Quo anno natus sit & mortuus P. Terentius poeta. His enim quasi terminis depactis, facile , uti spero, veritatem indagabimus , & ita undique circuncludemus , ut ne amplius effugiat, sed comprehensa teneatur. Nihil autem aptius & magis E re fuerit, quam diagramma, seu seriem aliquot Consulum ante oculos liabere ;En tibi.
169. Claudius Pulcer, Porcius Licinius.1 o. Fabius Labeo, M. Claud. Marcellus.
s i. L. Emil. Paulus, Cn. Baebius.172. P. Corn. Lentulus, M. Baebius.
1 3. A. Postumius Albinus, C. Calpurnius Pise. 17 . infulv. Flaccus, L. Manlius Acidinus. 37s. M.Junius Brutus, A. Manlius Volso. 1 6. C. Claudius Pulcer, T. Sempronius Gracchus.177. in Petilius Sp. Cn. Corn. Scipio Hispallus. 37S. P. Mutius Scaevola , M. AEmilius Lepidus II. 1 9. Sp. Postumius Albinus, M. Mutius Scaevola. 18o. L. Postumius Albinus, M. Popilius Laenas. 18 i. C. Popilius Laenas, P. AElius Ligur. 181. P. Licinius Crassus, C. Cassius Longinus. 183. A. Hostil. Mancinus, A. Atilius Serranus.
38 . Martius Philippus II. Q. Servilius Caepio..18s. L. AEmilius Paulas II. C. Licinius Crassus.186. Iulius Paetus , M. Julius Pennus.18 . cmulpicius Gallus , M. Claudius Marcellus.188. T. Manlius Torquatus, Cn. Octavius.189. A. Manlius Torquatus . in Cassius Longinus. 39 o. T. Sempronius Gracchus. M. Juventius Talna.s i. P. Cornel. Scipio Nasica, C. Martius Figulus. syx. M. Valerius Messala, Fannius Strabo.
'3. L. Anicius Gallus, M. Cornelius Cethegus.19 . Cn. Corn. Dolabella, M. Fulvius Nobilior. 19s. M.AEmilius Lepidus , C. Popilius Laenas II. 196. Sex. Jul. Caesar , L. Aurelius Orestes.sy . L. Corn. Lentulus, C. Martius Figulus II. 398. L. Cornel. Scipio Nasica, M. Cl. Marcellus M.
sys. Q spimius Nepos, L. Postumius Albinus. coo. Fulvius Nobilios, T. Annius Luscus.
29쪽
col. M. Claud. Marcellus III. Valer. Flaccus.so1. L. Licinius Lucullus , A. Postumius Albinus. cos. L. Quintius Flamininus, M. Acilius Balbus. Sub his tibus III. bellum Punicum inchoatur; at onasot Scipio AEmil. Carthaginem capit, diruit. Primu o istitur, quod de Plauti morte positum est, id ex Cicerone in
Bruto constat: Nam Plautus, inquit, P. uio, L. Pomo C . mortuus est, Cat..e Censere, id est anno V. conditae D. L x I x. leu C L x x V II. ante Christum natum. Fallitur itaque Hieron3mus , cum in Chronico Eusebiano scribit. O L Y M p i A D a cxLv. Plautus ex Vmbria SamRoma moritur. Dicendum enitu fuerat OLYMPIADE cx Lix.
Quod an observatum a Scaligero fuerit nescio. hScipio autem Maior, avus Scipionis Emiliani, per adoptionem lilii scilicet, anno sequenti, id est D Lxx. ab Urbe condita , fato coi
cessit, uti olim 1 Polybio scriptam fuerat, bxxix. Neque vero aliter sensit Cicero in admirabili libello de Senectute. At Scipio Minor, seu bEmilianus, qui naturalis similis Pauli filius fuit adoptatus autem a filio Scipionis Africani prioris , erem plane anno natus est, quo denatus est Plautus ; Urbis conditae scilicet, DLIx. id quod nestaverit nemo , cum Livius scribat lib. x Consalem , id est AEmilium Paulum in quum se in ca in a victor recepisset , ne sin- ero raudio frueretur , cura de minore silio stimulabat. P. Scipio is erat Uracanus, ct Vse postea deleta Carthagine appellatus , naturabs
Consutis Pauli, adostione, Africam nepos. Is septimum decimum tunca um arens, quod ipsium cμram σς' . o i . . MATerentius denique sub Consulatu Comes. Dolabellae Zc Fulvii N
bilioris mortuus est , uti scriptum 1 Suetonio fuerat, quem Doliat transscripsi. Cetera mortuum esse credunt , Cn. Cometio Dolabella, M. Fulvio NubiboreὶCog quod in annum Urbis conditae D. x C r V. incidat necesse est. Sed quo anno natus est 3 hoc enim quaeri utile fuerit. Id ita constitui potest : pro certo affirmavit Fenestella , fici iptor Antiquiistis Romanae perit mus: Dier sinem secundi iE ij . Datum Terentiμm. Verba honuitis sunt apud Suetonium, qui olliri de Poctis Latinis scripserat,
dum blatim Punicum desiit anno Vrb. conditae D. LM. Tertium autem inchoatum DC. m. Vides itaque annos xLix. intra quos & natus iit Minortuus. Sed tempus illud a Fenestellatositum, nec ab initio , nec Afine circumscriptum est; atque adeo , si pauculi anni utrinque demantur, facile intelligis quam haec recte cum eo congru. mi, quod Suet nius obscrvaverat, cetera mortuum ese tradunt Cn. Comelio Dolabella, M. Fulmio Nobiliori C ) Anni enim x. aut xi. qui , fine le-cundi & ante finem tertii belli Punici inter utrumciue terminum paristiendi & d: strahendi, rem claram de edissertatam dabunt. Quamobrein natus est Terentius anno urbis Romanae D Lx. id est novem annis ante
30쪽
mortem Plauti, totidem annis ante ortum Scipionis AEnailiani, undecim autem ante obitum Scipionis Majoris, qui, primus, Africanus dictus est. Neque vero ultra noc tempus Consulis Fulvii scripsisse Terentium apparet, cdm postrema omnium Fabularum. ADELPHI scilicet, edita fuerit anno Urbis D. xciti. L. Anicio Gallo, M. Cornet.
Cethego Coss. ovo tempore natus erat Terentius annos xxxiv. Hinc
itaque est, quod , ubi de Plauto & Naevio loquitur, eos inter veteres Poetas refert, in Prologo Eunuchi, scilicet. est vos cognoscere, ignossere, V ET E R E S factitara ni si faciunt novi. Neque hoc minus verum est quod dicam : non potuisse juvari Teren tium in Fabulis selibendis , Scipione Majore, cum circa obitum illius,
undecim, non amplius , annos natus esset. Sed en tibi fontem erroris , ex quo tot portenta profluxerunt videlicet utrumque Scipionem consuderunt, & alterum pro altero sumsere. enim tempore ediadit Adelthos Terentius , jam annos quinque & viginti natus erat Scipio A ilianus, quo nihil majus habuit imperium Romanum. Verum enim Herois illius elogium est D P. Scipio . Emitianus , vir avit
terculus lib. i. J At, qui talis erat, facile, ut arbitror, Terentium , si fuisset opus, adjutare potuisset. Huic Paterculi testimonio addas licet uod de cura L. Pauli circa educationem institutionemque liberorum , e tot magistris E Graecia petitis, qui illos in omni artium genere erudirem , a Plutarcho scriptum est: at non transsctabam, cum totum id apud ipsum legere possis. Aliud quoque suit, unde in errorem inducti homines suere , nomen Laelii scilicet. At hoc meminisse decuerat, Scipionem AEmilianum Laelii opera usum quoque fui Te, sed illum L. ilium prioris filium intelligi debere. Quid autem , ut ad Amilianum re- i Vertatur oratio , an cuiquam minus credibile vi)eatur, potuisse illum lea aetate fxxv. an. J Menandreas Fabulas Latine convertere multi longE minori indole praedici quam qua ipse erat, jam clarissima ingeni j iiii monumenta saepius ejiderunt 3 An quod Menandri Fabii lx difficiles erant 3 Imo nil facilius , nil apertius, uti ex latissimis frag- , mentis constat, quae passim apud Auctores seu sacros seu profanos reperias. Sed nunc , ut rem absolvam, libet mihi illa percurrere, quae ex Suetonio excerpsit AEL. Donatus, aut, quod verum est, qui nobi&Donatum mutilarunt. Hic cum multis nobilibus familianter vixit , sed maxime cum P. S. Vione Africano , C. Laetior quibus etiam corporis gratia conciliatus existimatur, quod ct ipsem Fenestem arae it, contendens utroque ma orem nam fuisse.ὶ Hoc dextra laevaque falsum
est , & fieri nequit. Qua enim ratione fieri possit ut Scipione Africano
aetate major esset Terentius, cum tanto toruore post Plauti obitum floruerit, ut eum veterem vocet, uti ostendi superius at Plautus uno