Reuerendi patri fratris Hieronymi ab Oleastro Lusitani, ... Commentaria in Mosi Pentatheucum, iuxta .M. Sanctis Pagnini Lucensis eiusdem ordinis interpretationem quibus Hebraica veritas exactissime explicatur .. Commentaria in librum. Deuteronomii

11쪽

uerterent se ad aquilonem traseuntes per extrema ternae filiorit Edo: unde secundu istos sensus laterae,es .Multum uobis. .graue stobis aut multus labor eli uobis,circuire monte Seir. totumueritas uero est quod filii Elau nunquam permiserunt Israelitas tralire per terram suam, neque per terminos tuos sed per terminos iuxta terris iram de circuierimi totum molem Elau oc uerterunt se in fine montis Seir uersυς aquilonem ut inferius magis explicabimus de selitus literaeeli. Multum uobis circuire montem istum.1. diu illum circuillis nunc uero uertite vos. J imeobant a tiolis. Quod scilicet uelitis illorum o cupare sedes ideo cauete uobis ne scilicet miscertis litem cum ei L Ne misceatis litem contra eos Licet signiscatio uerbi Diali quod miscere

litem uertimus, non perfecte nota Hebraeis sit: quia tamen communior estoc omnibus sere locis quibus uerbum ponitur conuenit: placet ea

bicacceptare que ad calciationem plantae

. pessis.A uerbo darach quod est calcare comprimere,est mi tracti. .calcatio.Significat etia uerbum calcando uiam im edere ut Numeri. 24 annotatilinus iuperillud Daracli .i incedet stella ex Iaacob q uod et iam uem possiet calcabit aut con

culcauit. Dominus Deus benedixit tili, in

omni opere manuum tuarum. Admonui nosemel benedicere dei esse benefacere, hic autem significat iubilantia de opes au ere . Solet enim homo laborare dc ex parte sua facere quod suum

est Deus uero labores eius secundate, Se illis fauere ut ex eis lucrum habere possit. Caslusenim ct uanus esset omnis labor noster: si dominus illi,non Apponeret manum auxiliatricem Est ergo horum uerborum sensus. Dominus Deus secit, ut ex laboribustuis: magnum haberes lucru.

Novit ambulate tuum per desertum m.

lin ali 'num 1 udi .nouit laborem quein ambulando per hoc desertum passus es,& hebraismus est

sicut illud Psal. Quoniam nouit dominus uiam iustorum, . nosse Dei accipitur tam in bonam quam in malam partem: dc quod in malam accipiatur constat Isaiae i7.ubi aduersus regem.Asii morti m dominus dicit. Habitationem tuam Se res tum tuum dc introitum tuum,noui, Neqs denotat simplice in cognitionem, sed cognitio nem cum miseratione, leu ad subueniendum in bonis,aut cum intentione seu affectu puniendi

in malis. caruisti Multa illis defuisse legimus, sed dominus Deus statim illis

AD LITE RAM.

subueniebat: unde cum dicitur. Non caruis iali suo telligendum est tandem, quoniam ut diximus dominar statim illis prouidebat . Aliqui Hebraeorum sic locum intelligunt. Nilid tibi defuit quoniam Deus dedit tibi pecunias ad aliae meta: cum benedixerit tibi, de sic nihil tibi defuit neque displicet sepsus iste. Transitiimus

rati ibus nostris illis Ela ι. i.discessimus

ab eis transeundo per c5nnes eorum ut ductum

est, metia trasiuimusseu diaertimus ia

solitudinis. no sequetes amplius eam scilicet a

Belath de ab Hesio gal Cnom ina su ni locoru a et bus diuerterui, de uidetur qd cum peruenissene ad haec loca, diuerterunt uersus aquilonem . Nahaee uia solitudinis contendebat uersus ortu na:& hae Hesion gaber uidetur est: illa, cuius meminit historia libri resum, quae est ad oram m ris terminati uel prope. Nam primo regum nono in fine habes. Et nauem fecit rex Selomoti m Hesion gaber quae erat iuxta Eloth quae hie diei tur Eliath iuxta ripam maris Suph, in terra Edom. Adverte etiam hie, quod id quod Santes uertit,a Dra iblitudinis, abs uertunt a uia se ita dictio tame arabat, ut sepius diximus neque planum neque solitudinem sed mixtionem significat: ab arab quod eli miscere: unde melius uertas a uia mixtionis,id est,quamospossemus illis in praelio commiscere cum hoc tamen stat quod irent per terminos ipsi ui. sed non per terram eorum, de ab eis aquam ct alia necessaria G

mebant. Transiuimus per nium deserti

Moab . Est Moab in finibus Arabiae petreae ad

latus orientale terrae Edom, atque inde super Asphaltidem lacum protensa isque ad fluuium Arnon, quam Iudaei circuierunt, quia dominus eongrestum Eum Moabit s eis prohibuerat. Et Iepte ludi eum .ii .affirmat lsrael circuisse ex latere terram Edom ct Moab: licet aliqui dicit

eos transisse tuter Edom & Moab. dce strin. gai Moab . ne misceas. sol et litem um

eta. Verbum fur quod uertimus stringere significat litare stringere dc angustiari: quare non tam bene uertas, ne oppugnes: dc prκcipit ne obiideant uel astringant eos aut urbes eoru :qd uero significet ligare aut astrigere, ea multis scripturae locis collat. Nam infra.14. liabes.Ue saria. i. de ligabis seu stringes argentum in manu tua. Et capi .ao.Vesaria. i.otadebis seu itringes eam scilicet urbem. Seques uero uerbum. garali ut

iam hoc eodem diximus capite, significat litem

miscera. Nos cum aliquem admonere uolumus

12쪽

ne cum alio litiget, licimus. Nom te traues coni

urbis regi; M. abitarum euius prophetae frequ

ter riret ni nerunt, aduersus quam sepius uatici initur. Deprehendes etiam ex lioc loco. no esse mirari in uniuersum veram theologorum sententiam imi irine, dicentium ,rerum diuisionem esse de iii re gen- Moesie tu riuin: eum Dominu et regna haec dederit filiis

tkΩάaia Eoa dc Moabitis filiis Lolli ,3: terram Cliena

. h.M. Io. ham teli udaeis utati erit Molbli Deutero. trigesce eotat. limo secundo. Uando inquit haereditare fecit excelsiis gentes, quando separare fecit silios Adam uellio .rimu .ra: ltatuit term n a populoru, secundum numerum filiorum I irael. Exuuo trico non lotum illis, sed omnibus uidetur diuisisse traueditates, quo alam dicit, cum ii reditare

faciebat altissimus gentes. Emim antea habitabatit iu e. r, iliret Ha Moabitarum. Putat aliqui hebraeoru in ὀ etiam nos corqui illos populos di nos Sinun,ab aniali quod ut dicunt significat terrece aut terrorem incutere quod p- Migiola corporis proceritate atque robore: Omnibus ipsos aspicientibus, terrorem incuteret. Em. iti enim ut dicunt terrorem sianificat. Sed salua eorum reuerentia non ita res liabet. Nuiseruam enim quod occurrat in seripturis offensiemali signincare terrarent , sed alioli ancillam, quare dictionem potius arbitror orta habere ab em quod est mater aqua amat, , id est mensura quae quali mater, continet alias par uas: unde nouae Emim potius a mesura quam a terrore dici put6, dc nune populum dici Zmina quod magnarum mensuraru in essent homines illi de quibus Genetis decimo quarto habeshabitasse in planitie chiriatatim. Poriurus

manuus, multus excessis. Putarem

magnum resem ad nobilitatem. Non enim ad rporis uallitatem referri potes Milonia rum,

id eli excelsus ad hoc rese hi in & nurit aliud lia-beum; de liis populis quod ueritate contineat, . cui scilicet erat sicut filia Hanaelii in Pui Hanach sigas, cuius tres filii nominibus suis deteribuntur Numeri decimo tertio, quos iudi i percutierunt ut habetiir primo Iudicum Sc ab eo postmodum omites gigantes dicti sunt filii Hana- ebim: de quibus luc &Iehostiali undecimo.

Glantes etiam reputabantur Cin ipsi

tiam reputabantur. sonat rapita a quo repliaim

id ei giganta hebraei anare. Isaiae sexto. Et . conuertatur uerapha, id ei dccitie meum . ite secundo Regum uigessinio. Ecle ego roplie, id est sano te unde si repta ann est a rapha cum a

II .. AD LITER A M.

Alesi in fine:repliaini signifieat gigantes, a sanitate quia sortes sunt sicut hontines sani unde Targhum pro rephaim,forte, interpretatur. Si uero a raptiali quod eli rentissum elie de debiles

repliaim lignificabit igantes,quda homines alii uidentes eos debiles fierent de uiribus destituerentur: probabilius tamen est eisea radictrapha cum aleph in fine. litora multis locis temptura meminit,scilieri primo Paralipomenonao.S: secundo Sem uelis uigessimo primo, Genetis decimo quarto,dc decimo quinto. infra. l. Iehonali duo cimo, Pul. o uaget uno omuo, Prouerbiorsim secundo de nono de uites,imo primo. Item Ilai aedecimo quarto. Ri forte quemadmodum gigantes dicti sunt Henaesum ab Hanach patre eorum: ita de rephaim a quodam tigante se appellato, quo multi orti luo Q sod enim fueritgigas sic vocatus, uidetur colligi ex uigessimo cap. prioris libri Paralipomenon ubi dicitur. Isti nati sun He tiarapha in Gad quae est urbs Philistinorum .Quidam tamen i

bitiganti uectunt. Moabitae uocabant eos

Emi tui. Sunt sui putant Emim non esse n men proprium sed communeae ii dicit. Vo

uerunt eos merituras seu homines. niagnarunt

mensurarum:&sc luperius eum dicitur Emim antea habitabant iii ea sed uerius puto populum Gille certum, ut ex Geneti decimo qua

to deduximus. Iu , habitaue ut aurea si ortu, Ante ingressiim filiorum Esau, habitauerunt montem Seir isti populi qui uocabatur Cliorin, de quibus nihil aliud habemus, quam quod hie scriptura refert, nisi quod Genes s decimo quarto dicitur Chedorlaomer perei stile Choreuin in montanis Seir, ct credide- rim illos significari . Si nominis radix sit cha. ah quo leti exean descere de irasci chorin dicerentur sieab iis haesitate irae quasi irati seu influ

mati. Filii Esau expulerunt eos: Iesice

refecerunt e u. posset etiam uerti. Heredit

runt eos, seu haereditate acceperunt eos : aus haereditate pepulerunt eos. Seques uero uerbo,

seama .l potius significat deficere Sc consumere, quam perdere. ludicum uigessimo primo. Quia nil med ah, id est consanipta est leu defecit de Biniamin mulier, si tamen uertas disperdere non contendam.Tra stetiosis torrea tem Zared. Alii uertunt uallem, quoniam dictio utrumque hebraeis si iiificat: mihi tamevidetur ni is proprie significare torrentem. Si autem torrens aut uallis,iuxta montes Hais

barim.Dies quibus ambulavimus de Ch

13쪽

DE UTERO. II. AD LITE RAM.des Barnob, donec transiremus torreu tem Zaria irinita οἱ Io anm. Loquitur te

Mua de prima mansione in Chades anno secundo egressus de Aegipto:quido exploratores miserunt: ab illo enim anno usque ad transitum Zared triginta octo anni supputantur quibus si duos iam transactos ab exitu ex Aegipto addas, . perficies annosquadraginta ab exitu de Aegipto. Aliquo tamen modo supputatio liaec non uidetur uerae, quoniam mente quinto anni quadragelaimi uene ut in monta Hor ubi occubuit Alraron, de inde circuieria ut M b usque ad Zared : postmodum utque ad undecunu mentem expugnarunt terram Aetnoraeorum de Midianitarum unde uidetur quou. 38 annis de lex aut septem mensibus hoc iter confecerint. dc quod litera loquatur de annis completis. Donec cois

sumeretur omnisgeneratio uirorum bellu

torum. Vocat liebrailinus ut Hebraei putant uiros bellatores, omnes qui annum uisessimum eNcedunt: Sic enim lupputabantur ad bellum.

Etiam manus Domini fuit tu eos. Non solu

conuiuam modo obiere , sed plaga aut punitio Domini, que hic per manum significatur,perdidit eos. Omnibus enimplagis multa milia mortui sunt,scilicet uiginti tria milia propter uituli peccatum, postea in plaga Clio relict serpentum &inultis aliis, quas Dominus in eos immi, sit qua in re etiam pensanda est Dei misericordia,quae non pueros aut iuuenes in his plagis co anu lumpsit: sed lenes & uiros bellato s. Et manu

... - Doinini esse in aliquem hebrailinus est sonans si . in bonum S in malum. Nam de beato Ioanne Baptista legis Lucae primo. Nam & manus do

mini erat cuin eo.id est auxilium ad iuuandum euiu. hic uero in malumsi,nat,ut itatim expli

catur Ad conterendum eos donec conbume. ret uel iniret eos. Tu transis hodie teraminum Moab Har. Praecipit modo non bel

lare aduersus Moabitas: dc Hare ii nomen ur braregiae Moabitarum, cuius mentio frequens a

pud Prophetas fit. Ne stringas eos, aut ne obsidea ,stne litiges cum eis, scilicet super

, pecunia seu praetio rerum uenfilium, aut melius inprielio, quoniam nolebat eos cum Moabiti,

bellare. Terra gigantum reputabatur e . tiam is D. Hebraice est,terra rephaim,de quibus hoe eodem capite diximus. Hammonitae notabant eos nam quia, m. Ignorant he -

s quid proprie significet ramam a quo ram aeum uia, dicunt autem significare .gitare: ad quod probandum citant illud Threnorum secundo ubi dicitur Fecit Dominusquod Zamant id est cogitauit: quod ii veru in est illi dicentur. zamaumim,id est cogitati seu excogitata magnitudinis aut quia uidens eos cositabat se ilico moriturum. De his habes Genetis decimo quarto quod habitauerint in Ham, Et munim. Isti uidentur fuisse illi quos Dos vocamus Hi-ueos quos Chaphthorim expulerunt de habita uerunt pro eis. liii uero chaphthorim qui egressi hic dicuntur de Chaptor insula: & ut cienesis decimo dicitur orti sunt a Mirraim , id est a patre Aegiptiorum, erant consanguinei Philistinoria in habitantes prope eos in insulis maris magni. Aliqui putantes le Capadoces & nomen ut ocunque eos iμuat euid tur, Transiteflumen At nou. Dixi in iis de eo libro superiori quod uidelicet diuidat Amorreos a Moabitis. Iolephus dicit quarto libro antiquitatum fluere ex montibus Arabicis de per totam solitudinem labens in Asphaltitem lacum erumpere dc seiungere

Moabitide abamorreoru gete.Hieromino rupese excelsa inter Amorreos & Moabitas Liti acum eo in bello. Melius miscete eum eo, aut

misce cum eo bellum. Incipiam dare pauo o

rem tuum in timorem tuum. Plus significat nomen pachad quod pavorem uertimus, quam lata quod significat absolute timere. Sub omni coelo. Non absolute, sed cum sequoti modificatione, scilicet qui audient auditum

tuum,id est famam eorum quae me authore se

elisi Pavebunt timebunt.Melius uertas. Commovebuntur& languescent seu debilitabutura facie tua seu ante te. Verbis integritu ri aut appositiue uerba integritatis, id est quibus illi integritatem optabam. Sic melius uertas quam pacificis, per uiam,per uiam :pergam l.omnino per uiam: quod statim explicae dicens. Non declinabo ad dexteram,neque ad sinistram. Muns erus uertit. Periter tritum inc

dam sed non tam germane. Tantum transi/bo cum pedibus meis. Exposuimus similem

loquutionem Numeri uigessimo id est non ducam exercitum aut non ad modum exercitus

incedam,sed pedes omnes transibimus deqs dicitur cum reuibus, potest uerti in pedibus: aue prirnia mihi praecio uende , sed istium transitu quo pedibus meis transibo, tratis concedes. acti dicat solum transitum pedum gratis concedes

14쪽

des, aut solum in pedibus meis transibo gratis, uel supplendum erit illud quod additur loco citato Numerorum,scilicet tantum non verbum: pedibus meis transibo,idi est tacens transibo cum pedibus meis nullam cum tuis miscebo

litem. Sicut fecerunt mihi filii Esau.

Numeri uigessimo habetur filios Esau negasse iudaeis transitum per terram suam, hic uero oppositum uidetur Moseli dicere. Midam hee e5ciliant, que,d indelicet a principio non permiserit rex Edom,quando ex Aegipto egressi sunt: postmodum uero timens sibi, concesserit sed mihi uerili milius apparet, quod licet non concesserit per terram suam, concessit tamen per extremitatem terrae suae,ita tamen quod non ibant per terram Esau sed extra eam perviam qerat circa eam: dc ibidem uendebant Edomet illis necessaria: quod enim non transierint per cofines terrae Edom, ita quod uia esset in terra Mdom constat Numeri uigessimo ubi dicitur. Et renuit Edom, permittere Israeli, ut transiret per terminum tuum : quod uero permiserit per terminum extra terram, constat eX principio liuius seeundi capitis:ubi dieitur. Vos triutis per terminum fratrum uestrorum filiorum Esau. Posset nil ulosetius sustineri, quod prius non concesserint etiam per huiusmodi termi. nos coniunctos terrae suae transire: Se postmodum permiserint. Petit ergo Israel stelioni regi

Aemoreorum ut concedat transiitum per eonnisues,eo modo quo concesserant Edomet uendendo sibi necessaria excivitatibus quae prope terminum erant quod ille eoncedere noluit, & i

deo ab eis debellatus est. Et inIuravit Do minus Deus tuus liritum eius, cir robo

rauit cor eius. sist cor hominis suapte natura molle Se facile inutabile sed aliquando durum, cuius duritiam,quae facile in mollitiem uertere

tu Dominus aliquando manu tenet, ne caedae

suadenti uel praecipienti: de hoc est Deum cor uius indurare, id est tenere in duritia ne siis suapte natura ibi et mollescat de mutetur. Disputauimus abunde de sensu huius loquutioni Exodi quarto & decimo, quae loca con sulere licebit, id est manu tenuit illud post uum nolle, quo nolebat eis transitum conis cedere: de per spiritum intelligit fortitudinem, determinationem intellectus: de per cor uoluntatem, aut per spiritum intelligit animam uelii am,quam concepit ad uerius Draelitas: de sorte hqc ultima est melior interpretatio nominis

ibi ritus,tumauerit te hebraicam. Vtest dies

haec , ixi est praesens dies x-M .H dure

coram te Sichon , id est coepi tradere illum in tua potestate: deest hebraismur. Et spoliuini

urbium quar cipimus.Videtur uerbum calat, id est spoliare, a quo selal, id est spoliuiu, contrarias habere signifieationes au tactivam & passivam Mitieet spoliare Se spolium dimittere seu spoliari: & prioris sirnificationis exempla sunt EZechielis uigessimo nono ubi dicitur. Ve salal salaiah,id est. Et spoliabit spolium. Et cap.triget

simo nono.Qelia tu salota id est spoliastigentes multas. Idem capite uigessimo sexto. Et Zachariae secundo. Misit me ad gentes quae hasole Iim,id est spoliauerunt vos. Idem Isaiae decimo dc Ieremiae quinquagessimo. Alterius uero signi fidationis, ilicet eontrariae exempla sunt Riitis secundo. Et etiam colla lulah, id est dimittendo dimittetis ei, de manipulis, unde salal, id est spolium sie dictum est, quod dimittatur Se re

linquatur a uictis. Ab aroer quise es super

extremitatem torrentis Arnon. Hebraicero extremitate est, super labiu m. vocat enim ebraismut uniuscuiusque rei extremitate la bium, quod extremitates de ripae,modum labii habeant. Videtur enim mare aut flumen os, deuorans & absorbens ea quae in ea proiiciun tur: ripa uero habet modum labii huius oris . f

braice ad literam est,ad omnem manum torreritis sed ut diximus in hebraisinorum explicatione , uocati hebraismus manus fluminis uel maris, sinus ipsius iuxta illud Palmi tantessimi teetu Hoe mare magnum & latum manibus: similiter diuerticula terrae iuxta illud Genesis tri gestimo quarto. Negotiamini iactam quae lata est manibus. Hic uero sinus ipsius torrentis ii cat manus in quibus urbes stant sitae,ut fieri Boleti

ni nati ad morum honestatem -- l

notatio.

scit uobis circuisse montem im

Heg reuera sunt hominum ui nempe cirmire de deflectere. In circuitu ait Psalmus inipii ambulandi Domini uero est, uias nostras di rigere, ac rectas facere:& duo hie aduerte, alterum quant pacientia Israelitae tollerarunt molem Seir tanto tempore circuire, non conque rentes, nequepostulantes a Domino ut uiam

recti fiearet: alterum ipsius Dei misericordiani,

15쪽

DEVTERO.

qui eis non petentibus, sed tacentibus uram direxit & ad recta perduxit: quae ideo admonui, ut non fatigeris neque murmures,si te Deus dupturio cat Per uias difficiles. Audi.quemdam. Propter uerba labiorum tuorum,ego custodiui uias du

ras. Vos transtis per terminum fratrumnestrorum: caer timebunt a nobis. Sunt ho

mines qui si aliquem audacem uiderint, non audent illi nocere, neque ullum dicere uerbum: siro uidermi ni eliculossem, audaciores in eum fiunt: non timent laedere neque spoliare: quos M. ; tii. lψςus ite arguit qui docet, non elle metum meas his es ticulosis incutiendum : unde dicit, de cauebitis

uobis ualde ne. tales laedatis. Non dabo M.

bis de terra eorum, usque ad conculcatio nem pedis. Sine poenitentia cait Apostolus

sunt Dona Dei: neque ut homo solet dare de statim auferre, & licet isti indigni essent qui

bus munus datum conseruaretur: non tamen

abstuli e sed conseruat, quo uos docet non retrahere quod semel dederimus: neque eandem re

multis conferre. Cibum ab eis emetis argento. Audiant hic qui exercitum hinc inde ducunt: depopulantes omnia per quae transire co tingit: nihil soluentes, nihil curantes quaerellas: eorum quorum praedantur bona. Non uult dot minus nos transeuntes licui esse iniurios, nihil ui ab aliquo auferre: omnia suo praetio comparare de considera aequitatem , ut aquam quae omnibus gratis dari solet: uelit a suis iusta pecu

ma comparari, si a Dominus benedixit

i bi. Libentir diuites gratis a pauperibus sibi

oblata accipiunt, ni tui dantes, nihil soluentes: quos locus ille merito arguit,docens nihil quod possis recunia emere gratis accipere neque sit auarus ille, cui Dominus copiose. benedixit.

Novit ambulare tuum per desertum qua

draginta annis . non caruisti aliquo. Cono

runtur in tribulationibus' sanditi, quod uidelicet Dominus non uideat,non consideret labores illorum . Obliuisce is iit quidam) inopiae nostrae, & tribulationis nostrae. Et alius quidam. Circa cardines coeli peram billa ,Deque nostra considerat.Vides hic quam perspicaci ocu lo cuncta rimetur: & locum dc tempus consideret, ut non si opus illi ista iactare: Sed mirum ualde est,eum dicerem tui eis demisse. Nihil fati ctis deest,nisi quod non decet eos habere,& si aliquando deesse incipiat,statim Dominus ea suppeditat. Cum vos ait Chris Ius apostolis misi si nepeta,nunquid aliquid defuit uobis Res non-

II. AD MORES.

dent.Nihil. Sine pera incedunt & sne pecunia:& tamen nihil eis defuisse certo affirmant. Quid dubitas modicae fidei Qui te mittit diues est, misericors est, seruum mittat, quomodo ergo necessaria non administrabit' Audi quid apud Isaiam dicat. Populus Sion habitabit in I rusalem, plorando non plorabis miserendo miserebitur tui :ad uocem clamoris tui, cum au

dierit respondebit tibi Filiis Loth dedi Har

haereditatem. Admonui frequenter quid boni parentes ualeant,etiam malis filiis. an. teu habitabant in ea. Optimum agit chronographum Moseli,qui omnia non solum praesentia quae narrare instituerat ostendat: sed uelut scriba doctus in regno coelorum , de illesauro suo profert noua& uetera. Similiter ostendie nobis locus,quomodo populus propter mala qin terra Operatur, praesertim propter uiolentias de illatas proximis iniurias: perdit habitationem

suam, & sedibus suis pellitur. Triginta C octo anni, donec consumeretur generatio.

Expende Dei clementiam. Ad quid putas populum suum ad quadraginta annos in deserto uelut oves facit errare, nisi quia durum illi erat, eos uita tarn breui tempore poliare Licet enim mille mortibus digni essent, indignum t men iudicauit,eos tam breui, dixi uita priuare. Vbi simul aduerte quod malum sit, oculos claudere ad munera, & mirabilia Dei, qui enim claudit oculos ad recepta beneficia, indignum

se reddit recipiendis. Etiam manus Domini fuit contra eos ad perdendi m. Quemad

modum Dominus iuuat pios ad uitam, ita manum apponit ad mortem impiorum : ut constimantur de pereant Audi Dauidem. Nisi Domi nus iuvisset me, proculdubio ad uitam: paulo minus habitasset anima mea in sepulchro.

D. die ista incipium dare pavorem tuum super aciem populorum. Ecce quEm timen

di sunt iusti, quos nos Deus ipse timere ut neque tam tria quam Deus qui cui' eis de in eis

habitat timen us ea Misi nuntios ad Gesbon uerbispicificis usta hie habes quae ad

uertere, res. Primum neminem bello esse sollieitandusi: quem nupsius uerbis pacis eis admonueris, etianis iustani bellaudi causam habeas. Secundo nemisi pacificum transtuna, per publieam uiam, esse negandiunt: modo fidei ut, eat se nihiI mali illa rum . inde. ortam pii rotegem , ut uicini teneantur uiam mihi dari ad praedia mea: si non habeam aliam per quam

intrare

Capite. 3.

16쪽

intrare de exire possim. Est quartum, quod discas a Domino, non uti violentia, quoniam uerbis pacificis illos ad transitum hortatur, neque dedignatur circuire Deus: quia populus aut rex liomst, transitum negat. Quis audiuit unquam talia,quis potens, unquini tanta pacientia usus est Diuertit a recta Deus: quia homo

non permittit ea incedere. Vide Incepi dare coram te Sichori. Aduerte quaeso uerba. Antequam donet & in potestate tua regem tra dat: te oculos habere uult dcyidete pnaecipit: ut antequam beneficium accipias illud uideas, noque sine oculiis transeas quod te Dominus uoluit tam oculate uidere. Dedit eos Domi sanie nos Non uult Dominus iustoriac & seruorum suorum inimicos occidere: sed eos illis tradit occidendos. ut uindicta iacientur: quoniam nouit quoa licet in lux in uindicta gaudeat, magis tamen Letabitur, cum manus suas lauerit in sanguine peccatoris. Destruximus

omnem urbem' uiros mulieres: stediu. menta praedati sumus. Plum facit Dominus

iniquorum subitantiam quam impios ipsos,ut eos mori uelit de opes bonis seruari.

Iiteram annotatio.

Extimus nos: ascendimus uia

Bassan. Continuae Moseli narratione suam:& dicit uertisse se, scilicet a uia qua contendebant adhuc utcui ue uersus orientem,&aquilonem uersus promissam terram: de inter desertum unde ueniebat it sc Iarden, erat terra horuni duorum regum. Erat autem urbs regia,

cuius solunt fertilis .imum fuit de animalia pinstitia reddebat unde Psalmo uigessimo secundo habes.Tauri Bassan, id est pingues circunde lexunt me.Omnem regionemur Iob Verbum

chabal a quo chebet,id est regio, omnia haec he. br is tignificat, scilicet pignerari, mutuare, cor rumpere, subernare nauem,dc dissipate : quod mihi praesentissimum signum es , eos propriam significationern ignorare: ut saeptiis testati su- V. Quantum autem ex coniecturis locorum uibus uerbum ponitur colligi potes : uidetur lignifieare ligare,obligare, de ex consequenti in pignus tradere,quod sit obligare quodam. EZ

chielis decimo octavo. Chabot lo chabal, id ei pignus non pignorauerit, obligando scilicet eu qui pignus tradidit. Aut obligatione non obli

gauerit. Dicitur autem pignus oblieatio, quia obligat eum qui tradidit ad lbluendum. Item Nechemiae primo.Cliabolehabalnu, id est obligando obligauimus nos: aut obligatione obligati lumus tibi. Eil etiam locus apud Zacliaria

capite undecimo, tui hane significationem coli uincere uidetur. Accepi mihi duas uirgas, unaniuoram iocun d. tatem alteram uocaui colligationes: quod nostri dissipantes uertunt: sed quod malis quadret colligationes, ex uerbis interius eodem capite positis constat. Dicitur enim inferius. Et praecidi uirgam meam secundam colligationes , ut disiungere in fraternitatem inter

Iehu tali de Israel. Muni erus dicit item ficare funiculum distributionis: sed non nit; ratione ligationis quia.c ligat. Significatio non est plene

nota: haec tamen communior es , unde lite uertendum puto. Omnem collectionem Argob. Erat entiri multitudo oppidorum , urbiu & pa 'gorum in ea terra quae dicebatur Argob. Et videtur Argob nomen loci proprium: si uero sit appellatiuum a regeb, dubiae significationis est: qu emad inodum rege, quod uidetur riuum aut extremitatem significare: quod ex uerbis Iob capite uigessimo primo apparet, ubi sic habet. Dulcuerunt ei rise,id eli riui torrentis: quod alii uertunt glebae torrentis. Ponitur etiam no men capite trigessimo octauo eiusdem libri, ubi dicitur.Num nosti,dum roboraret terram,in medio centri, uresabim, id et & riui aut glebae coniungerentur, scilicet ipsi terrae Ex quibus non facile percipitur nominis significatio .

Prieter urbes non muratas multas valde. incertu est quid proprie significet paraa, ὶ quo

perati quod nolim uertunt non muratum ted ablque muro,& licet haec significatio multis scripturae loqs quibus nomen ponitur conueniat: est tamen loeus C abachiali tertio, quo haec sig. nificatio nullo modo quadrare uidetur ubi Micitur.Perfodisti baculis eius caput, perarau mi nostri uertunt , urbium eius absque inuro, sed non multum conuenit, neque apparet quid si caput urbium absque muro: neque quomodo

possit baculis periodi. Quare rabbi Dauid non multum tribuens bule significationi, uertit I

co citato Caput exercituum eius. Chaldaeus a

pertas interpretatur, 1 quo Hebraei acceperunt suam significationem : quoniam idem uidetur urbs aperta quod urbs absque muris. Ex hoc loco coniectura esl significare uilllam i sed noti

talis cui certo fidamus Viros mulieres. pasu los. Ignoratur quis proprie significet dictio malab ὶ quo meth m,id est uiri. Aliqui eius Osexum putant mut, quod est mori: cuius sente

17쪽

DEVTERO. III. AD LITER A M.

tiae sui Hieronimus Isaiae quadi agessimo primo,qui uertit mete,id est qui mortui estis ex Israel, quod alii uertunt uiri Israel: sed quod nosit a naut quod est mori constat, quia metam ut est a mut scribitur cum sere sub mem, sed ut est a matali est cum stlieuah, de uiros significare uideriar: ut patet Genesis trigessimo quarto ubi dkit Iaacob. Et ego mete, id est uiri numeri,id est & nos sumus pauci: ct si sit a mut, lignificabit homines quia mortales sunt. Vocaneo

rei uocant Senir. Motis Sirion meminit Psalmus uigessimus octauus dicens. Vox Domini confringens cedros, & confregit Dominus cedros libani .Et saltare faciet eas cilicet cedros, sicut uitulus: Libanum & Simon sicut filium uni comium tibi per Sirion, hunc intelligit monte, scilicet Chernion. Item Psalmo centcssimo triis ressiano secundo Sicut ros Chermon, qui de- scendit in montem Sion. Dicunt autem Choi mographi montem Chermon toto fere anno nivibus operiri, quarum pars dissoluta in silate, necundat campos & vicinos agros. Estque pars montis Libani, qui Libanus terminus est terrae lanctae a parte i eptentriona l6fuitque quodam terrae Eu eorum: quorum terra dicebatur Naspa, ut patet Iehosuis undecimo .

lomoli Sanir aut schnir uocem esse germanica, acchenanaeam quae niuem significat, quem Muώ. . sterus arguit dicens germanos uocare niuem stlineae non schnir: seu la re in uocibus sit magna aut saltem aliqua mutatio, dum a populis

non omnino durersis mutuantur .' quemaumO-

dum nos dicimus homem , castellani hombie,

nos mollie illi muger Omnes ciuitates planitici. Hebraica uox missor, a lassar quod est rectum esse ortum habet, de uidetur rediitudine inportare: sed hebraismus etiam plana recta uocat, quod in planitie nullus sit gibbus. Pollet tameia verti,omnes ciuitates rediitudinis: id est risitae erant in rectauia perquam transiuimiis: melior tamen est prior interpretatio. quonia

nu's p tantum Og rex Bassan remanserat ex reis Aquiis Rephaim. Nonnihil scrupuli δ: dissi

cultatis habet sententia haec : quoniam decimo tertio capite Numerorum dicunt exploratores, se uidisse in teria filios Henach,unde conita liquot fuisse in terra dc non solii in Ost, ut hic habetur. Conciliat haec Caietanus nostet, quod ibi fuerit sernio de gigantibi si in terra Chena quae est ultra lardeo, hic uero de gigantibus citra eum.Secundo dicit exploratores non dicere se uidisse gigantes, sed homines procerie sta tu ,e eis ortum habentes, hie uero de uere gigantibus lueram loqui. Sed iam superiori capite)iximus ex duobus gigantibus, scilicet Hanach ct Rapha ortum habuisse istos clui terram romis, ionis incolebant: qui quidem Raphis abitauit in Gath urbem Philistinorum. Habes enim primo Paralipomenon uigessimo. Isti nati sunt te Rapha in Gath: sed quia ibidem dicitur tunc temporis fuisse Rephaim : dc occisos aleruis Dauidis, d mm quia capite superiori dictum est, Emim reputatos Repliaim,&incoluisse terram Moabitarum uerius puto tantu Og,

remansit e ex gigantibias seu ex Rephaim in illa

terra. ii in Gai remanserunt Sipat, frater etiam Goliath, & alius tertius qui lenos habebat digitosin singula manu ct pede,additur his filiartus secundo Regum uigessimo primo. Fit etiam eorum mentio Genesis decimo quarto, ubi rcussi describun tur,de etiam capite decimo quinto es telio suali duodecimo. Et aduerte quod gantes primum dicti sunt Nephitim, a cadendo quod uidelicet homines eos uidentes, non POL sentante eos subsistere; sed caderent, aut quod in dilutilo omnes ceciderint ut dicitur Genesis sexto,post diluuiu uero vocati sunt Henachim dc Rephaim forte a parentibus prioribus. Posset

tamen dici Rephaim esse commune nomen synificans gigantes,aut homines multarum mensurarum .Est autem lensus literae. Solus Og rex

Bassan remansit, scilicet in terra Moab ex resis uii, Rephaim, id est sigantum: ab illa destru clione quam fecerant pin Lolli seu Moabitae .

Ecce lemis eius lectus ferreus. Dicunt l,

braei eres significare lectum, quod firmant ex his quae dicuntur Psalmo quadragessimo primo. Lachrima mea aris' id est lectum meum lique- faciant. Item Canticorum primo.Arsenu,id est Iectu noster floridus, sed fateor intellectum meum nondum in hac significatione quiescere.

Secundum cubitum uiri. Quemadmodum apud nos duplex est cubitus, ilicet brachii 3c ligna aut ferri, ita arbitror fuisse apud Hebraeos. Vocatur apud nos cubitus brachii: longitudo a cubito ipsius brachii, usque ad extremitatem maioris digiti, extenso brachio cum digitis, de erediderim antiquos huiusmodi cubito mensarasse, sed quia ille in diuersis hominibus est inaequalis menturae,instituriis est cubitus omnino aequalis ex ligno aut metallo, de ille cubitus braelui uocatur cubitus uiri. Aliqui putant cubitu uiri referri ad cubitum eiusdem gigantis, unde Chaldaeus uertit lucaecundum cubitum regis

18쪽

stili et Og: quod authoreomplutensis aeditionis Meplicans Vertit. Isi cubito eiusdem regis, sed prior expositio,huic praeferenda est. Adverte etiam nomen amniati,id est cubitus, ortum sabere ab em quod est mater, unde animali mensuram significat non qualemcunque, sed quae ueluti mater alias minores ueluti filias sub se cotineat. Caput etiam multarum uiarum a qua ueluti a matre aliae strictiores seu semitae oriuntur dicitur em, id est mater: ut patet Ereehielis ui- gessimo primo ubi dicitur. Stetit rex Babel adem , id ell ad matrem uiarum: quod Hieronimus transtulit in bivio Cosulto hic omittimus fabellas iudaeorum de hoc igante , quoniam a re tam seria & uera: longe debent esse fabulae, qs legere animus est, uide Muusterum hie.

Omnem regionem Argob. Posset etiam legi

omnem coniunctionem Argob seu terram con

iunctam. V ue ad terminum Gesuri.

Forte haec est Gesar, ad euius regem fugit Ab- solon postquam occidit Amon fratrem: ut dici tur secundo Sem uelis decimo tertio Vocauit

illas fecundum nomen suum Busan Gau

tiora iubis, id est uillas Iair. si radiae chauuoti uillae est chaiah quod est uiuere, dicentur 'illae a uiuendo, qudd liomines ibi liberius de libetius uiuant. Si uero a Gauali quod est anun clare,non uideo quid allusionis habeat senificatio nominis ad uerbum: nisi quod ibi an nuncietur quae in urbibus dicuntur. que ad torre tem Arnon: medium torrentis: G termi. Junii lue ad LMA. Posset etiam esse sensus,& dedi eis medium torrentisscilicet Amon secundo & torrens erit medius & terminus, usique ad torrentem Iaboch, ut scilicet torrens Arno ellet medi de limesus ii ad Iaboch t deinde uero torrens Iabocli limes esset diuidens regiones.

Et planitiem . Liam. Possiet etiam uerti

pro planitie coniunctionem,id est terram con iunctam ipsi Iarden . Significat enim arabali potius coniunctionem , quim planitiem .

Et terminum a Jlanereth inque ad mare coniunctionis .mare lis Iub ess Oni.

bus Hapica ad orientem. eatur hicChi

neret laςus ille in Evangelio celebratissimus qui dicitur Genesaret, per mare uero salis intelligitur mare mortuum: quod dicitur salis ad discrimen alterius laci, scilicet Genetaret& cuius aquae erant dulces, dicitur uero more hebraico triare, quemadmodum omnis aquarum congre

DE UTERO. III. AD LITERAM.

gatio. Dicit autem Augustinus Eugubin ut Nil meri trigesimo quartoliune lacum Chinne incorrupte apud nos levi & uocari Genes areth cuius sententiam h ic i mprobat Munsterus, asseres iacuis tepore Christi uocatum Ginosar a Chaldaeo interprete. Sed reuera parum aduersus Eugubium probat licet enim tepore Christi Chal-d i uocauerint eunt Ginosar, non mirtam tunc temporis apud hebraeos & chaldaeos uocabulusetissem uulgari corruptum. Non enim dicit Eugubius nomen post Christi tempora deprauatum,sed a sua origine, temporis successu deprauatum. Cuterem hominem in re tantilla modemorem in fratrem, sed nusquὶm bene inter italos Segermanos conuenit.Quod uero sequitur

Sub effusionibus Hapi ah, aliqui ludiit sub effusionibus collis ad orientem: Nomeli etiam essed quod uertunt hic omnes effusionem, ii 5 plene notum est. Nam Hieronimiis aliquando uertit radices ut hie ad radices Pis ali. Haee tamen significatio communior est. Armati

bitis ante fratres uestros. Potest etiam '

ti se arati seu diuisi transibitis, de melius soluti seu expediti transibitis. significatio tame nominis chalus non est plene nota Hebraeis .

Omnes filii robusti Hebraice omnes filii ex

ercitus,id est omnes uiri bellatores. Et oravi

ad Dominum in tempore illo. Dicunt He

braei uerbum uaethhanan quod orare uertimus significare orare pro gratia: seu offensum precibus placare, non meritis niti: dicentes uerbum

deduci achen quod est gratia, sed meo iudicio ,

uerbum non deducitura nomine, sed nomen a uerbo: sed merbo tot tamque uarias hebrsi tribuunt significationes ut homo nesciat inter eas veram ac genuinam deligere. Dicunt enim significare misereri, largiri, rogare,parcer grati ἀ- rem gratam facere ut gratis dare: sed in ter has omnes communiores pu , parcer condonare,& misereri: hie uero uidetur significare, misericordiam uel gratiam petere. Dixi abi de de Grbi significatione Exodi trigessimo tertio.

Coepisti ostendere seruo tuo magnitudine

tua d est quM sit excelsior omnibus diis, α

per manum potentiam intelligit qua Aegipti percussit:& pro quis est Deus melius uertas quis est fortis quoniam ponitur hic nomen ei,

quod a fortitudine dicitur. Transtaui quae . 'soc uideam terram. Onam. Nititur quantum potest sanctus uir,iudaeo gratos Deo reddere, ostendens se summe desiderasse intrare te tam promissam,neque mirum quoniam uole-

19쪽

t rem uidere pro qua tot labores sustinuerat

Quidam uolunt duos montes luc intelligere. s. Norualli & Lebanon propter coniunctionem & sed cum saepius illa ociose ponatur in textu. non mirum quod etiam lue & sit sermo de

solo Libano qui pinguissimus S. fertilissimus erat .Et iratus est Dominiis contra me .

Verbum abar sisnificat proprie transire transgredi & dissimulare: nam qui dissimulat, uide tur transire id quod diisennulat: ac si illud non curastet. Micheae enim septimo habes. Ober. i. transiens super praeuaricatione,seu dissimulans punire praeuaricationem . Unde Hieronimus I rouerbioruin decimo quarto quod aliive ut. Stultus mit haber, id est ira eitur & fidit. uertit transiuit confidit, id est non euratidis, imulat con fidens. Quem loquendi modum nos iustani habemus dicentes.' Pediisso a et Rey ,& ellerasso u portiso.Amoestet soao, que nam fuisse illo 3celle patibia poris ita, ut est petii hoc a rege S ipse transiuit d est dissimulauit, non curauit petitionem meam. Admonui talenq& ipse transiuit me admonitionem , id est dissimulauit de non curauit quare ii ei biimin hit pael etiam significat transire, accipiendo transit re pro dissunulare & non curare. Et quod isti Psalino septuagessimo octauo uertunt. Et inhaereditatem suam hilaber,id est iratus est, tu uerre & haereditatem suam praeterivit, id est nocuravit: ac si ad eum non pertineret. Sie illud Pi almi octuagessimi noni. Hit abarta,id eli distulis si Christum tiau,aut iratus es melius uer tas dissimulasti seu non curasti, quod scilicet sedes eiuς esset in terra,& multa alia passus. Si e Prouerbiorum ulgessimo. sith abero,id est qui

ara citur cum eo, melius uertas, qui transit seu dissimulat cum eo, peccat contra animam sua. Sic&hic uertendum et t. Et transiuit Dominus me, id es dissimulauit mecum seu preces meas,non annuendo eis neque curando eas:hn de s quitur,& non exaudiuit me , & ualde doleo hebraeo, tam facile mutare uerborum lignificationes proprias. Quamprimum enim pruna

fronte,propria non arridet significatio , i fatim aliam cudunt, ac si in eorum arbitrio situm escset significationes uerborum pro suo cerebro immutare. Multum tibi,lei licet docessum est: aut sat iit tibi. Ponitur loquutio in multis scripturae locis, scilicet supra capite secundo huius libri.Multu in uobis eiacui iste montem illum:&Numeri decimo sexto dicit Chorach. Multum est uobis, quod omnis congregatio eli sancta.

III. AD LITER A M. Ascende caput Ff h. sanus uertit ascen

de uerticem collis. Dicunt etiam aliqui Pinfab montem esse accliuem,cuius fastigium diceatur Nebo, quo Mosel, tandem mortuus est.

IN CAPUT. III DEI TERO-

no. ad morum ornamentum annotationes.

cursem nostrum. Sunt homines qui se laedi putant ab aliis , etiam si nihil ab eis mali

ratiantur,ct sic propulsare uolunt mala fi sus picantur, ac si iam ellent sibi illata qui non no cendo aliis, dant poenas ac si nocuissent quem admodum ille Sichon. Docemur etiam coce dere proximis nostri, ea, quibus ips nullo pacto nocent nobis. Multi enim perdiderunt propria, quia negarunt proximis communia que admodum illi reges Aemoreorum . In manu

tua tradam eum ' omnem populii eius: es rerram eius Traditur populus de terra saeptui

in manu hostium, propter peccata regum,que ad modum saluantur omnia haec propter militiam de bonitatem eo . Sidonii hocat cher

Docet hie sanctus Mosel, taquam peritissimus Chronographus,m historiis ea esse clare explicanda quae lectora confusionem facere posui equoniam liniusmodi explicatione, multa alio.

qui obscura: 'oliora fiunt tala turrium a.

modo Hubremanserat ex reliquisgiga

libus. Audis hie quem finem gigantes,qui alios sua potestate de molentia opprimebant habuerint,de quae mala eos sequuta sunt, ut discas nem. nem concutςre, neminemque Opprimere :quoniam summe Deo displicet inolentia. Terra uero horum, humili de miti populo con

cedituro Oculi tui uident omnia quae fecit Dominus Deus. Debent pr lati si bdito,

suos admonere, de magnis Dei operibus de oculos eorum quasi aperire ac corda excitar ut ea aduertant. unde ad spem excitentur .

Transeum quaeso uideam terram M. nam qu e est trans tarden. Considera quae

so huius hominis prudentiam, ac fidelitatem rut enim eos gratos Domino reddat, dc dignos ad maiora recipienda; commendat ualde ter-

20쪽

Iunt, eo die tamenaa ciuibus Possunt satisfieri.

ram praesertim ex desiderio suo ad eam uidenadam, quod summis praecibus apud eum egerit, ad hoc munusconsequendum: neque tamen obtinuerit , quo nos admonet,commendare a

iijs benefitia Dei, potissimum his qua ea ante Oculos habent,neque tamen considerant. Et per

trausiuit dominus me: neque exaudivit.

Quid tu serve Dei aduersus Deum tuum quae-mlus dicis, cur me non exaudit dominus, cum audias hominem Deo ualde notum ae familia reii , pro rancilla re,non fuisse exaudituit, , qua totiens propeccatis populi orantem dominus exaudierit ted aduerte ob quam rem non fue- ait inauditus. Popter uos inquit . lnciti it ta- . pius praelatus iram domini, propter peccata . cimportunitatem lubditorum. Multum tibi,

ne addas ut loquaris ad me amplius de re

hac . At si ille ait Cluistus perseuerauerit pulsans propter importunitatem tamen dabit illi quotquot habuerit necessarios. Permittit domimis homines sibi esse importunos,raro tamen familiares: de aspera ut uidetur ad eos loquitur, non tamen sine consolatione relinquit. Nam i csi Mosel, non concesserit quod postulabat, con cessit tamen id quo poterat consolari neque tamen seruus iactat merita, non sudores ac labores proponiti non conqueritur, quod tam par uam retria domino non assequatur: sed omnia Tert, omnia aequo animo fernae sola terrae promissae uisione contentus moritur.Qua in re aduerte Deum in hac uita non satiare suos: sed ius a longe ostens sdesiderium excitare.

Tenentur superiores eum abhae uita de&dune roborare eos quos sibi sufficiunt: ac docere qua uia eis incedendum sit: de expende quod praecipit roborare quoniam, hoc maxime necessa est nouitio praelato, qui timet uitia arguere, potentes subigere, ac alia quae suae sunt iunctioni,

facere.

IN CAP. IIII. DE UTERO . I VXTA

literam annotationes.

EI nunc Israel, audi Rutula tu .ditia. Repetijt hucusque sanctus Mo-IL AD LITER A M. ' ρ

seli, uiam, de quae illis in uia acciderant, nunc autem incipit legem domini explicare , c prius

inculcauit eis omnia benefitia domini, ut eos promptiores redderet ad legem audiendam ocfaciendam . Habebat etiam populus iam quietem aliquam debellatis duobus regibus Emo reorum: de inceperat iam bene filio Dei terram possidere, de aptior erat ad audiendam legem , ideo dicit de nune . Statuta iudi tia . Dixit sepius nomen choch, id est . st

tutum, significare proprie legem quatenus aris ctat &praefigit terminum homini quem non litet praeterire: achachach quod significat limitare,terminum praefigere ac describere .Proueris biorum octauo bech scho, id est, quando de scribebat circino superficiem uoraginis, id est , limitabat: de iterum ibi. Quando describebat fundamenta ter . Et Ezechielis quarto. Ac ei pe tibi laterem, de pone illulfi coram te uechachola, id est, is describes super illum ciui talem Ierusalem. Item Isaiae. 39. Ecce super ma

nux chacholich, id est i defetipsi te: unde ui

detur proprie significare scribere celando, seu quemadmodum celatores scribunt uel sculis punt: unde choeli uidetur signifieare legem qu tenus sculpta seu scripta tabulis aeraeis: uel quia arctat de limitat homines obligando eos ad sui cullodiam. Sequens uero dictio scilicet nil spath, significat iuditium: adirectione rationis aut ratione executionis seu ut Theologi loquuntur actam iustitiae seu iuditium in a

ctu Vt sciatis , ut uiuatis. Conserebat

legis executio facienu uitam, de alia multa bona: unde dicitur. Quae faciens homo,uiuet in

eis. Non addetis super uerbum quod rago praecipio uobis, non diminuetis .

Depraeceptis non de praeceptorum explicatione sermo est. Non possunt Iehu daei aliquod praecertum addere aut subtrahere a lege domini : possunt tamen legem domini explicare. Iudaei tamen putant hoc qsse addere uel detrahere uerbo seu praeceptis Dei,quando plura uel pauciora quam quatuor capitula in signis Thi pili imponuntur,aut quando plures aut pauciores uiti Ain oris uestimenti affiguntur. Vel quando quinque species adhibentur ramo illi, quem in festo tabernaculoru circu ferui, quu quatuor esse debeant. Docent etiam licere rabbinis tuis, prohibere aliqua,etiam alias lege licita, quae uo B cane