장음표시 사용
21쪽
D E V T E R O. IIII. A D LITER A M. cant selaus lethorah d est , legis sepem quo sci
licet hosti ines arceantur ne perueniant ad legis Distia, ueram transgrelsionem, quod etiam nos dici- ροι diui mus licere principibus ecclesiasticis d. tempo- ratibus : quemadmodum istatuerunt rabbim lini se . non esse cum ethnicis bibendum uinum, ne eo
γε ne e5- mutua compotatione ueniant, ut mutuam a
xisset in ' micitiam contrahant,de connubia iungant. Ads R uerte etiam lite uerbum sarali quod minuςrς hic omnes uertunt: significare potius auferre: dc loco magis quadrare uidetur, quoniam huic ruod est addere, opponitur potius auferre quai minuere. Ex multis etiam scripturae locis probatur, uerbum significare potius auferre quam diminuere terennae. 48. ubi nostri uertunt. Omnis barba teruab, id est, diminuta Hieronymus uertit rata, quod idem est quod ablata. Sie Ecclesia fes tertio. illi non es addendum, dc ex illo non est ligroa, id est, ni nuen dum , inelius reddas & ex illo non est auferendum. Et lob.36. Cum te arali , id est, abstulerit stillas roris, tibi nostri uertunt ab ipsa ueritate coacti. Cum prohibuerit, quod idem est
. quQd auferre . quaestat dominus in Bais bal Pebor . De punitione ibidem facta loquitur, quae Numeri .is.dς scripta est : ubi quid
sit ballat pelior explicuimus. custodite ic Ia
cite. Videtur uerbum custodire, pertinere ad negativa praecepta: ut idem sit quod cauete, facite uero ad affirmativa quae praecipiunt facere: . licet hoc discrimen no temper obieruetur. I 'la
su ut sapientia uestra: cir intelligentia
uestra . Videtur nomen chochmali quod sapientiam uertimus, prosele significare scientiain agendorum , finis de principiorum consi- derationem: tequens uero dictio scilicet bina - tbechem. , quod uertimus intelligentiam, uidetur importare discretionem: unde ab hac radice est ben se ae positio, quae significat inter quai si importet inter unum & aliud discrimen. Contanditur tamen haee in sacris literis disetentia. Eit ergo senius hierae.Haec scilicet praecepta autheae leges, sunt sapientia&intelligentia uestra, id eia, ollendent mani the uos prudentes isc. dii cernentes: quoniam sunt a sapientit simo legi,latore lata, per quas si actiones uestras dirigatis, uidentes uestra opera recta ili cum prudentia facta, commendabunt sapientiam ue
stram. Tantum populus sapiens: . in
telligens. Vel prudens de discernens,scilicet est populus iste, inter omnes nationes utilesiiseri, propter regimen de directionem tuum. Omnes aliae te es aliquid mali admixtum habebant aut saltem permittebant impunitum: non sic autem lex Domini. Et quod sequitur.
Gens magna ist . Intellige in sapientia: Re
putantur enim sapientes magni , apud omnes. Aut melius Gens magna, propter id quod se
quitur. quae est gens magna: cui sint se
propinqui. Quia tamen postea sequitur,Quae est sens masna cui sint statuta: potest prior sensus dene tollerari. Ex duobus autem commendat eorum magnitudinem. Primo ex eo quod Deum habent propinquum inuocationibus suis, quod nulla natio habet scilicet potentissi-'mun .Secundo ex legibus sapientissimis. Scrupulo tamen non caret, quomodo sit uerum eos
Demri caeteris gentibus habere propinquiorem , cum etiam entibus penes se habuerint idola sua, etiam sibi respondentia ad ea quae ipsi ab eis petebant. Ad quod dupliciter respondemus. Prinio quod licet idola gentium reipori si consulentibus darent, non tamen subueni bant omnibus inuocationibus eorum : propter suam impotentiam, is: hoc est quod textus dicat . Sicut Deus noster, in cunctis quibus inu cauerimus eum. Secundo posset ui ei idola sae pius non respondisse considentibus: is: multamen alia illis dixiste, quod Deus tiraelitarum non faciebat. Clamabant enim servi Baal, ane usque ad uel peram illum inuocantes, ut sacrifitium absumeret, neque absumpsit: ut patet secundo regum .i8. δει sint statuta Gilitia iusta. Licet enim aliae nationes haberent statuta 3c iuditia multa ivlla: habebant i men aliquot iniussa intermixta. Soli uero Ie hudaei omnia iusta. Vnde sequitur Sicut omo
nis lex isti. Neforte Obliviscaris eorum
quae uiderunt oculi tui. Quae sint haec st tim explicat dicens. In die qua stetisti coram domino Deo.tuo. Volebat enim eis ad memoriam reuocare terrores tuos habuerat quando primulata e lex: & haecdocere filijs su is et ea no uidetat, Ut deu timeret Mons ardebat ignicusque ad medium coeli. Hebraice habetur usq; ad cor coeli sed ii surpat liebraismus saepius cor P medio,
qa cor sit in medio corporis humani: ut in cormaris.i .in medio seu intra mare . Videbatur eniignis ille, qui dominii praecedebat de circudabat: uim ad coetu pertingere illudi penetrare . Aut
22쪽
sumitur aer pro coelo, usque ad cuius medium:
Ramma illa elevabatur. 0bscuritas nubis caligo. id est, nube, obseura & caligo:
de iii detur Cho seeli lignificare obscuritatem, sed non ni niain , araphel uero intensi simam: hie uero per obleuritatem intelliae, obicii ritatem non nimiam sed qualis elle solet obscuritas nubis: per caliginem uero intensiorem.
De significatione nominis temunali,id est, imato diximus latis Exodi .io. de Levitici ia. Dicunt Hebraei dici de re tam corporea quam incorporea: & meo uiditio significat proprie id quod ni ad alicuius tintili tui metri licet aliquan do dicatur de re ipsa, ut cum hic dicitur. imaginem non uidebatis senius est. Non uidillis aliquam imaginem Deum representante meaeque uidinis rem ipsam quae est Deus ac si dicat, non uidistis rem que eli Deus aeque aliquam eius et 5
est decreta ieu leges super quibus nobiscum paciseebatur. Voc rur enim pactum saepius id su per quod paciscitur: quae sunt deceni decalogi praecepta, de quorum obi mantia praecipue pactum tuit: unde sequitur. Pactium suturi quod faceretis, nempe decem uerba. Et aduerte pactum inter Deum Sc Iudaeos fuisse praecipue dedecem praeceptis seruandis. Et cauete ualde animabus uestris. Hebraice est. Et custoditistis animabus uestris, id est, sub poena priua
tionis vitae militusne in omnis imaginis,
similitudinem masculi uel f itiae. Dictio
hebraica semel, quam imaginem uertimus,non est bene nota hebraeis: admittitur tamen, quia omnibus locis quibus nomen ponitur quadrare uidetur. Ponitur Ezechielis. 8. Et ecce ab aquilone ad portam altaris semel, id est, idolum zeli. Yt.2.l iralipo inenon s. Et posuit sculptile ha-ze met,id eit, idoli: unde hic etiam uerti pollet, similitudinem omnis idoli. Et quod sequitur. Similitudinem inalculi: dictio labia it ab analiquod eit aedificare ortum habe: unde significat aedifitium seu quid aedificatum & imagine quatenusest quoddam aedifitiumrande pro similitudine uertere licebit di filium masculi uel Deminet,&sic in sequentibus pro similitudme iumenti, auis . repentis, uerteia poteris diiiiiii.
Similitudiuem omnis repentis. Est hie non
parua coniectura, quod nomen romes significet rem quet repi t seu reptile, quia condiuiditur animali leu iumento quod eis in terra: de cuius
AD LITER A M. id significati sie dubitauimus Genesis primo. Qui est iu a qui ub terra. Non uidentur esse pic
sces sub terra, sed bene sub aquis, unde sensus est sub aquis tu aqui; sunt sub terra , quoniam sub omni terra sunt aqv iuxta illud Pi almi. Quia
ipse . per maria tundata it eam' uidelicet terram. 0mnem militiam curis . Genesis primo admonui, quare stellae deas tradicantur exercitus, Propter multitudinem uidelicet & ordinem au modum exercitus: & quia eis dominus ueluti reges tuis auxiliaribus copijs inimicos debellat. Et erres . in cur ues te eis. Verbum.
nadach non significat proprie errare, sed eijdere uel deij cere, unde infra capite.so. habes. Si fuerit nida charaa,id eli, eiectio uel proiectio tua seu expillsio utque ad ultimum terrae. Et capite. ar. Non uidebis pecus fratris tui nidachim, id- est,eiectos uel pulsos. idem Nechemiae primo. Si fuerit nidaehachem, id et , eiecto uel prole -ctio uestra. Et Muniterus hic uertit. Et impulsus adores quare hie uertendum germanius puto. Et deijcias uel pro j ias te: Sc in curves te eis:& potest deiectio referri ad hominis dignitate, incuruatio uero ad corpus ut sit sensus: es deiectus scilicet ab humana dignitate seu immemor human e dignitatis , in curetes te: sed melius utrunque ad corpus pertinere puto. Aliqui uero
intelligunt de impulsus scilicet a malo genio seu homine: neque di plicet interpretatio. suas
diuisit dominus Deus tuus omuibus pο pulis, sub omni caelo. Vt scilicet unaquae
que portio gentium & terrarum haberet suam portionem : sicut omnis reaio habet suam ira tem lucis solis, Sc lunae ae stellarurn . si iniliter unaquaeque pars laam partem influentiarum , acii di at: quorum i nisterium distribuit &diqilit dominus Deus, cunctis gentibus. De io-le enim , t luna in Pialino liabes: quod in omnem &rram exurat cursus seu linea eorum. Posia set etiam per lianc diuisionem intelligi succeiasio ministeriorum luminarium, quemadmodum Genetis primo legimus Deum Deille solein in dominium diei, limam ueco & stellas in dominium noctis, ut sit sensus, quoru in ministerium & munus Deus diu: sit omnibus popu-puli sis quoniam omnes gauden t success. e luminarium diei& noctis. Eugubius hane distributionem intelligit, quod quiadam si iit side raunicuique regioni propria, quae in a iis nunquam apparent. Verbum chalach quod di uidere uertimus, dicant heb ἰ A n ri :i gnificare etiam lenire, ad quam signis tib B a iieiu
23쪽
nem probandam citant multos scriptur locos. Primum illud Pitanii. sue. Chalecu, id es , lenierunt prie butiris os suum. Illud etii quinti Pial mi laeti cilichun d est eniticabunt linguam sua
item illudGenesis. n. Et ego chalach.1.leniti Iue Prouerbiorum .r6. Et os chalach i .lene. secili per lene molle intelligi ii non bene dicunt, dicitur enim de laoide primo Semuelis.i .ubi ba betur. Et elegit tibi quinque challuche.i lenes lapides ubi si per lenes molles intelligas,natura la. pidis quae dura est repugnare uidetur sed reue- . ia saniscat post diuiciere,id quod nos vocamus lito seu aequale , quod manibus tractatum in habet ubi mamini laedas,aut ubi manus ex asperetur. Habet tamen lene esse,allusionem ad diuidete quod est principale significatum: quo-Q niam tanta facile diuidumur. Eduxit uos e
d -- fornaeem ferream: quoniam ibi Israelitae dς qui iiiiiiii cum lateribita quos decoquebant ui debantur,aut quia tam contracti erant, sicut lateres in fornace . Dictio chur quam fornacem itertiit ius, significat proprie locum ubi aliquod altiliciatu decoquitur aut fabricatur, ut est sornaxfibrorum. Posset eluam per fornacem intelligi amissio,iuxta illud Isaiae. S .Elegi te bechur, id est,in fornace afflictidis aut paupertatis.Propter uerba uestra. Quibus cum domino iurgati estis ad aqua, c5tradictionis ut dictum est
Numeri. ro. ubi dicit iratus populum iurgatum
cum Moseli. quae praecepit tibi dominus
Deus ilius. Prohibendo scilicet aut praecepit ut faceres. Dominus Deus tuus ignis con .saniens est. Id est, dum irascitur,incendit de coburat ueluti ignis, ut crebro ipsi experti fuerant Aut dicitur ignis comburens, quoniam igne circundatus apparuit, cum legem dedit. vel 3.qicitur ignis comburens, quia zelat seu zelotes est: ut secunda sententia sit prioris explicatio.Forothaemulator. Sie in hebraeo est,& uerbum chana significat hebraeis inuidere aemulari de zelare. Numeri .as. Pro eo quod chine,id est,relatus est pro Deo suo,id est,inuidit gloriam Dei tui, alteri dari. Et habitaueritis in terra Verbu las-fam non significat habitare sed dormire de ueterascere,&loco magis quadrat si uertas cum ueteres fueritisin terra, id est, diu in ea habitaueritis. Quod uero domu re signincet constat Ecclesi sies. s. ubi dicitur. Saturitas diuitis non sinit illuni lissoni ita est, lorinire quod uero ueterasce
II. AD LITER A M. re constat Levitici .r6.ubi de uerbi senificatione abunde disputauinius. Contestari feci co tra uos hodie,coetum terram. Id est, te
stes uoco.Solebant prophetae in testes adducere coelum de terram, quod uidelicet populum ad monuerint, quoniam diu durant: & Deo loquuntur ueluti homines hominibusd.Vocabat etiam aliquando tumulos lapidum ae statuas, quas ad hoc erigebant: ut ex multis scripturae locis eonstat. Consumendo consumemini. si e melius uertas quam disperdendo disperdemini, Hut multi uertunt. N emanebitis pauci numero . Hebraice,uiri numeri, id est, qui facile ni merari possitis, & est hebraismus, ut diximus in principio operis. Neque comedunt nequ er pirant. Consulto non uertimus cum alijs,
neque odorantur: quouiam uerbum rauach aspirare de respirare significat, unde ruach,id est,lpiritus: δc est sensus, neque respirant,id est, ii que uiuunt, quoniam uita in aspiratione .la re spiratione consistit: cum sit flatus Dei Si quae
sieris eum toto corde tuo tota anima
tua. Id ςst,tota uoluntate ac desiderio aut toto
intellectu de uoluntate. Reversu ueris ad eum G parueris uoci eius. Non sat est redi
re toto corde de tota anima: sed opus est praeceptis eius parere: quoniam non sufficit bonus
affectus ad bonum: sed etiam opus est ut affectum bonum opere compleas. Et inuenerint
te omnia i Ita in nouissimis diebus. Pol se,
etiam interpretari,in posteris diebus: quo iam haec successu temporis impleta sunt, de iisque in hodiernum diem implentur, quemadmodum
dia inius dehijs quae sanctus Iaacob praedixit filijs Genesis. p. Non derelinquetie.Verbum raphali quod hic ponitur . signiscat proprie re-
nussum est: unde uerti posset: non erit tecum remissiis: aut non remisse tecu in aget: non disii
mulabit liberare . die quo creauit Deus hominem super terra. Possiet etia uerti, a die
qua diuisit quoniam uerbum bara utrunque significat ut diximus Genesis primo, de loco non est aliena haec MIerpretatio: quoniam pro*pit inquirere a fine usque ad finem eueli: ac si dica ab hominibus diuisis a fine usque ad fine coeli: N per finem coeli intelligit fine hemisperij unius,&sensus est, a loco ubi coetu nobisfiniri uidetur una parte, usq; ad finem hemisper j quo uidetur
24쪽
videtur ex altera terminari: dc forte uocat ortu solis unam extremitatem,sc occasum ipsius alis teram,iuxta illud Psalmi. A solis ortu usque ad
occasum laudabile nomen domini. ῖ Tunquid
audiuit populus uocem Dei loquentis in
Intelli e uocem ueri Dei,quoniam idola etiam suis cultoribus responsa dabant, sed non de caelo cum illi, argumetis deitatis tonitruis scilicet fulgure ac iun e,& alijs quae tu ne audiet antur a populo .Aut si audiuit populus aliquis citra uitae discrimen, uocem ueri Dei eo modo loquentis,quo tibi locutus est unde seqtur.Et uixit. Vulgatus uertit quemadmodum abdisti tu, &uidisti sed uero simili mu eii ut dicit. Eugubius non uertisse Hieronymum dc uidisti: sed de uixisti Hebraice liabetur.Et uixit Nunquid teti tauit Deus id est,nuquid deorum aliquis uoluit experiri,ut populum se coletem ex alio populo eriperet, & liberaret In tentationibus ,
quibus. s. tentabatur an ellet Deus,quemadmo
dum magis tuis,Paroli expatus est. In signiser portentis. Dicit rabbi David in duobus differre ot . i. signum a inopliet quod est portentum,quod ot significat qualecunque signu, mophel uero signum datum alicui ad credendum. Secundo mophetesse semper signum futuri, no aute ot: sed aliquando futuri, cepius uero praeteriti uel praesentis. Et in bello. Vocat bellum cladem illam quam fe it in AEgyptios ad mare rubrum. Datum est tibi ut uideres:
ut scires quod dominus est Deus. Hebraice
ad literam est. Tu factus es uidere, ut scires quoniam Ieho uali ipse est Deus id est, quod Ieho-uali qui est Deus tuus fit uerus Deus do unicus: unde melius priori loco uertas Deus cnam dominus,ut sit sensus.Vt scires quod Deus ipse. fit Deus uerus dc umis.' erudiret te. Scilicet lege sua, quam suo ore benedictissimo proferebat Posset etiam uerti, ut castigaret te. t terrOH-b suis. Eduxit te antest. Nonne arca domini praecedebat castra NC semper, sed erat in medio castrorum de aliquando praecedebat,aut sensus est. Eduxit te ante se. i.in conspectu suo,quoniam licet aliquando praecederet eostamen lemper alpiciebat .Hebraei dicunt Deum. Iudaeos ante se eduxisse quemadmodum pater filium, ut in eum oculosiugiter dirigeret. Vel 3.quia in exitu ex AEgypto dominus qui antea castra pnaec debat,retro se posuit, ut eostuereturab hostibus
i I i. AD TE RAM. ii' eos ante se habebat S in hodie, est redire
facies ad cor tuunt Scilicet omnia haec mirabilia de beneficia: ideo facta ut scias,neque in cuilo ne i qe in terra esse alium Deum . Et haec est causa quare nullam imaginem fieri uoluit eorum quaerunt in coelo uel in ictra ut cognoscirent eum esse omniuna illorum Deum. Issa est lex id est , istae quae sequuntur sunt leges quas posuit Mosel, coram filijs Israςl scilicet legendo.
e iuditis. Explicuimus horum nominum discrimen in ultimo canonu eorum,quos liuic operi praefixisus,quem locum consulere licebit. Vocantur enim testimonia,quia testabantur paetum inter populum & Deum, & testes limus pacti erant: statura a limitatione seu coarctatio ne qua iudaeos coarctabant, aut quia scripta seusculta disito Dei, iuditia quia lux in controuersijs Je iudi iij, dirisebantur: leges ueto ab M plorando Sc cogitando quod in eis die ac nocte meditandum illis esisti: praecepta quoniam a legislatore praecepta sunt fieri. Ere Oire beth Fe rhor. Id est, loci in quo erat illud idolum Pelio de quo Numeri .is. V que ad montem Sion tui est hermon. Hoe est tertium nomen i rotis Claermon, neque est mons lle, in quo sita est Ierusalem: quoniam iste scribitur cum Dri- Dupli Mama Sin, alter uero cum priori side, de per liocis inori intelliges illud Psalmi. Sicutros Chermon qui rem Sion descendit in monte Sion isto scilicet de quo hie 4M
IN CAP. IIII. DEVT ERO . AD MO
tia ut claris . Quiuatis. Pulchre insignis doctor, simul docet promissiones: & quaest uia ad eas eonsequendas. Audire enim statuta de iuditia Dei do facere ea, est uia recta ad promissiones uitae de haereditatis: de conside ra quam sapienter legibus promissiones adiungit, quoniam optime nouit nos nihil sine mera cede uelle facere. Neque abique oculis tran aseas, quod non dicit. Quam dominus Deus patrunm uestrorum dabit uobis, sed dat uobis quoma cognouit,nos nodiu praemium laboruB ι nostioruin
25쪽
DE UT ER O. II nostrorum expectare.JG addetis super uerbum quod ego praecipi nobis neque affe
retis. Arbitrantur Lutherani, se ex hoc loco colligere praelatos non posse instituere ceremonias ac ritus colendi Deum : quod est destruere omnem politiam hinnati a. Iam enim ad inon ut in Genesi Capite quarto sanctum uirum Habet Deum sacrifici js adipum coluissie: de unque illius oblationem acceptase, sed ubi quaeso praeceptus illi fuit ritus ille colendi Delim sic Helias in monte sacrifitia obtulit cum tamen illud prohibitum,ne dicam praeceptum legamus.Vellem tamen hic cautos est e praelatos,ne praecepta in immensum multiplicent. Cum enim mille condiderint praecepta, duo milia ex comunicationum fulminauerint, securi in utraque dormiunt aurem, S miseris subditis laqueos qui bus irretiantur apponunt: cum tamen ipsi omnino liberi esse uelint, ct quod est deterius pluris sirorum praeceptorum quam Dei, uiolationem 1 ciunt. Et considera quam pulchram textus rationem afferat, non multiplicandi praece-sa neque addenda ad legem : ut custodiatis inuit praecepta domini Dei uestri. Si praecepta in inaniensu in muthlicantur,seruare ea nequeut homines, si uero pauca , facile seruatur, ut ergo ea seruetis,nolo adea addatisaut minuatijs. ienim addunt instinicientiae Deum arguunt, dc qui minuunt superfluum, eum aut nimiusvis
se osteniunt. Oculi uestri nutent quae fecit
dominiis in Balbal Pehor. Oportet legislatores aut legis doctorem: amorem Sc timorem subditis proponere,ut qui leges amore ipsorum aut legislatoris non custodiunt, timore corripi
antur. Is asunt sapientia uestra, inte, ligentis, in oculis omnium populorum.
Unusquisque ex operibus suis commendatur aut arguitur,opera autem ex directione seu regula pendent, quae si bona sit de sapiens,lapiens qui ea dirigitur iudicatur, si autem curua, talis iudicatur qui eam seo uitur. Unde antiqui, populum ex legibus iudicabant. Quare sanctusDauid hoc benefitium considerans aiebat. Non fecit taliteromni nationi, de iuditia sua non ma
nifestauit eis. quae est gens magna cui uti, propinqui, scut dominus Deus noster in omnibus his quibus inuocaueri o
rnus eum' Maxima Delicitas populi, de hominis, Deum habere propinquum obsecrationi bus suis. Multae sunt miseriae de tribulames no
frae, quae nos facile deij cerent ,nis Deum prope nos haberemus,sedla unquid Iehudaei, propinguiorem sibi Deum quam Christiani habebat
lieum ad manum loquentem habebant, hos taciturnum do quasi mutum, sed hoc nobis est ad cumulum misericordiae. Postquam enim nobis ti familiaris esse uoluit: si nobis loqueretur uidens nos tam imperfectos, quid putas nobis dicere possiet, nis peccata nostra Pie ergo ualde
nobiscum moratur, de conuersatur, neque ta men loquitur,ut nostris Irniserijs i uccurrat, neque tamen statim arguat sed dissimulet. Cauene obliviscaris eorum quae uiderunt o Moli tui. Nihil est quod magis hominem in iustitia conseruet, quam timor domini, ideo homo ut iustus esse uul de non impingere in lepem, ebet saepius ea quae terrorem incutiunt ad memoriam reuocare. 7 Pon uidistis omnem imagii rem Sed quare domine Deus, noluisti imaginem aut similitudinem tui habere in terris Primo quia spiritus purus est, neque potest aliqua figura uel imagine primi. Secundo quia ex hoc ostendit suam incompraeliens bilitatem quae nullis terminis lineis aut figuris compraehendi potest. Quarto ne eum alijsdijs quibus idola fingebant similem reputarent. Quinto ea homo non erat capax uisonis diuinae. Sexto ureum arbitraremur maius omni eo quod postemus excogitare. Neq; hic de deo loqmur post carnis assumptione quando iam figurari de imagine exprimi potest. 'deforte eleues oculos ,
tuos ad coelum, uideas Iolem e r tuis
nam r. incurves te eis. Benedictus tu domine Deus noster qui ostendisti, omnia haec nobis est e ministra ne misere ex eorum pulchritudine decreti, nobis praelata esse putaremus: dc eis diuinos honores exhiberemus Eduxit nos
exfornace ferrea, ex a Dpto.Voluit dῖ
minus Iehudaeos nouos homines facere, ideo in fornacem ferream AEgypti conclusit ac immisit: sed ipsi adhuc terrena sapiunt, dc non quκ- Dei sunt. Vtinam domine Deus me dignareris in fornacem mittere , ut inde me nouum G traheres hominem: qui te amplius non offendoret. Ego moriar in terra ista. . Graue est sanctis non mori in terra sua, neque sepeliri caluis,ut patet de Iaacob de Ioseph. DiisDeustu
tis igniscopumes e. No solii igne in sua potesta
26쪽
te habet quo possit transgressores legis suae consumeta sed etiam ipse ignis consultiens est ideo maxime timendus. Seruietis ibi dijs Pericu losum ualde eli ibi habitare, ubi habeas exempla peccandi praeter timidola. Audi quid dicat sanctiis Dauid Maledicti sunt coram domino,
qui expulerunt me hodie,ne habitem in haere ςitate domini dicendo . Vade servi dijs alienis: arbitrans uix posse hominem in terra idolorum
liabitare,sine eorum cultura. quaeres inde do
minum Deum tuum . inuentes ut toto corde quae eris eum. Non patitur dominus
a seruis luis se elongari,sed eum inueniunt ubicunque sunt auxiliatorem : modo eum ibi toto corde quaerant,quod tu maxime aduerte. Multis enim Deus inuocabus non ades , quia non toto corde exquirunt eum: ideo apud Ioelem d cit conuertini ini ad me in toto corde uestro
Habes etiam hie qualiter tibi sit ad dominii redeundu scilicet audi edo seu parendo uerbo eius
ct implendo praecepta eius. Datum est tibi ut uideres Magnum quid dominus exhibet illis
quibus terrores suos ostendit: quoniam de caetero timent peccare dc Deum offendere. Custo
distituta . pr.ecepta eius: ut benesit ti
bi c siliis tuis. Quemadmodum legum negligentia de transgressio patrum , filijs maxune: nocetrita obedieta a & cultodia legum, maxime
illis prodest.& irauit Moses tres urbes refigit omnis diuisio ac rerum distributio, qua
potueris in uita tua facere fae, ne poli mortem tuam,non tam bene fiat aut inde lites ut heri sol nter haeredes tuos oriantur. Et expen ξ qua bonum selegerit Mosel, tempus ad docendam legem,quando scilicet ccuperant iam possidere
terram,non posξ possessionem,quoniam desiderio consequedi reliqua promista, auidiores erat ad legem audiendam ct implendam.
A VI Urael statuta es iuditia quae
I x ego loquor tu auribus tuis. Huc usque
nninus Moseli repet ijt gesta in uia: & propo fuit quaedam quae eos redderet promptiores adi audiendas leges,scilicet minas & terrores & alia ouae acciderant,dum primum lex promulgare-
AD LITER A M. Irtur. Hic iam magis particulariter: eam a princi
pio repetit. cum patribus nostris pepigit dominus pastum istud ed nobiscum
qui humus bic hodie uiuentes Disiculta
tem habere uidetur sententia haec: luoniam pa-dtimi pepigit dominus cum Abraham de cum illis qui ex AEgypto egressi sunt: quomodo ergo dicit hic quod non cum patribussed cum eis Varie nodus iste a nostris ditsoluitur. Aliqui dicunt intelligendum este non cum patribus nostris,id est,non per patres nostros dominus pepigit nobiscum turdus, ut solet fieri sed nobilea' uoniam multi tunc uiuebant eX eis, qui uerba domini audierunt in monte Choreb. Abj uero sui tetit adverbium tantum, ut sit sensus. Non tantum cum,patribus noliris pepigit dominus studiis citius sinule habetur Genesis fr. Non uocabitur nonae tuum Iaacob scilicet tantum sed etiam Israel.Tertio. Non cum patribus noliris qui scilicet mortui sunt, percussit dominus pactum hoc scilicet propter te,sed propter nos: de nobiscum qui sumus hodie uiuente, . Alij hoc ad patres priores referunt scilicet Abraham ita aclide Iaacob cuin quibus ut dicunt dominus pepigit dii, fidei & misericordiae sed non legis: quod falliam est ut patet Genesis. 37. Cum enim ibi dicit. Erigam pastum meum, de lege danda,ilitelligedum uidetur. Vt autem nos aliquid lucis loco afferamus aduertenduin est heh. aicum textum non habere luc praepositionem het,quet significat in ,aut cum,sed est adverbium seu coniunctio Et de textus sic ad literam habet. Non& patres nostri perculsit dominus foedus hoc, quoniam nobiscum, nos ipsi hic hodie omnes nos uiuentes sed quia litera haec non uidetur intelligibilis ideo interpretes ea priori modo red diint. Pollet tamen litera hebraica haec isto mo-
do non inepte reddi. Non scilicet sunt uel ex aepatres nostri,cum 'uibus Deus foedus hoc per- pyrit iacussit:quoniam nobiscum etiam percussit: nos . ipsi sumus hic hodie omnes nos uiuentes.scum quibus etiam perculsit qui tensus nullum seruishulum habet,ac si dicat.Licet patres nostri non sint nunc, cum quibus aut quibus Deus foedus hoc perculsit parui hoc refert, quoniam etiam nobiscum percussit, qui ipsi hic hodie uiuentes sumus: unde sequitur. Facie ad faciem loquutus est dominus uobiselim. Ut autem scias quomodo Deus pactum cu patribus pepigerit,eum primis tu etiam cum his qui de Egypto exierat aduerte inter Deum & Abrabam ut habetur
Gene.17. inceptu pastu 'uod cipse haberet ea PDeo in ppetuo,is: similiter sente eius,de id custodiret pactu ei': qd meo ruditio ad lege refere
27쪽
dum est licet reserri etiam possit ad circuncisonem: sed quod sit de lege intelligendum colligi
uidetur ex uerbis domini adisaacli Genesis. z6. dicentis. Confirmabo iuramentum quod iuraui Abraham patri tuo. Multiplicabo semen tuum sicut stellas caditis: dabo semini tuo omnes terras istas: eo quod audierit Abraham uoce mea& custodierit custodiam meam praecepta mea statuta mea & leges meas. Quod uero pactu in tunc non plene fuerit statutum constat, quia Genesis. I .non dicit. Erigo pactum meum inter me & te, sed erigam seu stare faciam: unde uidetur quia pactum erat non solum cum Abra ham sed cu semine eius: dc expectandum este seminis consensum , quem dominus a populo eπ
itus petitur & datur, & pactum celebratur. Signum uero huius pacti fuit circuncisio que erat protestatio, auod omnes essent servi Dei seu haberent perpetuo Deum pro Deo suo: unde pactum ex parte Dei coimebat omnia haec. Quod scilicet Deus esset perpetuo Deusillorum. Secudo quod eos pro suo peculiari populo haberet, ut constat Exodi .i9 Tertio quod esset eos multiplicaturus sicut stellas coeli. Quarto quod daturus illis esset terras Chenanaeorum. Signum uero pacti ut diximus fuit circuncisio praeci Pue multiplicandi seminis,unde in menstro seminario ponebatur Ahraham uero & semen obligabantur habere Deum semper pro Deo suo, deseruare omnes leges Oas ipse praeceperat seu p- cepisset.Vnde si ad primos patres referas uerba illa. Non cum patribus nostris pepigit dominus pactum hoc, uerum est, quoniam ut dixi cum
Abraham non plene pepigit pactum de lege seruanda licet ceperit,sed cum his qui de AEgypto exierant: ut conllat Exodi . . neque mini di-iplicet sensus iste immo germanus uidetur si sto secundo modo literam interpreteris.
si m 4 Facie ad faciem loquutus est asminus uo
ei tali biscum in monte. Constat ex hoc loco aper te, non significari per hanc locutionem loqui aperte ita quod colloquentes se mutuo uideant: cum constet populum neque aliquem ex eo faciem domini uidisse. Capite enim superiori dixit Moseli populin, eum non uidisse aliquam imaginati et similitudinem Dei:qua eos modum ipsum colere posset.Vnde etiam cu de Moseli&laacob & alijs dicitur loquutos fuisse cuDeo faciead faciem, intelligendum est familiariter,& non quod re uera facie ad faciem loquerentur, ita quod mutuo se uiderent,citra uisionem tamen,re uera facie ad faciem loquebatur
Moseli cum Deo sicut qui in tenebris familiariis
ter colloquuntur, quare eonstat hebraismum esse, qui aliter post et interpretari scilicet no per interpositam personam uosis loquutua est.
Ego O inter dominum es nos. Melius uer
tas. Ego stans pro ego stabam, quoniam intermedius erat inter Deu & populum .Et non
scendistis in montem. Putarem poni nonascendistis in montem pro non accessiis ad monten ,licet uerum etiam sit eos non ascendisse in montem .Et quod sequitur. Dicendo. Conscissa
est scistentia & deest quod scriptum est Exodi.
2o.Loquere tu nobis & audiemus, non loqua tur nobis Deus ne forte moriamur: Ic memen
to ex hoc loco supplere, quae alijs locis desiderantur.Hebraei tamen dicunt referendii esse ad praecedentem uersum ubi dicitur. Facie ad faciem loquutus est dominus uobiscum , in monte e medio ignis scilicet dicendo: quo in loco appo- nendum erat uerbum dicendo, sed prior interpretatio germanior est, quoniam ut in regulis admonuimus, multa plerunque in sacris literis
de sunt, aliaque redundant. De domo seruo. rum. Id est, de domibus AEgyptiorum in quibus eras seruus, aut de domo in qua. cum alijsseruis manebas.Omnia haec exposivimusExodi. 2o.que locum contulere licebit i hic alicubi haeseris .Et omnia haee ueluti priambula sunt ad le
gem. Non erit tibi Deus aliorum aut alienorum , sinperfaciem meam.Hoc est prima
decalogi praeceptum. Et miror cur nostri Episcopi in primis rudimentis fidei & Christiana puerorum institutione coistituant primum praeceptum diligere Deum super omnia, quod ut Paulus dicit potius est omnium praeceptorum finis . quam praeceptum in se. Arbitror au' 'eos deceptos ex uerbis Christi apud Mathaeum, respondentis legi, doctori inquirenti quod esset maximum legis mandatum, eui cum Christus respondisset. Diliges dominum Deum tuu adiunxit.Hoc est maximum , c primum, sed ibi primum pro praecipuo ponitur, quoniam lios es quod legis doctor petebat. Potest autem duplex eise sensus huius praecepti .Primus est. Non erit tibi Deus alius super faciem mea,id est, praeter me & iste est communior di meo iuditio germanior quod ex multis esistat. Primum ex ipsa domini explicatione , qui Exodi . . Postquam proposuerat boc praeceptu, post pauca illi id explicans dicit . Non faciatis mecum Deos amenteos: dc Deos aureos non facietis uobis: ubi declarare uidetur quid si dictu cora me, quod uiudelicet sit idem quod mecum. Secundo ex hii
28쪽
quae sequuntur. Sequitur enim. Non facies tibi sculptile: quod uidetur esse nolefacere alium Deum, unde non puto eise nouum praeceptu non facere sculptile,sed prioris explicationem ae si dicat. Non erui tibi aij alij quales sunt lculpti de quales gelites habent scilicet imagnes seu similitudines animalium uolucrum quadrupedum serpetitum & astrorunt. Secundus sensus est. Non erit tibi Deus alienorum .i.quos aliae gentes ab Israel colunt,quales sunt factiiij. Locutio etiam laxe potest per pluralem numerum efferri scilicet. Non erunt tibi j Dij alioruseu alienorum scilicet gentilium: super faciem meam,id est,praeter me aut praeter praesentiam mea seu mecu. Permittebant enim alii dij teriualios Deos secum coli,non autem Deus quino ferebat aliorum deorum praesentiam neque cultum .Posset etiam interpretari, id quod dicitur coram me seu super faciem meam,id est, me uidente seu inspestante sed prima expositio ut diximus ina is complectitur literam. Quod autesequitur. Non facies tibi sculptile explicatio uidetur ut diximus prioris prςcepti scilicet. Non
erunt tibi alij dij : quales sunt sculptae imagines astrorum animalium dc piscium. Et quae in aquissubter terram. L quae aquae sunt subter
terra quia terra in omni loeo subse aquam habet. Aut eoru animaliu quae sub terra sunt, quoniam ut Isaias dieit capite. r. Coluerunt gentes
imagines talparum dc uespertilionu. 7 hu in
curvabis te eis: ctar non feruies eis. Hoc est
meo iuditio secundum praeceptum : quoniam aliud,est alium habere Deum,aliud exhibere ei diurnum cultum. Posset enim Dis aliqua ima- tinem liabere quae sibi aliquid repraesentaret, quemadmodum iu sancto sanctorum erat Cherubini: non tame ad cultum praesertim diuinu, quemadmodum Christiani habet imagines sanctorum,non ut illis exhibeant licinores diuinos sed ut tibi repraesentent sanctoruni gestaque secerunt, aut quae passi sunt prόpter Deli. Et itembum sachali no significat proprie deijcere se,sed incuruare. Adverte autem liomitieui, dupliciter colere Deum suum quicunque ille sit: siueuerus siue falsiis iit Uno modo geniculatido dethciendo se ut aliquam eorporalem reuerentia exhibendo. Alio modo seruiendo administrando obedi edo, querendo ea quae ad cultum sunt necessaria aut utilia: sicut sacrificare,ornamenta uerere ad altaria, aut idolum ipsum decoran-o : Sc propter haec ministeria quae solent dij, exhiberi,additur in litera de non seruies eis: ita
quod duo prohibentur scilicet geniculatio deI. AD LITER A M.
quaecunque reuerentia siue sit incuruatio siue alia: dc alia ministeria qualia sunt sacrifitia oblationes ornamenta de omnia alia quibus homo seruit Deo suo de ut iunico uerbo rem absolua, prohibetur omnis reuerentia, dc omne ministerium seu serimus obediendo praeceptis ipsius. Si quis tamen uelit tenere secundum praeceptu esse non facere sibi se ulptile ut tenuimus. Exodi uigesimo nono non errabit. quoniam ego
Dominus Deus tuus fortis emulator.
Ratio quare ohibeo te habere alios deos &colere eos,eit: quia sum Deus tuus qui non fero consortium alterius Dei, neque solum emitior honore meum de doleo alteri exhiberi, sed sum fortis ad huiusmodi excessus uindicandos. Sunt enim multi Zelantes Jc aemulantes honorem suum: sed uires non habent ad propulsandam illatam iniuriam: non sum talis ait Dominus, sed sum fortis aemulato qui iniuriam optime possum uindicare: unde secinitur plaus
iniquitatem patrum in sillas, in tertior
quartos: odio habentes me. Verbum
i chad non tam Iroprie uisitare quam recorisari de numerare significat Similiter dictio aon non solum iniquitatem sed poenam iniquitatis significat: ut in quodam canone probauimus, quare posset locus hie efferri alio modo,isto uel licet. Memoras poenam iniquitatis patrum in filios, super tertios od super quartos, id est super
tertiam de quartam generationem,iit uulgatus expressit.Vocatur autem pater una generatio,
filius secunda,nepos tertia, pronepos quarta, abnepos quinta,& ite consequenter uipatet Ecclesiastes A. Vbi dicitur generatio praeterit,scteneratio uenit.Quod autem sequitur odio habentes me, soluit illud quod ex. Is.capite Ezechielis obiicitur scilicet. Flius no portabit iniquitatem patris: qudd uerum est ii non sit imitator odii paretum suorum seu scelerum eora. Nam si sit punietur pro peccatis eorum de suis.
Faciens misericordiam millibus.Id est usq;
ad mile generatione . diligentibus me , c custodientibus mandata vara. Quemadmό
dum extendit punitionem parentum usque ad quartos odiens bus: ita dc misericordiam in mil
le diligentibus. Non levabis nomen Dei tui
inuanuvinoe est tertium decalogi praeceptu. Aliqui pro leuare iteraut assumere uel accipere dc uerbum nassa consentit.proprie tamen leuare dc eleuare significat de arbitior ideo dici nori levabis nomen Dei tui inuanum,quoniam hominer
29쪽
mines tune temporis solebant iurare eleuando adcoelum manum ut patet Genesis. I .ubiiurat Abraham regi Sedon Leuo manum meam ad Deum possessorem cloeli de terrae. Et Deus ipse infra. si leuabo inquit ad c tum manum meam& dicam uiuo ego in aeternum .Et Numeri. 14. Non intrabitis terram superquam leuaui manum meam .Quod autem dicitur in uanum dupliciter exponi potest, uno modo pro re nihili seu nullius momenti. Videtur enim Deo iniuritis, qui pro re futili assumit nomen eius Secundo ut idem est quod mendaciter.Na iadix inuenon uidetur elle lauali quod est a quare sed faua eum Aleph in fine quod est clamare leu loqui quod mendatium ad uoce iii pertineat, &laue signi ficat mendatium proprie aut uanum: unde sensus secundus est. Non levabis seu accipies nomen domini Dei tui uane aut mendaci
ter: promittendo aliquid quod non intendis facere, uel iurando te aliquid facturum aut iurando aliquid quod nosti elle mendatium. Erille secundus sentiis est meo iudicio Germanior.
quoniam non innocentem iudicabita ei
ueluti peccatorem uel nocentem eum puniet: qui uane uel mendaciter acceperit nomen Dei Erechielis. 17.dicit Dominus ad lectioniam. itio ego, nisi iuramentum meum quod spreuit, de foedus meum quod irritavit,dedero in caput
eius. 0bserua diem sabbati, adfunfli ca
dum illum. Hoc est.. decalogi praeceptu. Exodi uigesimo dicitur .Recordare diei sabbati. Admonet Dominus suos, ut antequam ueniat labbatum, obseruent eu in uenturum , quoniam
homo suis operibus impeditus de negotiis imiplicatus,vix sanctificabit sabbatum, nisi illud
antequam ueniat obseruauerit, uel eius meriti cordatus .Quod autem sequitur, ad sanctificadu in illum , idem est quod ad separandum illuabaliis diebus pro plianis quibus licet operari.&ad applicandum illum diuino cultui .dex die bus operaberis. Non praecipitur hic meo iuditio operari sex diebus, alioquin peccarent qui non operantur sed sensus eii.Sex diebii, licebit operari, non autem diς sepxim , Ieptima
sabbati es Domini dei tui.Melius ueros
Requies eli Domini dei tui, id eli dies qua ipse requieuit , quar: quiescendum eli: ac si dicat requiesces tu: sicut Dominus Deus tuus. Et
peregrinus tuus qui est intra portas tuas.
Prius dixerat,tu de seruus tuus & loquitur de uere seruo,hic uero de mercenario. vemento
quod seruas fuisti in terra AEgipti.
Affert ration i quare non solum ipsi sed etiasserui de mercenarij deberent sabbato quiescere quoniam serui fuerant in AEgypto: ct quemadmodum dum essent serui gaudebant quiescerς:ita debebant uelle seruos suos sabbato quiescere. Affert autem pro causa sertiandi praecepta nonaliud qua quia Praecepit ea Dominus Deus, quoniam haec lubuito sufficere debet.Sic insemus dicit Honora patrem tuum de matrem tua: quemadmodum praecepit tibi Dominus Deus tuus post ea adiungit, ut prologentur dies tui in quibus intinuat, nos primum debere praecepta seruare propter praecipientem, qu: a scilicet praecepit Dominus Deus noster etiam si nihil polliceretur sed quia ipse nouit auaritiam non tram,praemia de bona q ue corda nostra alliciant obseruantiae apposuit. Dicit ergo.Memento qFserii us fueris,u t allicereteos ad qu ietem seruoluin die labbat' reuocando ad memoriam seruitutem duram in qua dum essent, cupiebant requiescere, Se forsan lassis non dabatur requies,ut
dicit Ieretnias dechaldais. In manu valida .
brachio extento. Alludit pulchre ad homine, Π qui ui aliquem eripit de manu alterius qui altera manu trahit suum, de alteram eleuatam habet ut percutiat tenentem si non sinat eripi.
Fr.ecepit tibi Dominus Deus tuus,ut fa
ceres labbatum. Ad uaria significanda usurarant Hebrxi uerbi, ni assaliquod eis facere, eo enim significant sacrificare, de hic obteruare seu Fiem msanctificare, unde facere sabbatum, est eo die r
i e tuam. H est quintum praeceptum deca logi: se admonui. Exodi .ro.uerbum chabad qF 'hic ponitur, non solum honorare sed etiam onerare significate: ut cognoicas hoc praecepto non solum praecipi parentum honorem : sed etiam sustentationem, Scalia necessaria . Vt
pioAuccutur dies tui. Duo pollicetur Dominus his qui hanc legem seruauerint: scilicet prolongare dies : de quod bene erit eis qui seruauerint, oc si dicat pro longabunt dies. a. ia Olaborabui aduersa ualetudine. Aliqui ut Exodiao. diximus legunt: ut prolongent scilicet paretes suis praecibus de benedictionibus dies tuos:& per bene et te,non solum bonam ualetudine intelligo,ted omnia bona que obseruantibus hanc legem euenire solem. Non occides. Hoeest sextu in praeceptum & quod dicitur non o
cides: intelligendum et i : priuata alatia Oritate, quoniam licet magistratui occidere:& Dominus in multis casibus praecepit occisionem: ut
in homecidio adiit terio furto hominis: forni-
30쪽
tatione filiae sumi sacerdotis, domia,bestialitat blassemia,& id genus alijs. Vo mechaberis Est hoc septimum decalogi praeceptum quod adulterium proprie prohibet, quo aliqui ex hebraeis putant omnem congressum, qui non est cum uxore legitima, hia interdici. Alijs uero uidetur solum adulterium prohiberi: de putanthebnaei fornicationem simplicem non esse peccatum : sed male dicunt, quoniam prostitutiod: scortatio prohibita erant in lege unde cum ea que quoquo modo alteri sui copiam faciebat
non licebat coireNon respondebis super proximum tuum falsum testimonium.
Hoc est nonum praeceptum.Multi uertunt.Notestificaberis sed quia uerbum anali proprie significat respondere, non audeo aliter interpretari, dc est iensus. Cum aiudice fueris legitime interrogatus de ueritate dicenda in causa proximi tui, aut quocunque alio modo,non responsdebis super eum testimontium mendax.si tameinterpreteris. Non testificabis,no erras i. Posset etiam esse sensus. Licet proximus tuus tibi aliquod malum intulerit, tu tamen non respon
debit illi falso testimonio. concupi es
uxore socii tui. Hoc est decimum de unicum
praeceptum e quo interdicitur concupiscentia uxoris, de omnium aliorum que sunt proximi ut sci& aliqui putarunt hie prohiberi,non nudam concupiscentiam , sed tendente ad opus. Qiii enim uidecit mulierem ad coneupiscendύeam: m; atus est eam in corde suo, descetiarabbini intelligui ut patet de rabbi Moseliqui super hunc locum se habet. Concupiscentia noest ius in corde , ideo si rem proximi tui concupivieris peccasti,etiam si opus ipsum non feci Lia. Nam concepta concupis encia, impellit hominem ad opus externum aduerte lueno esse idem uerbum in hebraeo, quod ponitur in prima clausula,cum stilicet dicitur. Non Aa eupisces uxorem,cum eo quod ponitur euindici tur, non concupisces uomum quoniam priori
loco ponitur chamad quod es desidetare, in .r. auali quod est 'neupiscere: & difficile est significationem unius a significatione alterius di criminare cemaginet Resemit hoc ad Desi
&caliginis dc uocis magnae, per qui tonitrua intelligit: sed quia in liebraeo non est coniunctio. Et, addita uoci, de tonitruum Io quentis uocem impediret: melius est ut testas
uoce magna de ad tau reseras.Et addi
stilicet loqui plura propter timorem uestrui MiQuidam interpretantur.Et non cellauit scilicee
loqui per omnes. .dies sed uerbum no sisti il
ficat cesi re Videre fecit nos Deus no epiloria uam, magnitudinem Dam.
Admonui saepius uocari in scripturis gloria dei nebulam illam Sc caliginem de ignem, quibus
tecti asDeus loquebatur uel apparebat di turaute heae gloria Dei, quia praeseserimi maiestatem quandam: quae madmodum ornamenta de insignia regum , praeseserunt maiestatem lua dam:& sunt quedam insigniae quq praeseserunttin rem ut si uideas regem militibus armatis stipatum illaque uides tibi timorem incultu que tamen pertinent ad gloriam regis . sic arbitror fuisse ignem, .se nebulam & alia que Deucircundabant, quae quidem pertinebant ad gloriam eius: incutiebant tamen terrorem queda
uidentibus Die ista uidimus, quod loqui. tur Deus cum semine: er uixit. Sumitur
llic uidere pro experiri. Ex hoe loco costat apud Iudaeos fuisse celebre,neminem citra mortis discrimen posse audire uocem Dei:aut faciem eius uidere. Dominus tamen ad Moseli deiiisione faciei affirmat, non autem de uoce, unde putar liquot homines in hac uita loquutos cum Deo ipso, neminem tamen, eius fatim inq; uidisse, quod tanquam probabile asser itus caedere ei qui oppositum demonstrauerit efficacibus rationibus,aut manifesta scriptur aullioritate. quae est omnis caro qtiae auditui uocem deorum uiuentium silain liebraeo est: Scest sensus. Quid e si aut fuit onis caro que audiuit uocem Dei uiuentis ac si dicat nulla unquacaro fuit quae audierit uocem Dei uiuentis Si tamen legas. Quid est omnis caro ut audiat noetrasti. Ponitur hic in liebraeo nomen Helo-him cum ad lectivo pluralis numeri scilicet cliatim , id est uiuentium, quod tamen usu uenit in aliquot scripturae locis : quoniam nomen Helohim ut plurimum est pluralis numeri de ideo aliquado ei colungitur uerbum de adiecti auum singulare, aliquando plurale, ut Genesis id Tiue
.r.diximus. quis det,ut sit cor eo, si hoc eis: HR
Optime noster Santes hane clausulam exhe ' braeo transtulit, cuius sensus est.Quis det utp- maneat perduret hoc cor quod nuc habet eis Nue enim habet cor pauidu dc tini et me cupere tale in eis pmanere: udii timeret semper me: ut ex hoc timore, custodiret praecepta mea.