장음표시 사용
131쪽
imagis participabunt doctrinam tuam: de coniungi ad pedem alicuius,eli discipulum seu auoditorem se illi praebere: quoniam discipulus ense solet ad pedem magistri, deest hebraismus. Sed aduerte quod haec clausula longe aliter estia hebraeo.s.sie.Omnes laticli eius in manu tua, ct ipsi perculsi sunt ad pedes tuos, aut pedibus tuis: leuabit aut portabit de uerbis aut eloquiis tuis,sed sensus eli quasi idem,quoniam per percussos ad pedes seu pedibus, uidetur auditores seu discipulos intelligere: qui existentes ad pedes magistri,ab eo solent uerberari. Qui interpretantur,qui coniuncti sunt ad pedem tuum: putant uerbi radicem esse tachad quod est coniungere,& est melior sensus & clarior. Legem
piraecepit nobis Moseb, haereditatem conis
gregationis Lacob. Dupliciter poteli locus
iste reddi. Vno modo legendo haereditatem, ut sit sensus. Qui lege praecepit in haereditatem filiorum Iaacob.i. ut lit haereditas filiis Iaacob:& re uera ita et , quod lex est haereditas Ilraelitis quoniam prgientibus & futuris dabatur,aut quia simul cum haereditate data est. Data enim est haereditas terrae sub conditione seruandae legis: ut patet Genesis. II.&.Is.ae multis aliis scripturae locis. Alio modo poteli litera sic legi. Legem praecepit nobis Moleli,haereditati filiorum Iaacob,seu filiis haeredibus Iaacob,sed prior len
sus germanior literae est. Et 1iιit in Israel Rex,quando congregaverun me capita popidi: pariter tribus Israel. Prophetat hie
Mosel, tempus quo populus regem habere debebat, nempe cum capita populi fuerint congregata,ad regem constituendum quemadmodum collat priori Sem uelis libro capite.X. & accipitur fuat pro erit, ut prophetis mos est. Est etiam in liebraeo pro Israel bissurun,ideli in rectitudine Reu,ideli fuit Rex in rectitudine seu rectus: quandiu congregata iunt capita populi ct tribus Israel scilicet ad audiendam legem. Verti etiam posset. Et fuit in recto,Rex intelligendo perrectum Israel, qui directus est cum angelo: ted prior sensus acceptandus est. Si uero lententiam hanc cum praecedenti coniungere uis dicito Regem fuisse in Israel, scilicet ad legem tuendam quam dedit Moseli. Praedicit uero hoc, scilicet quod lex lit illis datam haereditate,&quod habituri es leni Regem: pro magna
scelicitate. Vivat Reuben . non moria.
tur: cs nou sit populi eius numerus.
N ititu r Moseli consolat i tribum neu ben, quo- tuam pater Iaacob nimium deiecerat eam: ut
pavet Genesis. p. ubi ei dictum est. Non cres.cas,quoniam ascendisti cubile patris tui. Dixerat etiam ei. Effusus es uelut aqua,cuius saporis aut coloris nihil in vase relinquitur: ubi ad nihilum redegisse uidetur tribum:& ideo dicit tribum no extinguendam,neque omnino minuendam . Et aduerte quod in hebraeo unica est negatio: de se habetur..Et non moriatur &uirorum eius sit numerus. Sed ut in regulis admonuimus sumitur saepius in hebraismo una negatio,vice duarum: ut ibi exemplis monstrauimus. Si uero legas hebraismum ut habetur: sensus est.Licet Reuben uiuat de non moriatur: erit tamen populus non multus qualis esset si non peccasse quemadmodum Ephraim qui ei
successit multiplicatus est. Et haec ipsi Iehu
dab, Scilicet euenient aut. Et haec est benedi
ctio ipli Iehu dati. Audi domine uocem Dahuda ad populum suum introduc eu.
Dixisse legimus Chaleeli Numeri.i cum te ram explorasset quod si eum dominus iuuaret acciperet molem,quo sita erat ciuitas Chebro: unde Ieho sua h. i . petit sibi molem illum dari. Vocat autem populum Iehudς Chenan os quorum terra sibi erat promissa: ut sit sensus. Ad populum suum .i .sibi promissum & datum, introduc eum. Est ergo sensus loci. Audi domine uocem, id est precationem Iehiadab, quam pro adiutorio expellendi hostes fundit tibi: Mintroduc eum ad populum sibi sorte debitum. Caietanus hie per Iudam Messiam intellexis leui detur,sed meo iuditio no est locus mysterio. Elt alius sesus mea sentetia permamor,' ut pro introduc legit redue aut redire tac: ut ut sensus. Audi domine preces Iehudali, scilicet cum fuerit egressus ad bellum,&reduc eum .sa bello incolumem ad populum suum,idest ad fratres: ut saepius contigit illi. Aut postquam semel abstitieris ab eo regimen regni, fac eum redire ad populum suum , scilicet ad regnandum.
Manus eius contendent sibi. Idest pugna
bit pro h reditate sibi acquirenda: sed eris ei auxilio ab hostibus. Hebraice est. Auxiliu ab hostibus eius erit,scilicet Deus. Aut hostes erunt illi auxilio, quoniam in bellis aliquando Clienanaei auxilio fuerunt Davidi. Aut germanius: Et manus sua qua contendet, erit illi auxilio contra hostes. Si legaseris, ad dominum referendu est uerbii.Videtur aute alludere ad illud laacob Ge. Nanus eius in ceruicibus immicoru
suoru . Et ad Leui dixit. Plenitudies tuae, ex inflamatioes tuae rili uiro misericordi
132쪽
DE V TERO. XXXIII. AD LIT ERAM cc tuo, quem tentasti m loco tentationis. Contedere fecisti eum, iuxta aquas coten.
sionis. varia doctores nostri hic intelligunt
per thumim dc urim, seu per plenitudines & inflamationes. Ego uero queadmodu. Exodi. 18.3c L euitici.8. admonui , per plenitudines seu completiones intelligo loca aurea quibus pra-ciosi lapides includebatur,aut lapides ipsos per infamationes uero splendores lapidum praeciosorum,qui erant in pectorali summi sacerdotis. Per uirum uero misericordem: Mosel, intelligit deipsum aut Aliaron: in quo intelligit tribum
Levi.Vocat autem sei pluin misericordem:quoniam a domino de ea fuerat comendatus. Nunieri. ra. Aut uocat Aliaron uirumisericordem,'uoniam ex misericordia domini, ik non ex meantis fuerat uocatus ad sacerdotium: & est senissus Plenitudines tuae δι splendores tui,idest ue-4tessacerdotales,aut pectorale quod erat praeci insula in sacerdotis ornamentum, erunt seu pertinebunt semper ad uirum misericordem tuu,
idest ad tribu Levi,ad qua pertinet uir misericors tuus que tentalii in loco terationis an scilicet tibi fidere de cotendere fecisti eu ad aquas coletionis cum populo ut dictu est. Numeri.ro.
' si si dicitpatri suo cir matri suae non ut
ui eum, fratres suos non agnouit uel cion occultauit. sibossuos no cognouit, quia custodierunt eloquium tuum, EP pa
Eium tuum seruabait. Explicatur locus iste.
Exodi. r.ubi Moseli uoles punire ludeos propter uituli adorationem dixit. Quis est Domini Ad me ueniat. Et congregati sunt ad eum filii Levi,quibus dixit. Occidite unusquisque fratrem suu ni quod fecerunt filii Levi, propterea dicit nunc Moteli. Mi dixit patri suo & matri, non uidi eum, idest qui nullum in uindicanda iniuria Domini, discrimen fecit an esset pater mater aut fratres: 3c uidetur quod propter hoc dominus dederit illi sacerdotium, unde textus ibi liabet dixisse Moseli. Consecrastis ma num uestram hodie domino. Et custodierunt e-
Joquium domini quod praecepit Per Moseli: Et pactu ut tuum seruabunt, idest legem quam
dacerdotes seritare tenebantur ut capite. si. liu-au, libri dictum est. Aut seruabunt legem custodientes eam melius quam omnes aliae trifhiis Israel. Erecluetis enim M. habes quod sacerdotes Levitae filii Sadocti custodierunt custodiam lanctuarii , cum errarent filii Israel.
uel seruabunt pactum sacerdotii sui. Doce.
Iuni iuditia tua Lacob, ex legem tuam
Israel. Hoc enim erat munus sacerdotum uidi tum est capite.si. huius libri. Et holocaustumseuper altare tuum. Hebraice est. Et
totum super altare tuum: aut perfectum, per quod intelligunt holocaustum : quod totum incendebatur aut perfectum, idest Lacrifitium
In quo nulla esset macula. Benedic Domi. ne substantiae eius, s opus manuum eius placeat. Aliqui uertunt benedic Domine primitiis eius: de si radix est chalal, bene uersum est. Benedic substantiae, quoniam chalal significat exercitum ,robur, substantiam, & opes. Si veru chalal quod est initiari, tunc optime quadrat primitias eius. Dictio tamen uide tur potius a chalal quam a chalat: sed melius
uertendum puto benedic exercitui eius, peruem intelligit omnes leuitas uenientes ad moum exercitus ad seruiendum uel ministran dum domino, Psalmo dicitur. Praevenerunt
cantores post Psalentes. Et opus manuum eius placeat. i ministerium quo tibi ministrat
ista tribus . Posset ultimo uerti benedie d mine robori eorum : ut scilicet uites habeat
ad ministrandum tibi. Traninae lumbos insurgentium eius, cir inimicos eius, de in.
Iurgentibus. Non est omnino certa significatio uerbi machais quod uertimus tranfigeis . Nam Hieronum us saepissime uertit percutere , est etiam locus. Psalmo. 68. quo nullo pacto quadrare uidetur aliqua istarum sigm-ncationum ubi dicitur. Vt ij mchati, idest intingat se pes tuus in sanguine,quod alii uertunt ut rub cat : sed iuxta priorem significationem uertere posses. Vt infigatur pes tuus in sanguine. Est autem sensus. Traninge lumbos insurgentium, seu eorum qui insurgunt conistra eum,quemadmodum fecit Choraci, qui asipirabat ad sacerdotium eius,& etiam transtigeaut tolle inimicos eius de instigentibus, idest de inter insurgentes,quod alii uertunt, ne insurgant de uidetur melius,quoniam in hebr o pro de insurgentibus liabetur ob insurget,quod bene uertas ne insurgant.s contra etanni. Dιl ius
domini,habitabit considenter iuxta eum.
Omnes fere nostri hic uerterunt dilectus, uerisbu tamen indad testibus Hebraeis de nostris sig-Miscat proiicere, ut patet Ioelis.s .ubi dicitur. Et superpopulu meu i addu .i. proiecerut sortε. Et Threnoru .s.Varadu .i. Jc proiecerut lapide cotra
me.Significat aut no solii proiicere ad malu pro
133쪽
DE UT ERO NO. X XXIII. AD MORES.
lecti, sed ad bonum:quemadmodum mater proficit filium suum in cuna cum eum dormire uult,ut patet Psalmo. in .ubi dicitur. Sic dabit lidido, idest proiecto suo somnum: unde hic uertendum puto. Proiectus domini, idest erit tribus Biniamin sicut proiectus domini,quem scilicet proiiciet adquiescedum unde sequitur.
Habitabit confidenter,aut proiectus, suo
per dominum,idest super curam eius. Nam in serusalem quae pro sui parte pertinebat ad tribum Biniamin, erat templum domini, unde dicit. Habitabit confidenter iuxta eu ni scilicet dominum, idest prope temptu. Tegem eum
scilicet Biniamin dominus uidelicet tua prote
ctione: in inter humeros eius habitabit.
Idest & habitabit dominus quasi inter humeros
eius , quonii forte terra Biniamin erat ab utro isque latere templi : aut templum in terra eius,
posset hoc ad Biniam in referri, quod uidelicet habitauit inter humeros domini, quoniam habitabat ab utroque latere templi. De dehis
catis aut praecioso caelorum, de uoragine
cubante deorsum e . de praecisse fru-fluum solis,m de praeciso eiectionis L.
narum. Comedat nunc terram Ioseph a praeciosa coelorum influentia suae in ea producere faciebat optimos ac praeciosos fructus: & M- ludit in parte ad ea quibus Iaacob benedixerat Ioseph. 4enesis. v. ubi illi dicit benedicet tibi, benedictionibus coeli surium: Beneductionibus abit,i cubantis deorsum. Aduerte autem hic quod significatio nominis meted, quod praecioni in uertimus,Hebraeis & nos stis ignota est: de qua Genesis .a .diximus. Sunt aliquot in scriptura loci quibus hoc uidetur significare,scilicet canticorum. .ubi dicitur. Cum fructu mega-dim,idest optimorum fructuum ut nostri uertunt. Et capite.7. Omnia megadim,idest optima seu praeciosa, noua, etiam uetera dilecte mi: seruaui tibi. Et capite 4.Veniat dilectus meus ad hortum suum : dc comedat fructum megadau idest optimorum pomorum suorum. Et.2. Paralipo.sa. Et multi afferebant munus domino,in Ierusalem, umigdanot, idest de praeciosa seu selecta Ezechiae . Eil ergo sensus. Sit terra Iosepti benedicta a domino,in delicatis seu prς-ciosi, influentiis coelorum seu propter praeci Osos fructus ex influentia caelorum causatos: dei fore caeli scilicet sit benedicta,& de aqua profuda quae deorsum cubat.Haec enim sunt quae faciunt terram in copia fructificare,scilicet bona
innuentia seu clementia taeli, os desuper:& humiditas seu irrigatio quae procedit ab aqua quae in imo es . Et quod dicitur de praeciosis fructibus solis, idem est,quod de optimis fructibus causatis a sole : & de praecioso eiectionis lunarum,id est de fructibus praeciosis quos luna quolibet mense elicere seu producere facit.
Et deuertice montium orientalium: e de delicatis collium perpetuorum. Posset
etiam clausula sic reddi. Α principio montium antiquitatis: ut sit sensus. Sit etiam terra eius benedicta,& ueniat illi benedictio a capite m tium orientalium,idest tam copiosa quam copiosa est benedictio montium orientis: qui admirabiles producunt fructus,ut constat ae sp ciebus aromaticis quae illue nascuntur: sc sit ei benedictio qualis est collium quibus est perpetuus uiror aut qui a longo tempore sunt. Genesis. .dicitur. Benedictiones patris tui, fortiores fuerunt benedictionibus genitorum tuo-rnm, usque ad terminum collium perpetuo rum erunt, super caput Ioseph: litera ut cunque difficilis eis,3: fere omnis difficultas procodit ex ignotitia significationis meged ut uitatis& quia ignoramus quos appellet colles p petuos
seu logi temporis. Et de praeciosa terrae, plenitudine eius, . noluntate habitare.
ris rubi. Sensus est Sit etiam terra Ioseph benedicta in praetiosis tertie, de de plenitudine eis ius,idest in plenitudine fructuum eius: dc ecia sit illi benedictio a uoluntate seu beneuolentia domini,qui I Rubo habitare uel sedere uisus est
Mois. Super uerticem nacarei e fratri.
biistis. Idest pulsi totis inter fiatres suos.
Erat enim Nazarei apud Iehudeos pulchri iurata illud Threnorum . . tufidiores fuerunt naiaetaret eius nive, nitidiores fuerunt lacte, rubicundiores aspectu gemae. primogenitus bo.
tiis eius, eritim illi, cornua unicornis cornua eius in eis,populis cornu petet, iisque ad fines terrae. υ sunt multitudines
Ephraim, . isti sunt millia Venusu
Praedicit hie Mosel, tribui Ioseph dignitatem regiam, quam tempore Ieroboliam erat consequutura. Similiter uaticinatur illi primogenituram,quam perdidit Reuben. Sie enim dicitur.5. capite prioris libri Paralipo. Filii Reuben primoseniti Israel.Ipse eni fuit primogenitus,& cu uiolasset ipse thom patris sui, data est primogenitura eius filiis Ioseph. Dicit emo. Se tum seu corona erit primogenito bovis eius.i. primo-
134쪽
n Vr ERO. XXXIII. AD LITERAM cr.
primogenitus eius erit rex,idest. E Ieroboam qui dicitur primogenitus quoniam erat de tribu Ephraim,qui praelatus est Menasset, & quod
sequitur cornua unicornis cornua eiu comen
dat tribum Ioseph a fortitudine, auibus scilicet cornibus cornupetiit gentilles usque ad fines terrae scilicet promissionis. Posset etiam legi bos eius erit primogenitus & per bovem tribuni fortem intelligit & praedicit eius primogenituram,& in hoc quod sequitur. Sertum
ei, praedicit regiam dignitatem in cornibus ue ro fortitudinem qua uentilabit gentes uicinas. Posset etiam in his omnibus,sortitudinem tribus Ioseph praedicere, ut sit lentiis. Sertum sci Iicet uictoriae erit primogenito bovis eius: &uidetur alludere ad ludos pallorum, qui uidentes tauros adinvicem certantes Jolebant uictorem serto coronare.PIalmo .s9.Habes Meus est Gilhad,& meus est Menasseb, de Ephiaim for, titudo capitis mel,leluidali legifer meus. Neque mireris me sertum aut coronam uertere, quod omnes alii uerterunt decorem. Hoc enim fecimus quia dictio hadar, non solum decorem : sed etiam sertum sigitificat : ut patet Plalmo.8.ubi dieitur. Gloria ueadar idest serto aut corona coronabis eum . Et Psalmo .ar. Veliadar idest & coronam pones super eum. Et Isaiae . s. Ego ante te ibo ue had urina ideli &sinuosa leu torta rectificabo: ubi uides hassurim fgnificare tortum qualis eli corona uel sertum.
Laetare Zebulun quando egredieris.
seu in exitu tuo. Sortita est tribus hae e maritima terrae sanctae: 3c ditabatur egrediendo ad commertia sua. Nam illi dicitur alaacob Geandi. v. Zebul uia ita portu marium habitabit.
Et Machar in tabernaculis tuis. Dilexit
haec tribus otium,& literas colebat, ut Hebraei dicunt incolebat etiam maritima ciuemadmodum Zebulon : & ei dicit Iaacob loco citato,
quod facta sit tributis seruiens: & uidisse bonam esse requiem. Populos ad montem uo,
cabunt. Loquitur de utraque tribu,quae cum maritima habitarent, omnes uenientes populos , uocabant admontem sanctum templi,
praedicantes magnalia dei. Jbjacrincubant sacrifitia iustitiae. Scilicet tribus istae,aut populi aduenientes. Vocat autem sacrifitia tu stitiae,quoniam quaedam iustitiae carnis lacrifiatia erat ut apostolus dicit de sepius se in scriptura nominantur & peccata expiasse dicuntur Psalmo uet, Tunc acceptabis sacrifitium iusti- ,oblationes & liolocauita. Et subditur ra
tio quare sacrificabunt. quoniam affluen. tiam marium Aggent & etiam suggee Te Clos arenae thesauros. Dictio septia quam
affluentiam uertimus,uidetur significare multitudinem , aut inundationem: ut patet.2. re
gum. 9.ubi dicitur. Et vidit S lipha idest mulatitudinem Iehu . Et Isaiae .6o.Siphat idest multitudo seu inundatio camelloriam operiet te. Item Iob.D. Vesipliat,ideli δ: multitudo leuinundatio aquarum operiet te unde uerti posset locus. Quoniam multitudinem leu innuis dationem marium suggeradest ea quae maris in
nundatio eiicere solet. Bciredis Ius dilutare
faciens Gad cut leo babitavit,. rapuit
b1achium etiam nerticem. Potest prior
clausula referri ad deum: ut sit sensus. Sit Deus benedictus, qui facit dilatare Gad in copia populi,& etiam in terrae terminis. Si ad Gad referas,eit sensus benedictus erit Gad cum se cerit dilatare terminos tuos.Prior tamen eXpositio ξermanior est,inmendat autem tribum hanc a fortitudine ueluti leonis, qui non soluin brachium,sed etiam uerticem praedae rapit aut uorat. Adverte autem dictionem labi, hebraeis leonem significare maiore . arieti uero minorem, sed meo iuditio labi figniscat aliud ferae genus quam sit leo quoniam aliquando haec di
ctio leoni coniungitur. Et vidit principi. tim sibi. Loquitur de principio possessionis
Israel citra Iarden. Cum enim haec tribus ui deret terram illam esse pascuosam & amenam,' eam sibi in sortem delesit. Aliam tamen causam huius electionis at signat, quod scilicet.
Ibi esset pars legislatoris tilli. I dest Mo
seli,qui fuit legislator Israel. Ibi enim fuit se- . pulchrum Moleti tectum quidem, quia nullus hominum nouit sepulchri locum, ut capite se-ouenti dicitur. Pollet etiam uerti. inioniamisi pars terminationis seu dei criptionis terrae, uidelicet promitti, sed quod addicii r tecti non quadrat.Ideo prior expolitio tenenda uidetur, quam fere omnes Heb i lsequuntur. Et vo
nit cum principibus populi usettium do, mini fecit . ii ditia eius cum Vrael.
Numeri.3r.promittut filii Gad Nos accincti Grimus armis, festinantes ante filios Israel, donec introducamus eos ad locu eorum. Noreuertemur ad domos nostras,donee capiant l, reditate filii IstasA hoc est quod hic dicitur. Venietr i cum
135쪽
lcum principibus populi .sIsrael, ad acquirenda terram possessionis suae. Fecit iustitiam domini , seruando .f.populo promissa: & iuditia eius fuerunt cum Israel eadem causa. Da r cao
tultu leonis fluet ex Basan, i.tribus Dan ue
luti catulus leonis altabit ex Balan. Erat Basan terra Sicho regis a moreorum, fertilis & amaena ualde. in qua erat bestiae fers in saltibus J: ne moribus de praedicit Moseli insidias huius tribus quod uidelicet honianes tribus Dan , essentali uti valde,de ex insidiis in transeuntes in turgerent , quemadmodum catuli leonis ex insidus prodibaiar in terra hasan aduenandam praeda. Et videtur alludere ad id quod de ea dicit Iaacob.Genesis. 9. Fiat Dan Cerastes iii uia, ut mordeat equum di ascensorem eius. Verbum uero Zanach quod saltare uertinius, rarum es , neque alibi quam hic in sacris literis reperitur: licet eius ulus apud Hebraeorum doctores frequentissimus sit . ptati, laturitas nolitii.
tatis repletus benedictione Domini j 0ccidentem es meridiem postide. Duplici
ter potest lise benedictio intelligi. Primo ut Moleficomendet hanc tribum libertatis: ut.Chontines tribus Dan,lint homines suae uoluntatis seu liberi: facientes omne quod lubet: ad quod alludere uidetur Iaacob Genesis. 9. dicens. Naptati ut cerua dimis Ia.s uoluntati suae: dans eloquia pulchritudinis. Secundo modo potest intelliga,quod haec tribus habebit a domino quidquid uoluerit:ac si dicat. Satiabit Dominus uolinatatem eius: sed prior lenius magis arridet. Dicit autem hanc tribum possessiuram meridiem de Occidentem: quia pars sortis erub,erat ad mare magnum: quod est ad occide-tem terrae scindie: de pars ad plagam meridiana.
Benedictim prae filiis viseri t.bened tur
tribus Alerabaliis hominibus, ob filiorum cc piam. Solent emin homines benedicere hominem,cui est copia filiorum: unde Leali Genesis. 3 .dicebat. Beatam me dicent omnes mulieres ob filiorum .s multitudinem .Pollet etiam intelhxi,quod haec tribus erit a filiis.s aliis benedicia: quoniam in hebraeo habetur benedictus a filias
Aiscr. Sit placens ira tribushis. Erant ho
mines huius tribus bonae coditionis de coversationis, ideo fratribus placebant. Τ ingens truolro pedem Itiunt. i.tantam habebit olei co-Piam,ut possit tingere seu lauare in oleo pedes, ct hoc eis quod dicit Iaacob Genesis. 9. Asserpinguis panis eius , propter oleum: de ipse da-
XXXIII. AD LITE EAM. bit d stitias regis. Ferram G des calciameta
ti a. i tanta erit ferri & ris copia, in sorte tua, ut possis ex eis calciamenta facere. Erant enim in ea sorte,metallorum fodinae: ferri praesertimet et is .Aduerte tamen uerbum naal a quo man-nal quod uertimus calciamentum, significare claudere siue muro siue sera sue corrigia sue quocunque alio nomen uero significat clausu ram & corrigiam quod ea calceus claudatur. Iudicum. 3.habes. Clausit ostia caenaculi pro se: uenaal .i.&obseravit. sera.Sic canticorum.q. Hortus naul. i.conclusus: seu obseratus. Significat etia ua uoluere Ezechielis. Io. Veli enalecti .i .et inuolui te hiacintho: quod nost ri uertunt. Calcia ui te, sed cum Iacinthus sit pannus non uidetur bene uersiam calciaui, nisi ad uarietatem colorum referatur. Vnde locus iste posset aliter sieuerti .Ferrum &aes Clausura tua aut inuolutio tua. .erit terra huius tribus munitissima ac si esset ferro de aere clausa seu inuoluta. Aliqui uertunt Ferrum de qs compes eius .i .copia ferri de
Rris,erit causa quod hec tribus no hinc inde discurati sed sit quasi compedibus clausa in terra
sua. Secundam dies tuos, fortitudo tua
Ignota est Hebraeis propria significatio nominis daba.i. fortitudo. Chaldaeus S septuaginta, fortitudinem uertunt Hieronymus. Sicut dies tui,ita & senectus tua.& iusta hanc lectionem sensus eli. Perdurabit follitudo tua tibi:quanis diu durauerint dies tui. Etiam senio confecistus,eris fortis. Rabbi Ioseph putat nominis radicem esse daab quod est dolori per methatesimi iterarum,S exponit. Sicut dies tui idest iuue- tutis tuae, dolor tuus.i .senectus tua erit plena doloribus priorem tamen sensum puto praeserendum. Si nominis radix sit dibali quod es hinfamia detractio de oblocutio,sensus erit. Secundum dies tuos: erit infamia tua dc si obi quutionem etiam bonam significat sensi is erat, secundum dies tuos erit fama bona tua. Non
in sicut Dcus O Israel, equitqns coelum
in auxilium tui. In hebraeo pro Deus, est testurun quod rectum significat, unde uerti ponset. Non est sicut Deus recius, idest nullus erit ita iustus&rectus sicut Deus:& quod dicitur equitans coelos, stet uerti. Sedens coelos, dc est sensus, quod nullus sit Deus,qui ita suis ad-st ad auxiliandum eos, sicut Deus, qui super Israel sedet in coelo, ut sucurrat illi opportu no tempore. Psalmo. 17.babes. Inclinauit coelos de descendit, de caligo lub pedibus eius. Posset etiam iesiurun significare Israel a rectitudine
136쪽
tuditae : utcapite superiori dictum est.
Et in eleuationesua coelos. Uidelicet equitat aut sedet. Habitaculum Dei ab initio. Id est
et eam est habitatio Dei ab initio mundi. Et
sub brachiis saeculi. Non lare constat quae
fuit haec brachia iaculi: de posset esse sensus:qd coelum sit Dei habitaculum abinitio mundi ,dea tempore quo fuerunt brachia saeculi seu aeterianitatis, id est partes mundi seu edeli distinctae: seu a tempore quo caepit coeli plagis,ueluti bra cluis orbem complecti . Videtur enim coelum, mundum totum ueluti brachiis sui scomplecti. Aliqui hoe reserui ad Israel,ut sit senius. O Israel Dominus fuit habitaculum tuum abinitio:& complectitur te icilicet protegendo,quibusdam aeternis brachiis: non cessando a tua protectione, neque displicet sensus.Hebraismus siehabet. Habitaculum Dei ante seu principio :& a sub brachiis seculi aut aeternitatis: Sc polleteile ferino de templo, quod scilicet fuerit habitaculum a Domino eleetii m,ante orbis conititutionem , dc ante quam coelum complecteretur terram: aut Dominus coelo eam. Exodi. is. habes.Introduces eos,& plantabis in monte haereditatis tuae, loco habitationis tuae, quem operatus es Domine,sanctuariu Domine quod si ramauerunt manus tuae. Dominus regnabit in
iaculum & in perpetuum. Oculus Ducob ad terramfrumeti cir uini. Scilicet aspirat seu
respicit, quoniam nondum eam possidebant.
E t caeli eius Itillabunt rorem. Scilicet ad
producendos alios fructus terrae.Scutum glo
ri e tuae es' qui es lassius exceletiae tu e.
Melius uertas seu tum auxilii tui: Se sie Munsterus uertit . Opposuit enim Dominus se hostibus Israel, ueluti scutum auxilii eius:& pro excellentiae melius legas eleuationis tuae:ac si dicat. Ipse Dominus est tibi scutum quo protegaris: & gladius e leuatus quo inimicos percutias.
Ne taut inimici tui te. Melius uertas De
scient inimici tui tibi, cilicet indies. Verbum enim chachas et significat attenuari S deficere ac mentiri. ut patet. Psalmo. o9. Caro mea cba-ehas, id eli defecit seu attenuata est: propter oleum. Et . . resum . s.chiches io, id est defecit
seu mentitus est illi .Et tu super excelsa eo rum calcabis. Id est super capita,ut legis apud
Iosuali capite. io.aut super loca munita & exineelia eorum.
ad morum compositione adnotatio.
HAEC est benedictis qua benedixis
Ueb filiis seruel. Commune est bo
nis praelatis dum uiuunt, nulli subditorum spetialem ostendere dilectionem: ne ex huiusmodi amoris manifestatibne frangatur animus . crigorsuperioritatis. Nusqua legim' christu seruatorem discipulis dum uiueret illa signa dilectionis osteiid ille, quae seruauit ad tempus qtio illi ex hacJuce migrandum erat, quandocum dilexisset suos qui erant in mundo:in finem dilexi e eos. Sic&nuc sanctus Moseh qui licet ubique seruauerit suum rigorem nunc tamen eo remisso filios benedicit,neque meminit alicuius rebellionis, aut alicui crimen in se patratum obiectat: quemadmodum fecit Iaacob filiis suis,Reuben, Simoni de, Levi. Debet enim praelatus in suoru dilectione mora. Dominus e Sinai una it. Videbat uir sanctus recessum suum ab hac uita de quam facile populus timoris Domini obli relicturus erat Dominum ac legem ipsius: ideo commemorat illis quam terribilis Se horrendus Dominus aduenisset ad dandam illis legem: ut si ex malitia pacto non starent, saltem ex legi Llatoris timore in offitio continerentur. Venit
temihi lanctos meos: qui pepigerunt pactum mecum super sacrifitium .Quid est quaeso Domine, quod ad iuditium de ad promulgandas
leges tuas , sanctos tuos tecum adfers bolent tonigressores legis diuinae,excusationesad iuditium afferre.Alius cui ieiunium praeceptum estis: non ieiunavit,causetur imbecilitatem carnisse .Alius quem ad ueniam fratri dandam inclinare uix potes. dicit se hominem no Christum de se quisque transgressorum excusationes suas ad manum habet quas iudici offerat: ad quarueonfutationem sanctos secum affert. Si enim te non potuisse ieiunare cauteris ob carnis imbecilitatem: obiectabit tibi Baptistam,non angeluquidem sed hominem:qui non solum ieiunavit sed fere non comedit:quo confutabit quicquid ad excusationem praetenderis.Si delicta te condonare non posse excuses quoniam magnus es Stephanum ad manum habebit,qui non solum inimicis pepercit, sed genibus prouolutus Dominum pro eis rogauit.Audi Augustinu . Tot iudieibus inops altabo: quot me praecesserunt
in opere bono. Etiam Aligit populos. De
bet bonus praelatus amore rigorem Sc timorem temperare : quod hic pulchre Dominus ostedit. Nam de si in dextera sua ferret igneam legem, quo eos deterreret: secum tamen simul amore tulit,quo populos quos terruit diligebat,& co . uenientis. ime quidem, prius terrorem Osiadas,'
137쪽
DE UTERO NO. XX XII p. A D MORES.
deinde amore mulceas quos terruisti. Omnes
fanssii eius sunt in poteItate tua. Audiant
uerba liaec lancti Sc timeant, scientes se estem pote itate Dei: qui ex eis quod libuerit faciet.
Legem praecepit nobis Moseh. haereditate
congregationis Lacob .Pulcitra haereditas
lex Domini,& beatus ille qui eam haereditatem habet, quoniam simul cum ea haeredi tabit quae obseruantibus eam Dominus pollicetur .
Vitia i Reuben ex non moriatur. Munus honi palloris est cololari pusillanimes: & quos
superior corripit de arguit, debet uicarius deni ulcere. Nam quia ut diximus pater acriter ualde peccatorem filium calligauerat, andius Moseli eum nut c consolatur.Sic cum Dontinus cas iraret tirael propter delicia sua,times quod nobene qui calligauerat contolaretur, prophetis praecipit ut hoc faciant. Isaiae. o. dicens Consolamina consolamini populum meum o prophetae,dicit Deus ueller udi Domi te vocem Iehu ab. Non glorietur sortis in fortitudine sua ted sciat plus precibus qua uiribus esse bellandum . Maia ibus quidem contendendu in est, sed auxilium a Domino petendum. Impletio.
nes e splego; es tui r sit uiro misericordi
Illi sunt uiri quos sacerdotium Domini decet: nempe milericordes: ut pudeat immitem & crudelein elle ministru m,tam Milericordis Domini.Si iliter oportet elle tentatum per omnia, ut fiat ini Iericors ubi conlidera septem ornameta lacerdotis Doniam. Primu ut sit misericors. Secundu tentatus a Donrano. Tertiu quod iustineat populi contentionen .Quartu quod propter Deum non agnoscat patrem aut matrem. Q rint aut custodiat eloquium Domini,quod debet docere ne illi dicatur. Doce te ipsum medice. Sextu ut legem doceat. Addi turSeptimu .s. ponere suffitum in naribus Dei seu sacrificare.
us manuum eius placeat tibi. Haee estor. xio quam populus pro tuo sacerdote fundere debet iit scilicet opus manuum eius placeat deo& ut deiiciat inimicos eius qui maxime sacerdotibus adueriantur ut patet de Satan & Ioiadalini innio sacerdote apud Zachariam. Dilectus
Domiti basitabit considenter iuxta eu.
Non nihil utilitatis est templum Domini apud te habere, quoniam si homo uicinus, ilicinum iuuat, solaturque maestum, protegit a periculis
quanto magis Deus. De noliintate habitatoris Ribi Bonum est terram colere bona quae delicatissimos fructus proferat, ted haec nihil sunt si desit bona
aliquando in homine tales, quod inuitant alios ad benedicendum illi, quemadmodum haec tri
bus.Laetare Zebulun dum egredieris . Isachar in tabernaculis tuis. Habent pax Sc
negotium utilitates suas: neque despici edus est negotiator, neque qui pila m sectat ur ociu m ad
studia legis. Populosad molem uocabunt.
Sunt aliqui qui licet exteris s pius occurrant,nesciunt tamen illis Domini magnificentiam αbonitatem praedicare.Scito ex hoc loco o homo alias Dominum notum facere,inculcareqr boneficia eius: ut alios prouoces ad eius dilectio- .nem S cultum.Vbi similiter disce, bonum esse uiuere ad oram maris ut ditetasVidit quod
ibi csset pars lusatoris tecti. Arbitrantur.
homines,nihil patriae reserre, apud se sanctu habere patronum,quod hic magnum este ostenditur,quoniam aduocatum apud Deum habent eum quem colunt . Erubescant etiam Luthera-
Iu sanctorum relliquiis detrahere.Non es si
cut Deus o I uel quitas caelos in auxi usi
tui. Mirum ualde est, quanta celeritate Dominus auxilio tuis sit.inclinauit ait David) coelos ct deicendit,& caligo sub pedibus eius Equitauit super cherub, ius sunt uelocissima animalia
Suolauit, uolauit lii per poenas uentorum. Si uero legas. Sedes coclos. Considera quam ob causam uoluit Deus tuus sedere super te,ut scilicet oculos super te semper habeat,& succurrat cufuerit opus tibi, se a longe in alto sedens,cernered i m m ine tia mala,& bonae casto demitteret.
si uis sicut tu populus, Iusseruatus es per
Expendendum ualde ess,ὶ quo auxilieris, multi enim sunt quorum auxilium debeas recusare,quemadmodum malorum. Octu cinis D. ait quidam) peccatoris, non impinguet caput 'meum. Et Iob amicis ait. Consolatores onerO- Garu is,sos eos omnes esse.
IN CAPUT. XXXIIII. DE UTEROnomii: iuxta literam adnotatio.
ACcendit Moseb e planitie Moab.
Saepius admonui uerbum arab, a quo mearbot quod omnes hic planitiem uertunt, significare coniungere & miscere, unde me arbot significat proprie coniunctiones seu mixtiones: ubi scilicet diuersorum regnorum termini
uoluntas Domini Su pers, uiriluinnis. dotes
138쪽
D E V T ERO. XXXIII. AD LITE RAM.termini coniuniebatur,quare hic uertendu est.
cedit Mo h re coniunctionibus seu terminis Moab, d montem Nebo : in uerti.
cem collis. Aliqui pro collis uertunt Pisggali ut scilicet sit proprium nomen aliud a :Nebo: sed
prior sententia uidetur uerior . erat
super faciem Dreta Id est eretiorini susciuitatis larem. que ad Dan. Haec fuit pars aquilonaris terrae lactae, uius terminus ex ea parte fuit Damiuxta 'illud primi Sem uelis. gnouerunt omnes a Dan usque ad Bersabeli:& loquitur de ferra quam tribus Dan erat in sortem acceptura: ct idem de terra aliarum tribuum . Ostendit enim Dominus Moseli terram singularum tribuu : δ: per mare nouissimum intelligit magnum, quoa erat ab occidente terrae israel. Vocatur autem nouissimum quoniam iude-isab oriete intrat ibus, erat extremus terminus.
Et partem ruptionis Ierem. Post et etiam
uerti .Partem diuisionis Iereco. Significat enimbacha rumpere & scindere: & est tensus.quod Dominus ostendit Mosel, partem meridionalem, quam diuidit Iereco aut ruptiones quas faciebat flumen Iardem uel torrentes in terra Ierem. Santes clarius uertit. Et planitiem,leu campos ierectio : sed significatio dictionu non tam Dene consentit in ea interpretationem, sicut in
priorem. Civitatis Palmarum. Vocatur Ie-
recho ciuitas Palmarum, propter earum copia quae ibi nascebantur.Et uocantur palmae hebraice themarim,quo nomine nos fructum appellamus,scilicet tamaras. Et sepeliuit ese. Scilicet
Dominus angelorum ministerio . Rabinorum aliqui legunt.Et sepeliuit scilicet Mosel, seipso, in gressius scilicet arctam speluncam,qua ultima
spiritum efflavit.Eregione domus Sehon
Locus estjn quo cum filiabus Moab fornicati sunt filii Ilrael: Se forte hac de causa ibi sepultus est ut nemo ambiret uidere sepulchrum eius: cum e monte illo uidendus sibi locus esset, in quo Dominum mavissime offenderant: dc poe
nas pavLt relin Pederant.Et non cogno. nit qui quam pepulchrum eius.Fuerut qui
dam dicentes terram ibidem ruptam, cadauer eius recepisse, sed litera prae se fert eum sepulachro coditu,quod nemo posteapotuit inuenire.
Non ca auit oculus eius cs' no fugit ui.
ror eius. Posses etiam uertere.Non restrinxit se oculus eius,id est uisuς eius non fuit diminutus
ae si dicat.Integro aspectu obiit per uirorem uero possumus robur intelligere,quod scilicet uires eius non fuerint diminutae quemadmodum de se dicit Calepli Ioseah.t . aut per uirorem intellisit illam coloris uiuacitatem, quae solet
est. in iuuenibus H, uerunt silis fruel ubgeb in reusinibus Moab 3 o iebus. Solebat
Iiraestra nobiles personas flere ad .ro.dies:dios uero ad septem.Uide qui de his scripsimus. Nu
meri.ro. Repletus est spiritu sapientiae.
Scilicet ad regimen populi ritu coniunxit Moseb manus siuas super eum. Hinc in eccle
sia ortam arbitror, manuu impositionem episcopqrum desacerdotum Fecerunt quemad
modum praeceperat Dominus Mose .
Scilicet parendo de obteperando ipsi Ieho suali,
sicut duci suo.Non surrexit propheta ubtru in Israel cui uos . QSantum ad fa
miliaritatem dc notitiam diuinorum: ut statim
teAtus explicat. Biem scilicet nosset Dominus facie adficiem.Aut qui nosset Dominu
facie ad faciem. Non quod eius faciem unqu uiderit, sed quia loquebatur illi saepius no medioangelo,sicut cum aliis prophetis locutus est: sed sola nebula intermedia.di Omnibus is e portens. Diri saepius discrimen inter ot, id est signum & mophel ut est portentum: quod mopset tutura signa significet; ot uero omnia. In omnι manu robusta. Id est forti potestatequet manu designatur.Et terrore magno.Quo scilicet AEgyptios terruit, quando a Domino missus est illuc & etiam alios inimicos.
IN CAPUT. XXXIIII. DEVTER Onomii: admorum compositionem adnotatio.
bus Moab. Et si aliquando Dominus
sanctis suis , aspera de dura praecipiat: acceptant tamen ipsi, quae facere iussi sunt. Admonui etiaDeum non sinere sanctos suos in tristitia mori. Et si enim non omnia quae ipsi desiderant concedat, praestat tamen ea, quibus possunt esse Gienti .Licet enim sancto Mosel, ingressum terrae negaret, non tamen negauit asperium. Hare
si terra super quam iuraui. Nititur Domί
139쪽
nus se illis praecipue ueraceni ostendere,qui fuerunt autores pacti & proritissionis:& qui praecipue eas exigere possent. Nemo enim melius Moseli,nouerat quid Dominus fuerat patribus pollicitus ideo illi praec: piae erant ostendenda promissa. unde non lotum ad eius consolationem, illi proiiustam terram ostendit , sed ut illi nota faceret tuam ueracitatem. Docentur et a in hic principesi ferre mi inlitos suos: ct am si eos ali . quado ottenderint quemadmodum Dominus tulit Moleb,licet onensae eius quasi semp eilet memor,neque in unus abstulit ab eo ob commissum cramen.Sepeliuit eum in ualle.Sut multi principes, liu dedignantur exe litus interesse
suoru in. Dominus uero ut uides: ieruum sepe
es ruetus. Quare Domine non uis homines, servi tui maulotae uin cognoscere: neque locum scire quo eum recondisti Oninia illa maxime occultanda sutit: que fratribus de proximis sca-daloelle possunt unde tot peccatis quis obno xius est, quot alus praebuit ruinae occasiones. Sutenim qui dicunt, Dominum serui sui lepulchritabsconditie,tie ludet illi diuinos honore, exhiberent. Quos enim aeneo serpenti post ea extubuerunt, non mirum quod illos deletam bene merito lioinim exhiberem. Est de alia causa, ut tes- licet nos doceat eos qui familiariter cum Deo conuertantur,no debere,inultum cum aliis hominibus conuersari.i λι caligauit oculius e
iur,. non Iu 'it uiroreitis Non debet in
seritis Dei defectus aliquis etiam naturalis ap parere,ut lciant homines, quid minis rare Deo
maleat. Fleverunt filii Orael V eb. De
i flendi sunt maxumo fletu boni praelati & pallores, ut Ambrosius dicebat, tum quia non facile V . reperiuntur,tum ob defectum quem ex eorum morte oves patiuntur. quia ciniunxit Mo
seb manus tuas super eram. Non parui facie-
dus est contactus manuum sanctorum quoniautilissimus est , ut hic cernimus. Sunt enim ut alias diximus omnia sanctorum membra salubria ac res eN quarum contactu multi salutem conlequuti sunt.Sriniliter docentur praelati dumoriuntur,substitutis suis suain authoritatem
in partiri . Non Iurrexit ultra propheta in Israel sicut Moseli. Clamat locus iste, id quod do
euit postmodum sapiens: ne scilicet laudauerishoi nem in uita sua. Nusqua legimus Israelitas ducem litum in uita laudasse, quoniam ingratiis imi erant: nunc uero illum comendare coacti sunt: led qui a deo miris elogiis fuerat eleuatus laudibus hominum non indigebat. Audi quid de eo Dominus dicat. Numeri. ia. In omni inquit domo mea fideli istinus est. Ore ad os loquor cum eo,&inuisione de non per aenigmata&per figuram Dominum a piciet In omni.
bussianis cir portentis. Ad dienitatem lux
mini, pertinetquod a Domino ad magna eligatur: de in maximo praecio habendi sunt illi,per quos Dominus mirabilia sua magna operatur, sc quibus potestatem litam impartitur. Exquibus constat sacerdotes quorum ministerio pe cata condonat, sc sanctos per quos mirabilia Operatur , esse uenerandos: de qui eis tam magna de praeclara largitus est: nobis eoru intercessione largiatur uitam de gloriam.
magistri Hieronimi ab oleastro Lusitam ordinis praedicatorum quos.28.die mensis Mari anni. Is s 7. 'lisi pone absoluit.