장음표시 사용
111쪽
DEVTERO. XXIX. AD LITERAM. aeterauerit. Panem non comedistis. scilio
conluetum . neque bibistis consuetum sicerae
potvm Vt sciretis quo sum Dominus de,
tis uester Sili et sustentans uos ueluti seruos meos mirabili pane & aqua aut scietis me omnipotentem Sc per consequens Deum uestrum.
Vt intelligatis omnia qu sfluri estis.
Eil enim lex, regula diriges hominem in agen-
. Et peregrini uestri. Postquam pactum
pertinebat ad omnes uoluit Dominus omnes adeste: utetiam excitatis Ieremiae uerbis constar.
Vt transeas in pum m. Colligunt ex hoc
loco Hebraei,ritum illum transeundi inter diuisiones uictiniae ut iam diximus Et non uobiscum tantum. Constat ex hoc loco, praetentes posse se de futuros seu posteros tuos Obligare, euenim intelligit,per illum qui non erat cum eis:
sub quo eopraehendi tablente.Et idola est rum. Dictiori tui, id est idolum,agalal quod est uoluere uel reuoluere ortum habet unde 'gilui, id est sordes ste ut reor) dictae a reuolutione .Solent enim huiusmodi sordes reuolutae egredi ab humano corpore: de uocat hebraismus idola sor
des seu stercus,c6temptus gratia Ice forte sit in nobis radix trutificans uenenum es ab
sinthium. A ros quod est caput, diriuatur rosquod nostri hic uerlut lieneniim:& etiam Psalmo 69. Vbi dicitur. Posuerunt in eicam meam ros,id est toxicum uel uenenum. Idem Ieremiae .8. de Threnorum& infra.s r. de nieo iuditio significat caput alicuius rei uenenosae , ut sit aliqua allusio ad radicem : Sc uidetur quod sit caput Alpidis : quoniam infra capite. sa. dicitur. Venenum draconum liinum eorum: de caput aspidum insanabile, quod nostri uertunt uenenum aspidum crudele.Ieremiae .X habes. Propinarunt nobis aquas ros, id est capitis unde uidetur quod sit res cuius aquae sunt uenenotae. Sequens uero dictio icilicet talian quod absinthium uertimus, aliqui putant significare amaritudinem, alii fel .Ieremiae. 9. habes. Ecce
ego aedere facio populum hunc laanah, id est absinthium uel fel: dc uult dicere.Cauete ne sit in uobis aliquis, qui amarus sit ori Domini: aut qui aliis sit causa amaritudinis,scilicet colendo deos alienos,& est melior sensu . Et erit, cum
audierit uerba maledistionis huius, benedixerisibi in cordeItio .ia est, erit aliquis
inter uos,qui audiendo huiusmodi maledictiones: benedicat sibi promittendo sibi impunitatε dicendo integritas erit mihi. Incostitatione cordis mei ambulabo Posset etiam uerti in exte- tationasione cordis mei, id est faciam omne quod cogitauero uel omne quod uoluero: de est hebraiic Pmus ambulare incogitatione cordis: oc est face- re quodlis
re omne quod desiderat coryt addat ebriavi e stientem. Difficili, intellectit est locus ficilis.
iste,&autequam sensum reddamus discutieniadae sunt uocabulorum significationes, de uerbus aphali quod addere uertimus, non solum addere, sed etiam consumere aut consumare significat, ut patet Ieremiae. Π.Saplietati,id est constipta sunt animalia. De alia significatione, scilicet addere: sunt multa exempla in scripturis,ut Numeri.sa. Vbi dicitur Lil pot,id est ut adderetis adhue super iram furoris Domini. Et Italae.29. Sephu,id est. Addite annum super annum.Mihi tamen uidetur,ea quae significant consumere de consit mare,et ea radice supii quod est finire de consumare. Sequens uero dictio, scilicet raueh, id est ebrius uel irriguus, & reuauati,id est ebria aut irrigua,est a rauali quod est inebriare irrisare,de designificatione hac nihil est controuersiae. Tertia uero dictio sicilicet lem eati,id est sitiens, est a fama quod fgnificat sitire,&etiam in hae nihil dubii est,nunc uero sensus reddendus est. Sunt autem huius loci interpretationes pene innumerae, & quaedam illarum relatu indignae, quare ex eis solum illas recitabimus,quae ad literam quoquo modo accedere uidentur sed antequam aliorum interpretationes referamus,dicemus quod nobis uidetur, pro quo aduertendum quod hebraismus uocat terram gladio a Domino percussam δι punitam ebriam ut patet Isaiae .s .ubi dicitur Vei iuuetali, id est inebriabitur terra eorum sanguine. Gladius etiam Domini dicitur eodem capite inebriatus in coelo. 'nde terram gladio percussam, uocat inelfatam uel ebria in,aliam uero non percussam uo
eat sitientem,& est sensus. Dicet impius cum audierit uerba nialedictionis huius benedicens sibi iii corde suo, id est pollicendo sibi impunitatem. Pax erit milii, in cogitatione cordis mei a-bulabo,quod quidem faciet ut addat ebriam,id est eam terram uel plebem iam punitam a Domino Sc percussam abunde, δ: sitientem,id est eam quae nondum percussa est, ac si dicat.Vt addat non percussam percussae,& putarem esse illius temporis adagium seu proverbium,quemadmodum nos dicimus.Peccabit unus S: Deus bonos dc .malos puniet, de etiam ii e sensus erit, si uertas, ut consumat seu ad consumendum ebriavi de sitientem,qui adhuc magis quadrare uide
112쪽
DE UT ERO. XXIX. AD LITER A M. μ.
tur . secundus sensus et ,ut uocet ebriam eam terram uel populum lui peccatis iam plenus de saturatus est,sitientem uero eam , quae deli deinrat delicias dc omnia illa peccata quibus alios ut derit saturari ut ibi et fieri cum homines uniustiuitatis, uident uiros alterius genio indulgere de omnibus uiciis plenos impune peccare ,&cupiunt etiam ipsi similia facere & videntur peccata sitire ,δc sensus erit. Dicet impius haec quae dicta sunt, ut addat ebriam Sc sitientem,id est ut faciat sitientem peccata quae impune fieri uide stire,& addat ea ebri d est inebriet eam uiciis, sicut iam alia ebria eth.Solent enim homiares non peccantes neque dediti uitiis, a peccatoribus libi impunitatem promittentibus persuasi, in peccata ruere,' audere te illis: sed quod sequitur priorem sensu in probat scilicet. quia
tunc fumabit furor Domini, Neque solum
in uirum illum nequam,sed in totam terram ut
postmodum explicat cum di est. Propter quid fecit Domitis sic terrae huic Tertiuslesiis est.Vt talem faciat terram promi ilionis quae eli irrigua
qualis est terra sities. l.desertum faciet inqua terram fructiferam iii sallugine. Quartus ut addat
populum qui iam est in terra promissionis quae eli irrigua, populo qui mortuus est in deserto, sed priores duae expositiones meo iuditio omnibus aliis praeferendae sunt. ii uolet domi. nusparcere illi . Scilicet qui hoc fecerit, hi
non tam bene Santes uertit dicens. Non uult
Dominus quod parcatus ςi. quia tunc fumabit furor Domini. Id est quali minus exibit,
let enim sumus cum impetu & continue e foruuiii si nace egredi aut ad modum sumi quem nullussuroi ilo ferre potest,&est hebratimus quemadmodum mina: P cum dicitur.Stillabit ira Donum aut furor eius Gila ui .ra'aralipomenon. 34. Et Ezechielis. ri. Ubi dicimbre, tur. Stilla ad sanctuaria, id est propheta dura, de aspera super landi varia:& uocatur punitio stillatio , cum copiose quis sagellatur, cluonaodo stillae .cadere solent. item. 2. Paralipomenon .ra. Non stillabit furor meus. Idem Hamos.7. Postemus etiam aliter huiusmodi hebrais nos interpretari, ut idem dictu sit, iram aut furore ni Domini super aliquem fumare: quod iram Domi . ni per modum flatus fumosi, a Domino egredi Solet enim ira per modum i pus uel satus,ex naribus aut ore egredi: aut satum Domini ex ira procedentem per modum fumi exire. Et ira. Domini stillare est per modii Ratus quem pluuia sequitur, exire punitionem Dontini. Est enim homo iratus ueluti caminus ardens,aut nubes aqua redundas: de cum incipit punitionem uel uindictam facere: dicitur ueluti canun usta
mare aut uelut nubes stillare. Daelebit Dominus nome eius desub coelo. ta est no relinquet
ex eo aliquem,in quo nomen eius seu memoria conseruetur. Solent enim homines nomina sua filiis suis imponere ut scilicet in eis conseruetur eorum memoria: & uerbum machali non lolsidaetere, sed eradere de tergere significat ita ut ni
hil uestigii remaneat.Separarefaciet Dominus ad malsi ab uniuersis tribubus Israel.
Aut uino amplius dicatur Israelita, aut a terra Israel, uel tot ac tanta mala in niget, quanta nunquam in flixerit Israeli , de iste ultimus sosus germanior uidetur, quoniam sequitur. Secudum omnes maledictiones pacti.Et infirmi
tates eius, quibus egrotare fecit ea Deus
Verbum chalal, quod uertimus egrotare hoc M-nificat, sinuliter debilem esse:& potest ad homines Je ad terra referri,& si ad terram referatur. dicitur infirma, qua do in homines infirmitates
generat. Sulphur c sulcombustionis sci
licet erit terra, id est talis, ae si esset sulphure ae sale respersa aut immittet Dominus super eam sulphur de sal. Dicito tamen gophrit quam santes hie uertit sulphur, non uidetur illud, sed potuis picem significare :quoniam gopher si alborem significat, uidetur Pinum lignificare. Pix autem ex Pim resina fit: unde illud Genesis.ο. Fac tibi arcam elignis Gopher: optime uereas ex lignis Pineis licet aliter citatum loci ini uerterimus. Et licet Dominus non omnino fecerit sic terrae suae: sua pietate, reddidit tamen eam sere sterilem: iuxta illud Ples.Terram fructiferam in salsuginem : &Ieremiae. tr. Usquequo lugebit terra, δ herba omnis regionis siccabitur Propter malitiam habitantium eam, e5sumptu est
animal de uolucre. Et no impartitus est eis
Loquitur de Deo qui Israelitis non est aliquod bonu impartitus ob idololatria aut idola quae coluerunt Iudei : qui nihil illis bonorum dederunt.Hoc est enim proprium munus Dei dc Do 'mini scilicet diuidere aut partiri bona inter ser uos suos: de praecipue est sermo de bonis coelestis in fluentiae quae omnibus distribuutur,quemadmodum pluuia,sol uentus Se id genus alia. Possiet etiam uerti. Et non fuerunt huiusmodi pars Israelis. Videtur enim unaqusque gens alique Deum tanqua partem suam labere.Israel uero elegit Deum uerum pro parte sua, iuxta illud. Dominus pars h reditatis meae . Significat PAUautem uerbum chalach , non solum diuidere sed linire, quod lenia facile dividantur.
tirpauit eos Dominus eterra m. Melius'
113쪽
uertas .Et evulsit eos Dominus,quoniam uerbunatas, hoc potius fgnificat ,& loco magis quadrat, quod uero euellere significet, constat primo regum. 14.ubi dicitur Venatas,id est .Et eradicabit Israel de terra bona. Et Mictaeae quinto Venatasti,id est: Et euellam lucos tuos emedio
tui . Secundum diem hanc. Id est sicut
testatur dies haec: qua sunt in terra aliena,aut quemadmodum hodie sunt in terra Moabitaruuel. Quemadmodum eos nune per spiritum eiectos de avulsos uideo, unde statim sequitur.
uuae abfoeditasunt Domino Deo nostro.
Id est apud Dominum Deum nostrum .
Et revelata sunt nobis. Scilicet hodie,& filiis
nostris.& reuelabuntur usque in saeculum.quoniam nunqua apud Israel ante ultimam templi destructionem,defuerunt prophetae, qui futura I secreta Domini praedicerent eis. Potest etiahaec ultima clausula leorsum legi de melius ut sit sensus.Quae apud Dominu Deu nostrum secreta sunt 3c occulta,reuelata sunt nobis& filiis nostras utque in seculum scilicet lex Domini deuoluntas eius in lege relucens, ad faciendum eam. Aut uoluit ipse nobis reuelare se uelle nos facere ea,quae nobis praecepit facienda in perpetuum quandiu scilicet durauerit lex: de melius de lege intelligas,de qua in Plalmo habes. Non fecit taliter omni nationi, ct iuditia sua non manifestauit eis. Delitescebat enim lex apud Dominuquam suo tempore Israeli reuelauit,do filias eius in perpetuum .Alli legunt. Secreta quae ab homine fiunt, sunt Domini Dei nostri: ut scilicet illa puniat,quae uero manifesta,haec ad nos pertinet 5 a nobis puniri debent,sed displicet eXpositio.
ad morum coni positionem adnotatio.
I Sta sunt uerba pacti, quod praecepit Dominus Moleb,ut feriret filiis i uel
in terra Moa praeter pactum quod pepigit cum eis in Choreb. Q d se pacta Domi
ne Deus, nobiscum multiplicas, δι quare non uno faedere contentus es Mendatia noli ra, perfidiam nostram,qui pacto tuo uix stare icimus: haec pactorum renouatio clamat Quid te iactas in Psalmo Israel,dicens .Hic omnia uenerunt super nos,neque obliti sumu, te,& inique non egimus intestamento tuo ' A saeculo confregisti iugum,dixisti. Non serviam .irrituni fecerunt domus Israel de domus Iehudab pactum meum. IX. AD NORES.
Et cons deta humanam instabilitatem , ut neque ad annos.qo. racto steterit gens Non de
dit Dominus nolis cor ut sciretis ex oculos ut underetis,es aures ut audiretis,
que ad diem hanc. Solet Dominus multis su-pht Iorun i generibus, ingratos torquere: Aliqua do ut ea non reserant, nonnunquam ut gratias saltem uerbis pro eis non agant,sed tunc eos ex tremo suplicio afficere uidetur, cum non dat oculos ad uidendum , cor ad cognoscendum de aures ad audiendum Magna castitatio, dare tibi uitam : & negare oculos. quibus salte m cognos caseam esse benestium Dei. Nam quemadmodum malis aliquando ruinam .minatur neque tamen dat oculos quibus eam uideant, aut auis res quibus audiant,usquequo malis ipsis assicuantur: ita in benefitiis facere sistet Audi quid Isaiae.6. dicat.Audite audiendo, δι ne intelligatis: δ: uidete uadcdo,&ne cognoscatis: impinga corropuli huius, 3c aures eius aggravasc oculos eius claude ne fot re uideat oculis su is, & auribus suis audiat, oc corde suo intelligat,de conuertatur de sanet eum. Sed usquequo domine Donee inquit desolentur ciuitates absque habitatore, de domus sine homine. de terra de soletur desola
tione Non inueteratiertini uestimenta ue
stra, Non est tui moris Domine, exhibita bene filia improperare, qui das omnibusasiluenter dc non improperas sed nostra magna ingratitudo te cogit ad haec enunieranda./panen non come
distis,uinum c flectar non bibistis uisciretis quod flum Dominus Deus ueseri
Quid hoc noui est Domine Deus Nonne mel erat, ut te Deum suum cognoscerent, quia pane de uinum eis ad sacietatem dedistic Solent enim Damini, se pios ostendere tu his quae luis ministris adnunt strant de conferunt. Sed aduerte,no solum se pium ostendere,conferendo quae prosunt,quam negando ea quae obesse suis possune non tamen sic se uoluit ostendere Deum tuum sed praebendo insolitum cibum dc potum,curando uestes Sc calciamenta suorum . Quo in loco considera qu so dominum cui seruis, qui talia suis famulis subministrat. Quid putas ad nilnis trabit filiis,qui talia largitur ingratissimis seruis
Custodite uerba pasti huius,ut intelligatis
omnia que facturi estis viis o homo non erra
re in operibus tuis , norma diuinae regulae semper ante oculos habeas. Audi Psalmistam .Consilium inquit meum,iustificationes tuae . Et alio Psalmo. Lucerna pedibus meis uerbum tuum.
114쪽
mu uobiscum tantum pango pactum.
ctist,a; l. Constat hoc loco aperte,patres posse se & figum inte- lios obligare,etiam ad fidem unius Dei , quem-isa' ' admodum isti se obligauerunt.Vos enim no
st is, quod bubitauimus in terra ala thcir transiuimus per medium gentιum.
Arbitratur multunihil pericli esse,inter impios habitalia & adhuc minoris faciunt, transitum per eos, quos locus iste pulchre admonet,ne parui faciant quod si aliquado contigerit, oportet te in ea re cautissimum esse Pax erit mi bibi icogitatione cordis mei ambulabo. Extremae
dementis est, male agere, & impunitatem sibi polliceri qui maleagunt,summe cogitare debet: non solum sibi Ied omnibus aliis qui eo ii cau- L nahellantur esse iniurios: de ut in textu habe
tur addunt ebriam sitiet xi statae est na furoris magni huius Quanto quis ardentius ab a liquo amatur, tanto si offendat, seuerius punitur, quare maxime cauendum es ,Deum qui te summe diligit offendere. Non enim legimus deum tam acerbe unquam castigasse gentes quam grauiter castigauit filios Israel,quos summe dilexis, unde ad eos dicit. Vos tantum cognoui Hμου. ea Omnibus cognationibus terr , idcirco uisitabo super uos iniquitates uestras . Et aduerte hic quam bene Deus, causam suam iustificet,ut uelit omnes scire,ob uiolatu foedus istos peritisse
Iratus est Deus in terrum ipsum. QS id me
ruisti terra, ut tanta propter hominum peccata patiaris Solet Dominus propter homine, omnia quibus ipse uiuere uidetur punire:quare deberent impii resipiscere, non solum propter se, sed ne propter eorum peccata,terra det immeritas poenas. Audi Ieremiam. siquequo lugebit terra de herba omnis regionis siccabitu, Propter malitiam habitantium in ea. quae ab con
dita sunt apud Deum nostrum reuelata Iut nobis cir filiis nostris,usque in eculu.
Mirandum ualde est,quanti faciat Deus, suarulegum obseruantiam: ut secreta sua obseruanqbus reuellet.Vbi simul expende, quod benefitiusit diuina lex: in qua tibi mes diuina innotescit& omnia quae apud Deum secreta esse uidentur Ostendiitur.
IN CAPUT. XXX. DE UTERO NOmii iuxta literam adis
ET erit cum uenerint super te omis
nia hac consuetudo omnium Prophe
tarum est, postquam populum minis deterru erint, consolari eum , quemadmodum priori Isaiae capite uidere licebit.Sic θ: iactus Mosel, modo populum quem deterriterat imminentibus
malis, consolatur. Benedictio es' maledictio. Benedictio inquam si seruaueris legem maledictio si abiicias. Et reduxeris ad cor tuum. Scilicet legem, aut peccata tua: & quod te in
Domini non seruaueris.Alii legunt. Et redieris ad cor scilicet cogitando mala quae fecisti.Santes isc reduxeris te ad eorri sed prior expositio ..
magis placet Toto corde tuo, tota anima
tua. Id est cogitatione de uoluntate ut s. Pars cordis non sit cum idolo,& altera conuert
tur ad Dominum .eu fuerit expulso tua us
que ad extremum cc b. Vocat extremum cc li, extremam partem terrae, quae sub coelo est' um e ali
Circuncidet Dominus Deus tuus cor tuti
Id est auferet superflua & nociva desideria cordis : ut scilicet nihil amplius diligas prater eum, praesertim quod pertineat ad cultura idolorum:& est phrasis linguae .Propter uitam tuam. id est ut uiuas longo tempore. uηdare fuci et te Dominus deus tuus Verbum latarqd hic ponitur,significat residuum esse : & sic hieuerti posset residuum faetet, id est saetet Dominus Deus tuus lucrum aliquod habere: in omni opere tuo. Videtur enim lucrum , residuum operis esse quod etiam bene per abundare uer-
titur.Si reuersus fueris toto corde, tota aeta. Vt scilicet non sit altera pars cum idolis,alteracum deo. quoniam praceptum quia
ego praecipis tibi hodie, non estseparata ipsum a te, non longinquum ipsum, ib
in caelis ipsium.Loquitur de tota lege.Aliquuν
separatu uerlut occultu.Alii mirabili tersu prate Verbu in pala etiam occultare significat, sed proprie leparare. Quod enim significet occultare, probatur ex eo quod dicitur.Prouerbiorum. so Tria siit quae niphleu.i. occulta sui mihi, sed ibita bene udrat separata.Moveor ad priorε interpretatione,quia nihil infra dicatur qy pertineae ad occultatione: sicut de separatione dicitur. NoIn coelo est.Si tame occultu uertas no prohibeo& est sermo de separatione locati,dc est se iis,q Fno solii no loge a te distat: sed qyneque ullo modo ate separatum sit,cum sit in corde de ore, aes dicat . Non est opus querere longe .cin coelo aut ultra mare legem Dei, aut in loco alia
115쪽
uolanginquo uel separato:cum eam possis eore retinere,& ore proferre. Et hoc est qSdicitur
uuia propinquum est naide uerbum tibi, in ore tuo . in corde tuo utfacias illud.
Si inquit facere & complere legem uolueris,n5 longe eam habes scilicet in coelo aut transmare: sed potes eam memoria habere,& eam loqui ut facias .Et ex hoc loco colligere licebit praeceptu dilectionis Dei super omnia, posse in hac uita impleri: quoniam de omni lege ut diximus est sermo, quam quis corde &Ore ad manum potest habere,ut eam faciat. Adducit Paulus uerba haec ad Romanos. io .ad probandum qu ni facile sit homini iustificari per fidem, seu iustitia fidei , ut scilicet non dicat.Quis ascendit in coelii. ut faceret inde Christum descedere reque .Quis descendit ad inferos,ad retulcitandum Christu ac si dicat. Non credat descentum Cluisti de coelo impossibilem,neque ascentum e terra,seu resurrectionem: sed credat haec duo, quod facili-inum est: credere dc dicere:&saluabitur.Quonis pli Π am corde creditur ad iustitiam: ore autem confesso fit ad salutem .Pollet etiam illud. Prope est uic uerbum ori tuo, interpretari. Tam prope est uerbum ori tuo, scut ea quae comedis: ad quaerullo alio opus est, quam ut manum ad Os applices,sed prior sensus germanus est& intentus. Vitam bonum. Scilicet omne aliud promissum tibi a Domino si legem obterues &idem de malo Et propulsaueris te. Capite. Io .huius libri, significatione.uerbi nadach qd hic uertimus propulsare,in certa esse diximus:& Sites aliquando uertit impellere ut loco citato,nonnunqita ut hic propulsare, uerbum uidetur significare proiicet e uel ei cere: dc est sensus.Et fueris uia expulsionis tuae, aut deieceris te ad colenda idola quae interpietatio uidetur germanior uos rus uertit.EApellcri .ctnlsor uo.
bis hodie coelum cs' terram Id estin testes ad
tersus uos uoco.Adducit autem coelum de ter ram in testes , quoniam diutissime durabunt, do si nobis non loquantur, loquuntur tamen deo. Sic Ilaias capite Primo. Audite coeli P& auri
si quod uiuas. Sic longitudo dierutuorum, id est causa prolongationis dieru . Naipse dedit& cotinue dat uitale halitu : in quo hominis uita coiistit.
ET erit cum uenerint'per te es in
haec γε redieris ad cor tuum. Abominantur multi flagella Dei , quae pro suis tris gressionibus patiuntur, et quam bona sini,hic
Optime eXplicatur quoniam peccatorem ad me
tem & cor redire faciunt, de collite ex hoc loco Peccata, inter caetera mala quae peccatora in si-gunt,facere mente captum & sui oblitum :Quε ad Odum .Lucae lue.de filio prodigente subitaliam suam legis,quod in se reuersus dixerit.Quati mercenarii in domo patris mei panibus abundant. Et expende conuersonis ordinem .Prima reddit ad cor. Secundo conuertitur ad Deu sit una. Tertio proponit de caetero praecepta Domini seruare:& toto corde illi seruire.&juerit
expulso tua, in extremum coeli inde cov.
gregabit te. Magna consolatio seruorum Dei
est, scire quod& s aliquando a domo eius expellantur , ct in distantissimas uendantur & e-Nulent nationes ibi tamen non obliuiscetur eorum Deus suus: sed inde eos facile si poeniteane
uocabit Multiplicabit te magii quam pa
tres tνη. Mira ualde est digratio Domini in poenitentes: ut iam saepius adnotauinius, ut illis maiora bona conserat quam si in innocentia permanerent: Non quoia maius donum sit Dei Pinnitentia , quam innoeentia : sed quia Deus poenitentibus maiora promittit ut resipitcant. Audi Isaiam .3o.capite.Expectat inquit) Dominus ut misereatur uestri:& exaltabitur parcens uobis. Ostendit Dominus se aliquid lucri gloriam uidelicet consequi ex eo quod peccatoribus ua promit parcit ut eos ad poenitentiam alliciat. Circuir.
ridet Deus tuus cor tuum. Non posse,nos te uni et gem Domini seruare sine adiutorio eius,ad ui- : P uum locus ille depingit,unde necesse est ut d sideria supernua resecet ipse. Revertetur Do. minus uigaudeathperte Non solet Domi
nus in aeternum seruate iram: sed reuertitur ad poenitentiam nostram: & peccatorum nostrorum oblitus,ita super nos gaudet, ac si nunqua
odisset. Mandatum quod ego pr.ecipio tibi hodie,non est heparatum aut occultu
a te,neque Anginquum.Cauntiar multi desides & pigri, in data dei difficilia & occulta ted hicDiis spinqua nobis esse ostedit:& docet effencilia intellediu affatu & factu: quo in loco late
ter adimonuit nos debere in eius lege meditari, eamque corde gestare, de praeceptis eius loqui, quemadmodum expresse docuit capite .6. hin'
libri. Et gratificandum deo ualde est .quod ea. ὐκ sunt
116쪽
qtiae sunt ad salutem necessaria facilia fecit,&s .
ad paruum leni per redacta numerum. Sumauit enim dc perltrinxit totam legem , duobiis illis praecipuis mandatis scilicet in dilectione sui de proximi. Sic & mandata fidei perstrinxi Paulus ad Romanos. io .dicens. Si inquit credideris Dominum Iesum, & quod Deus illum a mortuis suscitauit: saluus eris. Aduerte luctamen, ad quid debeas corde gellare uerbum Dei&Ore loqui: ut scilicet facias illud. Nam & si bonulit meditari de lege Domini,& de ea loqui.Optimum tamen est ea facere.Parum enim proderunt illa duo, nisi addideris tertium,quod uitam omnino perficit. corum te hodie nitam cir bonum : moitem e P malum. Mirum ualde , quod fuerint Se liodie mit tam vidi homines, qui ueluti in bruta conuersi,
omine libertatem quo bellitis praestat,auferre conentur.Adquid nobis quaeso uitae de mortis optio datur, si in nobis nulla est libertas eli-Lvibrium gen i malain rem abeat,oin hunc primus errorem genuit: sed in multo de teriorem, qui ea nostris temporibus ab in seris reuocauit. Ego
praecipio tibi l die. soniarunt etiam isti impii dogmatillat, pr elatos ecclesiae non posse nobis praecipere: sed solum Deum. Nonne uidetis lue sanctum Moteli populo praecipere: ut seruent mandata Dei Vbi simul aduertant praelati,qualiter inculcare debeat praecepta Dei, multa obseruatoribus promittere,nullum lapidem hon mouere ut Populus seruet: qu sibi a Domino praecepta lunt. Est autem sinct us Moteli in ea re singularis,qui aliquando minis & terroribus,non nunqua blanditiis A promissionibus adhortetur homines ad obteruantiam legis: qua in re se Domini fidelem ministrum,dc populi sui amatorem ostendit. Co itestor uobis hodie caelum ex terram Quid cunctam olio
mo legem Dei tui seruare, quam tua sponte te seruaturum pronii sisti , idestelles hic adhiberi, non homines non ligna, aut saltem lapides, sed coel uni oc terram quae perpetuo aduersum te, prodeo tuo testimonium dicent. Adhaereas
ei. st uia ipse est uita tua. cir longitudo die
rum tu0rum. Commune est, ut qui alicui adhaeret eius uitam & mores sortiatur.Qui inquit iactori adhaeret deo, unus spiritus cum eo efficitur. Si . ergo Deus tuus uita tua & longitudo dierum tuorum: si illi adhereas uitam eius habebis , dc perpetuo uiues. Audi Christum tuum Ioannis. 6. Qui inquit) manducat hunc panem : uiuet tu aeternum: cuius ratione Tignat. Qui inquit manducat meam carnem,& bibit meti singillane,in me manet & ego in illo si ergo ego uiu δin aeternum qui in me manet uiuet inae ernum. Vivit ergo qui deo adb ret,u ita ipsi iis Dei . Si autem ipse est vita nostra . obediendum illi est ut uiuamus.
ba isti. Aeeipitur hie abire; pro addereideli addi)it ad uerba luperioris capiti ,ea quae hoc eapite dicuntur. Vel abiit e domo suaad sug rigestam: unde illis loqui solebat. Fibus ceritu, rup Mne .ao.annorum hum hodie. id est centum.
Io.atinos natus: Se est hebraismus frequens in mine iti.
ingredi. Id est non possum uos amplius ducere. Est enim munus ducis praecedere eos quos duc t de etiam modus loquendi peculiaris hebrao . Numeri. 27.habes. Praeficiat DominusDeus spirituu omnis carnis ulru, luper cogregatibne: qui egrediatur Ite eos & qui ingrediatur ate eos de introducat eos: I asignat duas causas4re nopossit transire cum eis larden. Altera propter senium, alteram ob Domini prohibitionem.
Ipse consumet gentes istra. sic melius uer
tas quaini ple disperdet: de quod sequitur. Afacie tua. idem ea quod quaesunt ante te.
Dabit eus ante faciem uestram. micet
pientes: aut contumendo eas ante uos Conforetate uos cir roborate. Non plene constat disecramen,inter charach quod uertimur eonfortare, de amas quod roborare sumus.interpretati. Videtur tamen charach pptie significare induta
re.'ce timeatis, ne par eatis. Videturuerbum arat s quod uertimus patiere,signifieare ulribus deititui ex uisione alicuius rei formidabilis,aut conteri: significatio tamen non est plene nota Isaiae. 2. habes. Cum surrexerit laaros,id est ad conterendum terram. Et Platino. io Non addet ultra laaros,ld est ut conterat hominem de
terr -7 Pon deseret te cir no derelinquet te
Verbum rapaliquod uertimus deserere, propriesgnificat,rena ille agere .udeuertendum est. Noremit se tecuin aget aut non re inittet auxilium suum a te: uel non cessabit.Sequens uero uerbueonstat significare relinquere . Non solum pii s. l. inquit , non de relinquet omnino te: sed ne- eonfiat isque remissius te iuvabit nunc quam antea. iis .
117쪽
minetaberaiaetili mit Iligendum
DE UTERO. XXXII. AD LITER A M. Constat tali Oeloco Moleti legem seripsisse: &
credederim eum etiam Cmnia quae eis in uia acciderant, literis mandasse. Et dedit eani acep
ritibus filis Levi, portantibus arcam.
Quoniam munus sacerdotum erat legem seruare, & eam docere : ideo eam sacerdotibus tra didit de etiam senioribus, quoniam etiam munus eorum erat: iudicialia exercere cum essent
iudices constituti. In me septem annorum: in tempore anni 1 emistionis nolennita.
te tabernaculorum. Constat ex hoco loco reis missionem incaepisse semper in festo tabernaculorum meque mirum,quoniam tunc etiam erat ten pus expiationis peccatorum, ut simul esset tam peccatorum : quam omnium aliorum remissio. Tenebatur autem tunc omnis Israel,uenire ad locum tabernaculi, de sacerdotes tenebantur, omnem populum docere uenientem:& crediderim legem eis explicasse. Praecipit autem legem Omnibus explicari scilicet mulieribus de paruulis, ut eam imbiberent qualicum lacte carnis, S nutriretur in eis timor erga De
um suum Leles legem hanc. Significat chara
clamare alte, leu uoce eleuata legere,dc sic sacer dotes legebant: ut populus melius audiret .Qσautem Hebraei dicunt,regem etiam docuisse legem ,ac tunc temporis Levitas tubis insonuisse Per ciuitatem,timeo figmentum esse lieb om.
Nulqua enim quod sciam) hoe m unus regibus demandatum est .Filii eorum qiιι πολι cognonerunt audiant Qui non cognouerunt scilicet magnalia Domini, uidendo ea quemadmodum uos uidistis: isti saltem audiant, ut timeant De
una suum. State in tabernaculo ecclesiae.
Constat ex hoe loco tabernaculum ecclesiae uocari atrium sub diuo, & illuc populum conuenis te. Deumque de ostio tabernaculi,ad eos loquutum fuisse. Dominus enim recedebat a loco in quo erat scilicet a propiciatorio: sc nube tectus loquebatur ad eos, itans ut dictum est in ostio tabernaculi ecclesia.&ce dormis cum patribus tuis. Id est morieris quemadmodum
patres tui: de est hebraismus in libris regum frequentissimus. Vocat autem mori, dormire quoxiam homo mortuus, dormire uidetur. Forni
cabitur poIn Deos alienigenae terrae. Vide
tur locus iste explicare id quod dictum est .Exodi .eto. Non habebis deos alienorum coram me,
id est quos alieni seu gitiles colunt. De relim
suavi eos, or abscondam faciem mea abeo,
Id est non curabo res eorum neq; eos eo modo quo antea: & auferam ab eis illam praesentiam qua cum eis manebam.Hoc enim uocat faciem abscondere. Et hoe est quod dicitur.Hosel, quinto.Cum bobus suis & muneribus suis, ibunt ad querendum Dominum: & non inuenient,ablatus est ab eis. Scribe canticum lyud. Quod scilicet sequitur posteriori capite Pone in ore eorum. Id est ne ut eantet illud. Saturabitur impingabitur.Plus est impingari,quam saturari quoniam multi saturatur qui pingues no.Irritabit me. Melius uertas. Reprobabit me: quoniam uerbum naas hoc proprie significare uidetur ut patet Prouerbiorum quinto,ubi dicitur. Increpationem nos,id est reprobauit cor meum .Et Plat. lo .Et consilium altissimi naasu, id est reprobauerunt: & ex hoe quod Deum reprobarunt, irritum ieceruI pactu eius.
Loquetur canticum Ulud coram eo l. argu
et eos,diceseos merito puniri.Aut reddet illis calicum istud,causam malorum quae patientur,&erit mihi coram eis in testimonium, sitioniam
cognoui figmentum eius. Id est quod ipse
nunc apud te fingat cogitatenim,quod postqui fuerit promissa consequ utus, ibit post cogitationes & uoluntates suas. Aut noui figmentum e ius,id est compositionem, quor scilicet sit pronus ad malum: praesertim ad libertatem: sed ut
detur senius prior germanior. Docuit illudfliti lut scilicet illud memoriter seirent:de
decantarent. bora te es fortis estoM i
saepius uix posse haec duo uerba discriminari: scilicet charach,id est roborare,& amas,id est forte esse: & uidentur uerba Domini. Donec consti m et ea Melius uertas VR ad cosumatione eorum . praeceptorum, seu usq;quo complevit scribere legem aut omnia pncepta Ponite illua latere arcae. Non constat ex lioe loco, quod fuerit positus liber legis intra arcam : crededum tamen est,illum ibidem suis asseruatum in testimonium,ut statim sequitur.Ego noui rebellionem veni v .Posset etiam & forte melius uerti amaritudinem uestram i qua semper amari fuistis Domino . Est enim homo Obediens, dulcis admodum ori superioris sui: rebellis uero amarus ualde. Sic Infra,pro rebelles suistis: potes uertere amara fuistis
118쪽
Aut detruendo deliruetis. Significatio uerbi iachat non est plene nota, & est ierino de corruptione per idololatria. In ino utpimis diebus. Pollet etiam uerti .Posteris diebus, quoniam noomnia mala haec euenerunt eis extremis diebus sed multa iam passi sunt. Vt Irritetis eum. Melius ut ad iracundiam prouocetis eum,seu ut iras)i faciatis eum. Ezechielistis. Et noechas, id est irascar ultra, & quasi idem ell, quoniam irritare est ad iram prouocare.
ad mores componendos adnotatio.
FIlius centum uiginti annorum sum.
Sunt multi lenes Scaliis grauioribus impediti: qui cum sint iam ad regimen inepti, nolunt tamen illud tua thonte relinquere, sed non lic servi Dei, quueti auidum Pollunt, a te onus illud reiiciunt , i. ineptos caii latitur, praesertim cum lciunt is c Domino placere. Audi Dauidem fugientem filium suum Absalon,& admonentesadocli, afferentem ad eum arcam Domini. t e. di te inquit arcani Dei in urbem. Si inuen μ' ' ro gratiam in oculis Domin , reducet me, SO stendet milii eam.Si autem dixerit non complacui in te, ecce ego, faciat mihi quod bonum eth, se in oculis suis Vis alterum audire rebellem Di - 'xit semel Sauli Sem uel propheta. Pro eo quod abiecisti uerbum Domini: abiecit te ne sis rex: qui licet ficte confiteretur peccatum tu una tenuit tamen clai mdisproplietae oram:& uoluitiit inuitus eum honoraret coram lenioribus lictaei . A Moteli simul praelate disce non relinquere sine duce plebem propter dissenssiones: quemadmodum iacit David clim initituit Se
Ionionem. Fortifica te ex roborate Robuntos & fortes duces esse oportet: qui faciem ali
cuius non timeant: dc Inter caetera oportet eos
De impropitium sibi habere. Dedit eam lacerdotibus , filiis Leui. Velirum est o sacerdo
tes legem Domini docere, ted quis uestrum 1.isi rarisenni hoc praestant sibi dentandatu in munus Neque enim ut milites pugnatis , neque euangelietatis ut clerici,neque Domini lege docetis ut sacerdotes. Sed expende misso eum te gem non solii ni sacerdotibus, sed etiam lenioribus dedisse. ut sciat maei liratus a lacerdotibus
Dum munus ext ere cuna eos uulerit eam re
Ius eorum,coram omni thaelmine talem daret plebem,in qua iuuenes uirginessenes
cum iunioribus conuenirent, ad legetii dei audiendam : ita ut a pueris diiceret omnis aetas & sit diciis legem domini,& timorem eius. Dilee etiam ex lioc loco ad quid debeas adire templum Dei, nempe ut audias legem Domini Dei tui, ad qua . audiendam omnes domesticos tuos ieeum da
ferre debes. Fac congregare populum. De
bet magiitratus homines cogere ad legem audiendam, ' inter alios peregrinorum menti tui: quoniam isti inter caeteros pricipue hoc facere
recusant Ecce dormiscum patribus tuιs
dit locus ille, quid bonus praelatus ualeat subditis suis,& qualiter eos in offitio contineat. Similiter praedicenda sunt populo futura mala, ueab eis caueat. Derelinquam eos , ' abcoit dum faciem meam abris. sunt multi peccatores,qui cum post perpetratam culpam non uia deant sibi Deum abesse , putant adhuc adest it sed tu hic audis Deum post peccatum praeserti in idololatriae, liommein relinquere,, quod magis dolendum est, faciem tuam abicondere,& quis tunc poterit m uenire eum, ut ait Iob Ab linendum ergo ualde a peccatis eis,ne cum Iudeis cogaris Deum diu querere, neque tamen inuenire . Sed disquirendum et , cui Dominus dicatur abscondere t e a peccatoribus, & no potius illi abscondi ab eo quemadmodum Chain. Qui enim alium timet, ab eo se abi condit. Deus uero neminem timet, sed uir masericors magia nocet abscondendo te quam ostendendo se uindicem. Et erit in consiumptionem. Audis quantali sequantur hominen a quo recessit Deus. Audi Davide. Qui inquit custodiebat anima me atra,conlibu fecerunt in unum dicentes. Deusdereliquit eu , persequimini & coprehendetis ea quonia noest qui eripiat. Eil anima nostias ne deo,sicut mulier absque uiro. Quadiuenini Aa mina uirum habet,nemo audet ea laedere aut tagere, quonia qui sis desedat habet, dii moriatur
uir , ia omnes et mala inferre non uerentur.
Iuuenient eum mala multa cir angusti ta
Querunt summo studio mala peccatote & red. Qui prunu enim Deu offendit,nitu tur Onesiae .ui uindicare Domini sui illata iniuria,& qii 5 inueniat statuit, ipse sua infinita rura iaci , qui eos abcodit in abscodito faciei suae a cotradictione linguarii,led tande nisi resipiscamus inuenient,& comerita, poena luemus.&qS sequitur
dicemustatae quia uo est Deus meus iis medio mei nuenerunt me mala haec Scribe cunticii iIlud, e pone in ore eoru. - H ι Vulti
119쪽
E UTERO No. XXXII . AD LITER A M. L
Vult Dominus nos predicere de decantare mala uentura super nos: uttios sic saltem an alis deterreat. solet saepius mali mala sua prophetare.
Comedet saturabitur e r impingabit se,
nuertet se ad Hos alienos Mala ac pe
ssima liomini male affecto saturitas: δc omni po pulo summe nocere solet.Audi Deum tuum ae pud Erechielem . Ecce ista fuit iniquitas Sedon
sororis tuae superbia. aturitas panis,dc abundantia otii: de manu egeni & pauperis non tenuit. Vbi aduerte quid ualeat manum pauperis tenere in medias peccatis Notii imaginationem
uel figmentum quod fefacit fodie. unx
i. Sr xi. multa peccatores, qui in mediis immo dc initiis
tibis ta d neficiorum: lain benefactori offensam es ina
fieti ra. gratitudinem parant : quemadmodum multirant rc i- grati,qui ante benefitiu gratitudine. Dominus bun ς , Deus noster in medio offensarum nobis parat
i. g. benefitia ut Chri sol Omus dicit nos uero paraiaem. mus ei offensam,dum benefitia recipimus.Audi Paulum priniae ad Cliori n. it. Donianus inquit Iesus in qua nocte tradebatur,accepit panem. Quando eius corpus tradebatur de uendebatur Iudeis, tunc ipse instituebat sacramentum cor
poris de sanguinis sui,& porrigebat suis. Opite
librum legis istitis; cir ponite ex latere arcae Joederis , oest ibi contra uos in testi.
mo itum Mileri nos ualde, qui portare cogi mur testinionia ad uersen os: δ seruare leges
quibus damnemur Deras iustus e baiulla
iniquitate,pecta erutes. Nam quemadmo-
dum Dominus aliquando cogit peccatorem aduertus se sententiam proferre: ita de testimonia M. I io ad uerius se producere.Audi quid leprobi aduersus te dicant . Malos inquiunt male perdet: dc locabit vineam suam aliis agricolis. Et David. H- .reῖ .la. uit Dominus quia filius mortis est uir quiboe
iacm.Ecce adhuc me uiuente, rebelles estis
Dominoii et ex preteritis gestis futura coniniicere dc praedicere:&qui madest subdis,uix poterit liber bonus essὸ Congregate ad me omnesseniore t si omnes in populo admonendi snt, maxime tamen principes de maiores qui alios pollimi in ost tio continere, sed parum proderit doctoris externi ad monitio ,nisi intus Dominus moueat 3c flectati corda nostra ad madata sua, qcri pie facere dignetur qui est super omnia benedictus.
nomii r iuxta literam adnotatio.
Vribus percipite coeli . loquar.
Superiori capite admonui, cur prophetae,int ensata lapides scilicer,coelum dc terrana in testes suarum admonitionum uocarent,
dc puto propter duo.Alterum quia licet nobis
huiusmodi creaturae mutae de insensibiles uideantur: Domino tamen deo suo, expedi illsime loquunturi cum ab eo uocantur. Alterum quia diutissime uiuunt. Si enim solos homines in testes uocaret,aut pacti scriptura: omnia haec tepore cosumatur δ deficiant, deficeret elii Domino probationes: ideoin testes uocat coelum doterram,quae perpetua esse uidentur. Dicit ergo Mosel Vos coelos de terram in testes eorum quet admoneo uoco, ideo audite eloquia oris mei.
Stillabit ut placita doctrina mea, fluet ut
ros eloquium meum. Disputaui saepius in hoe opere, de significatione uerbi harapti quod uertimus stillabit , sed meo iuditio non tam pro prie stillare,quam nuere significat, quemaamodum Ruit sanguis ex iugulo. Secundum enim alteram fgnificationem significat eeruicem frangere aut deceruicare , de possemus diceresgnificare quocuque modo fluere, seques uero uerbum scilicet nazal Hebraeis est fluere: ut patet iudicu in quinto , ubi dicitur Nontes na-zelu , id est fluxerunt: conuenit tamen locis quibus ponitur etiam stillarequareadmittamus harapti significare stillare , narat uero suore. Est etiam aduertendum hic poni quatuor nomina: primu matar quod est pluuia seus illae grosiae. Secundum tal, id est ros seu pluuia tenuis Sceelim . id est aspersiones, dc rebelim , id est multitudines per quas meo iuditio intelliga grandinem . Est etiam aduem tendum nomen lectata , quod nostra doctrinam uertunt, esse a uerbo lachach quod es haccipere : de potius uidetur acceptionem seu disciplinam significare quam doctrinain. Dicitur autem disciplina quae a discipulo susciputur,unde locus sie reddendus es . Stillabit ut pluuia doctrina mea, id est in copia deicendet in uo, aemadmodum stillae pluviae: nuet sellicet super uos ueluti ros,eloquium meum ad faciendum uos fructificare.Erit ut aspersones su- per germen , dc ut multitudines scilicet stillarum super herbam . Non audeo uertere gra-dinem , quoniam ter nascentibus poti us obeste qua prodesse dicitur. Aduerte ter tio dictionem lettim , quam nostri hic pluviam aut imbrem uertudi : esse a radice fa-
120쪽
har , quod est horripilare: unde seliar, id est pilus quare posset uerre sicut pili super herbam, id
est iri tanta copia quemadmodum pili: aut admodum pilorum quomodo pluuia descendere solet, aut quemadmodum descendita multitudin, pilorum stinui colligatorum. Solent enunexpiliis aspersoria fieri, quibus aqira cum quadam tenuitate aspergitur: ut solet fieri in ecclesiis eum populus aqua benedicta aspergitur:&hoc mihi uidetur uerius, quoniam Moselidesiderat hie tenuem pluuiam , dc etiam grossiorem: 3celthie locus in quo interpretes tribunt nomini significationem non propriam , sed prout uident loco congruere : quod misi n5 placet Nunquam autem quod sciam ) nomen sellar , inuenitur imbrem uel pluviam significare . Possemus etiam dicere leberim significare nives , quoniam admodum Piloarum horripilatorum leu crisiporum deleendunt , & litera reddenda esset. Quali niues super germen . Genesis etiam pruno ollendimus discrimen inter desse , & hesseb , quod erius significet herbam teneram seu germen. secundum uero grandiusculam seu duriorem.
st uia nomen Domini inuocab9 , aut
clamabo. Subdit Moseli causam quare stillabit ut pluuia doctrina eius : dc cκtera, quoniam sei licet ad hoe inuocabit nomen Domini: ut scilicet faciat doctrinam eius proficere.
Date magnitudinem Deo uostro. Id est
dieite seu praedicate eum omnibus aliis diis maiorem ac superiorem: & uerbum habali significat afferre ut Genesis.ir. explicuimus. Posset
etiam haee sententia eu superiori continuari, ut in hebraeo fit, ut sit sensus. Clamabo scilicet laudando nomen Domini: uos etiam me eum date illi magnitudinem , id est magnum
praedicate.Dei perfilium opus eius, quo
niam omnes uiae eius iustium.Si radix sue
quod uertimus Deum, est fur quod est stringere angustiari munire & roborare, significabit fur Deum : quod si e munitio eis qui in
eo confidunt : aue a robbrando, quod uidelicti sit robur eorum. Inuenitur etiam nomensur Prouerbiorum .so. significare saxum , ubi dicitur . Uiam serpentis super sui , id est
petra. Idem Iob.ig. Nun propter te derelinquetur terra : de transferetur sur , id est laxum aut munitio de loco suo Idem Isaiae. si . . : aliis scripturae locis eunde uidetur quod significet saxum aut munitionem cinctam muris. Dicit autem opus Dei perfectum :quoniam impleuit quod promiserat patribus. De hoc
enim opere loqui uidetur:ac si dicat Deus persecit opus quod patribus promisit: quoniam ad
ostium erant terrae promissae : &subdit ratione. Quoniam omnes ui , id est opera eius uiditiu, id est iunt iustae. Quemadmodum enim omnia opera Dominii ulla stant: ita 3c hoc opus quod patribus pronusiit iuste perfecit , dc tuis numeris absoluit. Potest etiam litera intelligi de lege Domini: ut sit senius. Opus Dei, id e t lex eius perfecta est, ut nihil in ea possit amplius desiderari: quemadmodum Omnes uiae, id est opera eius alia, iusta sunt, immo iuditium ipsum seu eius: sed prior expositio germanior uidetur,quoniam uidetur arguere iudeos, quod Deus pro misiis steterit de compleuerit omnia quae pro misserat , ipsi uero patio Domini non steterat:
neque staturi eraut Fortis seu Deiιs Ilabialis G non est iniquitas. Id eli iniustitia sci
licet in eo.Iulius es' rectus. Subaudi est. Nomen aue quod uertimus iniquitatem,non ple ne notum est hebraeis: ex coniecturis tamen uidetur significare declinationem instabilitate auestultitiam .Leuitiei.19. dixi de lignificatione huius nominis, quod milii uidebatur. corrupea
runt illi, uousiiij eius,macula eis : generatio peruersa es inuoluta, seu tortuosa.
Sensus est Deus eum sit stabilis & nulla in eo se iniustitia, & sit iustus de rectus: pacto suo stetit, sed illi corruperunt illi scilicet Deo fidem Sepa tum : S: sic melius uertas quam cum Santa corruperunt se : dc ideo non su ut filii eius,aue neque lunt filii eius quoniam macula est in eis: uel propter maculam eorum, de uidetur loqui de maeula in fidelitatis. Dictio etiam iches quε uertimus peruersum, opponitur huic quod est rectum elle : ut patet Micheae .s. Vbi dicitur.Et omne rectum te hachestu , id est peruertent,aut tortum reddent. De significatione uero sequentis dictionis scilicet petalloi, id est tortuosum disputauimus Genesis. so. Si inquit est Et filii dei elient perfecti,que adnio tu i esse:& opera eorumetia essent perfecta sed non sunt, quoniam cor ruperunt aut te, ut opera sua uel pactum eius, iple est iustus Sc rectus, ipsi uero generatio peruersia & tortuola, si quid Domino retri.
Metis istud, populus stultus nu si ita
Verbi gamal significatio, no plene nota est Hebraeis uidetur tame significare accelerare citoreddere. Addueetia Hebraei ablactare & maturare haeretribuere magis quadrare uidetur:&sensus
est. O popule stulte , de non sapiens , nun quid pro tam immensis benefitiis nc bis H 4 exhibitis