Commentarius breuis rerum in orbe gestarum, ab anno salutis millesimo quingentesimo, vsque ad annum 66. ex optimis quibusque scriptoribus congestus per F. Laurentium Surium Carthusianum. Cum indice copioso

181쪽

eorum in Germania & Lotharingia cecidisse. Ani mauerat plerosq; MuntZerus, dicens inter alia, se omnes bombardarum ictiis sua manica excepturu. Sed ille non diu post captus est Francusj, & tradit' Ernesto comiti a Manς seli inprimὶs catholico,in custodia seruandus. Captus est ςtiam socius eius nomine Phis crus, monachus apostata: sed hic obstin to animo perma sit in errore,& sic gladio caesiis o cubuit. Munt1erus vero fertur ex animo doluis errores reuocasse,premissa Consessione sub altera specie Eucharistiam accepisse, & ita demum gladio percussus, ex hac luce migrauisse. Luterus ubi vidit miseram turbam principum, quibus iam extrema quique ceu vates quidam minatus erat,armis horrendum in modii concisam &profliga iam, mox verso stylo, scripsit librum in rusticos,ut se principibus venditaret nequam & ver h o RO3 qui 'pestilentissimis scriptis magna illi seditioni & cedi ansam prebuerat, ut facile potest re ipsa doceri. Sane intra unum mensem Maium maiores tum clades csdesque Sc vastitates perpessa est superior Germania, quam bello decenati ab Hispanis & Gallis per id tempus Italia. unus Lotharingiae dux Antonius,in una Alsatia supra 26. millia rusticorum cecidit. Misera erat tum Germania prgiertim superi ris, habitudo, cum subditi pleri

aut aperta res vim in principes intenderent, aut animis clam rebellionem meditarentur.Hunc fri,ctum

peperit pr clarum Luteri Euangelion. Nec urbibus deerant factiosi nomines, qui seditiones excitarent in Clerum & senatum. Tumultuatum est atrociter Francophordiae ad Moenii. mox Mogutae:paulo post etiam non ibit Colonie Acriopinet, sed non impune tulerunt eorum tumultuum L authoicilia rustico.

resipiscit. . seribit in rusticos L.

ter.

182쪽

, authores. Colonie certe nullis machi attonibus es Cebmulsi v scere potuerunt Litterant,ut illic eis liceret publiceco stantia. concionari. Quaedam aliae Imperi j urbes,ne similia a Vulgo paterentur,magnis impetis eoacti sunt co- scribere militem,quo se aduersus vim scditiost pleobis tuerentur. Luterus v Hoc anno in tanto Germaniae luctu,tanta rerumpi cele- omnium perturbatione,inaudita calamitate,Luter'

ιημtiosum quadam Erynni percitus, iucundisiimas celebrauit o Germa nuptias, iuncta sibi virgine sanctimoniali, vilademinata Ita. toto orbi terrarum hoc teterrimo facinore testatu cfficeret, quid iampridem animo concupivisset ac destinauisset.Proh pudor,sacrae Theologiae Docto. rem,publice 'fessum perte tua continentia, pauP-tate, obedientia,& ia pridem sacerdotio initiatu,ausum esse in tanta Pruere impudentia & turpitudine, ut qd nulli sanet metes & in catholica religione be ne instituis vel solo auditu ferre queant, id ille miser & deploratus apostata monachus, facto & opere perpetrare non dubitarit. Eant iam cum suo Euan gelista Luterani,& quotquot ab Ecclesia Catholica desciuerunt: certe vel hoc solo nomine apud oem

posteritatem semeiternet ignominis notam sibi sen tient inustam, quod tam nefarium hominem sequi

non piguerit. Certe oportuit omnem omnino metum &iensum perdidisse, qui tantum scelus videre non potuerunt.Superiorum temporii haeretici pleriqu omnes solebant tamen quandam prae se ferre morum honestatem & vitae sanctim ciniam: at Lut rus tum sibijpsi, tum alijs omnibus ad omnem tu lii tudine laxauit habenas,nec quicquam voluit noicere, quod animis collibuisset.Extant plurima eius scripta, extant deterrima eius facinora, quibus haec

poctunt liquido demonstrari. Et interim tamen,licet

183쪽

eὸt reclamante conscientia, talem ducem innumeri sequuntur,quidlibet illo facile permittente, modo

adsit fides, quam solaid ille predicauit ad salute sum

re. Ecclesiae & Pontificum decreta,ieiunia,preces'igilias,& denique bona opera omnia flocci pendit: immo ausus est scribere,opus bonum optime factu, veniale peccatum essesccudum misericordiam Dei, sed mortale peccatum secundum iudicium Dei: & I asiere, inulta alia his absurdiora,quae prorsus damnat O tholica fides. Eodem anno scripsit ter execrandum libellum

hoc titulo, De abominatione Canonis Mis .Miru pro infecto est,illum hominem diu admodum in Cathoia Canonemtica religione bene institutum, ad tantam impieta- Nu ..tem deuolui potuisse. Ergo qui stat, videat ne cadat. Vae omni superbo,quia proximus ruinae est. Qui is vero tremendis illis Missae mysterijs & sacro Cano ne habet Ecclesia sacratius Sed ille insanus amplis ma Antichristicae vastitati itinera prsparabat.Edi dit etiam Sapidus quidam Argentoratensis pedos Carministraba Carmina sane quam horrenda in Missam,non sapidi iis verberibus & flammis vindicanda: quae Ni mdoctissimus vir Arnoldus Vesalien,postea Canoni eus Maioris odis Coloniensis,in Misse laudem miraclexteritate conuertit.Accesse his blasphemiis Dialogus quidam Teutonicus de egritudine & obitu

istae,ut totum suum virus malus daemon per admi

ded certum habeat Germania Sc reliquae nationes p potentem Deum tantas suae Maiestatis iniurias seuerillime hauddubie vindicaturii, uti etiam e regie non semel hactenus ultus est. μ

PTetemp's stripsit Luterus etiam Litionibus. itemq; Duci sabaudiar, qui hominis nefarij Qeos I. a facili

184쪽

facile contempsit. Scripsit etiam ad Antuerpienses, item ad Christianos qui sunt in Hollandia,Brabaritia S: Flandria. Iohannes Pomeranus scripsit epistolam ad sanctos in Anglia. Faciebant hoc illi, ut sit, dogmata latis: me propagarent, & de sectie suae in crementis gloriati posient apud Germanos. Caroli V. Huius iplius anni mense Aprili Carolus Caesar nuptiae. uxorem duxit liabellam regis Lusitaniae filiam. Eodem anno Albertus Brandeburgicus 34. Ma-

Alberi. Aram gister ordinis Teutonicorum Luteri dogma com-deburgis. plexus,duxit uxorem Dorotheam regis Danorum d eis ixo filiam, Se Magistri nomen in Ducis mutauit.His r νων. bus totum in se concitauit ordinem,qui et Uualte

rum Cronbergium suffecit. Resis Poloniae hodie beneficiari j sunt Prusiliae duces,cum superiorum teporum Magistri ordinis Teutonici, cum regibus

Poloniae multa sepξ bella gesserint, & Prustia ipsam

e manibus infidelium suis armis vindicarint, in ea restio etiamnum daemonum cultui csset addicta.

Anno 1s26. cdm ia: n Luterus perniciosis scriptis suis non solum vulgus, sed etiam plerosque optimates & nobiles in antiquq religionis & cleri odiucommouisset,animis iam in diuersa distractis,nemo Germaniae principum opem tulit Ludovico Pannos niae regi,cui Turca infestissimus imminebat Interim' quoque in Italia non deerant,quibus Caroli C a ris potentia iam sormidolosa esset ob Galliet regem captum,& mox tertis conditionibus sorderatum.' Ita ubique Christia a Respub. tum bellis intestinis tum exitiosis dogmatibus laborabat. Neque id fugiebat Turcam,in omne rei bene gerendae,& Chari. Turra ἰα - stianis quam maxime nocendi occasionem semper est bellum intentum. Atque is tum bellum indixit Ludovico Pannoniae. Pannonio iuueni regi, & b ilicis artibus propior

185쪽

tate non satis instructo .Nobilitas Hungarica plus quo visa est Turcarum exercitum parvipendere, quippe quae Othonianorum regum castra necdum viderat unquam. Tandem gre 2s. millibus peditum & equitum coactis,magna temeritate itum est obuiam Turcis, quorum ociuplo maiores erant copiae. Vbi .d Pur Luctis ita Enam ventum est nullo neqocio Turcae Christia nos P triuerunt,ita Vt & rex ipse, cum liba ruga salustem qu rere vellet,lapsus in paludem,suffocatus sit, unde tamen eius cadauer postea integram extractu, apud Albam regalem regio funere tumulatum est. Solymanus hac victoria poti tus, & incredibili to

mentorum aeneorum copia auctus ac locupletatus, fertur risisse Hungarorum temeritatem, quod non maluis ena: retrocedere, quam cum tanto exercitu manus conserere. Maria Ludovici coniunx, Caroli Imperatoris soror,aegre ex hostium manibus dila psa,Viennam Profugit. Solymannus,Buda occupa ta,arcem inuisit,camque mirifice laudauit,nec qui . , quam inde abstulit, nisi statuas aeneas tres ingentes, quae Matthiae regis fuerant.In locum regis Ludoui

ci primui a Bo hemis, inde ab Uungaris electus est Fem ' MFFerdinadus,optimus & Christianissimus princepς,' ii 'ς 'Caroli Caesaris germanus frater. Sed ne quid dees set ad supremam regni Hugarici cladem & excidiu,

a quibuldam Pannoniae rex electus cst Ciliae comes Ion annes Valuoda,qui non cessauit legitimum re gem Ferdinandum multis exagitare modis, donec tandem Hungaria tota fere concessit in ditionem Turcarum,ita ut merito dici possit, illius barbari hostis vires non nisi intestinis Christianorum bel

186쪽

IN OR ozsTARvu. Is est sibi tentandii suscepit,que antea columelIosis i me tractarat.Duo Angli Apostatq summopere incam cura incubebant,ut totu regnia Anglis vel in ullo rcge ad Luteri dogmata traduceret.Hi iam cu- Anglia ἰnsiorabant Coloniet versione noui Testam eii a Lutero diantur ba edita,in Angloru idionia translata,typis excudi,sed retici.' norunda bonorii viroru opera res ad amplisimuSenatu Coloniosem delata ell,qui mox Phibuit ty- pographis, ne in eo excudedo opere pergeret.Regi quoque Angloru S regni P ceribus ide signifieata est, qd multum retardavit illorii conatus apostat ru Porro ipse rex Angli et respodit Lutero egregie, spretis eius fictilijs bladiiijs: quibus in literis inter c tera im*perat ei incestas nuptias cu virgine Deo virgines dicata cotractas. Olim apud ethnicos virgines V statis olim states,s de stupro suissent coulcis,uiuet humo obrvσυt punita. ebatnr,& costuprator verberib' ad morte usq; mulctabat. At nuc apud Christianos Luters de multi alij desertores monachi & moniales,impune totos se

macipat turpissim et libidini, naudo illis applaudete,

8 inexpiabile scelus,nisi resipiscant,etiam in recte sectis praecipuo sere loco numerantζ. . . Hoc anno habita sunt Comitia Spiret: ὶ quidam 'principes Luterihates,petierat sibi temptu ali id p- mitti,vbὶ suo more sacris & cocionibus intereissent. Sed fortissime se opposuit Episcop' Spiren Geor gi',Bauari Priceps & Comes Palatin' genere.Itaq; in atrijs hospitioru orsi iusserui suos cocionatores qtidie verbii facere ad populia, Catholicis Principib' ob teporu iniquitate ad multa coniuentib'. Circa huius anni initium Luterus quadam ad tuteri s MReuttingenses data Epistola,in Zuinglium &Oeco, Phrugitu e/lampadium degeneres filios suos inuehitur.Scripsit Oecolam.

187쪽

Pinglim sententiam. Ediuerso Zuinglius quoque Luteranis

'Oρνία non fuit mutus: quin etiam Martinus Bucerus apostata Dominicanus scripto quodam edi to,aduersus Brentium Luteranum se tuetur.De hoc Bucero graues viri narrare solent, quod initio fere huius noui Euangelii ad Lutcrum se contulerit,atque ab co peotierit alicubi collocari, ubi posset nouo Euangelio strenuam nauare operam. Porro Luterus ab eo sci scitatus sit,num hac in re tranquilla frueretur conscientia: tile vero responderit,se quidem nondum posse pectoris pace frui, testante conscientia sanio- . rem esse Catholicorum quam nouam hanc doctrinani: tum autem Luterus dixerit, Si sic res habent tu nondum mihi es idoneus. Abi igitur & pugna contra hanc conscientiam,donec ea prorsus cons , lescat, & tunc mihi eris commodus administer. Id vero Bucerus secerit,& ad Luterum reuersus, dixeorit se iam omnem conscientiae aculeum prorsus:r pressisse, paratumq; ese deinceps & viuere & mori in nouo Euangelio: sicque Luterus eum, tanquam inprimis aptum suae doctrinae propagandae homi nem,alicubi ecclesiasten effecerit. Fuit enim Bucco Bucerus non parum doctus,& preterea ingenio ad simulan-Quinrelians dum & dissimulandum egregie composito: qui ta- me Zuinalij potius quam Luteri dogma de Eucha-

iistia coplexus est,& multis annis Argentorati egit concio natore,tandem mortuus in An lia,& mortusane horroda,ut sparsit rumor, licet hic nihil ausim pro certo affirmare,quo mortis genere obierit. Noest autem incredibile,quod contra suam sit luctatus conscientiam,cum idem de se quoque Luterus sateatur,nec tam stupid' suit Bucerus,quin facile anio maduerteret non posse gratam esse Deo eam doctri.

nam,qui cu Catholice Ecclesii doctrina e diametro

188쪽

gnaret.Nec tamen 'risimile est,conscientie aculeum eius pectus deinceps ministae pupugisse: 1 edidgenus deplorati homines contemnunt non modo conscientiam, sed & D E U M ipsum, dicente scrita distinataptura:Impius,cum in profundum venerit peccato-

Hoc tempore Conradu ς Pellicanus, Cui e Franciscano factus erat Zuinglianus, & qua loque Era C-rari sini Rotero dami confessionem audierat,cum adhuc raro Basileae monachus esset, Tiguri coepit de Erasino ρο -- eiusmodi apud amiculos suos spargere sermones, in qui Erasmum de Zuinglianismo suspectum redde rent. Eam calumniam multis modis Erasmus a se conatus est depellere Sed & alius quidam Zuinglia. nus, Leo Iudae dictus, Germanicum libellum edi dit tacito suo nomine, tuo docere voluit Erasmum& Luterum quandoque idem cum Zuinglio sensis se .Hoc Erasmus tulit molcstistime,licet suis incautis scriptis non paruam fortassis occasionem dederit talia de ipso existimandi. Non tamen potuerunt cum Zuingliani unquam in sua pertrahere sententiam, licet Basileae diu vixerit, ubi cumprimis viget Zuinglianismus. Scripsit autem hoc anno Epistolam ad Helvetios,qui in Ba densi disputatione conuenerant,ciua scab hac suspicione purgat. At tamen his, u frepraehendendus est,quod no scripserit in Zuingli- φanos co zelo & ardore,quem res tanta flagitabat. Per hoc sere tempus Zuinglius scribit Norinberagensibys Luteranis docens Luteranorii de Eucha- 'ruinglimristia opinione nouam esse, & cum sacris literis pu damulit gnare,luam vero a Christo ipso &c. traditam. Edi- Luter tiuerso scribunt de Zuinglio Lutcrani,& tamen non vident homines ab istis nebulonibus euersi, quam isthaec pugna arguat noui huius Euangelii vanitate.

189쪽

furam.

Di putatis audans λωἰIovaeo ΜMENTA Rrvs ERT vrs RIRUM Iure ergo pereunt, qui apertis oculis nihil videro volunt. Scripsit etiam Zuinglius Germanice Epi solam ad Estingenses,qua acerrimis verborum flagellis Cedit Luterum & Luteranos, quos Suerm ros, riosos & fanaticos vocat. Hoc ipso anno disputatum est Badenae in Helu tijs a Catholicis & Sacrametarijs. Venerunt eo Catholici primi nominis Theologi, Iohannes Faber, Echius, & Thomas Mumerus.Zuinglius nulla fide publica adduci potuit ut veniret. Oecolampadius adsuit. Ea disputatio hunc habuit euentum, quod Helvetiorum Pagi omnes, demptis Tigurinis, in Catholica religione sibi permanendum statuerunt, neque nouum ullum dogma intra sines suos admittendum. Fuit hoc sub finem Iuliij. Iohannes Faberpniestas collegerat ex Zuinglij scriptis antilogia

quibus ille foedissime & secum ipse pugnauit, & su1

Luteriq; doctrinam destruxit.Eas obiecturus fuerat Zuinglio,sed ille masit domi. Hac vero ratioe, quatum Luterus, tu Zuinglius & pleriq; omes haeretici horum temporum, euidentillime docentur scris sisse multa inter se pugnantia, essicacisiime & ine-uctabiliter euinci & probari potest, ipsorum dogmata non Spiritumsanctum, sed mendaci j parentem diabolum habere authorem. Et hic necesse est, ut pudefiant & obmutescant quicunque eorum d mata sequi & tueri volu cum nulla res certius inicet doctrinae falsitatem, quam si ea varia sit & inconstans, nec semper sui similis. Quis enim velita prophanis & parui mome ii rebus fidem comm dare velit et,qui de una eademq; re modo aiat, mOdo negeti iam ipbet,paulispis stim probeti Atq; vel hoc solo nomine iustissimὰ damnabit tu quotquot ab Ecclesia Catholica, que toto orbe unum atquα idem

190쪽

IN ORBE GOTARUM. III idem docet,ad haereticos etiam a seipsis turp si me discrepantcs,deficere non dubitarunt. Hoc anno rex Franciae Franciscus ex Hispanijs

dimissus, domum redij t. Et quia Italis aliquot prota rμης δεπε ceribus suspecta fuit concordia inter Carolum C rex res sarem es ipsum inita, undique legatos gratulatum Umiserunt ad regem libertati restitutum,& Clemens Pontifex atque Veneti, adiuncto Britanniae. rege Henrico, ad mutuam securitatem noua cum Fran, cisco rege foedera percusserunt, quibus paratis vi

dique copijs, Caesari totius ut serebatur Italiae imia perisi astectanti obviam iretur.Sed quam falsus hic de affectato Italiae imperio fuerit rumor, res ipsa postmodum declarauit, quando Caesar Francisco Sfortis incredibili liberalitate Mediolanen ducaturestituit.Fraciscus rex,licet duos ip se filiolos Franciscum & Henricum dedisset obsides, &nisi pacta seruaret,quod captiuum se denuo sisteret,es et pol .licitus, tamen in eo foedere cum Carolo icto non permansit.Inde mox nouis bellis arsit Italia, Tu cis interim ociose satis in Hungaria omnia vastantibus,& Christianorum te eritate ridentibustor ro in Germania haeresibus magna ex hac occasione capientibus incrementa. Anno is27. Ponti sex Clemens sexus humanissi- mis Caroli Caesaris literis,adueniente in urbem Casxolo Lanolo C saris duce, in quo summa tum erat belli & pacis authoritas,C sari conciliatur, & inter cos nouu foedus p cutitur,ca coditione, ut Lanotus Borbo niu principe ab Vrbis Rome direptioe auer teret.Iam ibat Lanotus ad Borbonixi cu multis Geromanoru & Hispanorsi corijs ad Vrbe Psciscente, sed nihil efficere apud Borboni ii potuit, militibuς Pace abnuentibus, & Romanet praedi inhiantibus.