Institutiones linguae Syriacae, Assyriacae atque Thalmudicae, vnà cum Aethiopicae, atque Arabicae collatione. Addita est ad calcem, Noui Testamenti multorum locorum historica enarratio. ... Angelo Caninio Anglarensi authore

11쪽

narum humanarumque rerum perspicacissimus indagator Plato, ut ex iis rei naturam facile colligi posse arbitretur . Cum enim multa alia doctissime disputantem in Cratylo Socratem faciat, inter caetera de literis nonnullis sic loquitur, o Gη e σκληρο

tam ergo Hebraicarum & Chaldaicarum literarii vim ac potestatem esse putandum est Quanquam omnium linguarum eadem propemodum sunt elementa, literae dissimiles. Mirifica tamen ac pene diuina est in primis Hebraicarum, tum Chaldaicarum vis ac methodus literarum. Qua penitus perspecta ratione, quod adeo operosum non est, facilis sternetur via ad caetera intelligenda. Verum priusquam ad id aggredior,ostendendum est

pausiis, qua arte tractandae, quaque ratione explicandaei ant linguae peregrinae: de Hebraea,Chaldaea, Arabica atque AEthiopica loquor. Caeterae enim,praeter Graecam atque Latinam, studio hominis prudentis dignae non sunt. Ea igitur ratio sere tota in literarum quarundam non sortuita sed naturali mutatione posita est. Vt enim variae sunt hominum ac seluctae pro regionum situ caelique temperie tum corporum tum animorum constitutiones atque naturae: sic longe dissimilis est singularunationum pronunciandi consuetudo.Hinc nata est nobilissima illa Graeci sermonis Attici, Doriensis, Ionici atque AEolici: cum singulae gentes eadem verba mut iis literis quibusdam non eodem modo proferret. Hinc etiam superiores illae quatuor Dialecti pendent, cum verborum quasi materiem ac supellcctilem eandem habeant, varia tamen literarum quarundam pro-

12쪽

nuciatione longe diuersae esse videntur:cum tame,praeter literarum dissimilitudincna,inter se maxime conueniant. Sed nec literae quaelibet nec passim, nec utcunque mutantur: cst enim certa quaedam &costans ratio,is tantum , quae soni ac naturae similitudine consentiunt

quod nemo nis Hebraice doctus intelligere potes) inter se mutuo varictur. Id quod exemplisa liquot declar bimus, Hebraicis primum & Chaldaicis, tu Gracis ac Latinis : nec interim Italica Gallica, Hispanicaque aspem bimur,quae ad Latinam linguam reserenda maxima ex parte sunt. Quod eblibetius iacimus,ut nostri homines illarum linguarum utilitatem intelligant.

Mututio literarunt. Ninvicissim,Naz,met,'et,nzz, quae una est radix. λον, canistrum ΗΗιαμος, triumphus. λος, α . talis, tel.

13쪽

Et tamen animaduertendum in Thalnaud praeter has literas, mutari Heth & Ain, vel potius absorberi: quod

earum pronunciatio aspera nimis atque velut spumosa videatur. Heth absorbetur ab Aleph,cuius aliquando nullu apparet vestigium, nnn, NnNn, vel Nnn, nno mo Ain mutatur in Aleph, 8 U N, v v N I. Et absorbetur a Iod, Paupp*P, yUB )ῆs. Aliquando cadit omnino, vata avSed non est omittendum, aliquando ad mutationem accedere metathesm,hoc modo, Res post Ain, I τ ν , pro Iun.

Caph post Res, ara a raρ , pro ram. Thau post Caph, 'Uanda, pro 'p'a. lamed post Coph, p n pn, pro p ΠId euphoniae gratia factum esse, nemo non sentit. Postremo illud obseruandum,in Thalmud ultimas literas κουι--πη τω saepe tolli, quod inusitatissimis quibusque peculiariter fieri solet: quae ut vasa, assiduo usu

atteruntur. a pro n)a.

Nd N pro 'pN dicito, piri pro a piis constituit. Haec ratio si in lingua Italica,Gallica atque Hispanica observetur, praeter voces aliquot peregrinas, iudicio adhibito , facile erit eas in antiquam cum Latina reducere concordiam. Nunc reliquum est,ut literarum sangularu vires atque officia quam accuratissime exponamus,quo planius le

gi atq; intelligi possint, quae de verbis & nominibus in-

14쪽

sta dicturi sumus. Ac primum, ut ea praetereamus, quae diligenter Hebraeorum Grammatici de literis tradunt, quae ad rem nostram parum faciunt,& peti ab illis facile

possunt, literarum unam modo diuisionem sequemur, quae praecipua est. Diuisio literarum. C literis Chaldaicis quaedam vocantur r Nnam, quaedaIUzUz, hoc est, partim literae radicis, partim ministrae: quod illa radici suae Thematsue perpetuo haereant,liae illis ancillentur. Thematicae in Daniele & Thargumin undecim sunt. plaudunia: In Thalmud decem latum, nam cophserua est. Ministrae undecim, pacrima IN. In Thal-mud accedente copli,duodecim,ut planissime explicabimus: si studiosos illud monuerimus,omne huius linguat artificium his paucis ministris comprehesum esse: ut qui earum vim teneat, bona magnamque illius pamtem didicerit. Non tam e passim,nec temere Omnes se uiunt. Nam np,ia a fronte tantum, tria a fronte atque a tergo, )AaN passim ancillantur caeteris sibique. Nos itaque potestates exposuisse contenti,exemplis supersedebimus: cum quonia breuitati studemus, tum etia quod

facile intelligi possunt. Quinetiam infra in nominum

verborumque methodo proserentur. De literis quor a fronte tantum minisba uni. 'Betb.

terea,per, iurantis. Iungitur infinitivis,ac proprie prinsens tempus significat. Postremo vim habet superlativi, addito nomine generis,Metua gravi, pulcherrima formi

narum.

15쪽

Dalreb. . Haec litera apud Danielem & Esram nunqua sola ser- uit sed cum iod ac separate dicitur ra. In Tharguminautem ac Thalnaud frequentissime, iungiturque cum omnibus orationis partibus. Caeterum ab Hebraica voce i sumitur Zain in Daleth verso. Hinc mutuati sunt Graeci articulos seos, Praecipue haec litera, vel ra, articulum genitivi significat: tum relativum, Idque in omnibus num eris,casibus, atque generibus. exempla passim reperias licet. AEthiopes Zain non mutant,Vt ps I. mm, qui non ambulauit.&up Si qui non stetit. Arabes dicunt ra,& cum articulo N, qui, δε τις. Significat etiam quod,vel quam. Quinetiam mirificam vim habet, si nominibus collectivis praefigatur, ut ri iam avaria, quod non nisi Graece apte reddi potest, in οἱ ου οἱ κρου ἰουδα. Recipit praeterea tam a fronte, quam a tergo alias ministras:quarum officia suis quaeque locis declarabuntur.

- Praeterquam, quod est praepositio,ad, apud, & articu- lus dativi, atque accusativi in Daniele, tara, & Thal-mudicis,&litera Maa: Iungitur in Thalnaud suturi personis tertiis, significans, ut, 'es' ut comedant eum. ut interficiat. Quod Arabibus perfamiliare est,

Significat etiam permittentis voluntatem, )ya, im ploret,pctat. ram laetetur.

p In Thalmud tantum seruit: verum de hoc in syllabis

agemus.. Mem.

16쪽

-Facit initio derivativa, praepositione ab,ex,de, ut apud Hebraeos. sermat participia coitigationum omnium, praeter cat activum,cuius infinitiuum facit.In Thargum Ierosolymitano secundae ac tertiae coniugationum infinitivis praefigitur,sa a Ndpet, quod apud alios diceretur, Nana , . Postremo hac litera coparativum circunloquimur, quod vel Hebraice fieri solet. De literis Irta, quae a fronte atque a tergo seruiunt. Capb. A fronte est, sicut, instar, circiter,sere,fecundum, pro. Et litera Maa. In fine pronomen secundae persona singularis.

.is. Initio interrogat, sermat apud Danielem & veteres coitigatione tertiam. Est articulus emphaticus cum pronominibus demonstrativis, Nann sermat de riuatiua sequente daghes apud Danielem, r*In,Nauan. In commentariis Rabbinorum praefigitur derivatis a tertia coniugatione, pia' Π, In Thalnaud praeponitur adverbiis, dnn illic, Nan hic. In fine pronome est tertiae personae singularis. Quod etiam Hebraeis inustatu non est, rim a & ri 'ν Gen. 9.nm Deut.s .rizo Psal. Io. pro ira, in , imo, v. Masculinum cum sire, foemininum cum cames, &nonnunquam patha in Daniele.

Nun.

, ae fronte pauca sorinat derivata, nalaa munus,donatiuit. Apud Rabbinos frequeter quinti ordinis radicibus praefixa in derivatis cernitur,nan*ya nn2,naz*aanz . Porro Syri & Thalnaudici hac litera tertia utriusque

17쪽

num eri in futuro sermare solent. Thargum Ierosolymitanum etiam primam singularem, a comeda, I ua eiiciam: quod hi in lingua Arabum vernacula,in syngraphica non item. In sine additur , Babylonice in futurotantum, idque in secunda & tertia pluralibus utriusque generis,& in secunda singulari sceminina. Caeterum Syriace atque Thalnaudice eade paragoge adhibetur no- nunqua tertiis pluralibus praeteriti,&imperativi,& eius. desecudae singulari scemininae, I naN praeluce foemina. In Thalmud prima plur. praeteriti sepe in nun exit.

'Porro,quod ad nomina attinet, animaduertedum est omnia nomina ac participia plur. in nun desinere: de qua re infra agem US. Quin etiam multa verbalia in hanc literam exeunt, atque adiectiva non pauca. In lingua Syriaca est pronomen primae personae singularis:aliquado etiam geminatum, IUsa anima nostra, inaN pater noster.

Solet etia haec litera in mediu dictionis loco daghes

irrepere, NIN NaaN: quaquam ad radicem non pertinet: ut a v fit 3 132, pro I P. Verum de hac re suo loco copiosius agemus.Sed non est omittendinid frequenter in lingua Arabica fieri, ad Naad, 23aN,IU N,musicum in- frumentum: unde Ambubaiarum collegia, Net aas

In Daniele & tara affigitur infinitivo verbi substanti-ui, lare , pro znum: aliis verbis non item.

De literis quae passim eruiunt. At b. Vt aliaru princeps ac quasi dux est Aleph, sic omniu ' in toto Chaldaismo creberrima, atque praecipua: cst

18쪽

potestatis. N ullum enim nomen est, s propria semper excipivi quod huius opera non indigeat.quod perspicue

ostendemus, prius tamen officiis eius a fronte expositis. Initio ergo primam futuri singularem format, tum coniugationem tertiam una cum multis verbalibus ab ea deductis, anas praelium, ab ruN. Praeponitur etia, sed raro, imperativis cat,netiri bibe, memento. quod peculiariter Arabes factitant. Apud Thalna udicos nominibus,&aliquando praepositionibus praefigitur: nunc significans ad,super, secundum,nnyIs,ex eius sententia, a Nnyn. Na N, N22N, & reli qua: nuc,super, HI,Naas,super dorso. NU N,supra caput. In Thargu Ierosolymitano abudat, NI N pro N manus.

In lingua Arabica atque AEthiopica saepe pluralem

sicit, 'axa aspectus, pl. IN N. ny opus, Nzys. AEthiopice vero, ciuitas, pl. ians, Vestis,pl. Ua N.

Atque haec quidem sunt officia aleph a fronte. In medio aleph sere nunquam seruit,nisi seruitutem intelligamus, cum litera radicis, quae prius latebat, apparet, ut ia iudicauit, lNI iudicans: vel cum conuertitur ex seni, nsan suerunt foeminae, ab nan. Saepe tamen ab udat, quod qua ratione fia explicandum est. Digresso de literis vN, quae pro punitis sufficiuntur. Duplex,ut supra dixtimus, est scribendi ratio, una absq; punctis notisque vocalibus: altera,quae posterius excogitata est,cum figuris vocalibus, de quibus egimus. Veteres ergo sane vocalibus scribebat: quae res magnas peperit controuersias, cum idem verbum varias recipiat interpretationes,ut cum Septuaginta, nuzn Verterut Vi

gam , utpote qui legerunt nuzn: cum Hebraei nozn te gant, lectumque reddant. Sic qzv, pro ηzy: sic alia muti

19쪽

ta, quorum ambigua lectio facile interpreti imponere

potest. Omnia enim nudis ac necessariis tantum literis perscripta suerant, ad Masoritarum usque tempora, qui&punctis vocalibus & accentibus Biblia sacra exornarunt. Porro caeteri omnes libri, ut Thalna udici, & Paraphrasis Chaldaicae una cum Hebraeorum commetariis, nullas habent vocalium notas: nisi quod ante non multos annos quidam ipsis etiam Thargum in puncta addideriit: sed, ut ait Elias,Na viai annes ,r do 'a ano N: p pn zn una vinuNn F 2 S an PNa 'pud do zτ:Hoc est , homines obscuri, singuli pro suo arbitram: Quo factum est, ut iudicium corum deprauatum euaserit:nec adducenda ratio ex illis est, ut res Grammatica in eis constituatur.Hinc ergo facile apparet, quid Munste rum sesellerit, qui e Thargui 'in pleraq; omnia prostri. Cuigitur omnia, ut ad rem redeamus, sine vocalibus

scriberenturine maxima obscuritas oriretur, has tres ii teras vS quas author Iesara matres Vocat,quae nempe Omneis vocaleis continent) pro punctis sufficiebat,aleph raro,Iod & Vau passim . Atque aleph quidem, praesertim in ambiguis, pro patha & cames: iod pro segol,sire & hi-rec: Vati pro solem,surec &Qibbus. Id autem in medio verbi tantum fit. exempla sunt haec,' Nd pro 'o odio ha

pro nava domus eius. iram pro pan dominus. P Uu pror a viri. Cum Iod aut Vati in medio mobilia sunt. bis scributur, Mau pro Mu, pro 'g. Quinetiam Alephin fine abudat pro mappic,N 2 pro A et dominus ipsius,

Haec itaque ratio obseruanda est tam in eruendis thematibus, quam in recte intelligendis atque scribedis vo

20쪽

cibus. Sed ad propositum reuertamur, hoc est ad officia Aleph, quae in medio, ut dixi, non seruit, nisi ad orthographiam legitime exprimendam. Verum ut meliti s vis ac potestas Aleph in fine intelligatur, cum primis animaduertedum est triplicem esse nominum sormam. Vna est absoluta, altera emphatica, tertia syntactica. Absoluta dicitur, cum simpliciter nomina sine ulla mutatione usurpantur,ut Setzn sapientia. Syntactica cusequitur genitivus, Nn Nnpan sapientia Dei. Emphatica vero, cum articulus legitimus intelligitur,ut Na p, ipse rex, ο , Nnzῆn η Gφία. Chaldaei itaque hunc emphaticum articulum per Aleph cxprimunt, ut per N et Arabes, Itali&Hispani. Ac nequis miretur id potius in fine, quam initio fieri, ut apud Hebraeos per nym)nn: respondemus adhibe iam eam esse methodum, qua in Cratylo utitur Plato, nempe ut viti mam literam primam ordine collocemus, vel contra. Ait enim ipse & αη i, idem esse.Si enim crebro ac cito: χρι pronuncies, facies ii. Cum ergo ostenderimus,

he atque Aleph vicissim mutari, si Platonis regula usurparis, ericies ut quae prima cile debebat, ultima fat, ut

v pn sanctus,si saepe repetas, eritn a p, vel NU 2.Quinetiam sermo Turcicus articulos in fine collocat,iNzl te-

Hoc igitur Aleph nominemus licet Samam s. Praeterea scemininum genus indicat, pulcher,m t a pulchra.discernitur autem a Mandea ratione sententiae.

Nonnunquam in fine pro adverbio vocatis ponitur, o pater. Significat,licet perraro, pronomen primae personae singularis, Nya inter me.Gen. IJ.C.iii.