장음표시 사용
441쪽
Iuris ciuilis totius Compendium. Lib. II. 7 96
tibus praediorum urbanorum, aut rusticorum. la urbana praedia dicuntur,que aedificata . sunt;& ii lint in villis. Rustica, quae nullum aedificiuin habent, etsi sint in ciuitate.
. vlustuctu, di habita. tione . b Quia non eonstringuntur, ut de suo acis qui tam ic iubmittat.
dis ieruitutes peilb-narum rollantur.
rerum sunt seruitutes urba sonaru in seruitutes , tam morte usu fructuanorum praediorum, vel ru- rii, quam et: am duabus capitis deminutionisticorum. Ideo autem seruia bus, maxima scilicet, de media finiri solent. tutes rerum dicuntur, quia Item Pacto, item dominio rei acquisito, tol- nemo potest eas habere, ni- litur usust tactus. haec autem iura, quaepe si qui habet praed um. Prς- senarum sunt , ad haeredem non transmit-d: orum autem urbano ru,' i. tuntur.
sunt seruitutes, ueluti hae, ' HOC ETIAM I O C Oadmonendi su- ius prosp. ciendi. vel no pro mus,acquiri nobis non solum per nosmetipsos, spiciendi, ius altius sdifican sed etiam per eos, quos in potet late habemus. di, uel non aedifica di, ius et Et quidem quod per seruos nostros acquiritur, tignum immittendi, stillici sine ulla distinctione nobis acquiritur. Per libedium, uel cloacas insitore- ros nostros, quos in potestate habemus, concipiendi. Praediorum rusti- stat= t nobis acquiri: si quidem ex re nostra, corum 'iura, veluti haec, i. uel ex operis noliris sit acquirant. Mit: tes tan- iter,actus, uia, a quaeductus, tum filii familias,& adii ocati, &clerici, qui pecoris ad a quas adpulsus. publica administratione sunguntur, S generalter est ius eundi. Retus ius liter qui castrense, uel quasi castrense peculi 4 quo modo nobis que eundi, agendi ve. ula est Ius meruerunt, quicquid ex suis professionali quς-zantur,videndumςst, eundi, agendi , ducendive . runt, sibi quaerunt. in his enim donadi, testandi, Igitur qui actum habet, & aut quo uoluerint, alienandi, libera facultate iter habet: qui vero uiam ha concessa Si vero aliunde filii familias quaeritur, bet,&iter S actum habet: praeterea, que sunt castrensis peculii, vel quasi sed non conuellitur. Quod '' castrensis peculii ; si quidem ex re patris, vel ex viae quidem latitudinis octo operis suis, quaerunt patent ib. quantum ad pro- pedum in directo, S: xvj. in prietate, & ad usum fructum acquirunt Si uerbanfractu sipat in messe opor- aliunde, usus seu et tis solum quaeritur parentitet. Itineris vero, uel actus bus, n si in ea conditione eis aliquid datum , spatium non definitur. Con- uel relictum fuerit, ut nihil iuris in eo pastitiiuntur autem t serui- ter habeat. Item quod tertius usus fructua-tutes testamento, pactioni- rii, 7 l aut seruus alienus. & liber homo bobus , stipulationibus. Ac- '' na fide pollasstis querunt ex remea, aelex OP
est in re alienae tolli. tui autem ab usui ru.ctuatio .
per quas pes sonas nobis quaerantur. e Peculium est patriinon in m pertis nae in po ectate consti.
A Directo id est, nulla persena media inis' terueniente , ueluti eum ita dici t, Pandulpitiis haeres cito. ς Eulogium eli dispositio, ultimum dici. tur, quia causa motistis fit . quocunque e tiat.
ribus suis, mihi quaerunt. Item utilitat:S causa per procuratorem possessionem quaeri posse receptum e st .
PER UNIVERSITATEM quo-iue res nobis 3 1 acquiruntur quatuor mo- is , haereditate , bonorum possessione, ar-
quiruntur etiam longi temporis praescriptione.
uitutes sunt hae, usus, uὶς fructus, habitatio. Vsus autem est ius utendi: usus fructus,tus utendi frue-di re aliena, salua rerum substantia. Habitatio F rogatione, adiectione. Est autem ' l haereditas est ius alienis aedibus inhabitandi. Disserui au- successio in uniuersum ius, quod defunctus ε' GH . rem usus, & i t usus fructus; quia in usu fruetu habuit. 1 Haereditatum autem alia ex testa- usus continetur ;iu usu uero usus fructus non mento, alia ab intestato. utique. Qui enim in aliqua re usum fructum ha TESTA MENTUM VERO. f bet,capiendo fructus omnes 'lsiuos facit, quos est ultimum elogium , quo d: recto A relinit usu, ct cilicet ei uendere,donare, Z quomodo volu qvitur haereditas Erus genera sunt duo , a--' rit, tractare. Qui uero usu in tantum habet, seu-ιo lsa in scriptis, alia sine scriptis, quod de nun- et ibi is ad suum usum, familiae suae uri potest; cupatio uocatur . In scriptis testamcntum uendere autem cos, uel donare utique non po- est, quod fit, scriptura intercedente, qua non test. Item qui adium usum, uel habitationem insecuta, non valet. In hoc autem testamen- habet, ipse tantum cum familia sua habitare to condendo septem testes adhiberi de- potet , aliis autem locare, x et commodare non bent ciues Romani, masculi, puberes, & b licet. Qui vero usum fructum habet, haec om- nae opinionis . nomenque etiam haeredis pro-rea facere potest: alium usu fructuaritim con-,ό pria manu testatoris , uel publici tabulariistitii erepotest. Vti autem omnes ii dcbent sicut 'exprimi opolici : omnium testium signacu- bonus paterfamilias: unde si quis gregis usum lis uno, uel diuerss anulis signari necesse esse. fruinum habet,in loco capitum demortuorum, In testamento sne scriptis septem testibus ex foetibus alia submittere , debet. adhibitis , sola uoluntas testatoris tam de institi
442쪽
DI Iuris ciuilis totius Compendium. Lib. t L 79S
nou pollunt. Me aius capitulis exigen- latione continentur. habent autem hae par da est. IIaec autem obser- tes 71 propria vocabula ab uncia usque ad asitioisi bu hi. Wλnti non solum m*liti' sem: ut puta sescunx, sextans, quadrans, triens, a et intuita nuptiὰibus , ted re ruiticis remis- quincunx, semis, septunx, bes, dodrans, dexta χ':όπV2 QV0ς00qψς' 1ςRim tans,deunx, as. Potest tamen quis de plures,ti attribula, eonii. Π 0ψ0 vQ unt eQxum par & pauciores partes haereditatis facere: quae huntur. teat , legitimum sortieturio tamen red guntur ad assem. Nam S: si cuis
dicta . TAMENTUM assis appellatione continebuntur Ite si quis 3t it Lx s. i DLD: Ilsio NE G o, n limpu- -m tantum haeredem ex semisse instituat, p
ealiti edandis, vel prodigus, cui b*norum ad parte tellatus, in parte intestitus decedere po-haetedib.imiituen- mim stratio interdicta est, test,nisi sit mitis.
t ut aliquid eomi. urdus a cc caecu , S: qui testatur , liberos suos legitimos , aut haere-
ii. Rempublieam. 'ukς0mpxςhςniQς0Π utiliter testatur. In exhaeredando vero cauiad Delatore, sunt , Ritutionis modo ) tcstari is ingratitudinis sunt hae . ' ' Si parentibus sit
Παζ r tu lacra manus imposuerint, si graues, Scin
E qu i stari hi pio ςu vitibςx vς0ς bt do' honestas contumelias eis faciant. Si in cri- d. ah, rumatico fideiubereno, mus adminiitrator de rem minali causa , excepto crimine perduelli m . bus post colecrationis diem eos accusent: scum malefiI,qua finiai; a Em. acquisiti , Diu iure cogi lefici conuersentur . Si parentum vitae insis Notas in contra tionis , Vsque ad quartum diati fuerint. Si se paternae uxori : vel con-pim, ubi urita: ' ebri fyδdVm *iu D00 P0 cubinae turpiter mi seuerint. Si per calumniam, tradirete potest . vel delationem β suam graui damno paren-
e idest.ih eompui, is xςM Wy hqrςdς0' init xv ς' quantum sunt idonei v liberi masculi 3 non do uffum aliqui, ita rξ oportςt- Haeredes in t Ve' fideiusserint. Si parentes testari prohibuerint.beat Falcidiani. Io Initituere pollumus,tam εο Si eos captiuos non redemerint . Item si su- liberos homines, quam scr- riosis parentibus curam non adhibuerint .
etiam aliquid sibi legetur, etiam libertas taci- rentes suos ex haeredare postillat . Hoc prO- nominaturi tellator alia prium in filiae liberis obseruandum, si in con- quid expresserit. In alieno vero seruo haere- trahendis nuptiis, s patris voluntati non conde instituto, vel legato honorato , inqu rem senserit, & postea more meretricis stuprata dum e rum sciens,an ignoran esse seruum, ' fuerit. Quod si nulla istarum causarun pro-
me valeat. Qui vero ex iniustis' nuptiis pro- pitur testamentum. γ
se non potuit, nullo modo haeredes, uel lega- quis, vel duos, vel tres, aut quatuor filios ha- tarn parentiolis fieri possunt. Qui autem ex beat, tertia debitae portionis' ab intellato . Si ea matre nati sunt, quae legitime uxor esse .. quis uero quinque vel sex, seu plures filios ha- potuit ; si quidem legitimi liberi extent , in beat, dimidia portionis ab intestato debitae. uncia solummodo cum matre pro uirili ' Hanc vero portionem sine omni onere,fl l ad D t t portione diuidenda inititui possunt. Sed si parentes ex tellamento liberorum, seu liberis T in v quidem mater eorum desuerit . n:hilominus ex testamento parentum peruenire, iuris au- ' qin unciam admittuntur. Legitimis autem li- flores uoluere. In ratione s autem Falc diaebetis non existentibus, ra etiam totius assis non solum relicta, & contra donationes , sed capiendi ius habent, nisi & hoc casu parentes etiam dos, ' & propter nuptias donatio, i a i t. i.F. desumsto extent. rutae cunn parentibus le- 7 computari debet: nisi specialiter aliud sensisse 'μ' gitima portione derelicta, resqui ius capien- testatorem, probari potest. Non solum autem di habent. Non solum autem in testamento .sam natos i beros hercdes instituere oportet, MI sp
443쪽
H AERE DI BV S AV- neus institiuus est haeres, Sc praedictam mo
tem in iis, unusquisque, ram faciat , nullum emolument mortuo tellatore, luae por- ctae haereditatis capiat , sed tota haereditas
DE D ISTRI- tionis pro indiuiso domi, ad personas , secundum supra compet I
tionem secerit. Tunc enim tellatoris t uoluntas elt i. struanda. Non solum autem testamento, sed etiam quacunque voluntate huiusmodi distributionem inter liberos facere poteti: dummodo h susinodi voluntas s0bscriptione propria testatoris , vel liberorum
nus est nisi testator sui p., sum ordinem perueniat. . Hi -ς is trimoni j inter eo dist bu Ieficientibu , extra'
treis , demum fiscus adm:ttaturi& ipse voluntatem domini impleturus . Minoribus autem inliitutis haeredibus , praefata mora non obest. Postquam diximus de Testamen- itis , videamus de Legatis , di Fidei com
donat lo 't quaedain a defuncto director licta . Inter legatum verb , & fideicommiseconfirmetur . sum hoc interest, quod legatum directo ,
POTEST AVTEM fideicommissum velo semper per interpo- P S LLGis Tis, in suo testa in ento e stam personam relinquitur . Item in lega is r m h g a 'f'' Mi plute, gradu se i haere- to semper specialis res una, uel plures com
i dum facere: vi puta Titius tinentur . In fideicommisso vero etiam hae- haeres elio: quod si Titius red tas rei; nqui poteti. I.egari autem po haeres non erit, Seius haeres teli non solum propria res testatoris , sed elio. quae etiam substitutio i, & aliena. Sed cum aliena legatur, inquivocatur. Vel ita: Titius hae- ri dubet, utrum tellator la: ens, an ignorans res ello; & Do llea rogo te alienam , legauerit. Si sciu:t alienam, va-butionibus euec restitutionibus. s I H AERES LE-o l. au - gara loluere
Sie incipit Iulianus Paulinis principiunt,
a A quibus tota hae- neditas , uel uniuer. statis para telicta est. mae ablata sunt. aereui, qui adimplen. O uolui uatem de- iuncti moras secit.
pyιnc. e Nam per mediam personam ex eludii ut iideicommistum .
Titi, ut quam primum poteris , haereditatem meam Seio rettituas. quae rellitutio vocatur . Potest etiam& quot voluerit suci test mento quis tubis tutiones
' C V M AVTEM quis aliquem haeredem substi
tuerit, S ab eo totam haere ditatem , vel eius partem ,
vel lpecialia fideicommissa, vel legata reliquerit, si quidem scriptus i l haeres par itirens est, vel patronus, uel aliquis ex liberis, si quidem
intra annale spatium,a morte tellatoris numerandum, voluntatem tellatoris impleuerit, habeat firmiter hereditatem . Sin veto pollennale spatium in tantum moras faciat , Vt hi, ιό quibus relicta sunt , iudicem adeant, & uictricem sententiam capiant ; & post iudiciale calculum , annale praetereat spatium , tunc legitima portione retenta , reliquum amittat , quod quidem primo loco ad ubstitutos ; secundo ad cohaeredes 3 tertio add Legitatius est, cui legatum relictum est: fideicom missatriis , cui fideicommissum relictiun est . D E R E TEN-
belliano.e In retentione sal- ei di et omnes 4: cui tute vitanei , exceptis a. scenitentibus, dc descendenticius. - f Pro rata .pro id est, 33 si eκ uno detrahitur: auaem veibi alia , te 'r', L pata, ex omnibus eadem detrahi debet
is p- D Elei lcgatum. Quod si ignorauerit nquire dum eli, utrum si scisset, legasset, necne . Nam priori quidem casu valet lcgaxumi P0 , i s..in steriore vero soluitur . Re aliena legata , Τ i filum, ι .haeres necesse habet cum legatum valet a tis eam acquirere , & legatario V loluere: aut si non potest, ejus aestiniationem praltare . Potest autem quis non solum pure , scd c-tiam sub cond.t: one legare . In postibilis vero conditio in relictis pro non scripta ha
solum unam rem legare , vel per fideicom- mi illam relinquere, sed etiam totum patrimonium suum legatis , & fideicommissis exhaurire . ed hoc casu scriptus haeres contra immodica legata , & fideicommissa au-x lio Trebelliam, & Pegasiani Senatusconsulti se tuebitur per interuentionem Falcidiae . Eit autem Falcidia, ψ hodie, si quidem haeres scriptus sit de ascendentibus , & descendentibus, debitae portionis ab intellato , tertia, uel dimidium , secundu mi iam dictum modum . S n uerb extraneus haeres scriptus sit , quarta suae in il tutionis. Falcidia vero non in una re , nec ex uno legato, aut fide
commisse , sed ex unoquoque relicto prorata x portione detrahi debet. Nec enim quarto ad 16 permittitur haeredi uni solida re a praesta eos qui libertate donati sunt, deseraturi. re , & alii minuere. Alioquin si uni solida Ou velli haec ν habuerit, voluntatem de- relicta praestitem, di cateris in solidum pro
dicti omnino adimpleat. Ruda si extra- stabit.
444쪽
a Quaequid inuentu est in liae reditate. A ut faciat inuentarium .de salcidiam te tineat. B Rei χtipti haere. des sint de aurei dentibus,& desten deliti
vi S CODICILLI s. DE INI USTO,
tari hus, Quae ab intes deier. A Aeeipiet unus. quitum nepotes Omnes ex filio.
HOC AVTEM auxi- nientitaexceptis fratre, S sorore ex utroq; palio ita demum scriptus lim rente det uncto copulatis; S exceptis filiis dores utetur, si ante quam lim functorum fratrum. Hi s. n. i personis extanti- reditatem adeat, inuenta- bus, pariter cum patre, vel matre defuncti,ad-tium fecerit l omnium mittentur ad haereditatem, non in stirpes, sed in tares. rerum haereditariarum, prae- Capita diuidendam : ita tamen, ut si iij defuncti si sentibus his , quibus relicta statris,hinoi portionem,quam pater eorum acindebentur, vel procuratoria iis cepturus se i sim, si eo tempore viveret, capiant.bus eorum. aut absentibus, Quod si destincta persona, neq; patre, aut m aut praesentibus quidem: ue- trem,aut fratrem,seu sororem ex utroq; parcnnire verb, vel procuratores te copulatos, vel et filios fratris habeat, tuc alii mittere nolentibus , adhibi- parentes,d haereditatem vocentur, secundumtis ex eadem iniitate temb. sui ordinis gradum, haereditate sic inter eos di- idoneis. Qui autem hac ob- uidenda, ut dimidiam partem habeant hi, qui seruationem om: serit, ex per patrem ascendunt. Inter ipsos veris ascen- suo proprio relicta soluere iis dentes, ex parte patris sequunt eos, qui sunt ex compelletur. Hec Λ quidem parte matris pro virili portione diuidenda. Qitoties locum habet, quoties si nec descendentes, aut ascendentes, qui ve i sit stadii. potioi sit sui patrimoni j modum teli ter ascendentes vocantur defuncto, sint; primis di lueeessione . tor non expressierit, Si scri . vocent ad haereditatem fratres, vel sorores, Per
poiseisioniblis. B Quae testamentudissonebant.
ptum haeredem Falcidia uti mani,net germanae, uel defuncti fratris germa- prohibuerit. Si quidem scri- ni filius, uel filia,cum his et naturales liberi cumptus haeres extraneus BDe- matre eorum in duas uncias admittantur, utrit, Falcidia non utetur. Q d '' tantum mater accipiat, quantum ad unum Ms item haeres scriptus haere- lium, filiamve peruenerit. Qubd s praedictaea ditatem adire noluerit, su- sonae defuerint,ileniant fratres, uel sorores ute-pradictis personis, praedicto modo adeundi po- rini. His uero desicientibus, caeteri cognati is testas fiat. niant secundum Di ordinis praerogatiuam: ut si
MIN VIT V R, vel excluditur etiam Falci- proximior sit gradu, potior sit in successione;adia, si pijs locis legata, vel fidei cominissa fue- liam personam ex transuerso in locum patris suirint relicta. succedere, praeter fratris filium . non concedi - NON SOLUM Testamentis , sed etiam ' mus. Nulla autem differentia habita in omni-Codicillis relinqui potest. Scin Testamento p. bus praedictis successionibus, uel agnationis uel telles adhibentur, in Codicillo s.sufficiunt In- cognationis, sed solium gradus sanguinis natu- testatus decedit*l qui aut nullumetestamentum ratis spectetur. fecit, aut non iure fecit, vel cuius testamentum BONORUM A VTEM sil POSSE SIO, uel La. D. ruptum,irritumue factum est. idem est, quod haereditas: differt tamen quod: ' RuMΡi TvR AUTEM TESTAMEN- haereditas iure ciuili defertur: Bonorum: eristum in ossiciosi querea, vel agnatione poli hu- possessio, ex iure praetorio descendit.&bonorumi. In ossiciosi querelat lest allegati O,qua libe- possessio intra annum a morte tollatoris, uel in-ri, leu parentes ostendunt, semiusta praeteritos, tra centum dies petenda est; haereditas uero a vel ex haeredatos. Datur aut haec inossiciosi que' nullo petitur.Bonorum autem possesso,alia ex rela liberis aduersus testamenta parentum, Vel testo, alia ab intellato est. Ex testameto uero est , immodicas donationes. Alijs autem personis alia secundum tabulas alia contra tabulas. BSe- non datur nisi fratri,&sorori aduersus': turpes cundum tabulas est. 7t quam praetor scriptis hae I si personas scriptas haeredes. Ita demum quis inof εο redib pollicetur.Contra tabulas,cum contra ta
ficiosi agit, si nihil ex facultatibus defuncti con bulas tella menti promittit. Ab intestato luith : 'x:
secutus sit. Alioquin autem de repletione falci- bonorum possessiones, unde liberi, unde leuiti- rab. e a.diae aget. Item posteriora testamento prius riim mi, unde decem personae, unde cognati unde pitur. Irritum autem fit,cum scriptus haeres hae- uir,&lixor. De bonorum autem possessione, reditatem non adi j t. plura dicere necessarium no duximus, eo quod i NTEST A TORUM AUTEM haeredi iure ciuili ex collitutionibus principum omnestates hodie primo loco liberis legitimis deseria cognati succedere possint. tur, non habita differentia cuius clinque sexus 'AR ROGATI ONE AUTEM uniue sint, vel gradus, haereditate inter eos, non in ca statem quaerimus, clim aliquem sui iuris nobis pila,sed in stirpes A diuidenda. His aut defici adoptamus. Tunc enim non solium arrogatus, tibus, ascendentibus capiendae haereditatis lo- sed etiam omnia eius bona noli raepotestati sucus patet, non passim, sed secundum graduum' biiciuntur. quod quomodo possit fieriunt tacta praerogativa. Praeserantur et Oib. ex latere Ve- tu adoptionum d:ctumeli.
445쪽
8o 3 Iuris Ciui. totius Compend. Lib. III. 8o
est, retiat vide actionibus dicatur, qua Ium mater est obligatio.
A DE PACTIS.b Removemur inutilia pacta, remouentur nuda , quibus ex ea u. pacta non valenta
e Pactum defututa haereditate est, veluti
d Qtione nobis quaeritur hae reditas, cum plures in telia mento libertate donati sumus, &a scripto haerede haereditas non aditur . Tunc. n.
sententia iudicis uni noli rudesideranti conteruare libertates, bona addicuntur causa conteruandarum liberi
eius, cui pro inittiturini, turpido est, et silutum poterit repeti . Quod em ex turpi causa datum est, repeti pot. Sm vero ex utraq; parte turpi- st Nistudo vertatur, possidentis melior erit conditio. In pars em causa turpidudinis, melior est
semper conditio possidentis. Propter personam i est inutile pactum, si t cum ea persona paciscit, 'cui pacisci non licet, ut pup llus si promittat sti
ne tutorum a uetoritat ei aut prodigus, cui interdiciu meli bonis, sine curatoris auctoritate aut furiosus, qui consentire non poti qui n. no habet sensum, non habet et consensum. Propter lege
I:-Ism PARS TERTIA. pacto, pacta sunt inutilia ex his causis,
ait t. huius inodiau ao ex quib. de Pp rem esse inutilia superius dictum et t. Vtile pactum est qd valci ad agendnm,vel
ma voluntate debet habere, quantu .n inioso est, videtur auferre.
DE CONTRA.ctibus. d In Mutilo id agit,
ut rei domini v tias. fetatur Commoda- tu ad utendit datur. Depositum ad custodiendum pignus causa utilitatis. DE A1 UTU O. e Si enim aliquis det equum,& equus sibi reddatur. f Genetaliter eondictiones dicuntut Omnes in pellona actiones. g. appellamus. Inlli .de act.est enim condicere,in petiona agere. Specialiter uero dicuntui colictiones, ut colictio indebiti, condictio sine causa. uel ex inius a Cau la, condictio fui.
bliga tio est iuris vinculum, squo necessitate alicu us rei solusidae adstringinuir Obligationum autem genera t quatitor sunt. Aut enim ex contra lii nascuntur, aut quasi ex contraditi, aut ex maleficio, aut ex quasi maleficio. Contractus autem eli pactu,
ε ad excipiendum : quod aut valet ad agendum, aut parit actionem, aut insormat, aut renouax ,1 t , n7 l Informat actionem , cum lege dat cotractui, ri in s .& fit incolinenti. Renouat,cum ex interuallo interponitur: veluti in his pactis, quae contrahuntur consensu. paritvcrbpactum actione, quod
pactum, quod Darit actionem. Contractuum
3 l vero alii re, alij verbis, alio literis, alij consen
su contrahuntur. Re contractus est, cum res intercedit ad contrahendum obligationem. Huius species Sut duae: alius enim notatus est,alius innotatus. Re contractus nominati species sunt
quatuor, Mutuum , ψ Commodatum, Depositum, Pignus.
ut ex meo tuum fiat: es quandoq; mihi reddatur tantundem eiusdem speciei, ' SI qualitatis. Mutuum autem locum habet in his rebus quae
pondere, ut aurum, argentum: nuinero, ut pecunia numerata: mensuraue, ut triticum,uinum,
quod parit actionem PACTUM it VERO oleum , consistunt. Mutuo autem accepto, quo- I. id'. xi δνς00 ς eli duorum, pluriumve in cunq; modo anNttatur ad tantum eiusdem ipγ'ψδὸς λημψ idem placitum consensus. ciei,&qualitatis reddendum, semper tenebitur Paetorum verbalia sunt uti condictiones certi, qui accipit, uel haeres eius, Ita alia inutilia. Inutile h pactum ell,unde nec creditori, uel eius haeredabus. actio, nec exceptio nascitur. Inutile pactum est COMMODA I VM EST, QUOD aliud propter rem , aliud propter personam, dat utendum gratuito: alioquin si merces inter aliud propter legem indictam pacto. Propter sis ueniat, non est commodatum , sed locatio,vel rem est inutile, cum id, quod deuenit in conue- alius contractus inolatus. In re aut commodationem, est turpe: ut stuprum, vel contra bonos ta talis diligentia adhibenda elt in custodiem mores vel contra legem: ut pactum de futuraς do, qualem quisque diligentissimus paterramis haereditate: vel impossibile, ut hominem vola- lias suis t reb. adhibere solet: quam si praestite- ire: vel cum de ea paciscimur, de qua pacisci rit aliquo fortuito casu rem amiserit ,lsecu-D. non licet, ut de rebus iuris diuini, praeter coces, rus est. Fortuiti casus sunt, ut incendium nam sum ; vel de reb.ad perpetuum usum populi de- fragium, rapina, mors naturalis, S alia hinoi, .in. stinatis. Sed cuin res, quae deuenit in conuentio 1. Ita demum aut quis fortuito casu liberar tam' nem, est turpis . videndum est, 'lutrum turpitu in commodato, quam in caeteris contractibudo sit ex parte promittent:s; an ex parte eius, in fortuito casu nulla eius culpa deprehendatu cui promittitur ; an ex utraq. Si.n. ex parte pro- Si aut in fortuito casu ' i culpa eius detrehemmittentis tin turp tudo est,licet id, quod deue- datur, ueluti si in uentoso tre nauigauit, cum tanit in conuentionem, non possit peti: attamen in securo portu esset;& ita rem commodatam solutum non potcst repeti. Sin vero ex parte naufragio amiserit, non euadet commodati: dic: um
446쪽
a Dolus, en eum aliud agitur, aliud sinis
b Quia si haeres damnatur ex dolo detuncti non sit infamis. DE PIGNORIA.c Naturalis aequitas est .ut si tes depercatsne eulpa alicuius, di , suo depereat.
nes vocantur praegeriptis verbis quia oli in unaqueqie actio pietscripta verba, & cet. xl l si vi. ta habebat a prqtore. I minc M3 intolita uero pollea solennitate iterboru
dicium. Item si moram incommodato reddendo secerit: aut si ad alium usum, qua cuius gratia sibi datum est,
argentum sibi commodatu ad caenam peregre tulerit: quocunq; modo id amiserit,
est, quod datur custodiendii gratuito. In hoc aute contractu, quia nulla utilitas depositari j, sed solummodo onus versatur, non nisi dolum, δ& latam culpam praestare depositori, uel eius haeredi
qui accipit, obligatur ad dandum , vel faciedii; vel ad id, quod interest dantis, vel facientis prε standum, vel postmodum, si maluerit is qui dedit, ad id, quod datum est, restituendum. Et si quidem do, ut des; vel do, ut facias , vel facio, .ut facias, praescriptis uerbis ' nascitur actio. Sin aute est facio, ut des. in subsidium de dolo datur.Idcirco aute in subsidium, id est, cum nullum aliud auxilium superest, de dolo datur: quia qui eo iud icio damnatur,in semia notatur.
Dare autem tam in ii s contra et bus , qua in incaetcris, per quos dominia transscrutatur, ita intelligitur,ut id,quod datur, accipientis sit.
obligatio, cum solennitas verboru intercedit, ad contrahendam obligationem : hic contractus uocatur stipulatio. Est aut stipulatio uem compellitur: lata culpa et i a borum i conceptio, qua is qui inici rogatur, s t t.f. s.& videtur, si minus rem de- spondet sedatutum, facturumve id, quod in
positain sua propria culto- terrogatur. Dicta est stipulatio . quas a stipite:
sublata quae speciale nomen sortitae non sunt,in generali note descendente ex prae dicta formula reina
DE STIPULA-tionibus. e deirco pupillus
no Obligatur, cum e conuoso is,qui cum eo contrahit obligat ei. quia meliore conditionem suam cuiq; sacere licet, deterio. rem vero minimε.
Est enim certissima iuris regula, ex dolo desuncti haerede; t non teneri, ni si in quantum ad eos peruen t. Haeres tamen agere poterit. Hoeaut iud c o ex proprio dolo damnatus,insam' anotatur
dierit. Qui uero limoi cullodiam in deposito adhibuit,
quocunq; mores anassa, vel deteriorata fuerit, securus erit.Dolum aute audioris,hnec in hoc contraditi, nec in
caeteris bonae fidei iudiciis haeres praestabit: nisi vel ex dolo defuncti locupletior famissi, uel cum principa
eo quod antiqui firmum ,& ratum tenebant id , quod stipulabatur. In hoc contractu talia uerba olim fuerunt reperta,dabisydabo facies faciam: promittis 3 promitto. fide iubes λ fideiu-beo. Quae si non dicerentur,non committebatur stipulatio. Id odie uero solennitate uerborutam in hoc contractu, quam etiam in omnibus iudiciis sublata , quibuscunque uerbis conuenienter ad interrogationem respondeatur, connectitur stipulatio.Verba si laut ex utraq; parteli reo res fuerit inchoata. εο intercedere oportet, alioquin no erat stipulatio. Vnde constat mutum, surdum, absentem stipulari non posse quonia elim, qui stipulatur,ue ba promit ictis exaud: re oportet. Pupillus' ucro si stipulatur, uel aliquo modo paciscitur,qui secum contrahit, obligatur; ipse uero ei note ne
q PIGNVS E S T, quod creditori causa secu bit Loquimur aut de eo pupillo, qui eius aeIatis
ritatis dam r. In pignore vero, S creditoris ista sis est, ut intelligat id quod agit; alioquin non pa- in toto est fibi pecunia; & debitoris, quia faci- ciscitur. hoc aut iudicio is, qui promiti t, s quilius usibi creditur,utilitas continetur: & ideo dc in certum est,quod prona: ttit, ad id praestannon exactissimam diligentiam , Ut commoda- dum certi condictione tenet. Sin uero incertutarius nec solummodb dolum,& latam culpa, est, ex stipulatu agetur . Certum auic diciariis, ut depositarius,sed quasi mediam, id est, exacta quod constat pondere, numero, uel mensura.dilistentiam creditor, vel eius haeres debitori, 'PRO HIS A V T E M,aquib. stipula inur, vel hiredi eius praestare cogitur. Hanc aute cu ia solent alii intercedere, qui fidei u lsores, uel mauod iam si praestiterit creditor, quocunq; fortui ' datores d5ar. Ciam uero unius rei plures fideius . to easu res amittatur non tenebitur: nec ob id fores, uel mandatores sunt, unusqu inq; 7l pro debitum retinere poterit debitor . se aliis parte tenetur, nisi notatim sit expressu, . CONTRACT VS In nominatus est, cum ut unusquis'; insolidum teneatur; φ si hoc cx-t . pactu in qu dem obligatorium est, sed ta note pressum est, in praesentes, qui soluendo sunt, in speciali caret. Huius species sunt quatuor. 't bolidum competit actio. Onera. n. prasentiae, Aut. n.do,ut des: aut do, Visecias: aut facio, Vt uel absentiae praesentes, &locupletes insimul des: aut facio, ut facias. In his aut quatuor in sustinere debent. Ad inquirendu uero, qui sunt nominatis cotractatibus,&in supra dictis Oib. di, locupletes necne, ageti stipulatori ante iudices ex solo pacto quisq; non obligatur citi liter,nisi omnes praesentes se exhibere debet. Nulli tam e gi g. si aesi id est, dare & facere) sequatur. Et hec sunt creditori licentia permittatur antecessores c on .pacta, quae tui valent ad accipiendum . non pa- uenire, nisi cum Principali reo debitu minime δε finis tr uni di irinem,quae & nuda vocantur &miil- possit consequi. Qubd si reus' 'absens,st,tunc qualia Re aute secuta idcit, dare, vel facerebs, creditorem pricitia: re interces bribus cipe edis I ''
447쪽
8o Iuris Ciuil totius Compend. Lib. IIL Sos
a L. debitores ex ali- tempus oportet, intra quod Qua causa, Postς debitorem principalem CX re, abit si i se uasseit h.bcat. quod si tempus et adidi se facit debitorem. sum suerit, S debitor sit mi-
ηD E CON TR res creditori satisfaciant: &cto eκ consevissi. creditor eis suas actiones, 'quas aduersus debitorem haptura exiguntur. bebat, cedat. Quod la tam .i DE EMPTION T reus,quain interces res ab B Quia ex huiusna sint, prius in rem prinGp tu, letuus eisectus lem debitoris, his deiicien- 1 onest- tibus, in res intercessoru in
C veluti redemptio . nis causa captiuotu. creditor mittatur, hoc ob
b Quamuis emptio seruando, ut nec etiam hu- φφPropter rein, quR dς pothecarie actioni locus saxnem, ipso lute, non quo usqlic periona es acti ualeat;attamelex. ne effectum habete possint.
Haec quoque Iocum habear, non solum si intercestores sunt fideiussores,vcl manda' torcs, sed sint pccuniae constitutores . Mulier autem y Rpro alio intercedcre non potest; quia silccuritur ei Senatusionsulto Velleiano, nisi
odio scientiae uenditoris, aftione ex em
pto ueditorem facit. c id est,quae fideliter cottacta esset. cle auibus pactici licet. d Ideli, ad eam utilitatella possedendam qua secutus esset etia
pior, si ei tradita iςς. pr mam ilitercessoriem potie v 'l eum eauit ab biennium sequenti intercei
aliquo, qui ostendar suam esset, ues tibi pi
tor emendet,quanto trahitur Obligat io,cu in Ic r
minotis, seinisset,si plura intendedit, ad contrahendimi obligationem, ve- hic intra annum. luti chirographo en illo . D vel aliena uel ite otii autem se alicui perstri
fugax olienda uti quod accepcrit, Ia quidems Ide i, si res petii ex ei postea non numerulux, t
scia c. palle. Intra biennium contra agent. --: D E LOCATl D tem exscriptura, excepti tar. dc conducti Q λς' ne non numeratae pecuniae
uti potest . Bicianio auferri elapso, nisi intra praedictum G mpus contestatus fuerit eam, ac si accer siet, conuen erilr .
fit,cum solus consensus ad ccintrahendam obligationem sit ficit.h ut iis species sunt h*, emptici, si quenditio, locatio,conductio societas mandatu . Eil &prierer haec mandatum donatio, de qua superius dictum est.
Venditione contrahenda , pretium oportet constitui . Pretrum autem conliat in pecu nia numerata. Alioquin s res pro re da- . xt 's tur , non cst pretium , sed aliud gene-7'ris contractus. Sed si pretium constitutum fit,& pollea res alia in solutum detur, constat H-
' g pe , te contrahi emptionem ,&uenditionem. Emia
'' mistio tain s t pur , qua in etiam sub conditione
potest contrahi. Sed ita venditionem 'tposse contrahi, ad mi ssum est, ut tanti res sit empta,quanti Titius assim erit. Quod si Titius aettimauerit pretium, tanti erit emptio. Sin vero Titius minime arbitiatus fuerit, arbitrio boni uiri contracta emptio intelligitur. Liberi aute hominis, licet nulli alii contractus esse nopossint,tamen emptio, & vend:tio contrahi potest, non solum inter ignorantes, sed etiam ii ter scientes,scilicet,cum pater propter ineuitabilem necessitatein famis filium vendit: quod tamen filiu&si emptori, aut id, quod pro sedutum est,exoluerit, aut mancipium tanti operis, vel etia ei ex operis sitis satisfecerit in propria se libertate B tuebitur. Res aut e diuini iuris, &quae ad publicum v im populi deliinatae sunt, licet, nisi ex certis causis, C nullirus, fieri possine attamen si stiens venditor ignoranti . empto xi vendiderit, ex empto nih: lominus, quod si
conititiiset emptionenebitur, quod scicias emits quidem pretium solutum est, non poterit re pctere, nec ex empto agere: Donare. n. uoluistis intelligitur. Quod si non est solutum Maon pota venditore peti. Sin vero uterque ignorauerit, non consistit venditio . Contracta aut empti ne , g SI venditione venditor quidem ad rem tradendum, vel ad id, quod interest ψ emptori praeliadum empti actione collingitur . emptor venditi iudicio ad preti inra venditori cocetur & ad usuras ex mora praeliandas. Non se tu aut rem trader u venditorem oportet, verum et de euictione' cauere. Quod si rem alienam, vel alteri obsigata D tradiderit venditor, & polleaeuieta suerit, vel vitiosa, aut morbosa apparear. E &si non cauit venditor de euietione,exempto tamen ad id, quod intcrcis,aut redhibitoria vel quanto minoris ignoranti emptori tenebitur. Periculum i vero rei emptae traditi nem, si sine culpa vcnditoris , aut ante moram interueniat, ad emptorem pertinet, si res vendita. sit certail descriptione monstrata, veluti hominem Stichum. Aud si quis incerta descriptione usus,ueluti hcsem, aut tacem modios tritici, vel uini vendiderit nec quem holim,vel qs vinum aut triticum adiecerit, SI antequam tra datur,n Omo mortuus sit, vel vinum acidu, uel mucidis,uel triscum quoquo modo corruptum
sit,de quo ipse sentiebat, ad euiri periculis pertinebit. Illud et considerandum, Q si quis rem minus dimidio i i ulli pretii uendiderit, emptorem uel ad rem reddendam, ues ad villum protium exoluendum,conuinire poteris
proxima est empsoni, S uenditioni, eisdem etiam regulis iuris 7t consillit. Nam scutemptio, &uenditio sine pretio constitui non potelt, ita locatio, S: condiictio, nisi merces inte ueniat , non contrahitur: & sicut ps tium tu pecuniandiaercta conicit, ita & meo
448쪽
a Qua tenemur domino tundi Pria itur Gaibua pignotis iu-Κ ea quae colonas invehit, re dicit in fundo.licet nulla conuecio l aper his placesssset.b Iiu locationis .id- cst,ius quod habebathi teloi locata. et Ptoliae enin ea uuis,een um ei retuleIe Permittitur.
DE SOCIETATE.d bi quid Petta epit, ad
poleti tecuperare. et Quicquid bona fides exigit,ideli,quicquid ex natura parti allecum alteri piae stati aequum est, hoc IOtia, licet nominatim aio sit expless ain, praestati eonuenit. f Rerum iuriiuar
genetaliter ouaniurii honestam iri lia cietas contrahi non potest. E Vt vitiis totum danum,alter totum lacrum habeat, nou di Iecto damno non ualet pactu in . Damin, PIoprie dicitur, ubi de noli ria aliquid di-nmtimus, no ubi noluctamur. h Licet contrat o colentia utriusqtie, uel alietius Iantum locietas soluatiat; si actio Proicio,etia in finitam s.cietate,d ata
DE MANDATO.i Plocuta toc est,qui rem aliena indoinini mandato administrat. A Dilectu in iudici u, quod competit ma- .lanti contra manda alium.Contrarium. quod mandatario ad
rtum est, ut emat eisucium ro .si potes minus, ultra clare non debet.
Seius debebat uel domuit actiones, ut uel ad uelsus seium age rem, mihi mandauit, tueeni ut in Iein me am eroeutator sum;
exigo, no Tettio .sed mihi exigo.
uel liberationem ad obligationem.
ces sine pecunia consistere non potest.Item sicut natura emptionis , &ivenditionis contigua eli, ita locationis& conductionis. Diiserunt tamen, quia in venditione de dominio tradendo agitur: In locatione verbnon de dominio rei, sed de usu agitur:
xime bona fides exigitur; &ideo si quid conquetor deli
quit, siue plus debito percepit, hoc totum locatori, locati actione, ad usum rei tradudum, uel ad hoc, quod inte-relteis praestandum, tenetur, S conductor si quidem colonus si, & per continuum biennium debitam pensionElocatori non soluerit, non solum locati,& Seruiana tenetur, sed etiam ius locationish admittit, nisi communis sterilitas regionis,& improuisa acciderit.
pactum de alicuius rei communicatione . Ex hoc autem pacto mutuae nascuntur actiones, quae uno nomine Psocio vocativ;quibus cilis
socio, si quid deliquit, si quid percepit, ψ si quid in societa
ta impenderit, Sc generaliter quicquid bona fides Vcx git,
prellare cogitur.Custodia in vero talem pro ea exhibebit,
qualem suis rebus adhibet. Dele enim queri debet, qui sibi parum idoneum socium elegit,hoc ita est, ni si se diligentem e sse promisit: tunc enim diligentiam praestabit.
Societas autem,& unius rei,& totorum bonorum scotrahi poteti. Item si unus rem, alius operam suam conseri, conflat societatem contrahi posse. Partes autem in societate, si quidem expressae sint, hae seruentur. Sin uero minime expresse sunt, aequales erut. Sed ita pacisci admissum ell, ut unus ε ex sociis maiorem partem lucri,damni munorem lentiat. Finitur autem societas morte socii, capitisd: mimitione maxima,&meime naturali, indebutum uero tui e ciuili, reperti no psit:nisi iauote soluentis tute ciuili sit indebitu uetriti cu mulier pro alio intercedit, no solum contra ereditore petote auxilio senatuIcu.
tueti: ted etiam ex ea caula solutu licet tu Ie
dia, interitu etiam rei contraria voluntate . h Inuitus enim in societate , uel in
Communione nemo stare cogitur.
rendo gratuito. Contrahitur uero mandatum quinque modis, uel gratia mandatis tantum, uel gratia mandant:s, & eius,cui mandatur, idest mand alarii, uel gratia utrisque,&aliena : uel mandantis tantia, & aliena. uel mandatarii tantum,& ali na, Quod l si gratia mandatarii tantum in nterueniat, mandatum non est, sed Consilium: ...& ideo non est obligatorium . Mandatum non suscipere φ 1 cuilibet liberum est. Susceptuna autem consummari debet, uel quam primum δ' s renunciari, ut salua sit utilitas mandati . Postquam enim susceptum est: is, qui suscepit. id-el , procurator non solum de gellis, sed etiam de gerendis, tenetur . & si quid dolo, uel culpa eius commissum est , sue quid ex mandato percepit, iudicio mandati directo pra stare debet. Si quid uero ex Ilio in negotio gerendo i uste expend it, contrario iudicio mandati cosequetur. Legem A in mandato dictam
transgrcdi non debct, Mandatum tam morte, quam duabus capitis deminution bus ite pro-
φ hibitione domini si uel in rem k suam faetiis sit procurator, uel se ad inini strationi miscuerit)
obligatur quis , cum pactum quidem non ii tercessit : attamen inter aliquos ne otium gestum est , ex quo alterum alteri obligari,so aequum est ; ueluti cum quis alicuius curam, uel tutelam gesserit: licet enim inter pupillum ,& tutorem nullum pacti in intercesserit ; attamen pro reddenda ad inini strationis ratione , tutelae iudicio directo tutor conia Dietur. In qua ratione non solum gesta , sed etiam gerenda uenient. Si quid uero ex suo pupilli iure expendit, uel si cui propter pupillum obligatus est , contrario iudicio tui lae B consequetur. Idem inter curatorem,& adultum est. Item is , qiii absentis negotia gessit, ad reddendam rationem directbnegotiorum geliorum iudicio ei, cuius negotia gesta sunt , quasi ex contractu teneb tur. Sed is de gerendis non astringitur , nisi cum alius ii elici ea gerere , ipse se obtulit. Si o quid uero de silio in gerendo expendit, contrario iudicio negotiorum gestorum is , cuius negotia gesta sunt , restituere compelletur. Item is, cui indebitum iure ciuili, &naturali , m uel naturali tantum , per e rorem solutum cst, nisi cx ea causa solutum
449쪽
8 ri Iuris Ciuil. totius Compend. Lib. III. sis
sit ei, ex qualis inficiando, vel ex causa transactionis, vel iudicati ad restituenduid quod accepit, indebiti codictione, quasi ex cotractu obligatur. Quod enim ex
meo apud aliquem est sine RQ causa, velini uita causa, vel turpi; si mea turpitudo non intercedat, condicere possum.
munionem aliquam incidimus sine nostro pacto, ad personales praeliationes pinstandas , quasi ex contractu obligamur.
omnis obligatio solutione eius quod debetur, non lum debito te soluente, sed etiam quolibet pro eo ipso, etiam debitore ignorante,& inuito. Item si quis aliud pro alio soluerit voleti creditori , conliat obligatio nem perimi. Quod si creditor id, quod ei debetur, noluerit recipere, oblati ne , & depositione , cum consignatione habita in 'aedem publicam , sacram, nullo creditore , obligatio tollitur : nec amplius esse debitorem , vel eius haeredes, quocunque modo res deposita, & conlignata amissa sit, poterit mouere actionern nisi in depo- φnendo dolo, aut culpa dctitor versatus sit
Iatione tollitur obligatio, quae verbis cotracta suit. Elt autem accepti latio, verborum conce- xl si ra, Ptio, qua is,cui promissum est, per stipulatione debitore interrogante, utrum 'l quod ei per ili pulationem promissum est, habeat acceptum, 'q&se recepisse profitetur. Omnes autem Obtrvi σέ-το gationes acceptilatione possunt tolli, si in stipu lationem ductae nouantur . Itein hae obligationes, quae solo consensu contractae sunt, contrario consensu dissoluuntur. Consentaneum est rationi, eodem modo 'dissolui obligationem, quo modo conexa est. Caeterae autem obligationes,Iicet pacto, ipso iure communi tollatur: attamen per exceptionem pacti conuenti elidutur. Item si quis creditori, vel debitori tuo haeres extiterit, pro ea parte, qua haeres est,su es ta est actio confusione
re naturali sit debitu'uia eius sauore S.C. factum est poterit repetere. Si uero no fauore solue litis , sed alia ca li indebitum iure ciuili tin, non potest tepeti, uelut cum filiosa in ilias mutua pecunia contra decretum a inplillimi ordinis data sit. licet i . creditor petete non possitiat tame ei sistula repeti non pol. Q lex ea trai lactionis iudicati, uel ex qualis inficiando caeleu,
soluitur, de si indebitu sit, reeeti non pist. a Ttan aetio eu pactu in de re dubia,Ob aliquid datum. uel promissam. DE COMM Uni diuidundo.
bitor, qa si nec tuncaecipiet. deponit id, quod debet iiisedem
cunia est, conligirabitur,dc libet ahitur.
lationibus. e veluti si re conne. xa est , resoluitur . si uerbis,uerbis. si coriis sensit, consensu. si lueris,literis. d Quae solo consensu contractae non cint.
bus,quae ex ma Ie fieto natis stlimur.
tolli obligationem constat. Est autem compensatio, o debiti cred ii inuicem comtributio. Id velo dc bitum compensari potest, de quonia Ila quaestio est, siue naturali iure,&ciuili debeatur, siue tantum naturali. Contra in rein tantum actionem, nulla admittitur compensatio, ne inuitus quis rem suam cogatur vendere.
obligationes, veluti ex furto, rapina,damnoi iniuria ex iniuria contumeIia.
contrectatio seudulosa, 'l quae fit, inuito domino, alienae rei usus possessionisve. Dictum est autem furtum,a furvo,eo quod absconseplerunq; nocte, vel ab auferendo: veI a Gim
co sermone, quo fures appellantur ρε ς, άπο, τ ου et ρειν . Furtorum genera duo sunt, manifestum,& nec iam nisellum. Manisellus sureli, qui cum ipsa re surtiua deprehenditur, vel eo in loco, in quo furtum fecit, veI antequam perferret eo, quo dcst nati it . Nec manifestus quis sit, ex hac ipsa definitione perpenditur.
furtum autem non committitur, nisi animum
furandi quis habeat. Itaque si equum mihi commodatum usque ad certum locum, longius duxero; si quidem putaui me id facere,no inuito domino , etiam si dominus nolueri
furtum non committitur. Item si, domino volente, id seci;ego vero id ,domino Volente, putaui me facere, furtu in non committi constat. Furtum enim, nas inuito domino,non committitur. Plane si seruo alieno M persuasero, Vt quasdam res domino surto surripiat, & ad me perserat : seruus autem , domino sciente,&concedente faciat, non sol mira furti , sed γxiam serui corrupti placuit hoc casu actionem dari. Liberorum etiam hominum furtum fieri posse placuit , veluti si quis liberos no si ros nobis furetur. Item rei sacrae , & religiosae furtum commitritur. Non solum autem alienae rei furtum fit, sed& propriae ipsius : silveluti s debitor pignus a creditore surripuerit. Furti autem tenetur non solum qui surtum secit, sed etiam cuius ope,&consilio furtum factum est; veluti qui scalis senestris ad fur tum faciendum apposuit o Poena manifesti furti,tam ex lege I 2. tabularum, quam exedi cto pr toris, quadrupli Vt est. Nec manifesti, dupli ,& extra quadruplum , vel duplum, Gipersecutio non est, quam vendicando,vel com dicendo, is,cui furtum factum est, poterit petere. Haec autem act io haeredi quidem datur. Inhaeredem vero non competit, nisi vel cum actore Iis contes lata sit, vel locupletius eius patrimonium factum est. Est enim regula iuris, poenales actiones ex maleficiis in haeredes non trasre. Hac actione damnatus, i infamia notaturi
450쪽
non certa quantitate terminata.
haeres I vero non utiq;. Ei tur. Imperitia φ l quoque culpae anniim aut generaliter copetit haec ratur. Itaque si medicus seruum suum actio, cuius interest rem fal- secuerit, S ob eius imperitiam seruus mortuus uam fore, siue sit dominus. si est; vel scitius, quam deberet, dereliquit cura- uenon. Nec et aliter domino tionem , lege Aquilia tenebitur et hac actione competit, quam si eius in- non minus quis ex culpa, quam ex dolo puni- Iersit. Iur. Quocunqu e coem modo damnum quis, v I RES ALIENAS R A P I T, ' & culpam dederit, etiamsi dolo careat, haec tenetur et furti. Quis enim magis,inuito domi- actio locum habet. Ita demum quis directono, rem contrectat quam qui vi rap t Nascitur hac actione agere poterit, si corpus corpore autem ex hoc facto propria lactio, quae appel- laesum sit, alioquin , nisi seruo alieno persuas laturui bonorum raptorum; quae locum habet, ro, ut ibi damnum det, utili iudicio,non dire-etia in si una res rapta fuerit. Est autem haec a- cto tenebor. Item i si seruo tuo persuasero,ctio intra annum quadrupli; post annum verois viis se de ponte praecipitet, vel arena frumensi inpli. In quadruplo autem, vel simploret per- totvo i inmisceat: & is id fecerit, utili iudicio secutioitcontinetur. Ita demum autem locum tibi tenebor. Quod s seruum tuum compedi- habet haec actio, si rem mobilem putans alie- bus vinctum, ductus misericordia soluero, &nam , ut quis rapuerit, hac actἰone non tenebia is aufugerit, neque δ' t directo iudicio, netur : led ex sacris constitutionibus,' tis, cui res que vidi tenebor; sed in factum in me placuit raptae sunt, agere poter:t. Quibus cauetur, si actionem dari. Licet autem actio directh soli quis aliquam rem alicui possidenti, proprio no- i. domino competat: attamen utilem etiam his,mine sine udice abstulerit, si quidem suam rese quibus ivlle interesi,dari placuit. Cum autem 1titutione eius rei,dominio careat; Sin uerb alie libero homini, proprio corpore damnum da
nam , etiam aettimationem rei ei, cui abstulit,copellatur praestare . Quod non solum in rebus mobilibus, vel se mouentibus; sed etiam in inuasionibus , quae fiunt circa res soli, obseruari s crae const: tutiones voluerunt. Liberum eli= lautem et,qui rapinas passus est, de priuato iudicio vi bonorum raptorum ; damnum perseqtii,&criminaliter iudicio vis publicae,aut priuatae reu
constituitur per legem Aquiliam , cuius primo capite cati tumeli' i Si quis seruum alienum, vel ancillam,vel eam quadrupedem, quae peco-
tum est, impensarum,&sumptuum, quos in curatione fecerit, aestimationem habi bit. Item Operarum, quibus caruit, aut ' lcariturus eis, rationem hoc iudicio consequi poterit ; de mmitatis vero ratio non habebitur. Liberi enim corporis, placuit nullam seri posse a stima
GENERALITER I miuria dicitur omne , quod non iure fit ; specialiter alias iniquitas , & iniustitia , ut in lege Aquilia , damnum iniuria dicitur
contumelia, quae a contemnendo dicta et . Iniuria autem fit non solum cum mala alicust D.
ruin numero sit, iniuria occiderit,etantum domi , . ius pugno perc utitur ; sed etiam cum conui no dare damnetur, quanti ea res, eo anno pluri tium ei sit; vel cum quis carmen vel l. bellummi fueri. Secundum 7 1 capitu. in usu non est. Φ si t ad infamiam alicuius scripsit, edidit ve, vel Tertio capite, de caetero dano cauetur, ut qua- edi secit, aut scribi dolo malo Et generaliterti ea res 3 o. proxim:s diebus fuerit, de intell: ge quoties aliquid fit. quod aperte in alicuius condum ell, plurimi emendetur. Tria ergo in lege tumebam pertineat, si quidem dolo malo fa- Aquilia considerantur damnum esse datum, et cium eli , locum habet haec actio. Itaque sitn: uria esse datum, de domino esse datum. ln- filiae Titii, quae Pamphilo filio Seii nupta est,iniuria idcirco datum esse requiritiar ; quia si ure . . iuriam fecero, non solum Pamphilusscd etiam datumeli, non tenebor; β t veluti si struum tuli Titius,& Seius iniuriarum mecum agere pote- latronem cum aliter periculum et adere non runt'. Sin autem 7 t marito iniuriam se- possum) occidero; vel adulterum in ipso adulte cero, uxori iniuriarum non tenebor . Defen-rio cum uxore mea deprehensum, scum con- di enim uxores a viris, noti uiros ab uxo 'tellatione id fecero. Item si 'l putator,eiecto bus, aequum eit . Alijs autem personis, quae ramo ex arbore, sertium tuum transeuntem o non sunt in noli ra potestate, si iniuria fiatici derit, distinguendum est, utrum prope viam nos agere non possiimus, nisi nona natim in publicam, vel vicinalem , aut in suo agro, ubi ,. nostram contumeliam facta st . Items libe- nulli erat mos eundi, id fecerit. Nam prope ro homini, vel seruo alieno, bona fide possessis, viam publicam, vel vicinalem, seu in illo loco, iniuria fiat , vel etiam si seruo meo proin quo erat ius eundi, id secerit, & non proc a- prio , ita demum iniuriarum mihi competit mauerit,culpae reus eli: quod si proclamauerit, actio, s in meam contumeliam apcrte respi- vel in eo loco erat, in quo non erat ei uis cun- ciat . Hirc autem actio arbitraria est ι &