장음표시 사용
451쪽
8is Iuris Ciu. totius Compend. Lib. IIII. 816
xt g.yen Ins .e ad. a Ueiteo iniuriam actio, quae deicendit ex iure praetoriO,anno teraninabat: quia ipsius praetoris piat fas anno finiebatur:
que uelo ex iure ciuili descendit,ri n
ter Omnes non niti Ο.an O. curriculo finiuntur
b Cnininalis accusatio ideo dr, quia cuiuis depopulo datur. DE AC TIONlbus, quae quali
e Cuin aliquis me-cu contrahit, uel Maletici in mihi facit, ius statim exi piscottactu, uel maleficio eum mihi uincit, ecobligati quia uinculuiniuriam aestimare, taxatio ne habita a rudice secun
personaru in similiter facictis , S pallantis: nec non etiaimperitiam litem suam fecerit, aestimatione copetent: s iudicis poenam stillinere cogitur,lecun is .is. Θduin quod ei bonum, μεquum esse videbitur. vide Iuris
nλ- locus, in quo facta est, id est, . v A R T A N A R. o ,
virlim t in publico, aut in iis
priuato , & locus etiam vulneris , lecundit quae & atrox eli iniuria, aest mabitur . Aliter en: m et finiuria astimanda, si senatori fiat; aliter si hum Tli. Item aliter sin theatro, vel in senatu,aliter si in clanculo fiat; aliterque si ἰn oculo, quam si in pede stat, aetiimabitur. Hς cautem actio, ' quia ex iurae praetorio descendit, anno
tractemus. Actio aut nihil liud est, ilius persequendi iudicio , quod sibi dcbetur.
ilitis dr obligatio. Ad terminatur :& ideo , si quishος uer ζηζqμυμ, iniuriain pallas intra an- 3o ciu ergo est cae discussio, cnm certarii pcrson num non tuerit contesta- rum interposit:one. In iudic so aut quinq; sunt tus , amplius non poterit cos derada, persona, iurisdictio tempus, locus, agere. Item si quis iniuriam causa. Perlonarum quedam sunt necessariς,quς passius ad animum statim dam utiles tantum.Necessariae sunt, si nequib, iunon duxerit, postea agere dicium consistere non potest, hae sunt Iudex, non poterit. Sed si haec actio actor,& reus: hism perlbnis deficientib. vel alia ex iure descendat ciuili, ve- qua earum, iudicium quidem non erit. Eremodiluti ex lege Cornelia, quae εο cium vero certis in casib.esse poterit, ueluti sico petit ob eas Caucas, quod contumaciter, 'post trinam edictorum solic, qins se pulsi tum , Verbera- tationem, uel post una peremptorii edicti coin monitionem ualetem pro omni b.abesse digno- fit,n. c. scitur, vel si iam sere elapso't triennio alitis ex- ῶμα ord O. una parte praesente, altera qualibet absente, iudex sententiam dixerit. Vtiles tantum sint, sine quibus quidem iudicium consistere potest, mum autem sue propriam, su adhibitae tamen faciliorem iudicis exitum p siue conductam , siue gratis rant; ut sunt aduocati, testes. item iudicis ossicia Haec autem si- les, ut sunt apparitores, precone, executorea,
t domum tuam VI introitum esse, dicat; etiam post annum , si ad animum
di petendum,in quo mihi uinctus est, ploditum est aliud ius, quod dε actio:quo iure eum,qui debet mihi ex contractu, uel ex maleficio , ut id,
uat. cogo per iudice, id est , ii quis re mea possidet. DE IUDICIIS.d Praecones, qui u
qui quod iudex praecipit exequiintiit. A sei res, quia assidet iudici. Scribae,qui suibunt gesta .
concessam .accipere debemusve praetoria siue ciuilis Ruia Personalis est,nec alsellares, scribae'. In personis communiter conhaeredi, nec in haered em datur: nisi inter princi fiderandum, que admittant nr, seu que prohibeapales personastis fuerit inchoata. Liberum est tur. Hoc scendum quod quaecunque persona, . si autem ei, qui iniuriam passus est, & priuato iu- non specialiter proli: butur, communi iure addicio iniuriarum aestimationem pertequi crimi- miti:tur.
mliter, & publico lege Cornelia accusare Nuες QVI A UT EM 7i PROHIBENTVR,
quam enim plures actiones praesertim po a' alij prohibentur et ate, ali; morbo, alii casu,alij Ies de eadem pecunia concurrentes, altera con conditione riti id am sexu quidam religione,qui simiti da mor bus , quidam ct ob specialem cam,qui- SI IvDEX LITEM SUAM FECE- dam ob familiam,quidam munere.Ite qui Phi-rit, propter imprudentiam quasi eΣ maleficio bentur, quidam prohibentur certis causis , uel obligatus videtur: tunc autem litem suam face- certis personis interirenientibus, quida perpore videtur,cum inique sententiam dicit. Item si tuo. Aetate perpetuo prohibentur impuberes, ex eius coenaculci proprio sue conducto ali- 7 ne sint Iudices, testes, aduocat r. item actores, quid deiectit ira effusumve est, quod alicui noci uel rei sine tutoris, uel claratoris auctoritate. turum videtur esse, quas ex maleficio obliς Minor etiam octodecim annis aduocatus es ins videtur. Item si quis eo, qua vulgo iter fit, se non potest, uel iudex. Ad uocatus uerbest, positum susi cnsumve aliquid habuerit, quod si qui causam suam , uel amici ante eum , culi cecideri . iteras'entibus nocere possit, quasi ex risdictioni prς est, exponit. Qui autem ad maleficio teneb:uita ' i Cum auἶcim iudex Per uocat irin non habent, a iudice petere POL. suta. l
452쪽
a Quia per Procura tores pollunt.b rei duellio us crimen eii, cum quis comi a persima In
Per MINI. vel contra rempublicam In inlitui a
nummis cultas: su-Pertiitro, vana religio
sDE sunt . Α:t enim Praetor, Si Advocatum non habent, ego dabo prohibentur alii
buin corporis :morbum animi . bum corporis
iam prohibentur, ueluti propter inimicitiam capitalem.Hi contra se testes esse non piat. nec accusatores qui an litem motam separatur. Item si capitales inimicitias contra patrem habuit, contra filium testis esse non poterit. I udex autem ess e non prohibetur: sed si suspectum iudice quis prohibe- habuerit, liceat ei episcopii ciuitatis ad causam tur , qui diutino morbo i, discutiendam una cum iudice suspeeio aduoca- laborat , nec etiam tuis re . Ob familiam ius dicendi in me, vel pro me pedibus supereve poteti, Ut testimonium , praeter in crimine perduellionis, sit iudex- Item aduocatus, non lint filius, vel filia, nepos vel neptis, neq; omnes,qui plate mihi iunguntur. Amplius q)H-buscunq; imperare possumus, ut inuiti testimoniti dicant, hi nobis iure, testes esse non possunt. Iudex autem & pater silio, & filius patri et si uix i. in eius potestate sit, esse poterit.Munere ςprohi-
e- betur milites, ne priuatoru, aut aduocati, aut iudices,aut accusatores existat. Et generaliter ' δ'
nullus ad testimonium ducendus est, nisi que den: si in propria caula. I citis
vero volens admittendus est; inuitus autem non elicogendus. Item actor, vel
reus si vult quidem ene, luscipiat . Si mauult in ciuili causa procuratorem ei dare, concedatur. Ob morbum animi prohibentur,m-riolus mente captus, qui generaliter per se nullam legitimam perionam in iudicio con Vitae dignitas,&morum honestas, vel vox alio silendi habent. Casu remouentur, caecus, mu rum legitimorum tellium, commendat ; & intus, surdus. Coeco enim non permittitur iudi summa talis debet esse omnis testis, ut fidem decem esse, nisi hoc ei polt susceptum magi tir bitam iudiciariae religioni omni gratiae & pol tum acciderit, neque aduocatum, nisi in pro 'tatui possit praeponere. Quod autem clericus pria caula, vel suorum familiarium. Reu, Ve' aduersus laicum testis esse non possit, vel econ-ro, vel actor quidem cise poterit, sed procur torem ei dare non denegatur. Item tellis in quibusdam iure suscipitur. Mutus verb,Scsurindus in iudicio per se consillere non pollunt. φQui conditione prohibentur, aut sunt serui, aut l: berti. &serui quidem nullam consilien-tra in capitulari legis Longobardiae cautum est.
In legibus autem Romanisi non memini, me inuenisse;immo contrarium in multis locis constitutum esse cognoui.
cendi ius. Haec autem alia voluntaria, alia condi personam pet se habent in iudicio, si in ' tentio a. Voluntaria est, quae, utraque parte uo- crimine perduellionis. . V Inter seruum enim, lente, expeditur, ut adoptio, emancipatio, ma-& liberum. constat nullum posse consister. numissio. Potest tamen&quis inuitus manu- iudicium. Liberti vero nec patronum, nec pro mitti . Nulli enim ciuitatem Romanam re- patrono testimonium dicere possunt , Vel eum spuere permittitur . Contentiosa est , quae per accusare, nisi in crimine matellatis. Patronus litem ,& contentionem expeditur . Haec alia autem contra libertum testimonium dicere mera, alia milia . Mera iurisdictio est, ut po- flavi a non compellitur. Sexu remouentur mulieres, sis testas gladi j.: Mista est, quae in se alicuius rei ij mmne sint iudices, nec etiam ad pollulandum, ni- habet sententiae ditionem . Item iurisdictio, sin causa propria, vel filiorum suorum, quin alia Propria, alia demandata , alia ex commurum tutelam gerunt, accedant. Item intelia ni partium consensu data. Qui propriam iuris. dictionem habent, iudices ordinarij dicuntur: nec interest, utrum habeant potestatem gladii, necne. Qui autem demandatam habent, dati luti haeretici, ir nec testes, nec iudices,seu ad- Vocantur; qui eam ex communi consensu pa uocati contra Orthodoxos fieri possunt. pro lium habent, arbitri appellantur. Potest tamen Orthodoxo tamen aduersus haereticum testia idem Se datus itido arbiter esse. ueluti si ego, monium recte haeretici admittitur. Item nec &Titius in Seium compromiserimus, & p Iudaeum Christiani iudicem esse posse, vel ad- stea a proprio ordinario , eum nobis dari iudiuersus eum testis recipiendus est. Pro Christi cena petierimus. Qui autem propriam iurisdino. & contra I udaeum tellis esse potest. Chri- Gionem habet, demandare eam potes . Qui stianus vero Orthodoxus Iudaei,&haeretici autem soIum demandatam habet, eam man- ud ex , & in eos testis esse potest. Moribus pro-7' dare ali; non potest, nisi ei a principe sit d hibentur infames, ne iudices creentur: item ne mandata. Ait enim conititutio , Iudex't a iu--ffiein test unonici recipiantur; nec aduocati sint, nisi dice delegatus iudicis dandi non habet pote- d is 1 causa sua. Si suorum iamiliarium, vel quoriam statem, cum: ipse iudiciario munere fungatur
ad in inistratione in gerunt. Ob specialem cau- nisi a principe iudex datus fuerit. Mera iurisia dictio
mentis adhiberi testes minime possimi. Ini diciis vero nisi adulterio damnatae sint, recte admittuntur. Religione h prohibentur, t ve-
453쪽
8l9 Iuris C m. totius Compend. Lib. IIII. sib u
a Ex eo in promiis , ut iniit nul inter lepartes poenam PIomittant , ii se libet. tum dicit.b Sententia ab eo dicia, qui eam luce prohibetur dicere , nullius eli momenti. omnis dii finitiva sententia, aut eii con
tost. Item nec causa llatus: nec tot sus pa trimoni j conti ouersia.
ex compromisso eligi oportet , Alioquin nisi ex compromisso ' poena adhibita, vel pignore dato eliga-
απαπα tur, & post eam sententiam
lolutona exeeptim si quis dicat absoluto iam,
actor ira: nime Venerit, nec procuratorem mi,
serit, vocetur per tria edicta, per interuallum in singulis, non minus triginta dierum; & s nec
tunc Venerit, habeat inducias unsus anni adhuc. Quo elapio, praesente reo, litem audire iudiciliceat,& consentaneum calculum proferat. Quod si intra praedictum annum venerit, S luIem agere Voltur i, non tamen antea suscipi tur, quam impensas reo praellet,lterum ad iud, cium accedat. Alioquin si impensas reo soluere noluerit, S annus transerit,careat actionibus. nem parat.condem' exceptio ex sententia V pa- Illa enim regula , qua cautum est,nequisitinui athe, rabitur. Sin vero condem- tus agere, vel acculare compellatur: tunc locu pellatur
data est non ab olli natoriam,actor ad exequela' habet, cum actor aduersarium sitium teneri in
tus Dei per actus ext eriores.
quis agete , vel conis ueniti debeat. d Achot in ciuilica, accusator in criminalibus. dies. c. deI rys .
natio iudice, vel non dum non habet iudicati a- iudicio non iecit. Haec autem locum habent,no'VP ψ' uo, u , ctionem . Sacramento verb . . solum si lis contestata fuerit, sed etiam si sola ad
bus iudiciorum. dato arbitrum eligi noua monitio ,α praecum intimatio iudici facta est.
e Ceremoniae sunt constitutio prohibet. Arbi- Quod si reus quidem 'l abfuerit, vel etiam, reo iEiunii imo' dii eui' ter ex solo cosensu electus, absente, non instet, liceat iudici, si quidem ex s. Miam diem danda sententiae. inui- contumacia reus abest, peremptorio edicto cutis litigatoribus , mutare citare, vel voce praeconia vocare, de t tem se- non poteli. Post diem verb cundu in iuris ordinem) finire. Sin vero reus statutum elapsum sententia non ex contumacia abest ,& triennium iam ab eo dicta nullam obtinet ' transierit, ita Vt sex menses tantum supersint,infirmitudinem, nisi utraque de eum tribus edictis uocare per praedicta inters DE, pars consenserit. ualla oportet. Quod si nec tunc veniat,causas T E M P v S CONSIDER ATVR audiat , di secundum quod iustum inuenter, in iudic js,&in quo fieri debeant, S intra Quod sententiam proserat. Curare autem semper finiri. Nam dies seriarum non esse iuridicos debet Iudex in definitiva sententia, quatenus sacrae conititutiones praecipiunt. Hi sunt ge- victum victori in omnes legitimas expensas, linini menses, quos indulgentior annus ad quas Victor iurauer i se in totali re fecisse , conserequie in laboris accepit , ae lituos ad segetes '' demnet. S: naurem undique variae lites sint,&colligendas; autumnos seu cibus decerpen- propter hoc alterum alteri minime in expendis : & haec secundum regionis qualitatem, sis condemnare maluerit: Si hoc in sua habeat considerari debent. Dies quoque natalis Do- potestate . Has tamen impensas victor ab-m in ,&kalendarum Ianuarium,dics etiam epi- sen: is petere poteti . Sin autem utraque par-phaniarum Chri iti. o. dies, qui Dominicam te praesente , vel altera iudex causam finitς Resurrectionem , auspicio caeremoniarum V minime voluerit, totam litem ex litis faculanticipant: dies quoque Paschae, qui 1eptereo ' latibus sine omni inquistione emendare c. praecedunt numero , vel sequuntur; necnon gatur.
dies Dominici, qui repetito in se numero, re- LOCUS CONSIDERATVR IN
uoluuntur Ascensionis, & Pentecostes,& iudicijs, ubi quis agere, vel conueniri debeat. hLitimiarum otio emancipant. Pari quoq; rs Vbi enim quis dona: cilium habet, aut ubi conuerentia necesse eis haberi natalitios Aposto- traxerit, vel deliquit, aut ubi res sitae sunt, siniorum, necnon diem ortus Imperialis personae. rem agit , apud eius loci iudicem conueniri de- In omnibus tamen praedictis d: ebus volunta-so bet. Actor enim g rei fortina, sit non reus . 1 . triae iurisdictionis effectus non prohibetur. Item actoris sequetur. Item Romae omnes coirilcni'. a G. 'criminales causis in praedictis duobus mensi- P possunt,quocunqtie loco sit contractu uti hoc bus exerceri non prohibeantur . Item causae tamen ex priuilegio legatis 'l causa reipubl.cae r i ta orphanorum, S viduarum praed sto extam tem remittitur. Item apud quem iudicem quis a-pore agantur . Item causae piorum locorum. gat, apud eum respondere cogitur. Clericus
Tempus . intra quod finiri debet, considera- autem in ecclesiastico negotio nec agere, nec c. δε - xur dest , trienninni a litis contcslatae tempo- conueniri apud praesidem prouinciae debet: re, si causa ciuilis est. Si nautem criminalis, ut '' sed apud proprium Episcopum debet desii, tra biennium non prolongatur: S si quidem ri . Sin autem is, qui comi enitur, est laicus, reus praesto est, actor uero abst, liceat iudici Volens quidem ante antistitem litigare, adactorem commonefacere, ut vel ipse Veniat, mittendus; inuitus verb non est copendus.
vel procuratorem mittat legitimum. Sin autem Quod si in causia criminali quae ad eccles,
454쪽
iudicis omelo ilestinata Idem ius Praeses habet in Prouincia, quod praetor in ut .
si cum negotium non per tinet clericus yt accus tug, licet in hoc calu Eptia
uo caudine 1dest , debet alium libellum facete,& in
eo contradictionem sua in , de in ultinio diem ponere . quo Per executorem corauentus est . Gelliis uero contradictionis hcie fine elauditur:
men si dignum capitali supplicio clericum inuenerit, omni clericatus itonore denudatum ad puncendum iudici tradat. Sin vero clericus ante Praesidem accusetur, non liceat Praesidi
siti tali die spondeo, Ee contradictionis libellum mitto, Ic ac-eusationis sca iptum quinto Idibus ianua. apud oppidum vae.
uersarius deliberet, utrum soluere, quod ab eo petitur, malit, an reluctandum existimet. Qui soluere voluerit, non est in iudicium v candus , alioquin iniuriarum adtor tenebitur. Quod si reluetandum putat, tunc actor iudice adeat, S: causam suam iudici exponat, & eam gellis inscribi faciat. Iudex vero libello conueistionis facto,P apparitorem reum in ius vocet. Libellus autem conuentionis in hunc modum fieri debet. Metellus iudex Iugurthae. Notumst ibi Atherbalem quellii in mihi de te fuisse,
ante clericum punire quam quod vitae eius fueris insidiatus, cuius rei stra a proprio Episcopo a cleri- tia temoneo , ut placitum venias, eique iustiacatus honore suerit denu- tiam facias, libellumque eius accutationis suscidatus. Quod si iple vide- p as . quo subsequuto, habet reus spatium viri tacta non tulte constitis φ' ginti dierum , in quo liceat ei, vel recusare , Mutatilis, s . . ues R. yςςδxςi gradu dςΠu' vel si eum suspectum habet, Episcopum loci, dieit. Athe eb.de iste d tionem sibi legitima cau- vel alium iudicem cum eo ad causani discua apud tribunal uesitu tela mittere , quousque - tiendum aduocare: vel id, quod debet reus, per ea re principi stiggera- intra praedictos viginti dies confiteri. & sisdiatu, huiu, rei qui tur , iustς finem causae im- quidem iudicem recusandum putauerit, libel- posituro. Sin vero inter luna non accipiat, sed ante iudicem repraesen- clericum , vel quem uis a- tatus, fori praescriptione utatur. Nemo enim lium,& proprium Episco-y' neque in criminali causa, neque in tributo tum putri causa emerserit qua- exactione, neque in populari seditione a Praeliscunque , primum metro- side prouinciae . vocatus, fori praesctiptione ean me recepissEpto politanus adeundus est,qui utatur. secundum canones, & le- OMNIS ENIM A IUDICEvocais Og iv K xiv stes,negotium discernat. Et tus ante iudicem sui copiam faciat, ut hoc i Iando Acholis. Rei,& si quis iudicatis acquiesce- sum sciatur , utrum eius iurisdietioni subiais Aa - inium, re noluerit, ad Patriarcham ceat. Si autem libellum conuentionis acce illius regionis reseratur ; de perit,tunc personales plς stet fideiussiones, &ille secundum canones , sportulas executorum det, &subscribat con- se leges fidem eis praebeat , & nulla pars tradictionis libello tempus , & diem, quo valeat comtadicere eius sententiae . Item eum excepit,&vsque ad praedictum spatium obseruandum , & si inter duos Episcopos nullam molestiam patiatur . Sin autem predi eiusdem concilii, de quacunque causa lis in- ctum tempus elapsum sit, tunc ad respondenterueniat, adhibete etiam debet in iudican- ,. dum actori, si se non excusauit,teneatur. In ius do Episcopum Metropolitanum, & qtsoia autem vocare pasronum prohibetur libertus, dam de Episcopis eiusdem Concilii. Si nautem prς thrquam si veniam edicti impetrauerit. contra Metropolitanum quisquam adite no- quod si aduersus hoc facere ausus fuerit, quin-luerit, regionis illius Patriarcha negotium diis gentorum aureorum poena mulctabitur. Cum sternat ι autem utraque pars ante iudicem sui copiam se C A v S A A V T E M EST ante eum, qui cerit;tunc si quas prςscriptiones personales in iurisdictioni praeel , agentis , vel rei contro- ter se litigatores opponere uolunt, audiantur liersia. Igaec alia ciuilis, alia criminalis. Ciuio ' ante sitis contestationem: alioquin postea o lis causa cit, quae per actionem , vel iudicis ponere non licebit , satisdationesque expo- ossicium ' exercetur. Criminalis vero est ι nant, reus quidem iudicatum solui ,&actor vequae per accusat onem , & solemnem inscri- tb litem usque ad definitivam sententiam exe-ptionem proponitur. Et primitus quidem Cuturum. Sin autem per procuratotem litiga- de ciuili causa videamus . In hac autem quε- tur, tunc si de mandato dubitatur, nisi si pada inconsiderare oportet, 'u eam praecedunt, ter, vel maritus procurator actoris, etiam rem quaedam quae insunt, quaedam quae sequuntur. ratam dominum habiturum satisdatione conis i Causam praecedit actionis editio,in ius voca D firmet: procurator vero rei iudicatum solui satio, libelli conuentio; & hoc ordine certo P iisdet. Si enim quis contra aliquem actionem putat H I S Q U O Q V E sit, secutis, actor tu se habere, prius eum adire debet .& actionem ret,quod se putans habere iustam causam , vel
a Ia a V suam, atque rationes edere, ut secum i l ad- nit ad litigandum. Reus uero putans se uti bois
455쪽
. . - DE PROBATIO .re n' nibus. a veluti eum gene- patrons. c. d. tua. eit, se iure occidisse probate debet.
DE TESTIBVs. h msumptio est fides habita de aliquare pet aliqui extrinia imam causam sinicientem
Iuris Ciuil. totius Compend. Lib. IIII. 8a
DE SACRΑ- na instantia ad reluctadum. scriptione, post litis conte stationem habitam; mς , ψ d-Π40 P Q Αddint etiam, quia nec do excludiitur. Hoc idem facit precum porrectio, J E LiTIs lationis, aut calumniae, nec episcopalis admonitio, Mquaedam alia . Litem vexandi aduersarii causa, autem cotesta do, res in cotrouersia deducitur. probationes in tota causa CO NTROVERS IA'vetbtriplex ilia oab aduersario suo exigant. et Baut. n. erit facti, aut nominis,aut iuris . Facti Advocati t etiam utrius- controuersia est,cum de facto quaeritur, ut seci , a veluti que partis praebeant ius u- io sti haec non feci . Haec a rhetoribus coiecturalis taliter iit prohibitu randum, nihil se, nisi quod appellatur Iuris quae itio eli, cum de facio qui- homicidium , 'V di ius uim , & utile litigatori- dem conliat;de iure vero dubitatur. Haec & gebus putauerint, et se in tota neralem,&transsaliua in includit. Nominis elic aula allegaturos, neque c- quaestio,cum de facto. S iure facti conflat,detiam dolo malo praetermis- nomine eius facti dubitatur, si auferat res sacrasuros. de ecclesia, S unus dicat furtum esse; alius vo
SI ETIAM rosacrilegium appellet, haec in sedissinitivam includit vicissim .stiumentoruin. liq iis litigatorum aliquid CV M VERO quaestio facti est , qui di
e Instrumenxa d ςψὶ dederit, vel promiserit iu- cit, factum esse aliquid, probare debet. Ei enimi - 2 y.bditis rib, dici pro hac causa, iurare incumbit'l probatio,qui dicit, non qui negat. Qia. R. lnsuviint uelitatem. debet, quod nihil dederit, Factum enim neeant f naturali iure , nulla est t in d Telles in iniς i xi vel promiserit. Quod si ali- probatio. Si vero iuris sit questio,qui negat ius,
I sis ins inrita quis eorum hoc iusiurai - probare debet, nisi generalis prohibitio φ sibi
quod est in quίstim dum sub re noluerit, si qui- 3o Obsit. Si vero nominis eliquaestio, quial quod Rς- dem actor est , actione ca- emolumentum Coi equi vult ex nomine, proba' dat; si autem retis, pro con- re dui. Item consulerandum gnaliter,quod gdemnato habeatur . Plane si agit, vel accusat, probare debet. Attin .constitu-eonsessus fuerit aliquis, se dedisse, vel promi- tio, Τ l qui accusare volunt,probationes habere , t l. p. sisse, &cui, re hoc probauerit, ipse quidem a debent: S post pauca: Actore n.non probante, 6 2 poena immunis erit. Conuictus vero si quidem qui conuenitur,& si nihil praestiterit , obtineat. ciuili; causa fuerit , magistratu expoliatus, item alia constitutio ,' 'Res alienas possidens, qu . . prcimillium in duplum datum in triplo prae- licet nullam iustam cam possidendi habeat,t, vim, 1tabit. Smautem criminalis sit causa prius bo- men non, nisi implenti intentionem suam,relli norum publicatione in ex dium m ttatur . tuere cogitur. Non solum autem, qui ab initio Quod si litigator iudicem accepi ne conuin- agit,probare debet sed etiam reus, si excipiat, cere non pol cli, Iudex iureiurando se ex Dilr- 71 probare debet. Reus .n. in exceptione actori,ihisaget . Litigator vero fisco aestimationem prae est. Probantur vero quaelliones,si quidem facti o 2 stet,&lis legitimo modo finiatur;& hoc sic i- sunt, testibus, instrumentis consentientesima, uilis causa fuerit Sin autem criminalis sit, bo- praesumptionibus, indiciis. na eius fisco publicabuntur. Causa vero legi- INTESTIVM probatione consideradu, timum finem accipiat apud competentem ludi quod ubi numerus testium specialiter non exice in . Quod si Iudex iusiurandum dare mini- gitur, duo lsussiciunt. Vox 'lautem unius ει' sit. a me voluerit, eadem paena teneatur, qua supra lius ictiis nullo modo ad probationem est ido- litigatorem teneri diximus. Haec autem om- nea, ad praesuptionemh faciendam pol admitti.nia non solum in omnibus ordinaris iudiciis, Et hic consideradum, ut nullus sit testis iudex, sed inter arbitros locum habere volumus. Vel actor. Nullus. n.duas personas in iudicio ne Oportet etiam iudices ab ipso pisacipio litis Vsi cessarias in eodem iudicio habere potest . Itemque ad finem maxime in definitiva sententia omnis testis iuratus testimonium 'l dicat, Ichabere ante se proposita sacrosancta euangelia, antequam ad issiccndum testimonium accedat, attendentes, quod sicut iudicant homines, sic separetur, l & virum verisimile, & cocordas iudicabuntur a Deo Principium vero litis,eli si teli monium alterius testis dicat, discutiatur. tis contellatio. Quod si plures testes snt,&discordat, tu hone LIS AVTEM contestata tunc videtur, stioribus ' i crede du elha reliquis si viles sint Rcum utraq; parte praesente. Vnus proponit, a ' personae, per tormenta veritas exigenda est.
lius contradicit, i Hac autem conlellatione, 'INSTRUM E TIS qu stio probatur, 3 JWactiones, quae temporales erant, vel quae in hae γ' cum scriptum aliquod ad probandum sectum, .citra redem transire non poterant, scii quae iam fori quod in quaestione est, indicitur. hoc autem ta-μ praescriptione exclusae erant,&inhaeredem per te esse debet, Ut tabularii publici conscriptio tuae essiciuntur, nec ulla nisi tricennali prae- ne,&testium 'subscriptione roboretur. Quod
456쪽
cum ut in personam mento tirinetlir. Sin vero &quae extet detentio' testes, δ' tabularius mo a In persollam id- tuus sit, dubitatio autem scirco dicuntur actio- mergat, utrum tabulariusnes. quae ex ubi gδ' scripserit , tribus publicis quo eunque'' nudo instrumentis , Se de quibus
1es , in qua in obligatur,quis alienet, persona tamen eius, qui debet. obligata Permanet, quousq; mihi satisfaeiat. At ue rosi in tem actione mihi aliquis tenetur
dubium non sit, dato sacramento con Parantis , comparatio fiat literarum . Cum
autem quaestio iuris est, perius scriptum, vel per aequitatem, vel per simile prob dum prodita actio familiae erciscundae, quae 3t i. 1 F. haeredi competit ad diuidendum . In rem' ' Ispecialem ad petendum proditae it vendicatio, aio.. D. quae domino competit ad rem suam peted . i . Ad diuidendum,= l specialis est communi diuidendo,quae eis competit, qui rem aliquam fit t. 2.ι.
munem habent.Item in rem ciuilem eii finium s si P s 'tregundorum, quae datur eis, qui confines a V' 'gros possident ad fines distinguendos.Iii reprqtorio proditae sunt actiones in rem , velut: deseruitutibus praediorum urbanorum , & rusti
corum. Item publiciana, 7l quae datur bonae si - '. 22
setth, quia rem mea ri debet. Sin vero aequitas
muram iuri scripto contraria videa- ao
detinat possidere,ain tur , secundu in ipsam iudi-plius non mihi tene- candum est. Ait cinna coniti-
i, qui eoepit possi xuxi 'spiaculi in omnibus',alilonein inten rebus praecipua in esse iustitiae, aequitatisque, quami ris stricti rationem. huic. n. aduersari videtur constitu
tio l posita in primo libro Cod: cis titu. de legibus, &
constitutionibus, interlus,d: aequitate in interpositam, interpretatione in nobis s sis oportet,& licet inlpices .iem re . Cum auitan nominis este I dest, ex ea causa, quaestio , per definitionem, o ut ex tumultu, m n vel per sdriptam lcgem pro
si Conuenitui si do bari oportet. Valo autem ocilo desiit pollidete . ac sit iudicium,S eius caula,
si potu Mς es caetera, quae sequuntur , ad tractandum de actione reis
satilia mandati:qua rex insiprcere , ex qua cauta
dere: dam in rem Α e competunt in Peliona m scilicet re, iterbia, lucris,consensu.
se Proficii tur actio. b Eκ iure praetorio, uel ci uili cui competit actio. B Ex maleficio, m
actionem uenit. e Actiones ex com
si ex contractia luno utelae, negiariorum te:liat. Omnes
nascatur, ex quo iure profi ciscatur, cui competas, a uersus quem, de quid in eam veniat ,& iudicis ossici uim
omnis actio ex obligatione, vel rei detentione. Ex obligatione naicuntur omnes personales μ λ actiones. Obligatio autem quibus modis contrahitur, superius dictum eli. Ex rei de te tio ius nascuntur actiones, cum perlona quidem nullo modo obligata est,sed in rem,quam
possidet, aliquod mihi ius dico habere,& lie meliones vocantur in rem. Harum ali sunt ciuiles,aliae praetoriae. Civiles alias de uniuersi- Diate alias de re speciali . De uniuersitate ciuiles actiones proditae aliae de petendum, aliae ad diuidendum. Ad petendum prodita est petitio haereditatis , quae competit haereis
di ad petendum haereditatem . Ad diuiden
dei pollessori. Item Serviana, quasi Serviana quae etiam hypothecaria vocatur.Pcr Seruiana autem experitur 1 quis de reb.coloni, quae do it g mino fundi pro pensionibus obligatae tacito iure videntur. Quasi Serviana,qua creditor de re λων .sbi pignorata experitur, quae hypothecaria Vocatur Inter pignus vero,& hypotecam nihil aliud interest, nisi quia pignus sine traditione seri,in hypotheca vero potest.
EX QUO IURE proficistitur actio , hsi quid ε
ex contractu est, ei qui contraxit, vel hiat eius. Sin vero ex maleficio,B ei, qui maleficium pasestseli, vel lirdi eius, pter actionem iniuriarum,' nec haeredi, nec inhaeredem datur: & s q sucei similes. od si in rem sit actio, ei competit, qui ius in ea re,quς petitur, habere dignoscitur,& haeredi eius, nisi in persona ius cohaereat, Vt usus fructus, usiis, habitatio.
ADVERSVS QV E M competit λ si qui
dein ex contractu eli aduersus eum,qui contraxit,ues eius heredem, nisi si deposti, de quo lis crescat m inficiando . Si uero ex maleficio, aduersus eum , qui maleficium fecerit, uel eius haeredem post litis contestationem . Sinuerbin remsit,aduersus eum competit,qui posssdet, uel si dolo fecis,quomsrsus possideret.Dolus enim emper pro possessione i habetur &eius haerede.
quidem in personam est ex contractur, uel quasi contractu, uidendum est, utrum contractus talis,uel quasi contractus sit, unde mutuae nascantur obligationes,ut sunt commodatum, depositum, pignus, mandatum, tutelae, negotiorum geliorum . Ex his enim omnibus praedictis, duplices nascuntur actiones ς una directa,altera contraria. Directa actio ''Rfelt, quae datur domino rei, ueluti commodanti, depo- -' nenti, bitori, mandanti,pupillo , ei, cuius negotia gella sunt. Contraria est, quae datur his, a. qui rem gesserunt, comodatario, depositario, creditori mandatario tutori, curatori , nego tiomum stori. Et intrectis quidem actionibus uenit res , quae in conuentione posta est, ut praestetur seu rest citatur. Item dolus. & l
taculpa solummodo in quibus tam , uuluti ix deposito,& etiam in pro socio: utrunq; in qui-bvldam ν
457쪽
set Iuris Ciuilis totius Compend. Iib. IIII. 8Σg
η Omnes, person - busdam dolus & omnis cui tem contestationem etiam habeat,noluit. ritia, 'bi id duria pa,N diligktia, Vt in pigno- accessiones veniunt . In his
in conuentione est. ratitia, mandati, tu Iclae, ne- autem accessionibus , quae aequo se eonsecuti gotiorum gestorum. Ina- nascuntur ex maleficio, vel
1 ijs exacti dima diligentia, quasi maleficio, in qu :buc ebui , i bona fide,
ut in commodato . In con dam venit simplum, in qui dicitur.
tradio iudicio venit huc, ό busdam duplum, maliis xxi h. filia iii
quod impensum est. In ven- ' plum, in atris quadruplum. euin non sit. diti iudicio conuenit pre- Simplum venit , velut in D f Nota has dictas tradat. Quod si tr - tium. In empti verb res ven ctione legis Aquiliae item theonden aio dea d: ta, & si quid in ea de :1- de dolo , post annum vi g perquam pollides
in primis per eas Pe. tamus: ut si equulnab aliquo emi, s inihi venditor non tradat, agam exempti actione, petendo equum,ut mihi ieeundum conuentionem
bet, ita ut uel equuin quit dolo , uel culpa, ue- bonorum raptorum . Du- nes t esset Titio iun
plum in actione furti nec A ctio,iesse' nsii pia st niunt etiam accessiones. I te tantum mihi pi - in locati actione uenit mer- manifesti, serui corrupti,&flet, quantum inibi ces, & delictum , & custo- δ' in actione depositi, ex in c , uenit ipsa res, dio, ni ina, naufragio, si inficiatur. Triplum, V ex tiaditione equi, quae locala est. In conducti luti si quis maiorem summam in libello eo velitu si co diς, qu iudicio uenit, si quid impen uentionis inseruit, ut viatores maiores spor eum meso e. solido dit, si quid deliquit. Et no- tulas a reo exigerent. Quadruplum consorum venditu habui. tandum, quod omnes prae- quitur, actione furti, vi bonorum raptorum. cum t. nxum cu non din actiones δ ad interes. Item de calumnia, & in aliis mulcis casibui inis ristibii '' se spectat, ut siquidem hoc, iis ultra quadruplum , nulla actio Prodita est,
h Ideirco huiusmo- quod in natura actionis eli, Per adtionem vero in rem consequἰtur qu: d; - ζψηςβ bψη si praestet reus cuin suis acces ipsas res , in quas intend:t , & in abj, qui eum generaliter in si Onibus, absoluat tir. Sin au dem venit res ipse , quae petitur, in quibus omnibus actioni utem , ad intei esse reus con- dam ius tantum in re , in quibus lain 10 lacti ui demnetur. Et notandum, possesso . Res ipsa venit in actione iure spes tib2t actu bona fi- quod omnes predi eis actio ciali , quae vendicatio appellatur ; ven; unt edes exigatur, in hiis nes, bonae fidei iunt. Item tiam partus , & foetus , & fructus, & acces
tur, Ec ideo nonium id, quod in conuentione positu eli. velem, interesse perti,s . sicut per eas, q. sti icti imis int, petitur, & scelus, di accessiones, & generaliter quicquid ex bo
bonae fidei eli, ex stipula- .. siones , S hoc varie secundum qualitatem tu ,hquae B competiimulie- pollessorum . Si enim bonae ' fidei lunt possesri ad acquirendam dotem. scires, de consumptis non tenentur : malae fi- Ite praescriptis verbis, quae dei possessor omnium rationem reddet. In competit de aettimato, & petit onem alitem haereditatis quae compe' ea, quae ex permutatione. tit haeredi, solummodo contra eum, qui possi&hoc sciendum generali- det pro haerede , C vel pro posses re, veniunt
no .de aequo alteruui ter,quod in omnibus bonae non solum res, quae tuere de iuncti, lea ce com δ' ci P st yς QPQ ' fidei iudiciis, no solum res, iis modatae,&depostae,&quaec linque de iunct. B siue intereessit sti. quae est in conuentione, ue- possedit quoquo iusto modo tempore mota s, putatio, siue non iu- nit, sed omnes personales quae non tantum per Enales iμere, ut usui ru', bHh.ἡieba ad ii praestati nes- Item Omnes diuariae. Item in similiae te scundae, G com- .u illic ''' ' accessones. Item quicquid muni diuidundo res ipsiae ii en uni non ad hoc, s. Permutatio dis alterum alteri, ex bono, & ut relfruantur sicut in supradiistis, sed ut diui ie x mu'u' i qV'' aequo praestare conuenit. dantu C. veniunt etiam personales praesta: Onc ilitas.& quaninas te. Item si pecunia cit, usura non unde per hiarum regundorum iudican-nduenda eii . 10 pς 'ex mora praeliari conuenit. ι, tur. In finium uero regundorum ueniunt res, hi Em &d ubii In aliis autem ex cotraebi, non ad hoc ut restituantur, uel dividantur,sed stati pomisit . Item ueluti in condietione certi, ut eornm termini er gantur. l Ius in re cor in uxuum cunti L in quae descend :t ex mutuo, sequitur quis actione in rem proposta de usu's stlinthon e ... nu. & in stipularia, praeter in su- fructu iisti & habitatione. Item ius in rec pradicto casu, & indebiti sequitur quis, deseruitutibus urbanorum praecondietione, S in praescri- d:orumn rusticorum . quae dantur tam ex par ptis uerbis actione, ex alijs repetentis , quam possidentis; S cum in nullo causis praeter supradictas di, alio iuris articulo possid enti actio sit prodita. comvetente, quia stridii iu- Possessionem consequitur quis Seruiana , aeris sunt, res ipsae tantum quas Serviana. Peractionem uelo ad exhiben
talium fieti poteti d In omnibus bonae fidei iudicii, v lv-
rae ex mora veniunt. Moram alitent sa
te pellatus. eum nullam tuli a m eausam
rorem solutae. Post litis au- uendicare, uel alio modo petere possimus; qua
458쪽
ua, eoinpetit domi se gerς i., cuius inrerest, ut Dein rem verso actione agitur, cum quod ori
quEridam . Isti ς ut δ' itam i ivndum. V vrium est: veluti si seruo meo Titius mutuo x. ab actione iii quia quod quaedam actiones sunt dederit, &seruus omnes, vel partem eorum in I xς pς,iςςutor V xantum, Utilitatem meam vertit, S: hoc iudicio, id solii, pei ebria a cindi P V 'Vx Π um,quae quod actor in rem nostra versum esse probabit.
Littiuam tem tanta Om rei, do poenae, quae mi-io consequetur . Institoria agit quicum seruo, vel
suratam . Anicino sta vocantur. Re: - . I . .
iniuriae consequitur . . . o δ' - r
quis & xllimatione tin rem, item in personam, postus fuerit.. Exercitoria agit. iii aliquod nestae vocantur. Rei persecu- filio contraxit, quem tabernae, vel alicui nego- actiones Lationi praeposueramus,eius rei gratia, cui prae-
xxet. pro imi, dieb. ς'nixactua praeter actio' mu eius rei gratia,cui praeerat. De peculio agit plutum saecum, prinem depositi, quae coinpe- Omnis,qui contraxit cum his, quos in ptate ha-
nTop pieio x xς000m 0ς γ cuiusdςposi' bemus , cum ipsi aliquod peculium habere di iudiei, . tume it, rumultus , incen- i. gnoscuntur. Peculium autem est patrimonium, ' I xuit x, Π utr/glj causa personae in ptate conititutae . Ita demum quis
oii:r in lixem, Ex ma- de peculio aget, si contra decretum amplissimi
tum. Ienclo vero quaedam pinnae Ord:nis, mutuo pecunia data sit. Tunc enim
senatus ousui a M, qu*dδm mistae PQ nam tan b t, hac autem actione tantum quis conseque- Odomanum quod tum conssequitur,quia actio- tur,quantum in peculio est,deducto hoc, quod . .. ne' surti, iniuriarum, quod patri, domi nove debetur: quod si nihil sit inpedita est filio semita n Qxu cauidi ii Ira annum- , . culto, hac actione nihil consequetur. Est & alialia, nisi datast fi- Item de eo quod suspensum; actio, quae datur in nos ex contractii iiiij, vel
z mi: abia PQ Vmyςrii, quini Vulgo serui,quae tributoria appellatur. Haec autem a
riet alias idiiteo ab iter tacientibus nocere pos- ctio tunc locum habet,cum seruus,vel filius neliis mutuae pecuniae sit. Poenam vero,& rem con. . . . .. gotiatur ἰn merce peculiari, & eius rei cauta, cu
ra. ..' Γόἡ sequitiir actioΠς Vi bonorii eo aliquod negotium gestum est. Hac aut actio
eoacti aereditotibus raptorum, damni iniuriae,& ne ii pater, vel dominus non deducet id quod si vitae patetitum imi- alijs multis. Rem tantum bi debetur, sed cum omnibus creditoribus ae-
consequitur veluti condictio . quam condictionem habebit. ne surtiva. EX MALEFICIO autem filiorum δε- OFFICIVM I VDI C IS nullas in pacentes nulla datur actio, sed ipsi suo
eli id , quod venit in una nomine conueniuntur. Ex sertiorum Verodan- quaque actione exequi. Itu tur actiones in dominos,quae nox ales appellan- compentationes admittere, tur. Eil autem noxa, 't ipsum animal, quod no- preterquam in actionibus in cuit: noxia verbipsum maleficium vocatur: tarem, cum de ipsa re est On' men quandoq:&ipsum maleficium noxa dic trouerna. Item in bonae fidei iudiciis, si pecu' tur. hoc autem iudicio ita dominus damnatur, p. nia ellex mora, in usuras condemnare. Non' vivet ipsum maleficium,veluti furtum rapina, damnum , iniuriam ita emendet, ac si liber homo seci siet, vel seruum ipsum noxe dedat. illudi lintelligendum est, si animal alicuius, velut equus,asinus, multis, canis pauperiem faciat.
num sine iniuria facientis datum. β l Nec enim quod non solum conuenimur quandoque ex fio potest dici iniuriam fecisse, qui sensu caret. Ita sit nostro contractu, vel eius, cui successimus, sed autem actio de pauperie locum habet, s contra ex aben , veluti ex contractu eorum, quos ha- naturam aliquo seruore, aut seritate damnum all. i. v. bemus in Dotellate; lid est filiorum, vel scruo- datumst. Haec autem ς tolles tenenda sunt, rum, ita demum quis ob eorum contractum in quoties nec seruiis domini iussit, vel voluntanos agere poterit, si vel iu ssu nostro contractum te damnum dederit, aut animal alicuius inlliga est. aut in rem noliram versum est, aut si eos ta- tu7lpauperiem fecerit.tunc enim &directo do ν ' V. r. berne, vel alicui negotiatimii psqposuerimus: mo minus suo nomine tenebitur, & is, cuius insti- F θήα si aut si eos nauis exerclitores fecerimus,atit pecu- gatu damnum datum cit, in solidum emendare . . Mus aliquod habere dignoscuntur actione, cogitur. quod mitu agitur, cum nostro iussu aliquis ne- SUPERES Τ, ut videamus de interdi- Sotium cum his, quos in ptate homines Sestum clis. Sunt autem interdicta, 'l sormulae,& conceptiones nunquam ipsum petentem ad taxationem rei, quae petitur cum iureiurando admittere. Et Seneraliter quicqiiid alterum alteri ex bono, &aequo debere viderit, in id debet eum condem
459쪽
83r Iulis Ciu. totius Compend. Lib. IIII. 8; α
a vi possidet, si aliuui expulit; clam pocsidet, qui iciens rem aliena, insciente do. it t. i. D. mino, timens coirmo. uersiam suturam, latentet pO:lidet. Pe cario , qui precibus impetrauit posiellio
ceptiones verborum, quibus praetor aliquid fieri iubebat, vel prohibebat. Interdictorum t autem alia sunt exhibitoria, alia prohibitoria , alia restitutoria . Exhibitoria sunt, veluti delibero homine exti: bendo, vel de liberis exhibendis. Prohibitoria sunt, veluti interdictum, per quod praetor prohibet fieri vim sine vi tio possidenti. Item ne quid fiat in loco sacro, vel religioso, quo ius loci laedatur. Item ne quid fiat in flumine publico , vel eius ripa,
quo peius nauigetur. Restitutorium est, veluti interdictum unde vi, quod compe
eiecti is est, cum ' nec vi, nec clam , nec precario, ab ad uersario po ssidebat. Item inisterdictorum, alia sunt comparata gratia adipiscendae possessionis, alia retinendae, alia recuperandae. Cau
sunt comparata interdicta: veluti, Quorum bonorum, quod competit eis, qui iure praetorio haeredes existunt ad petendam haereditatem . Item, Quorum legatorum , quod competit legatariis ad legatorum possessionem adipiscendam . Item Carbonianum edi
ctum, , quod causa adipiscendae possessionis
introductum est, quod competit puero ad haereditarias res possidendas, quousque discernatur,an filius defuncti sit, qui toties locum habet, quoties de partu dubitatur . Retinendae possessionis causi, comparata sunt interdicta.' Vti possidetis, S Vtrobi: quae tunc dantur, cum uterque se possidere contendunt , per quod inquiritur, quis maiore parte eius anni nec clam, nec vi, aut precario ab aduersario possederit . Restituendae possessionis causa comparatum est interdictum , Unde vi quod ciccmpetit, qui de possessione vi expulsus est intra annum utilem: utilis annus est, intra quem copia experiundi fuit . In hoc interdi
cio nihil aliud quaeritur nisi si postestar, qui
vi expulsus est, ab eo qui expulit, nec vi, nec clam, nec precario possidebat. Et notandum, quod tam interdicta , quam etiam omnes actiones praetoriar, si in rem sunt,perpetuae sunt: sin personam , anno i t terminantur. Omnes vero actiones, vel interdicta ita demum
locum habent, nisi vel ipso iure sublatae sint,
Criboniano interdictio enutum est, ut
leinti succedere, generis controuetsi amoueatur, ueluti li
dicatur non esse filius defuncti, ut hec quaestio usque ad pubertatis annos dic seratur , de intelim pupillus possessione rerum haereditariaram habeat, Ac unde ei alimenta praebeati
e Differunt tamen haec duo iii terdicta. quia uti possidetis. locum habet in re. bus immobilib. utrobi uero in mobilib.
d Modi Gluendae actionis superius di
. DE PvBL. IVD. DE POENI S. si ea
vel praescriptione remoueantur: Vel exceptione elidantur. Quomodo autem ipso iure tollantur vel praescriptione remoueantur , s perius dictum est . Nunc vero videndum, quomodo exceptione inesscaces olfendan
tra actionem, ipso iure tenentem, gratia eius, cum quo agit , ex aequitate inducta defenso,veluti hae ' t Doli mali, Quod metus causa,PM .. cti conuenti, Iurisiurandi, Rei iudicatae, Non . is,
numeratae dotis, Non numeratae pecuniae. hae autem exceptiones tunc locum habent , cum b
*' is, qui conuenitur iure quidem stricto tenetur dia actione; sed ei contra ius strictum aliqua prae
dictarum causarum interueniente ex aequitate succurritur. Si enim non tenet actio, nullo modo locum habet exceptio. tenet vero actio donec certus modus eius soluendae interii nit. Itaque si alicui nouum per stipulationem promisero: posteaque, ne a me petat, cum eo com tenero, ues mihi ,eo deserente, ius usandunon me sibi eadem debere iurauero: vel si iudicatum erit, me sibi decem non debere, vel si dolo id fecit, ut ego promitterem, es meta ad promittendum me coegit ; vel si ideo promisi quod mihi eum numeraturum putaui, licet stricto iure eius contra me ex stipulatu actio teneat. Haec enim inon nisi solutione, vesaccepti latione tolli potest tamen petentem exce- ianaeptione pacti conuenti, vel iurisiurandi, aut iudicati, aut doli, aut metus, Vel non numeratae pecunia summouebo.
crimen aliquod intentatur: unde non pecuniarium commod una, sed vindicta personae speratur. haec vero non per actionem exercetur, sed per accusationem, & solennem si linscriptione. Is enim, qui aliquem accusare vult, conficere ρri debet libellum accusationis, in quo & crimen contineat, 7t &locum, &tempus,&d em,&nomen accusati, BC quo consule factum esse ostendat, & ad iudicem deferre. In publico tu - . autem crimine cuilibet ex ς ' populo acci
. . sandi potestas datur:: unde& publica dicuntur, quasi populica , dum aliqua spetiali ratione
non prohibeatur. 'lProhibentur autem serui, liberti contra patronos nisi in crimine maiesta' impatis parentes, liberi .mulier, miles, nisi in sua causa , suorumque. Item publico criminc accu
satus prohibetur alium accusare, donec se 't purget. Item impuberes, & qui sensu ca
rent . Item de adulterio accusatio Contra mulierem, marito Primitus , S postea propin
quis defertur. D mi de homicidio prius h redibus intersecti, postea cuilibet accusatio de
genera pinnarum consideranda ii sunt. Sum- Dotenmum
460쪽
a et Si est serreus culter et Ponitur tamen pio quolibet ladio.
mum genus eli suspenso, Plagium e lHiberi hominis surtum, quae capite
crematio,decollatio, bestis punit eos qui liberos alienos surantur. Item lex tum sub lectio. Medium ge. Iulia repetundarum, quae iubet,ut iudices post nus Poenae metallum , lu- depositam adni nilirationem per 'i quinqua-dus, deportatio. Minanum ginta dies in eadem prouincia morentur: & si in relegatio, exilium, publica uenti fuerint furtis, aut sceleribus se commacu- vincula. Omnes autem poe- lasse, omni honore exuti, inter infames habeanrae tam publicorum iudi- tur. Item 't lex Iulia de vi publica,seu priuata, ciorum, quam M priuat ro qua honestiores tertia parte bonorum amissa, rum molliendae sunt , non relegantur. Humiles in metallum damnantur. texacerbandae : beneficia Item lex Iulia peculatus, qua capite punia verb exaggeranda sunt, & tur, qui publicam pecuniam iratus, in suos uideo poenae ad exemplum sus conuertit.Est autem peculatus, furtum pu- trahendae non sunt . Sunt blic pecuniae. Item lex φ1 Iul a matellatis,quae autem publica iudicia haec, poenam infligit his, qui arma contra Imperat lex Iulia,quae adulteros,p rem , vel rempublicam mouerint uiusve ope, nil capite. Item de stupro, o vel consilio mota sunt, exercitusve in insidias, quae tutorem, qui pupillae' t virginitatem cor- deductus est; quive sine iussu Imperatoris bel ιex ι. m. ruperit, in exilium damnat, & res eius fisco tum mouerit exerritumve conduxerit, licita-Σ. putat . Eadem lege punitur capite ea, quae uerit, comparauerit. huius quidem p na, humia 1 ι-kὸ seruo proprio i t occultEse miscueris, seruus liores besti: s subiiciuntur,aut uiui uruntur. Hoc Gm u. ctiam viuus igni traditur , α huius criminis Deltiores verb capite puniuntur, ac post mo iij. V accusatio etiam seruis conceditur. Item capite tem memoria eorum damnatur. Item lex I Punientur ex sententia eiusdem legis masculo- i. lia de ambitu, iqua in insulam deportatur, qui una concubitores.' i Lex Cornelia itestamem turbam suffragiorumςcausa conduxerit, ut aut e 2 taria quae punit eum, qui testamen ii, quive consulatum, vel aliquam dignitatem adi sc Mut. aliud instrumentum dolo malo conscripserit, retur; aliquid alicui dedera,vel promiserit. Ite: . . t recitauerit,subiecerit, amouerit,deleverit, com publicum crimen est raptus, quo crimine punocturna os in Onum saetificia celebrant a de pet ineamationesdsinones inuocant, conluluntve , tem pestatesque ema- tunt , quique homines immolant i hi
v. de Pan. ciantur , aut uiui Iantur, aut evite pu niantur.
mutauerit, qui ut sigillum adulterinum fecerit, niuntur capitali sententia, qui virginem, 'iseu impresserit; quive falsam monetam, vel adulte- viduam, vel quamlibet mulierem raptum sbi, rinam fecerit; qui falsum testimonium dixerit; vel alii in matrimonio, vel contuberno sociare qui ob salsum teltimonium perhibendum, vel '' voluerint ; quive etiam ad huius fatium asse verum non perhibendum,aliquid acceperit,de consilium,opemve praebuerint. Eadem
i fuerint ausi attentare. Item publiceperit honestiores personas quidem deporta- co crimine, si vilior persona est , fustibus caditione, te publicatione bonorii: humiliores, aut tur, si quis latronem, M lvel in publico crimine in metallum,aut sorte suspensione.Serui autem y reum in domo sua occultauerit,aur Iudici trade poli commissum , manumissi capite puniuntur. re neglexerit. si veris honestior sit persona, iu- Ite lex Cornelia de scarijs, & veneficis,hquae dicis arbitrio damnum patietur. Item allima- enam infligit his, qui hominem occiderint, tione iudicis punientur, qui seditionem 7 lau- vel eius rei faciendae causa surtiue cum telo sue dent commouere. Item fustibus caeditur, quirint ι & qui venenum hominis necandi causa iniuriam publico iudicio secisse conuincitur. Itchabuerint, vediderint, parauerint, qui falsum te qui sacrilegium faciunt, vel deportantur adstimonium dixerint; ob quod quis mortuus sue c. tempus honestiores, vel humiles in metallum rit, mortisve causas parauerint. si quidem hone damnantur. Item qui terminos ' i effodiunt,stiores sint personae, capite puniuntur aut in in- vel exarant, vel alio in alicuius fraudem comis 6 i ta P. sulas deportantur. sit Humiliores vero aut fur- mutant; si quidem serui suerint, in metallum
V, cis 7 1 suspenduntur,aut bestijs subiiciuntur.Ite damnantur; si verb humiliores personae, in opus
d. /ta iri lex Pompeia 't de parricidijs , quae punit eos, publicum : honestiores in insulam, amissa tertia li qui patrem, matrem ve, aut aliquem ascenden- ' parte bonorum,relegantur, & damnum solis V tem; filium, filiamve, aut aliquem de descenden re coguntur. In omnibus autem publicis crimitibus;fratrem,sororemve, vel alium propinquu nibus non solum is tenetur, qui facit, sed etiam occiderint. Hi enim immissiculeo, cum gallo qui faciendum mandat, 'icuiusve etiam con- gallinaceo , item simia, aut vipera, in vicinum lilio facta sunt. Item publico crimine damnaturmarE,aut amnem prout qualitas regionis tule- qui se periurasse conuincitur,qui ultimo suppli-
rit proficiantur. Item lex Fabi a de plagiariis. Eo ferietur.