장음표시 사용
461쪽
iii poris transactione minimE confirmabitur. IPse vero luta x, & qui ni in ille riuin ei praebent, omne damnum , qtiod ex laac caula reus palius est, reddere cogatur, di denas libras' tauri, pri' , 'uatis largit:onibus Imperatori poenae noni ne nivin μα exolvat. hoc etiam obicruamlum in omnibus
pite damnatorum , non Violim ad lucrum praesidispertinere debent, sed ab intestato i venientibus resti-zzῖ - tui oportet. Et haec nos sum- ζ Qt i n*ς ς i cui e xcti p xς inat ni de publicis iudicijs ' l prouocationibus , ut appel ari nes ndixisse susticiat. Alioquin in tra tatutum tempus
a M. dat ut executioni, tua libris Digestorum seu Pan
dectarum diligentior disciplina paratur.
praesenis fucr:t, iudex, quid cappellati nec gnoscit, sine dilatione, quae asta sint perscrutetur, S: legitimum calculum proferat. Quhd si solus appellator intraucrit usque ad vit: in umtiis , α prouocati OmDUS fatalem diem, id est, usque ad finem biennii consideremus. Omnis sen--lis differatur: quo elapso iudex legitimam sententia definitiva, At certam tentiam dicat. Quod si solus victor intrauerit, non solum ultimum fatalem d: cm, leuci tres menses,' lidem tempuS reparationis expe- , ctet . Quod si etiam tunc non venerit, nulla' d. D . tenuS blennalis praescripto opponatur, sed acta firconsiderentur, & secundum quod rectum Iu-
rio tantum tres eIant, unus in urbe, duo ea tia
te mpus Omnis prouis a in . . ,
catio fieri debeat. tinere , Se in icriptis pro- η CALVΜ' ferri debet . Alioquin nul-m x Obψ la, vires habebit, nec ab ea Prouocandum et t. Iure vero sententia d ta, executioni mandanda est , nisi ab ea pro- D dcx inuenerit, sementiam uocetur. Prouocatione vero sententia suspen- semel appellatione introducta ab Tm velsa,executio differenda eli . Prouocare autem ab utraque, non biennal:s temporis transactio,
potest quis, non solum in ciuili causa, sed etiam sed rei veritas priorem caculum n criminali. Item contra omnem sententiam sue una parte praesente, alicra absente, siue appellari potest, nisi is, qui sententiam dedit, traque praesente . Ex hocri Lapra sit praefectus l praetorio: h tunc enim non is pqui appellat , absens me Prouocatio, sed retractatio locum habet. Item εο Vincatur impensas i solliere cogitur. Si lot mnis prouocat o intra x. dies a die latae sen autem & calumniator esse conuincetur,'n qu tentiae fieri debet, pollea non admittitur Quod druplum eas exoluet, &perpetuae intamiae sub autem contra o innium iudicum sententia pQ0 lRςςbi ' , is Q, Λ inu
s si appellari, Iustiniani Imperatoris nouella ' ES T A UT EM CAEMNI
constitutio ostendit , titulo de appellationi- qui sciens litem ad se non pertinerebus;&intra quae tempora S c. Omnes iudices vexandi gratia, litem mouit. Ad quos utemia firi. porrectas apes lationes suscipiant, nisi sit prae- ut dices appellare liceat, dicere necessarium sectus praetorio. QIod autem intra decem dies so non duximus; eo quod ii , quosae i
ta possit appella ,eius noua constitutio prae- pud nos non habentur. Hoc ramen sciendum, icipit dicens omnis prouocat o frue per se, siue quQd si tu tW ς g. s.
Per alum quis velit prouocare, intra decem qui dederit, esse lappcllandum. Ab arbitrio . - dies porrigatur, quos numerari constitutio't autem, tantum communium partium consen
s' a 2 pr cipit ex ea die, qua desinitiva sententia reci- se t. electo, prouocandum non
Ο Hj tatae it . diui principes, quam etiam Iurisconiu.ti v QII AUTEM ex contumacia absunt, lucre. M. condemnati prouocare non possunt . Item qui coin aliquo negotio bis victus appellauit, temo appellare non poterit. Ait enim praedicti Imperatoris noua constitutio, MProuocationes damnato non denegentur, nisi sorte ter appel-ς in lare quis maluerit. Nam Sc tertia prouocat:o in . μ terdicta eit . Sed nec contumaces appellare possunt. LEGITIMA AUTEM prouocationem iudices intra statutos x. dies eam recipere non recusent. & xxx. dies postquam prouocatior subsecuta eli, literas dimissorias, quae vulgo apostoli nominantur , & etiam acta negotij. . . ., . apud se consecta . si ' dare non disserant.
d. Qui si non secerint, calculus quidem tem-
462쪽
LIBRI D V O. CAlI IN STt TVTIONUM suos manumittere possitnt. Nam si aliquis mul
ta debita habeat, cuius subitalia acreditoribus teneatur obnoxia, si in fraudem creditoris sui seruos suos manumittere voluerit, collata nὶa numissio non valet. Aut si Libertus ciuis Romanus filios i beros non habuerit , S in fraudem ' patroni sui seruos suos manumittat suillatcr da
cuorum prior de personis , posterior
D 'tu hominum. De numeroseruorum testamento manumittendo
Da iure persorum. De matrimoniys. De adoptronibus.
Euibus modissiliiν exeant ap'testare patris. De tuteli .
De curatione. tia manumissio non valebit. Pretcrea minoi ε tqnicunque viginti annorum dominus seruo suo libertatem dare non potest,nisi sorte tantu munor mainum ii sor, cui pater suus, & mater ap trono donati sunt,eo idem manumittat,aut Perte paedagogum,aut conlaetaneum manumittat. Eo Nam qua inuis dominus, id est , quatuordecim annos egressus testam clitin iacere possit,&haeredem instituere, & legata relinquere ; liberi tem tamen seruis non potest in hac aetate co ferre. 't
Denumeroseruorum testamento manumittendorum. Tit. II.
MNES HOMINES autio liberi sunt, aut serui: sed ex lipsis, qui liberi sunt, alii sui ingenui, alii libertini. Inge- inui, qui ingenui nati sunt. Libertini, qui tu ita seruitu- te manumissi liberi fiunt. sonstitutum est, 'iquantum seruorum numerii testamento, de quanta familia liceat manumitti, hoc ordine. Ut si quis duos seruos habet, ambos manum itere ponit . ror Lege
Ingenuorum omnium unus status est. Liberto-
ri resis. Qui quatuor, sin i ter duos . Qui sex tres. Quirum vero ideo non unus est; quia tria sunt gene o Deto,quatuor. Qui decem, quinque. Qui undera libertorum : i quia liberti aut ciues Romani cim,duodecim,tredecim,quatuordecim , dec5, sunt aut Latini,aut Dedititii. tame qui ciues Ro de quinque,deci & sex, dece & septe similitermani sint, qui Latini,breuiter explanandum est . quinque. Qui dece,& octo,& sex. Et ab hoc nu Cities Romani sul,quiis tr bus modis, id est, mero usque ad triginta teri a parte manum ibtestamento, aut in ecclesia, i lautante Consule tere l: ceat. Qui amplius quam tr g nta habu fuerint manum missi Latini sunt,qui aut per epi- tit, usq; ad centu quarta parte de numero struo stolam,aut inter amicos, aut conuiuii adhibitio rum manumittere potest. Qui vero plures, qua ne manum ituntur. Dedit illi' i vero sunt qui centum habuerit, quintam partem manumitte post admissa crimina supplicus sub d ii,&publi so repotest. Sed S hoc sitatutum est, ut de qualibet ce pro criminibus caesi sunt, aut in quorum fa- grandi familia nulli amplius , quam centum te-cie, vel corpore quΞcuque indicia aut igne, aut stamento manumittere liceat. Nam qui volucrit fero impressa sunt:& ita impressa sunt, xt deleri aut in Ecclesia, laut ante Constitem, aut inter rit cos. non possint,ii, si manumisii fuerint, Dedititii ap amicos, aut per epistolam manumittere, potest pellantur. Sed intra hec tria genera libertorum iis manumissionibus omnem familiam iugo sers t ideo ciues Romani meliorem statum habent; ututis abso luere. Na in si aliquis tcsita marito pluquia S testamenta facere, & ex testamento qui res manumittere volucrit, quam continet ni buscunque personis succedere possunt. Nam & εο merus supra scriptus, ordo scruadus est . Vt i Latini, S: Dedititii nec testamenta condere, nec listamum libertas valeat, qui prius manumissi sibi ex tellam cto aliorum aliquid dimissum pos sunt, usque ad illum numerum quem explana sunt ullatenus vindicare: tamen Latini certis re tio cotinet superius comprehensa. Qiii vero pobus priuileg a ciuium Romanorum Libertoria stea supra constitutum numerum manumissi te consequi pol sunt. Deditit j vero nulla ratione guntur, in te re inseruitute eos decretii est per possitiat ad ciuium Romanorum Libertorum' ' manere Quod si non nom natim serui, ves an beneficium peruenirc. Nam Latini patronorum η' cille in testamento manumittantur, sed consil- beneficio, id est, si iterum ab ipsis aut ic stamen sc omnes seruos suos, ct ancillas qisi testame- to aut in Ecclesia , laut ante Consulem manu tu iacit, liberos facere volucr t, nulli pelvius mittantur, ciuium Romanorum priuiligi a con firma esse iubetur hoc ordine data libertas. sed sequuntur. Non tamen omnes domini seruos omnes in seruili conditione , qui hoc ordine D d 1 mainum misit
463쪽
i in numissi sunt, permanebunt. Nam & si ita in GIuta. Nam si emancipatio interuenerit, nil te flamento seruorum manumissio adscripta tiae inter huiusmodi fratres licite contrahun- fuerit,iaest in circulo, ut qui prior, qui pollerior tur. Fratris quo ue, di sororis filiam uxo-
nominatus sit, possit agnosci, nulli ex iis liberta- rem ducere non licet. Sororem qsuoque patent valere mani sellum est: si agnosci non po- tris, ac matris Uxores accipere non licet. G teli qui prior, qui polleCor manumisius fueriti nero quoque socrum suam, nec socero nu-Nam si aliquis in aegritudine constitutus,m frau rum uxorem accipere l: cet: neque vitrico pri-. dem huius legis fac ere voluerit testamentum, iis uignam, neque priuigno nouercam. Fratres e- sed epistolis, aut quibuscunque aliis rebus sem tiam amitinos , Vel consobrinos matrimonio uis suis pluribus, quam per testamentum li- iungi, nulla ratione perini tritur. Sed nec viricct, conferre voluerit libertates, & sub tempo- viro duas sorores uxores habere, nec mulierire mortis hoc secerit, iis, qui prius manumissi duobus fratribus iungi permittitur: quia si fuerunt usque ad numerum superius conititu quis incestas, uel nefarias, id est, quaesumsi , et M ,- tum di liber i erunt. Qui vero poli ilatu tum nu- perius compraehcnis, nuptias inierit, nec ux 42s m. merum manuin i fuerint, serui sine dubio per rem habere videtur, nec filios. Nam is, qui ex manebunt . Nain fi in coloniis quoscunque i. huiusmodi conceptione nati suerint, licet vi- diuerso tempore manumisiit, inzer eos, qui per deantur habere , patrem vero nullatenus ha-tellamentum manumissi sunt, nullatenus coim bere censentur,& tanquam si de adulterio com
cepti fuerint, computantur , qui Spurii ap- v I pellanti . hoc est, sine patre filii. Regula iuris hoc continet, ut qui legitime concipiuntur, tempore conceptionis startim sumat . Qui vo
ro non de legitimo matrimonio' eoncipiun- - - . - Τ' tur, statum sumant eo tempore, quo nascum
ALiquae personae sui iurissant , aliqβη δ' ς tui Ae proinde legitima conrunctione Concmno iuri subiectae sunt. Itaquς sum ψης ' mi, , etiam si mater eius flatum nantet, id est, siditur quae petibnae alieno iuri iubἰς xi Π μμ ancilla fiat , ille, qui legitime conceptus est, ii Deuidenter agnoscitur,qliae tui iuris snx' Dpψ stentiu ascitur. Nam qui non legitimo matristate itaque dominorum sunt seruit qV-m p ' monio concipitur, fit mater eius ex ancilla dunts 1tem omnes gentes habere, cerxum ς' hς hii nansest, libera facta fuerit, liber nascetus distringendi intervos domin p Q V P0Iς ' si verb ex ingenua ancilla praegnans factast te permittitur, occidendi Vl tantum sty00β *0β ε',i semus nascetur: quia non legitime,sed vulgo'
domini licentiam non habebunt, nisi forte isto ta, .st,
uus,dum pro cui Pae modo caeditur, calis Por I ita
admiserit, iis iudicibus,quibus publici onacu po ιtesias commissa est, tradendus est , Ux PyQβη ἀ mes o naturae similima ad ebest, vilas erimine publach puniatur, In p0xς st*xς ς Φλ quis filium habere possit, quem non ge patrum tune filii ex legitimo' matrim*m0rx- --. Et ipsa adoptio duobus modis si
Una, quae arrogatio dicitur, alia, quae adortio. Arrogatio est, quando quis patrem non uiuid.
habens adoptatur, & ipse se in potellatem δ' doptiui patris dat. Et ideo arrogatio dicitur: LEgitimae sunt nuptiae . si Romanus Romana quia &ille, qui adoptat, interrogatur, utrum M. nuptiis interuenientibus, vel consensiudim illum , qtiem adoptat , filium habere velit :&
De matrimoni's. Tit. IIII . Egitimae sunt nuptiae . si Romanus Romana ruptiisinteruenientibus, vel consensu di eat uxorem. Sed non omnes personas Uxores ι, ille, qui adoptatur , interrogatur, utrum id fieri ducere licet: quia nec patri filiam, nec filio ma- velit . Illa verb alia adoptio est,ubi quis patrem trem, nec auo neptem, nec nepoti aviam. Quod habens , ab alio patre adoptatur. Et ita ille, non solum de personis,quae nobis Propinquit ν qui adoptatur . de certi patris potestate discere coniun me sunt, sed etiam de adoptiuis, hQc dit, & in adoptiui patris incipit esse potestaeit,ad filiatis, iussum estobseruari. NasPeman te . Nam & id mar adoptari possunt , eipationem adoptio di luatur, nuptias tamen loco siliarum adoptiuis pat Ebus habeantur inter has personas semper constat illicitas Inter foeminae verb adoptare non possunt : quia fratrem quoque,& sororem, sue eodem patre '' nec filios ex se natos in potestate habent ac matreriati fuerint, siue diuersis matribus, Spadones autem, qui generare non possunt, aut patribus matrimonia esse non possvnr. In- adoptare po fiunt. Et licet filios generare non ter adoptiuos etiam fratres illicita sunt coniu- postini, quos adoptauerunt, filios habere tamesia, nisi sorte adoῖtio emancillayionplacis dis possunt . Si quis verb filios habens se dederit
464쪽
adoptandum, non solum ipse in patris adoptiui potestatem redigitur, sed &filii eius. sit,
men auum paternum non habuerint, in adopturi patris transeunt potestatem , tanquam
'Vu sius modissilis exeunte potestate pa
Filii , qui in potestate patris sunt, mortuo patre, sui :uris fiunt. Sed si hic filius. qui morte patris sui iuris effectus est, filios habeat, qui in i, eius post patris sui obitum erunt filii potestate
Nam si pater moriatur, & auus paternus Vivat, nepos ex filio sui iuris esse non potest . quia in aui remanet potestate qui, auo mortuo, sui ii ris eis ciuntur. Item si moriatur pater, & reli quat filium emancipatum, & ex eodem filio emancipato nepotes,tunc nepotes liberi, S sui iuris erunt .& in patris emancipati potestatem no 'Veniunt. Item de potestate patris exeunt filii, si pater eorum in exilium missus fuerit: quia no potest filium clitem Romanum in potestate hab re homo peregrinae conditionis effectus. Item filius si vivo patre in exilium missus tuerit, in potestate patris ciuis Romanus esse non potestiua
similiter peregrine coditionis factus esse agnoscitur. Item si ab hostibus pater captus sit, inpotestate qtiandiu apud hostes fuerit, filios noli abebit 'Sed si de captiuitate euaserit, iure postliminis omnem sicuti in aliis rebus, ita & filios recipit in potestatem.Si vero pater, qui ab hostibus captus est, in captiuitate moriatur,abeotc-pore, quo ab hostibus captus est, filii sui iuris essecti intelliguntur. Item per emancipationem fit i sui iuris esticiuntur. Sed filius masculus tri-i'bus emancipationibus de potestate patris exit, sit tu ris efficitur . Emaci patio autem, hoc est manus traditio, quaedam similitudo venditionis est: quia S in emancipationibus praeter illia, Aoc est, certum patrem, alius pater adhibetur, qui fiduciarius nominatur. Ergo iste naturalis pater filium suum fiduciario patri emancipat, nocest, manu tradit, a quo fiduciario patre na-''auralis pater unum aut duos nummos, quasi in similitudinem pretii, accipit;&iterum eum, acceptis nummis, fiducario patri mancipat,ac tradit. Et sic de patris potestate exit. Quae tamen emancipatio solebat an Prςsidem fieri, modo an Curiam facienda est, ubi quinque testes ciues Romani in praesentia erunt,& pro illo qui Libri pens appellatur, id est, stateram tenens. qui Τ' Ante status ' appellatur alii duo, ut septe testiunumerus impleatur. Tamen cum tertio manci
patus fuerit filius a patre naturali fiduciario patre mancipetur, & a naturali patre manumittatur: ut si filius ille mortuus fuerit, et inhaereditare naturalis pater, non fiduciarius succedat. Foeminae, vel nepotes masculi ex filio na emancipatione de patris,uel aui exeunt potestate, Se sui iuris efficiuntur. Et ii ipsi quamlibet una Emancipatione de patris,uel aui potestate exeunt,ns- si a patre remancipati suerint, &a naturali patrema nuministi, succedere eis naturalis pater non potest, nisi fiduciarius, a quo manu nussi sunt. Nam si remancipatum sibi naturalis pater, vel auus manu miserit, ipse eis in hered. late succedit. Quod si habeat quis filium, &ex eo nepotes , di voluerit filium emancipare, & nepotes in sua potestate retinere, in arbitrio ei s est, Vt si voluerit nepotes emancipare , & silium in sua potcstate retinere, hoc ei pro iuris ordine licere manifestum esit. Quod non solum de nepotibus,
sed de pronepotibus si militer facere potuit. De tutelis. Tit. VII. TVxores aut legitimi sunt, aut testamentarii Legitimi sunt, qui pupillo per virilem sexu in propinquitate coniunguntur, & qui proximior fuerit de agnatis, ad ipsum legitima tutela perti t: quia is, qui proximus fuerit ad haereditatem, ipse proximus est ad tutelam. Testametarii sunt, quo, patres, aut aut paterni in tcsanacto tuo tutores filiis, aut nepotibus dederint. Quod si nec telia naeniamus tutor fuerit nec le- sit: mus,tunc inquistione Iudicis pupillis tutores dantur.
PFr ct s pupillaribus annis, quibus tutores
absoluuntur, ad curatores ratio minorum incipit pertinere. Sub curatore sunt minores artate, malore S euersores,insani. I; qui ira: nores Sut,
usque ad viginti ,& quinque annos completos sub curatore sunt. Qui vero euersores, Haut insani sunt, omni tempore uitae suae sub curatore esse iubenturiquia substantiam suam rationabl-liter gubernare non post uni.
Institutionum Caij Libri prioris, de personis
465쪽
non tollat. Prsdiorum verbrusticorsi iura sunt, Via, Vel iter, per quod pecus aut animalia dcbet ambulare, vel ad aquam duci, & aquaeductus, quae similiter incorporalia sunt. Haec iurata mo
r ulticorum praediorum seruitutes appellamur. Item regulariter constitutum est, ut superposita in serior bus cedant: ut si quis in solo nolitos ne nostro permisiti domum aedificauerit, ad eum, cuius terra est, domus aedificata pertineat. Vel si aliquis in agro nostro arbores, aut Vineas
Vel plantas quascunq; posuerit: similiter superficit u solo cedat. Vel si in campo seminauerit, rit .
Omnia haec, quae in terram alienam iactantur, filo. domino Ierrae acquiruntur. Quod 'lde chartis
& pergamenis, si in alteriis scribat, licet aureis, vel ar enteis, literis similiter eius est scriptura, Cuius charta, aut pergamena fuerit. Quod& de tabellis, hoc est . si aliquis in tabella mea pictiiram secerit, observetur: quia statutum est,ut tabellae pictura cedat. Quod si quis ex vitis in is, vinum, aut spicis frumentum, aut ex oliuis oleum fecerit, eius vinum,triticu, vel oleum est, cuius spicae aut vitae aut oliuae fuerint. Si quis Otiam ex tabulis alienis natiem aut armar um,aut quodcunque ad usum pertinens, secerit, simili ratione es us erunt, quae facta lacriat, de cutus ligno facta probantur. Similiter etiam,s ex lana, vel lino vestimenta secerit,eius erunt Vcltimenta cuius lana, vel linum suuse probabitur. Simi
1 - t -'r se liter etiam si ijs omnibus superius comprehcss
esse noscuntur. Diuini iuris '' quicunque in terra aliena aliquid posuerit, aut sunt ecclesiae, id est,templa aedificauerit, aut horum, quae dicta sunt aliquid Dei,ac patrimonia ac siti, fecerit, illis qui aliena praesumpserunt, hoc comstanti F, quae ad ecclesiastica iura pertinent. Pu- petit, ut expensas, vel impendia, quae in iis fece-blici iuris sunt, muri, forum portae, theatra, cir- rint, a dominis, qui rem factam vindicant, reci-cusarena, quae antiquitus sancia appellata fue- pere possint. Acquiritur autem nobis non solurunt, pro eo quod exinde tolli aliquid, aut con per nosmetipsos, sed &per eos qui in potestate tingi no liceret. sed haec omnia in nullius bonis nostra sunt,scut filii, vel tertii ii ita ut quicquid esse videntur: ideo publici iuris esse dicuntur. γ' iis , a qualibet persona donatum, Vel venditum Sed Scres haereditariae, antequam aliquis hae- fuerit,aut haeredes fuerint instituti, sit idem pares existat, id est,quandiu dubitatur, utrum scri rentibus, S dominis sne aliqua dubitatione ad ε: plus, aut legitimus h res succedere debeat, in quiriti ir, praeter eos filios , quibus per leges ca- nullius bonis esse videntur. Praeterea quaedam strense peculium habere permissum est. Ij verbres corporales sunt,quq dam incorporales. Cor serui, qui in v fructu noli ro, & in proprietate porales sunt,qine manu tangi possunt, ueluti a- alterius sunt, hoc tantum usu fructuario acquireger, mancipium,uel tis,aurum, argentu,& ijs si re possunt quod opere, aut manibus suis fece- milia. Incorporales sunt, quae lagi non possunt: si ' rint, aut de mercedibus operis sui acceperint. qualia sunt ea, quae non in corpore. sed in iure iam si eis aut haereditas, aut legatum relinqua- consiliunt, sicut est haereditas, & obligationes tur aut donatione aliquid conseratur, hoc pro de diuersis contractibus scriptae.Et licet haeredi prietatis domino,non usu fructuario acquiritur. tas, vel emptio, aut diuerti contractus res corporales in se habeant: ius tamen ipsius haeredita
De rerum diuisione. De teflamentis. De exseredatione h&ror .
De subnitutionibus, secundis tabulis. De Legatis. De Lege Falcidia. De F deicommissis . De 'InteHalorum haeredibus.
obligationibus. Uuibus modis o9hgatio tollatur. De obligarionibus ex delicto. Caius superiore Commentario de Iure personarum disputauit, hoc Commentario de Rebus tractat. De rerum diuisione. Tit. I. Mnesitaque res aut nostri iuris sunt , aut diuini, aut publici. Nostri iuris sunt, quae in proprietate nostra
tisin et emptionis, aliorumq; contractitu incorporale est. Incorporalia cita sunt iura praedioruurbanorii, vel rusticoru: Praediorum urbanorii γ
gendae domus, aut non erigendae, ' : & luminia, tre est, cum omnibus bonis suis ad nos transit:
ut si ita quis fabricet, ut vicinae domui lumen Id quoque constitutum est, ut non omnibus liceat ΡEr univer sitatem hoc est, omnia simul b
na acquirimus haereditate, emptione, ad ptione;quia is quem adoptauerimus,si s ne pa-
466쪽
liceat facere testamentim. Sicut ij sunt, qui sui infirmatur. Alio quoque modo testamenta iu- iuris non sunt, i & alieno iura subiecti sunt, re facta infirmantur: ueluti s aliquis post fa-
hoc est, filii tam ex nobis nati, ouam adoptiui. ctum testamentum capite minuatur, id est, ab Item testamenta facere non pollunt impuberes hostibus capiatur, aut pro crimine in exilium id est, minores XIIII annorum , aut puellae deportetur. Similiter de is, qui adoptatus su XII. Item &it,qui furiosi, id est, mente incani rit, testamentum,quod antequam adoptaretur, fuerint, non possunt facere testamenta. Sed ij, ' fecerat,non valebit. Haeredes autem sui sunt, qui insani sunt, si interualla ipsius infame habct, aut non sui , aut necessarii sunt, aut extranei per interualla quibus fani sunt, possunt facere Sui haeredes appellantur, si ij, ac nepotes ex fi- testamenta. liis masculis, quos in potestate avus, uel pater habet. Necessarii sunt, haeredes serui, qui cum De exhaeredarione liberorum. Tu. III. libertate haeredes instituuntur. Necessarii ideo, quia uelint, nolint, necesse est eis haeredes esse. I S, qui filium suum in potestate habet, cu- φ Nam qui creditor bus tenentur obnoxij,&puram agere debet, vitellamentiam faciens, tant se non tantu in substantia, quantum inde- masculum filium, aut nominatim haeredem in bitis relinquere, ipsi seruos suos manumittunt, stituat, aut nominatim ex haered ct . Nam si ina' & haeredes necessarios faciunt, ut quo magis sculum filium in tellamento praeterierit non haeres quam dominus infamiam incurrat: cum valet tella mentum: si vero filiam praeterierit, res eius, id est, haereditas domini pro debitis ue- non rumpit testamentum filia praetermissa , ditur, Z creditoribus datur . Extranei sunt, qui sed inter fratres litos, legitimo liante testamen- nullo propinquitatis grati ii testatori iungit tur,to,su .im sicut alii fratres, consequitur portio- φ sed eos quicunque pro arbitrio suo scribit hae-
nem. Si vero te ita mento extranei haeredes scripti fuerint, stante tellamento, filia medietatem haereditatis acquirit. Nam si facto testamento, in quo filius masculus praetermissus est, euenerit,ut, vivente adhuc patre, filius qui praetermissus est, moriatur, sic quoq; quomodo filius ille mortuus fuerit, tella mentum quod factum et t
De sub imisu bus, ct de secundis Iastilis. u. IIII. SVbstitutio est, que poli inlliturionem at
statore fieri solet,id cit, secundi haeredis ap- non valcb:t. Pollhumorum autem duo genera pellatio . Et duae sunt, quarum una uulgaris di- sunt. quia Pollhumi appellantur ij, qui postpa- citur,alia pupillaris. Vulgaris dicitur illa: tris mortem de uxore nati fuerint, & illi, qui poli testamentum factum nascuntur. Et ideo nisi is, qui tella mentum facit, in ipso testamento comprehenderit ; Quicunq; filius, aut filia mihi natus, natave fuerit, haeres mihi sit. aut certe dicat, ex haeres sit: ualere eius non potest te ita mentum: quia sicut superius iam dictum res mihi esto, hoc sive lilio, sue cxtraneo :Quod si hereditatem meam adire nolueris, illum substituo, ad quem haereditas mea debeat pertinere . Pupillaris substitutio filiis tantummodo impuberibus fieri pote sit, quae ita sit: ille filius meus, si intra pii pillarem aetarem decesserit, illum ei substituo. Sed pupillaris substitu
ell, legitimo concepti pro natis habentur, ni- tio ita secreta esse debet, ut ad notitiam substis quod melior conditio est poli humae , quam tuti peruenire non possit: ne vitae pupilli alinatae: quia nata si praetermissa fuerit, non rum- quas substitutus inlidias moliatur. Nam in extrepit testamentui . posthum a verb, sicut in astu ma pagina testamenti feri debet, iit pars illa, lus testamentum rumpit. Si quis post factum in qua substitutio pupillaris scripta est , quan- tella mentum adoptauerit apud populum il- diu pupillus annos pubertatis egrediatur, Ob- Ium , qui sui iuris est, hoc est, qui patrem non signata permaneant . de prior pars testamentis, habet, aut apud Praetorem illum adoptauerit, qua haeres scriptus et , resertur . Hoc etiam,&rui in potestate patris est, quasi ei filius natus de bonis fieri potest . t nam si ex tranetis haerest, ita eius rumpitur tella mentum. Posteriore μ' scriptus sit, ei aliquem subit tuere non possim quoque testamento quod iure factum est, id mus, ut si haeres extiterit, & intra aliquod rem- quod iure factum ante fuerat, rumpitur. Quod pus mortuus fuerit, alius ei haeres st. Poteli t si facto posteriore testamento, haeres scriptus, men per fideicommissum, ut alii ,rogatus a tolla
aut ante ad tionem haereditatis moriatur, aut tore, haereditaten aut integram,aut pro parte uiuo tellatore, defecerit, aut conditio possibi- restituat.
lis, sub qua haeres institutus est, impleta non ,,
suerit, is qui testamentum fecit, intellatus mori uidetur quia testamentum, quod prius sece rat,tellam cto polteriore rescissum est: & quod posterius factum est, iis rebus, quas diximus, Delegatis. Titu. V.
LEgatorum genera sunt quatuor , uindicationis damnationis, sinendi modo, & prε-cepti
467쪽
ceptionis.Vindicationis legatum est, si testator sic loquutus fuerit, illum seruum tibi do, lego. vel ,Illam re tibi praesume, habe, vindica. Quod post mortem testatoris statim legatarius, non expectato haerede, sibi praesumat. Quam si praesumpserit, nec pro presumpto legato ab haerede potest calumniam ustinere, nec si aliena res fuerit, quae legata est, legatarius hoc poterit ab hae
rede repetere. Si per vindicatione una res mul
tis legata sit,& singuli hanc ipsam rem praesumere velint, aequales singulis de re legata capiunt portiones. Per damnationem isto ordine legatur, ut testator in testamento scribat. Tu haeres meus illi hoc da. aut, illud illi ab haerede meo dari iubeo. In quo genere legati etiam aliene res per legatum relinqui possunt. Et si necesse est ligredi aut redimere eam rem, quae iuris alieni est, de legatario tradere; aut si is, cuius est res, vendere noluerit, quantum res illa valebit, legatario in pretio compentare. Sed si testator rem alienam, quasi suam credens,per hoc genus legatum reliquerit, legatarius hoc ab haerede petere non potest; Sr inutile est legatum. Nam si sciens alienam esse, per legatu dederit, necesse est, ab haerede aut ipsam rem, aut aestimationem rei in pretium legatario dari. Caeter tim inter damnationis legatum, S vindicationis hoc interest,'pet vindicationem res aliena relinqui non potest: per damnatione eo pacto, quo superius c prehensum est, potest. Illae etiam res, quae in rerum natura non sint, per damnationem in legato relinqui possiant, velut si ita testator in testamento scribat, fructiis, qui ex illo agro nati fuerint, aut id, quod ex illa ancilla natum fuerit.q Iin legato vindicationis fieri non potest: quia no
potest haec legatarius, testatorc mortuo, continuo vindicare. Et inter legatum vindicationis,
&damnationis ista similitudo est, quod legatuvindicationis, siue & damnationis, si colunctim id est,duobus, aut pluribus una res in legato relicta fuerit omnibus, in utroque simul ab omnibus praesumatur. Inter legat iam vindicationis,&damnationis ista distantia est, ut si disi ii tina, id est, singulis quecunque res per legatum da- nationis relicta fuerit, singulis' 'integra debeatur, id est, ut virus rem ipsam accipiat, alii aestimationem rei ipsius in pretio ab haerede percipiant. Sinendi modo haec legati verba sunt, Ille haeres meus rem illam illum permitte praesumere,& sibi eam habere. Nam 5e propriam rem testator &haeredes sui, & aliena per sinendi modum legatum relinquere potest. In quo legatono quidem haeres legatario rem,quae relicta est, iubetur tradere;sed vindicanti legatario no permittitur prohibere. Praeceptionis vero legatum non nisi uni ex haereditate praecipuum relinquatur. S si aut coniunctim, id est, multis, Mit disiuctim singulis relinquatur, omnibus aut una res tantum, quae nominata est,debetur,non uni res,&alii aestunatio, sicut in legato damnationis
LEge Ealcidia constitutum est, quicunq; hae
rio reS fuerit institutus, quartam partem totius
haereditatis habeat. Quod si testator haereditatem suam legatis exinani erit, hoc statutum est; ut Falcidiam sibi de imminutione legatorum haeres retineat, conitante nihilominus teli
Potest aliquis recto iure haeredem instituere,& rogare eum.Vt haereditatem suam. aut Omnem, aut ex parte alii per fideicommissum reddat. Nam si haeredem directo iure non instituerit, fideicommissarius non pote it lad alium acceptam haereditatem transmittere. Sed in .hac
quoque re hoc obseruandum est, quod de Falcii, dia supra iam dictum est, ut haeres institutus etiamsi omnem hereditatem alii restituere iussus st; ita haereditatem alii retituat ut quartam sibi ex ipsa haereditate retineat Et singulae quaecunque res per fideicommissum relinqui possunt, hoc est, aut sundus,aut domus, aut mancipium aut argentum, ab ipso fidei commissario alteri fide commissum relinqui potest. Et a legatario,'' licet legatum relinqui non possit, fideicommil- sum potest'. Et non solum propriae res a testat reper fidei commissum relinqui possunt, sed tiam ipsus haered is,aut legatarii, aut cuiuslibet extranei,ne legatarius,cui per testamentum parum relictum est, si plus alii per fideicommis. sum, quam id,quod consequitur, reddere iubeatur.Cum autem aliena res per fidei commissum relinquitur,necesse est haered tenere, vel legatarionem illam, quae per si dei commissum est relicta, aut redimere, vel reddere,aut fideicommissario dare, aut pretium eius lem rei, quantis stimata fuerit, fideicommissario numerare: sicut in damnationis legato fieri diximus. Liberta6o tes etiam seruis per fideicom mssum dari pos
sunt. ut haeres,vel legatarius ea mancipia manumittant, quae testator ab iis, ut manumitterent, sperauit. Nec interest, utrum hoc testator de
sui serui, an de ipsus haeredis& legatarii, aut de alienis fieri iubeat . Quod is de alienis fecerit, similiter cogitur haeres emere ipsum j, seruum , & manumittere. Qubd si illum d minus suus noluerit vendere, perit perfide commissum data libertas: quia in hac reli res estimationem in pretio dare non cogitur. sed cum per fideicommissum libertas datur, is, qui manumissus fuerit, non testatoris , sed
468쪽
haeredis libertus est. Praeterea nter fide com- riatur, S reliquerit filium, aut filia,aut ex alio
missa, &legata sunt quaedam distantiae. Fidei- filio mortuo nepotes, neptes, sue filii nepotes. commi flum ad eum, cui aliquid commissu in ex filio, deiunitio patre, vel avo, hac ratione est, haerede mortuo , peruenire, si talis fuerit succedunt,ut filius, ac filia sua partes accipianuconditio testamenti. Nam legatum ita relin- & nepotes ex filio portionem, quam pater c O- qui non potest. Item legatum per codicillos rum erat habiturus, accipiant. Quia regulari- relictum non valet, nisi codicillis testamento ter constitutum est, ut inter suos proximos lonfuerint confirmati. Per fidei commissum ve- i, giore gradu positos non excludat,&non in caro, etiam si tet tamento codicilli non fuerint pila, sed in stirpes diuidatur haereditas . Item si confrinati, rihilominus debetur. Item per le- quis moriens filium non relinquat,sed ex du tatarium legatum alteri relinqui non potest, bus masculis filij, dimittat nepotes, hoc est ex - :d fidei commissum potest. Item per legatum uno filio unum, vel duos nepotes;&ex alterodi fideico seruo alieno directa libertas dari non potest, tres, aut quatuor similiter, scuti perius dictura μή perfideicommissum potest. Item per codicil- est, in stirpes , non in capita haereditas diuida
los nemo haeres institui potest, quamuis test tur ue hoc modo, ut illi duo nepotes ex uno filio mento confirmati sint: sed is, qui in testamen- i. medietatem percipiant ; & illi quatuor ex alio to haeres fuerit institutus, potest per codici, filio aliam medietatem. hoe est, ut tales acci los rogare, ut haereditatem, quae ei data est, piant portiones, quales patres eorum, si Vixis- , alij eam totam, vel pro parte restituat. Quod sent, habituri erant. Si defuerint haeredes sui, validum est, etiam si codicilli testamento non tunc haereditas defuncti pertinet ad agnatos; fuerint confirmati. Item quamuis non possi- Agnati. n. sent per virilem sexu de iuncto pro- Agnai, mus poli mortem eius, quem haeredem instia pinquitate coniuncti, id est, consanguinei fra- tuimus, alium ei sebstituere, tamen per fidei- tres, hoc est, de uno patre nati. Nec disputari Commissum rogare eum possumus, ut cum mo potest, si de diuersis matribus nascantur, uirietur, alij eam haereditatem; vel totam, vel uno patre geniti su nt. Item patruus, id est,sse Pro parte rest: tuat. Et quia sicut superius di- ter patris, fratris sui filio agnatus est: ipso mo-cium est etiam post in ortem haeredis fidei- do sunt fratres patrueles, hoc est, qui de singu- Commissum ei, cui relictum est, dari potest, lis germanis nati sunto Hoc ordine agnosci- quod hoc ordine fit, ut testator scribat, Illum tur, qui sint agnati, scutsupra diximus,per Vi- haeredem instituo, Sc volo, ut cum mortuus rilem sexum propinquitate coniuncti . Non ν Τ nnia fuero, ad illum haered tas mea perueniat. t εο tamen omnibus simul agnatis lex it haeredi- Praeterea & in hoc alia taei commissorum talem propinqui intestati dat, sed ijs, quide-& legatorum conditio est: quia fideicommisi functo mortis suae tempore proximi Oresinu
sa, si tardius, quam stri prum est, seluta suo niuntur . in eminis verbalia conditio est quiarint,vsurae &fructus debentur . Legatorum inter sceminas sola tantum soror consataguinea vero usurae non debentur, sed ex mora lu- habetur agnata, Vt germano suo defuncto ab
tionis, si per damnationem relicta fuerint, du- intestito ei agnationis iure succedat. Reliquae plicantur in foeminae, hoc est, amitae,i .patris seror,velis, tris fit: a, nec in capiendis haereditatibus pro xl hausi. De Menatorum haressibus. l Tiri VIII o pinquorum legitimae sunt, nec mastulis pro- pinquis agnationis iure succedunt . ipsarum
Iinestatorum haereditates prim sim ad suos vero haereditates ad masculos propinquos a-
haeredes pertinene. Sui autem haeredes a V gnationis conditione perueniunt. Regularis pellantur, filius, filia, nepos, vel neptis, pro- ter constitutum est, ut inter agnatos proximior nepos, pronepotis ex nepote: quia omnes per posteriorem excludat: & inter eos non in litris virilem sexum descendentes , fili vocanturo pes, sed in capita ab intestato diuidatur hae- Naturales fiant hae personae , hoe est, adoptiuae. reditas . Nam inter suos, sicut si perius dixia Adoptiuorum enim comparatione legitimi nuis, alia ratio est, ut proximior posteriorem naturales appellantus. Seditae nepos, vel ne- non excludat; Sc semper haereditas in stirpes, pt sex filio, auo suo haeredes sunt. si pater eo, non in capita diuidatur : Nam s quis moriens rum de potestate patris, aut morte,aut emanis dimittat germanum , & ex altero germano fi
cipatione discesserit. Nam si eo tempore, quo lios , germanus fra er, quia gradu proximior aliquis moritur, filium in potestate habeat con- - est, tussiaccedet, fratris filii non succedent. stitutum, & ex eo nepotes, illi,vivo patre suo, V Item 1, moriatur quis, S de duobus germanis&in potestate aut consticulo, sui haeredes auo fratribus dimittat filios duntaxat masculos, Messe non possunt. Similiter & posthumi, ouasi ex uno fratre dimiserir duos , &ex alio qua vivo patre nati fuissent , in potestate eius sutu- tuor,similiter masculos , omnes quidem fratrispi erant,sui haeredessunt. Si alius ando quis mois fili j patruo suo intestato succedunt, sed non int
469쪽
guet Caij Institutionum. 8 uer
stirpes,sed in capita : ita ut illi duo ex uno patre duas accipiant portiones ,&illi quatuor ex alio accipiant quatuor portiones . Nam si sorores habuerint, in patrui haereditatem non veniunt, sicut nec sororis filii in auunculili reditate succedunt. Nam &hoc regulare est, ut cognati tunc intestatorum propinquorum i haereditates capiant, quando aut sui, aut agnati
Deilhqrtiouibus. Tit. IX. OR'igatio in duas species diuiditur. Nam
omnes obligationes aut ex contractu nascuntur, aut ex culpa . Eorum , quae ex con ,
tractu nascuntur, quatuor genera sunt, quae sngulae hoc ordine distinguuntur . Aut enim re contrahitur obligatio, aut verbis, aut literis , aut consensu . Re contrahitur, quoties aliqua cuicunque mutuo dantur, quae in his rebus contingunt, quae pondere, numero, S mensura continentur. hoc est, si pecu-
. nia numeretur, vel frumcntum detur, Vinum, iaut oleum . aut aes, ferrum, argentum, Vel aurum . Quae omnia numerando, aut pendendo, aut metiendo ad hoc damus , Ut eorum
fiant , qui ea accipiunt, & ad nos statuto tempore, non ipsae res, sed aliae eiusdem naturae, quales datae sunt , atque ipsius ponderis , numeratae, Vel mensuratae reddantur . Propter quod mutuum appellatum est, quasi a meti- , HVNR bi ita datum sit, ut ex meo tuum fieret. Vesebis contrahitur obligatio ex interrogatione
dantis, & respons one accipientis: ita, ut si ille , qui dat, interroget , Hoc mihi dabis Qui accipiet, respondcat, Dabo. Aut in obligatione debitoris, si aliquis fide ussor accedat, ille, qui personam fideiussori tradit , interro- Cetur. Illum fide tua esse iubes Et ille rcspondeat, Fide mea esse iubeo . In hac conditi ne non solum ille , qui debitor eli ; sed & is, qui fideiu ssor extitit, obligatur. Et non solum Ddeiussor ipse, dum vivit, sed & haeredes ipsius, si ille defecerit, tenentur obnoxij. Creditor autem , qui pecuniam deicit, in potestate habet ad reddendam pecuniam, quem velit tenere, utrum ipsum debitorem, an fide iuc ,1 pia. ut sorem absolui. Sed si t debitorem tenere ele-Drem. gerit, is deiussorem absoluit: quia, uno ele- quem idoneum creditor iudicauit, alterum liberat:. Sunt & aliae obligationes, quae, nulla praecedente interrogatione , contrahi
pollunt, id eli, ut si mulier siue sponso , siue, iam marito uxor futura dotem dicat. quod tam
de mobilibus rebus, quam de standis fieri po- teli. Et non solum in hac obligatione ipsa mulier obligabitur, sed de pater eius , de dcbitor ipsius mulieris, si pecuniam , quam ille debe- . at bat i linaarito creditoris, ipse debitor in dotem
dixerit. Hae tantum tres personam nulla interrogatione praecedente, possunt 'scondictione dotis legitime obligari. Aliae vero personae,s
pro muliere dotem marito promiserint, com- imre.
muni iure obligar dcbent, id est ut interrogatae respondeant, de si putationem praemittant. t
Item &atio casu, uno loquente,& sine interro- .gatione alio promitzente, contrahitur Obl gatio , id est, si libemis patrono aut donum, aut munus, aut operas se daturum elle iurauerit.
Exponendum hic, quid sit donum, munus, ves Ioperae . in qua re supradicti libcrti non tam verborum solennitate , quam iurisiurandi religi ine tenentur . Sed nulla altera periona hoc ordine obligari potet . Praeterea inutilis eli promissio,etiam si, itipulatione interueniente, factast: si id aliquis daturum se promiserit, quod
sui iuris non est, hoc est, si aut ingenuum hominem , qtia si seruum sedaturum, promittat. Aut si mortuum aliquis,quem vivum credebat, promiserit. Aut locum sacrum . aut sanctum aut religiosum daturum se cuicunq, promiserit. Praeterea inutilis est promissio, siquis rem sub tali conditione prona: ttat, quae impleri ob rei dissicultatem non possit Praeterea S inutiliscit interrogatio ,&promissio, si ita aliquis interroget debitorem, Poli mortem meam,vel tua, illud dare spondes Quod propterea inutile visum eli: quia a persona haeredis obligatio incipere non potest. Et ideo nec haeredi credit
ris lub hac sponsion e obligatur debitor,nec de- :bitoris haeredes cred. tori tenentur obnoxij. Ite
inutilis eli obligatio, si dicat creditor, Pr die, quam moriar, haec dare spondes Vel interroget debitorem, Pridie, quam moriaris λ Similiter S haec stipulatio inutilis ludicatur:quia non potest sciri, quando si Prid e, quam aliquis mo-' riatiir, nisi postquam mortuus fuerit. Item si pure interroget creditor, & debitor sub condit orae promittat. Vel si creditor decem solidos
debitorem nterroget, SP debitor quinque promittat, hoc ordine integrum debitum vacit lare cognoscitiar. Si quis nobis pecuniam debeat, possu imis debitorem noli rum compellere, Ut pecuniam , quam nobis redditurus erat,' alteri se caueat redditurum. Neque potest ei, cui pro nostro debito cauet, de cauto,&non numerato, scut fieri solet, aliquid disputati nis afferre; cum id , quod a nobis accepit, alte ri cauerit redditurum . Nec potest ei, nisiit ris obligatio fiat, aut a re in personam , asta
persona in personam dari. A re in pcrsonam, velut si id , quod ex emptione, aut ex condu- ' et one, aut societate debes,alij reddas . A persona in personam , ves ut si id, quod niihi alter debet, alteri personae delegem, ut m hi reddere debeat . Consensu fiunt obligationes, exemptionibus , & vcnditionibus, locatio
470쪽
n.bus, conductionibus societatibus, & manda- tori reddatur. Nam si quicunque pro pecunia, tis. Quia :n eiusmodi rebus consensus magis quam creditori lcauit, acquiestente credito- at rid tiquam scriptura aliqua, aut solennitas quaeritur. re, aurum , aut argentum, aut mancipia, vel MIn quibus rebus etia in inter ab sciates Obligatio lias quaslibet species habita aestimatione, cor contrahi poteli, quod in aliis rebus fieri non po sentienti reddiderit, obi gatio euidenter tollia Emptio. teli. Emptro igitur vend tio contrahitur, tur. cum de pretio inter emptorem, & vend: torem
fuerit definitum, etiam si pretium non fuerit De obligationibus ex dei Lis. Ti. XI.
numeratum, & nec pars pretii, aut arrha data io
siliunt. Et consensu, S uerbo definito inter con nascuntur, diximus: supercit, Vide ijsob-sbes iii., cntici tes rin permaneat, Soci ςxatem inire listationibus quae ex delicto nascuntur, disputepollumus aut omnium bonorum, aut unius ali mui. Ex delicto nascuntur obligationes, si quis cuius negotiationis. Et pote trita coiri societas, furtum fecerit, vel bona aliena rapuerit, Vel da-1i tamenalocinter socios conuenit, ut unus p num alteri dederit, aut iniuriam fecerit, Quaru Cumana det, & alter operam suam pro pecunia omnium rerum uno genere ex delicto nascitur ponat. Et huius rei definitio etiam Verbo inita oblitVatio. Furtorti in aute sunt genera quatuor, Fureorum Vaicti ita ut quicquid ἰocietatis tempore quo si manifesti,nec manifesti,concepti, A oblati. Ma- gς' laci modo fuerit acquisitu secus commune fit. nisellum furtum dicitur,si quando fur cuiuscu- - I'ermanet autem inita societas, quandiu in ipso ni tollit, & in ipsis sutio deprehenditur. Consensu socii perseuerant: quia ut consensu Nee manifestum furtum appellatur, quod qua radiit tir, sic etiam dillensu dissoluitur. Disset ut, dum fieret, inuentum non est,tamen furtum tur ergo societas aut morte huius socii, aut 3 1 fuisse,probatur. Conceptum furtum dicitur, PContrarιa uoluntate,aut capitis diminutione, id i , cum apud aliquem alterum res furata inuenia- βμm pro CR, iunus ex lociis sicut frequenter iii pra dixi tur. Oblatum surtum dicitur, cum res furtiua -- naus capite fuerit deminutus. Similiter&man alicui ita a fure datur, ut apud ipsum furem in 'ri uerbo potest.Et cum uerbis mandatum fue ueniri non possit. Praeterea qui rem alienam in-Tit,obligatio contrahitur . Possumus enim aut uito, aut nesciente domino, contingit,vel tollen Oltra Ilegotia,aut aliena cuicunque agcdama re, aut de loco mouere' 'praesumpst, surtum 4 ἰιm Mirilia Mare, ummodo honellum aliquid agi rimande facit. Et si quis rem utendam acceperit, aut com ρη . naus. Nam si contra mores bonos aliquid man- modatam apud se habuerit, & aliter ea usus sue ' re
dare uoluerimus, hoc est , si cuicunq; mande- - tu e dola
mus, ut alicui furtum faciat, aut homicidium, aut adulterium admittat, in iis rebus mandat, obligatio non contrahitur. Soluitur autem mandatum aut morte eius, cui mandatum est, aut contraria illius voluntate,qui mandauit. Sed is, cui mandatur, mandati formam egredi non derit quam accepit, furti actione tenetur.PrStereari .
si quis iumentum alterius ad hoc accepit, ut eu quinque milibus duceret, si id decem in libus, aut longius, quam ab illo,qui deditaverit co stitutum, duxerit, serti reus erit. Et multa praeterea his similia sunt, secund uni quae & ille su ti tenetur,si, ut fieret, opem, aut consilium,authet. Aut si egremis fuerit, & mandatori tenea studium eo inmodauerit. Vel si quis pecuniam, tur obnoxius: & quod extra mandatum egit. qtiam in manu aliquis tenebat, excusserit,ut lu
eam rapere possent. mandatori non nocet.
Quibus modis obhgatio tollatur . I t. a. Tollitur obligatio solutione debiti. Printerea aliquoties tollitur obligatio, etiam
si aliud, quam cautum fuerat a debitorei cred, Institutionum Cati Libri posterioris de ro