장음표시 사용
11쪽
est has hominibus dotes stat me a Deo Lustra collatas, seu inditam iacultatena, quae nunquam redigenda foret ad actum: praesumendum est igitur, Deum reipsa tulisse, impositissεque homini leges, quibus praedicia iacultas, seu aptitudo ad
exercitium, actumque transiret.
Secundo. Finis , ob quem productae a
Deo rationales creaturae saerunt , alius esse non potuit , quam ex una parte gloria ipsiu; Conditoris; eκ alia creati rarum earundem, perfectio, atque felicitas: qui duo sines si. tamen dicendi sunt duo inter se omnino consontiunt. Nam supremi Nuntinis gloria sita est in manifestatione persectionum illius, praesertim vero potentiae, sapientiae , bonitatisque divinae r haec autem
manifestatio obtinetur maxime ex eo ,
quod Deus & possit, & velit perducere homines ad felicitatem, & beat it u dinem. Censendum est igitur , Deum media elegisse, quae ad hujusmodi finem aptissima sint, ct maxime convenientia. Enim vero cum iniit homini libertas arbitrii, medium ad obtinendam feliciatatem maxime idoneum erit rectus usus Hiisdem arbitrii , seu rationis regulam
in suis actionibus sequi: igitur Mubitandum non est, hoc ipsum velle Deum , adeoque dc praecipere; quod est , nat rates leges imposuisse Tertio. Quilibet arti seu vuIt sui mperis persectionem: igitur & Deus h
minis, quem creavit, persectionem v eu Ie, censendus eli: at perfectio hominis sita est in recto usu libertatis suae, seu in actionibus rationis normae consent neis et ergo hujusmodi actiones vult Deus; adeoque eas praecipit: praecipit vero non aliter, quam . per ipsam natu
ratem rationem ; quod perinde est, ac naturales leges ἰmponere; igitur reipsa
uario . Si Deus Ieges homini imposuisset nullas , eum profecto. in plena reliquisset libertate sequendi . vel non sequendi datam. ipsi rationis regulam . Verum hoc plane absurdum foret: perinde enim esset, ac si Princeps subditis suis Ducem praeficeret , eisdemque potestatem iaceret ob diertiam. eidem non praestandi, & quicquid illis l.
Quinto . Sed & aliud quam mavi mum absurdum eκ huiusmodi homirria Deo relicta Ityertate sequeretur; ne pe Deum non magis diligere bonumquam malum, justum, quam iniustum. virtutes, quam vitium I nota plus id , quod est ereaturae ab se creatae conser taneum , quam id, quod est contrarium; demum, non magis Deo gratum esse , si e tun homines amore , quam si tali γprosequantur : qui eniim utriunque s cere permittit, seu quum possit, neque unum praecipit, neque alterum proh itabetis convincitur minime unum praxa limo amare, aut gratum habere: quod
est Deo plane indignum quippe quos
cum ejus sanctitate, bonitate, ac justitia aperte pugnat . Neque vero dicas rationem hanc supponere quidpiam esseeκ se, & natura sua malumi, vel b num, vitiam vel virtutem; quod nondum probatum est : quandoqaidem itarem se habere , & eL Rpradictis satis. collig tur, & nihilominus suo loco da
ta opera demonstrabitur. Sexto . Deus homines ad Qei latenuordinavit , ut sapia planii in secimus. tum ex sumrris societatis necessitate tum quia praecipuae hominis virtutes extra societatem exerceri non possimi :atqui in hoc ineptissime se gestisset Deus, si leges nullas, quibus homines in societate regi de sent, addidissiet: nulla enim societas sine ordine' neque ordo ullus sine legibus esse, aut subsilit re potest.
Si dicas , sat suisse , Deum homini
bus rationem, atque intellectun, praebuisse, quo possent leges constituere ad societatis conservationem necessarias ;hoc in primis firmat legum ad dictum
finem. celidatent; adeoque rectae rationi consentaneum esse, ut ea de caussa
leges serantur: igitur dubitandum non est, sapientissimum naturae Conditorem hoc per sese praestitisse, quum societalem voluerit; alioquin sapientiores dicendi forent homines , qui non soci tatem voluissent solum; sed etiam ejus conservationi necessario, legum praesidio
12쪽
prospeκissent . At praeterea , vel Deus dictata nos 'si non essermavim iis, nec homines in libertate eiusmodi leges con- studio, aut labore nostro camparavimus: dendi reliquit , vel ad eas condendas ea igitur cordi nostro iii sculpsit, seu menti reipsa adstrinxit: si hoc dicas: iam le- nostrae impressit ipse Deus; quicquid egem aliquam a Deo latam sat eris : si nim boni a natura necessario est, id ab illud asseras; ergo Deus societatis a se Auctore naturae esse censenduin est. Uult intentae conservationi nullo pacto con- igitur, ac jubet Deus, ut ad hujusm suluit; quod est absurduin. Deinde , si di dictata actiones nostras componamus: Deus voluit, ut homines pro societate non enim fitilba ea insculpere voluit servanda conderent leges; vel eisdem putandus est. Et aliunde, quid aliud est qualescunque luberent, condendi libera hujusnodi dictaminum impresso . nuitatem fecit , vel ad peculiares aliquas quaedam' Divinae voluntatis promulga-
sanciendas arctavit: si hoc asseras; jam lio, ac donuntiatio nullus utem lyrin habemus quod volumus , ncmpe leges ceps regulam promulgat, di nunti trVe,'
plures esse a Deo constitutas : si illud quam non vult obteri ari : vult igitur dicas; ergo non satis adhuc Deus socis Deus , hujusmodi dictata ab hominibustatis conservationi prospexit: nam so- servari: igitur reipsa naturales leges hocietas non quibuscunque legibus, sed re- minibus impos it.
elis, set justis, sed rationi consentanεis Si dicas, ejusmodi dictata non esse
subsistit. Adhuc pauca : vel Deus legi- speciali quadam voluntate a Deo impres-bus ab hominibus conditis, ac conden- sa, sed esse fructus sponte subolescentes dis suae auctoritatis robur addere voluit, ex natura rationali. Id ego se eor : sed vel non: si primum; habemus totidem cum Deus libere , & meditato, ut ita leges a Deo ipso constitutas , quot ab dicam , consilio , hanc quae hujusmodi
hominibus recta cum ratione latae sunt: dictata naturaliter parit , naturam con- .s alterum; igitur denuo Deus soci ta- dere decreverit, id argumentum evidens lis conservationi, ut par erat, non con- est, eum non solum eadem approbare; suluit: leges enim humanae parum uti- verum etiam eorundem observantiamque firmae sunt; si interna conscientis' intendere, Velle, atque praeciperet per- obligatione non rotorentur; lino&nul- inde enim eli, ac si creata primum si lius omnino roboris sorcnt, quoties il- fieri posset ) hominum mente ad quae-las impune violare liceret. cunque ditiata indisserente , postea in Septimo . Si Desus homini naturales eadem , velut in alba tabula , illa in- leges non imposuit , minoo in ipsius , sculpssset. ' quam irrationabilium bellu tum curam Haec ratio quidem in eorum Philolaiah ibuit: has enim ille naturali necessa- pholum sententia magis efficax videtur,rio instinctu ad operationes ipsorum na- qui ideas innatas propugnant: sed reveturae consent alas, & ad finem eisdem ra in aliorum quoque Philosophorum convenientem adstrinxit . At hominem communi opinione aequale robur haraeque physica, neque morali quae sci- bet: sive enim hujusmodi deae, seu, thlicet per leges inducitur , atque unice casu nostro , dictata practica nobiscurri homini, utpote libero convenit) necen actu nascantur , sive postea aliquo in- st iste operandi ea, quae naturae propriae tervallo temporis, obJectarum occasione consentanea sunt , suamque felicitate io sobolescant; seu ita mens nostra a Drocliiiiiendi devin Yisset. condita , ac formata sit , ut ea ierin suo Octavo . Si ad nos metipsos attendi- tempore naturaliter progignat; sempermus, reipsa in nobis coin perimus vasta in Auctorem naturae refundenda sunt, oictata practi ea, quibus haud minore neta lique tanquam Auctori adscribenda: ironcessitate assentimur, quam evidentissimis dubitandum igitur , Deum per ea no- oriricipiis theorinicis, v. g. Paremibus bis loqui , ac suam voluntatem mani-
honorem exbibendum, malum pro bono red- sellare, hoc est praecipere , legemque dona tm non ire. Poero ista practica nubis imponere.
13쪽
, 6 De Principiis Iuris Naturae,
Nono. Demuiri, Sacra Scriptum du- statuta luenda sit in hae , vel in alterabitare non snit , naturales leges homi. vha , vel in utraque simul r idque sonibus a Deo impositas esse: testatur enim , tum inquiritur, prout naturali lumine legem aliquam esse scriptam etiam in detegi potest; nam quid ex divina r cordibus eorum , quibus feX nulla ex- velatione credendum sit , cuique side-trinsecus data est : sc enim ait Paulus lium sitis comperium est . Porro san-Cap. II. da Romanos: Gentes quae legcm non ha- Elionem legum naturalium spectare sal - lent, ea, quae legis sunt, faciunt, Hus tem vitam praeseiatem , haec luculentinmodi legem, nempe extrinsecus data ira, sma argumenta demonstrant.
non babentes, ipsi sibi sunt lex; qui ostem Observantia legum naturalium, spe-dunt opus legis scriptum iη eordibus suis, elatis omnibus, eIt opportunius, immo
resimonium inis reddente eomum consciem unicum medium ad comparandam sibilia. felicitatem sin omnino persectam , saltem qiuae major , puriorque , dc magis
CAPUT III. diuturna in hac vita haberi potest; nec sibi duntaκat, sed & omnibus aliis; nec
Leges divis naturales sunt vere, ac pro- solum in casu aliquo particulari, sed prie leges non ea solam ratione, quod sempre, seu toto praesentis vitae curri- supremi Leislatoris autoritate muniun- cul O . Quae quidem omnia eum rati tur; sed etiam quia sanctiionem habent ne, tum ipsa experientia probantur . adiunNam, praemium nempe velaamam Ratione quidem : nam certum in prie fodienti as , aut violantibus repen- mis est, naturali lege praescribi actiones denda, etiam si praesens tantum haec via illas, quae naturae hominum rationali a spectetur. consentaneae maxime sunt, &congruunt - - maxime fini , quem omnes necessario
IN haenopositione supponimus, quod respiciunt, propriam scilicet felicitatem -
& alibi notatum ess, duo in quali- Ac statui omnium, dc singulortim, sive bet lege proprie dicta distingui oporte- seorsim , sue in societate spectentur :re, videlicet seu ordinatio- proinde fieri nequit , quominus earun-
ne iis, ac sanctionem. Diis tio, seu Ordi- dem custodia legum , quantum in senatio est ipsum Legislatoris praeceptum, est, plura bona , selicitatemque homi- vel interdictum : sanctis est decretum . nibus asserat. et Nullum aptius est more comminatio punitionis . seu poenae dium, quo ex. gr. agricola in bono sta- violatoribus infligendae ; cui saepe addi- tu conservare arborem possit, ea quetur praemii alicuius promissio iis qui is optimis fructibus foecundam reddere vagem accurate servaverint . Utraque leat, ctuam si congruam eidem cultu-
pars, nimirum dispositis , ων sanctio , ram adni beate igitur etiam homo non legi essentialis communiter reputatur , potest melius in prospero, ac felici fla-
quia ex conjunctione utriusque illius tu se conservare , quam si actiones na- robur perficitur , completurque . Pom turae suae consentaneas exerceat: quod ro jus naturale , qua parte mandatum perinde est , ac naturales leges custodia Superioris exprimit , veram rationem re . Dubitari non potest leges nai ti-
legis habere, probatum est capite prae- rates a Deo non in sui, sed in nostri cedente . Nunc addo , jus illud adjun- commodum , ac selicitatem , ut optimoctam habere sanctionem L adeo ut quae imperanti , ac benefico Auctori conve- huis naturalis sunt, hae etiam ex parte nit, constitutas esse: oportet igitur, ut sint proprie, & strictissime leges . Iam earum observantia sit nobis medium ad velo de hujusmodi legum fansitone quae- felicitatem, quantum In nobis est, com-ri potest, utrum vel ad praesentem so- parandam quam maximo idoneum Ium, vel solum ad vitam suturam, vel Experientia vero: nam i'. quisque smul ad utranque pertineat ; seu utrum dum conformiter ad leges naturales a- poena pro Ieg naturalium violatione git, experitur in sese suavem quandMn
14쪽
Et Gentium. Lib. VI. Cap. III.
tranquillitatem , ac pacem I non modicam voluptatem , imo & eximium gaudium ortum ex Conscientia, quam habet , sese operandi juxta rationem , a modo .naturae suae consentaneo , & se esse qualis esse debeat : quod enim naturale eli, nonnisi gratum . ac dulce esse potest. ca'. perspicimus, legum naturalium custodiam plurimos etiam ex . ternos fructiis nobis parere : quid enim est nisi ea , quae dc sanitatem nostram magis tuetur , & vitam reddit diuturniorem , 8c facultates nostras plus perficit, nosque lanistionibus domesticis, ac civilibus appliores essicit , dc aliorum aestimationem , fiduciam , amoremque
magis conciliat nonne ea esl, quae communem securitatem , familiarum tranquillitatem,' communitatum prosperitatem , commercii emolumenta , ac denique bona quaeque suppeditat haec enim omnia pendent a Religionis cultu, a temperantia, a justitia . a fidelitate , teterisque virtutibus , quas leges naturales: praescribunt. Quos si tot bona ex Iegum naturalium culosia proficiscuntur, dubium esse non potesst, quin ex
earundem violatione maxima mala, atque infelicitas profluere debeant. Et re- ipsa experientia 1atis cuique manifestit, quanta ex vitiis , iri alisque operationibus Zc in animis amaritudo, dc in corporibus molestia , dc in familiis consu-sio. & in communitatibus pernicies, dc in imperiis calamitas velut exitiali exsonte indesinenter fluant.
- Quae cum ita sint , perspicuum est
igitur, legum naturalium violationi mala , earumque custodiat bona naturaliter adnexa esse , seu malum m seum cum malo morari , dc bonum p sicum cum bono morali eme naturaliter connexa . Quae res quum non nisi Ain toris naturae, ac Supremi Imperantis voluntate, atque ordinatione, seu destinatione contingat , evidens sit , eum hoc ideo v luisse, ut homines ad legum cuarum
observantiam vel amore praemii, ac poenarum timore compellerentur: ade uedicendum est,. eadem mala habere r
ipsa rationem poenae a Deo ipso taratae , sicut δc bona rationem prae nil ab ipso constit uti; dc per consequens ipsum legi hus suis quandam natura. lem addidisse . Hibent igitur leges naturales divinae saltein in hac vita fauctionem suam ; quot probandum nobi v
Duo tamen sunt, quae Opponi ut n-lue hic possunt: nempe i) etiam vitialiam habere voluptatem; dc iniustitiam haud raro multum commodi, dc emolumenti asserre. a esse pili ima hoc iri
mundo mala, quibus boni aeῆue, ac mali obnoxii sunt. Responsio ad rimum . Virias multo frequentius, ac securius bona explicata parit. Deinde ratio, dc experientia docent, si quae bona ab iniustitia, aliisque
vitiis asserantur , non esse nec ita solida, & firma, neque adeo pura, ut sunt fructus virtutis : quum enim non sint natiitae rationali, & sochalico : sentanea,
apparentia potius sunt , quam realia ;suntque veluti flores de Iituti radice, qui
Responsio ad Deundam. i Plura ex malis virtute , dc sapientia vitari possunt. et Uirtus vires tribuit ad eadem sin absq te molestia, certe multo levius toleranda 3 In quocunque etiam miserrimo statu inno entia, dc virtus non parum gaudii , dc putissimae voluptatis administrat. Denique quanquam virtus non omnia bona suppeditat , neque ab omni malo liberare nos valet; ad rem tamen nostra in satis est , quod legum
naturalium observantia omnium aptissim in sit medium , quo quantum in nobis est. & mala evitare, dc felicitatem comparare possimus: hoe enim satis est, ut intelligere debeamus, Auctatas naturae voluntatem esse, ut leges ipsas custodiamus: hoc est, ipsum Leges naturales reipsi, quoad hanc vitam, praesiis poenisque sanxisse. - CA-
15쪽
sicum, & morale, quam morale, physicumque malum aequo gradu procedant. Hinc tertio loco requiritur tale tantum que praemium, ut satis sit ad compensandum quodlibet detrimentum atque iacturam, quae subeunda essent ob custodiam legum. Iam vero praedicta istum naturalium sanctio non ita se habet quoad vitam praesentem et quamvis enim generatim ad se licitatem magis conserat virtus, quam vitium I nihil minus in hac vila mortali non semper graditi virtutis, aut malitiae respondet gradus selicitatis, vel miseriae: bona siquidem exteriora, ut sanitas, opes, &alia similia, sine quibus aegre admodum vivimus, saepissime pendent ab eventis accidentalibus, atque sortuitis, quae inpoteltate nostra non sunt. Dein te pessimi eistichiis malitiae, ac injustitiae ali
nae, publicaeque calamitates aeque bonos, ac malos premunt, vexantque et imo non raro in noceratia ipsa, & virtus in lorum invidorumque odium , adeoque calumnias, di 'persecutiones excitant :neque, leges ad haec mala ab innocentibus arcenda satis habent roboris: ut experientia nimis coni at . Demum , quandoque naturales leges nonnisi cum
vitae ipsius jactura servari possunt; ut
cum pro patria, pro bono communi, vel pro custodia justitiae, ait 'riusve vim tutis, vitae discrimen subeundum cuiquam est: quodnam vel O tunc pro virtute tam eximia , seu pro adeo fideli Ira oratam legum natui alium sanctionern . naturalium .Iegum custodia praemiuin iuveram quidem , sed imperfectam, &in- hac vita esse potest , si: vita ipsa legistificiemem esse, his momentis evinco. bus custodiendis amittitur nullum probanctio persecta, quam leges proprie di- secto: sanctio igitur legum naturaliumclae requirunt, talis sit oportet, ut sem- spectata solum hac vita, non est omni-per, & in quolibet casu creaturam ra- no persecta. tione utent cm determinare valeat ad Alteram propositionis partem, quae eia legis custodiam cκ propriae selicitatis a- fert, naturali luiri ne latis innotescere more, Ad id vero nec etiarium in pri- legum. naturalium sanctionem pro alterais est, quod legum cullodiam seinper ra vita, sis suturam in ea Operum recomitetur praemium, dc ad violationem tributionem rationcs sequentes conii. Jegum semper poena sequatur; &insu- ciunt. Fci' majus praemium sit, majorque seli- l)rimo. Adm lienda est legum nat citas, ubi exactior custodia legis, vel ratium persectissima, & exachillimasairi lii riuin legum observantia intervenit; clio in altera vita, si anima nostra sit major pariter pcena . ubi maior Viola- immortalis, seu li simul cum corpore 4io legum: ut nempe tam bonum phy- non intereat: iuhil enim magis.supremo
Praedicta legum naturarium sanctio vera quidem, sed imperfecta es, atque in-
so em. Sed alia suppetit perfectus
- ma sanctio , futurae scilicet retributi nis post mortem ; quae vel seu lumine
naturali satis innotescit. R emtur Av-ctor Ccdicis iraturae, qui docet , mali moralis punitioncm pugnare cum idea
Entis infinite perfecti, is benefici.
Ussident Auctores in ea propositionis parte, qua statuimus, solo
lumine naturali satis innotescere futu-iae retii butionis sanctionem . Nonnulli quippe contendunt, etiam demonstrarinaturaliter posse , omnibusque evidentem esse debere futuram operum sive bonorum , sive malorum retributionem post mollem. Alii contra propugnant , id penitus esse , si sola ratio consulatur, obicurum ., nullamque haberi posse ', quoad hoc attinet , certitudinem . Ue- rum utrique judicio nostro falluntur rilli quidem, quod putant, illud demonstrari per rationem posse , quoci pendet
ex voluntate divina: isti vero, quia certitudinem axnoscere nolunt, ubi ratio solidissima sundamenta suppeditat, quibus refragari nemo, nisi imprudenti sime, potest. Jam xero quoad primam spectat nostrae propositionis partem, videlicet me-
16쪽
ruo Legislatori consentaneum videtur ,
quam, ut quidquid suarum legum sanitioni in hac vita deest, suppleat in altera, si re ipsa altera Vita detur, perfectissimi enim Legislatoris est, legum suarum sanctionem, quoad fieri potest ,
persectam esticere: atqui ratio, sin om- mimoda avid titia, saltem lassicientis Lina certitudine nobis manifellat , anumam noliram reipsa immortalem esse. adeoque alteram superesse vitam ; ut data opera evicimus supra libro IV. capite II. Secundo. Si futura non esset in altera vita operum nostrorum retributio, 4d nobis argumento sciret , Deum nec velle serio, ut leges ejus custodiremus;
aec eum satis amare ordinem naturalem, quem ipse in hominibus constititit: neque enim quisque serio aliquid
velle censetur, qui elux executionem aptissimo, quo poteli, modo non urget ; nec ille censetur vere quidpiam amare, ad quod obtinendum congrua .sbique facillima media non ad bibet :igitur etiam Deus seclusa retributione
in altera vita, legum suarum custodiam, dc ordinis naturalis conservati nem non satis curaret. cum non illi lassiciens praemium, seu nullum bonum certum, ac durabile alligasset; nec ea- eundem legum violationi malum ullum Proportionatuin e ut eκ superius dictis patet. Sane s quis Princeps non maI rilriis beneficiis cumularet, vel in eadem miseria obsequentem subditum reli
queret, ac contumacem I jure convinceretur, cum legum suarum Observanaiani, tum debitum sibi obsequium negligere
4erito. Si virtus praemium sibi rim
portionatum , ac Vitium poenam sibi debitam tandem certo, insallibiliter, ex cle, & complete non reciperent , pr ficto leguina naturalium systema imperfectam remaneret quod in eo leges Praecipua vi sua, atque essi acia destia utae ibrent: atque adeo ipsum non esset creaturis intestigentibus consenta neum ; quarum indoles est , ut ad de bitum suum exequendum propriae felicitatis intuitu praecipue moveantur . Tian. II. At vero adeo imperfectum in oralitatis systema plane dedecet sapientissimum Legislaiorem Deum r non est igitur a nobis admittendum. Ergo cum vitium,& virtus hae in vita congrua retributi ne non fruantur, admittendum plane est eam rependendam esse post mor
Quarto- Cum anima nosera superstes. remanere debeat post mortem , ut supra probavimus; profecto statim ae illa excesserit e vita, mutationem ali- .
quam quoad statum suum subibit: eriti itur hic vel m lior , vel pejor ; seu
selicior, aut infelicior. At vero huiusmodi mutatio nec arbitraria esse potest ,
nec casu contingere; quippe quae curru
indigna foret sapientissimo Creatore. dc Provisore; tum enti rationali, & libero, cui actiones suae merito imputari possunt, ac debent, minime esset consentanea: nec vero esse potest ratio ulla lassiciens hujusce diversae mutationis in melius , vel in pejus , nisi virtus . aut vitium, in quorum altero in hac vita quis se exercuerit e erit igitur insutura vita praemium pro Virtute , de Puna pro vitio, hoc est pro cujuscunque merito retributio .
Quinto. Summi ponderis esse debet, quod vetastissima, atque universalis suerit etiam apud Gentiles de sutura post hanc vitam retributione persuasio: quae constat vel ex ipsis Postis cum Graeci tum Latinis, qui alias excommuni sensu plerumque loquuntur ἰ quanquam omnia fabulis, & figmentis ornare, seu potius involvere . soleant . Nota sunt vulgo, quae illi canunt , & de Nadamantho mortuorum inexorabili Iusice ;& de locis cum beatorum, tum damnatorum; de bonis, quibus fruantur justi , & de aerumnis , quibus premendi sint improbi post moriem . verba e rum, quippe satis no a , dc trita , hie
reserre operae pretium non luco.
Quae hic opponi i olant , hae sere sunt. i Ubinuidum est meritum, e
pectandum est praemium: nullum vero est meritum, ubi quod prae latur, alias est debitum : sed omnes virtutum actus, quos enercemus, stant plane Deo de-
17쪽
sti inus, quo multo plus De I non debeamus: non igitur ab eo r en clandum
nobis est ullum praemium. et Retributio sui ponit quid pia in esse tributum :at nos nihil Deo tribuere possumus :non igitur retii butioinem ullam ab eo sperare debemus. I Viitus non aliudeli, quam medium aisequendae se licitatis : quemadmodum igitur generaliter labor adhibendi medii compensaiurassecutione finis ; ita exercilium virtutum satis assecutione felicitatis compensatur.
Si quid in si virtuti meritum , vel vitio demeriti, illud quidem satis rependitur in hac vita, scilicet, tranquillitate animi , intimo gaudio , aliorum aestimatione , & benevolentia , sanitate , rei iam lassicientia &c. , istud vero animi angore , & tristitia , aliorum contem tu , & ignominia , corporis doloribus, aliisque aerumnis; quin & ipsa virtus est sibi sussciens praenitum , & ut ait Poeta, pulcherrima merces: similiter vitium est sibi poena: in vanum igitur vel aliud speratur praenatum , vel alia timetur poena . Deus malis actioni. bus millatenus offenditur, neque eae illi displicent ullo modo I hoc enim totum imperfectionis est: non sunt etiam malae actiones contra, imo nec piae erejus voluntatem; quum s vellet, possct eas plane e mundo eliminare e cur ergo de illis vindictam poenas infligen- Cisse de do, sumat praesertim cum ut ait Au- a-ctor Codicit Porturae idea emis infinite . illis: pcrfecti, infiniteque boni excludat planee piis de ideam entis vindIctam amantis ς neque
isti η verisimile est, ens bonum crudeli reos 's' 'torquendi exercitio oblectari. 6 Quum Deus sit naturae plane cuicumque nostro conceptui superioris; adeoque neque ejus attributa a nobis cognosci, aut intelligi valeant ullo pacto ; scire plane non rossumus . quo loco ipse malum amorale habeat, seu quomodo hoc illum afficiat; quamobrem ignoramus an illud aliquando punire decreverit : qui enim laec ex eius sanctitate, sapientia, justiti que deducunt, quum id facere non possint, nisi Dei attributa ad ii star humararum perscctionuni, licet gradu superiora , concipiant , ii inc dunt in queu-din ambr 3morpbfm: m Iub:ihorem quidem alte o, sed aeq.ιe et am naus permuriosum : ut se se exprimit recens auctor
libri gallice conscripti de Natura , par te I. capite III. Ad haec paucis respondeo. Ad primum . Etiamsi nullum inesset virtutὶ meritum, Eo auod illius eκ rcitium alias debemus Deo; certentia vi numinest vitio demeriti , cum per illud ab eo , quod Deo debemus , libere contumaciterque recedamus: saltem igitur retributio poenae in altera vita expectanda est, cum ea aut nullo modo , aut non satis pro gravitate culparum luatur in hac vita , ut experientia constat . At etiam virtuti procul dubio maximum inest meritum eo ipso, quod homo id, quoi debet, libere faciat, ac libero arbitrio suo rccte utatur ἱ quot omnium sensu laude, praemioque ilignum censetur: dignum, inquam, seu, cui, ut praemium aliquod rependatur, maxime congruum , rationique consentaneum est;
adeoque in dubie rependendum a benignissimo Deo, quamvis ad id ex rigore justitiae minime adstrictum else ultro sa-temur. Sic parentes filios obsequentes , ct domini servos fideles , & accuratos diligunt , remunerantque i quanquam cum filii, tum servi, non nisi quod alias debriat , faciant. Ad secundum . Tametsi nihil reipsa homo per actum bonum tribuit Deo , nihilque ei subtrahit per malum; tamen quantum in se es, aliquid exhibet Deo , et elei subtrabit, eumservat, vel non fervat ordinem, quem Deus instituit, ut ait S. Thomas; scilicet qui facit actum re- i , feribilem in Deum , cujusmodi sunt O- xxii
nancs actius virtutum, servat honorem ε.
Dei, qui ultimo Ani deb)tur, quem non servat ille , qui facit actum malum non referibilem in Deum : ut idem docet S. Doctor. Deinde is, qui bene, vel male t agit, tribuit aliquid , vel su rahit toti Communitati: quicunque enim ait ver-ha sunt ejusdeni S. Doctoris mi quid in bonum , Tet malum alicndus in societata exi extis, hoe redundat in totam serietatem, S si agit etiam quod in bonum p1 prium s
18쪽
. prium, TLI malum vergest, hoc us it in commune ; secundum quod ipse es pars Communitatis . Cum igitur in qualibet Commnnitate ilia , qui regit Communitatem praecipuo caram babet boni commu-nιs, ad eum pertinet retr buere pro his, quae bene, vel male fuηt in Communitatem. vi autem Deus stubernator, D' rector totius unives, ἐν speciaIiter rationalium creaturarum : ad ipsum igitur spectat pro bene, ac male factis retri
Quod tertio loco objicitur , validum utique est contra eos, qui sustinciat, non aliud decus, pretiumve inesse virtuti , quam quod ea sit medium comparandae se licitatis. At nos hujusmodi sententiani. intra libro VIII. cap. IV. data Opera re- sellimus, ejusque patronos ea etiam de caussa reprehendimus, quod ita sentientes, argumentum e medio tollunt, quod est adstruendae immortalitati animae no strae quam maxime opportunum. Q rarta olutitiio jam in antecessum probatio nibus nostris elisa manet. Ceterum Stoicorum error, seu paradoxum de suffcienaria virtutis ad felicitatem adeo male audit hoc tempore, ut operae pretium non sit in eo consutando operam ullam in
Ad quintum. Verum quidem est, ἁ-ctiones nostras malas pioprie in una non ostendere, pec illi displicere, eo sensu, quod Deo molestiam aliquam, Vel animi moerorem seu fallidium interre valeant: id sane in Ens persectissi inum cadere non poteti . Verum quoque , eas
non esse contra, vel praeter Dei voluntatem ita, ut eo vel insciente, vel impedire non valente, contiliantur ; adcO-que eas invitus , ac reluctans tolerare cogatiar . Attamen negari non potest
eas ostendere Deum , illique displicere,
quatenus sunt contra aetern lim, incommutabilem ordinem in divinis ideis existentem; quatenus per eas lex aeterna, quam Deus cordi hominum insculpsit. di per rationem , ut per clamantem praeconem , Observandas indixit , violatur ἱ quatenus ei summam inserunt
injuriam , surripiendo ipsi quantum est de se, rationem ultimi finis: suod si nihilominus nullam ipsi asserant molestiam , id ex summa dc infinita Dei
perscctione oritur , non ex desectu malit tae actionum pravarum . Hinc non pota sunt ipsae non esse contra Dei voluntatem , quatenus eas non potest Deus non improbare, ceu legi abs se inditae contrarias, & rationali naturae abs se conditae dissentaneas ; adeoque non potest non agnoscere ut malas, poenaque summa dignissimas . Cur igitur eas in hae vel in altera Vita non puniat Hoc autem non est proprie vindictam agere rvel si vindit a dicenda st , ea profecto digna Deo est; quippe qua ae non ex patasione aliqua aut eκ crudelitate scilicet ex oblectatione, & compl. acentia de miserorum aerumnis & criiciatibus proficiscitur ; sed a sapientia ipsa dictatur, ut scilicet ordo violatus ab iniquis per delicta , resarciatur per poenam : Ordo enim ipse ex git , ut quicunqtis contraordinem insurgit , a principe ordinis d
primatur; ut scite adnotat S. Thomas . I. r.
Et sane quinam ordo dignus Dei sapieti R. . tia soret , si homines cum boni tu in mali eodem modo , cum in hac, tum in altera vita se haberent . Non igitur id ea judicis, ac vindicis pugnat ullo pa- isto cum id a entis infinite perj dcti , immiteque boni: cum immo neque infinite persectus, neque infinite bonus foret Deus , si dc hic ordo a sapientia Hiis negligeretur, & ab ejus bonitate eodem modo cum religiosi leptim ipsius custodes , tum contumaces earundem viola- torta tractarentur . At infinita bonitas quomodo poteth aut oblectari creaturarum suarum cruciatibus, alit saltem eos tolerare, quin commoveaturi Responso promta est, Deum nec posse oblectari creaturarum cruciatibus, nec iis commoveri, aut ad miserationem flecti ; quia utrumque eit impersectionis , di quidem nil minus, quam si Deus
iniquis actionibus revera flenderetur , seu molestia aliqua afficeiotur, vel ta dio . Sed hoc mirandum in adversariis nostris , quod quum Deum quippe infinite persectum , actionum nostrarum ina-lstia proprie non ostbiadi libenter agno
19쪽
, et ' De Princ piis Iuris Naturae.
Ini duorum punitione insis debita , seu
eoi rim Guciatibiis', ac tormentis Ο - mor eri: cum aeque utrumque imperie
ctionem involvat. Sed planum ess, eos non ob ali: m c. 'raam fic inconsequθnter ratiocinari , nisi ut sopita conscientia criminum, di elesti poena' aliquando salte in subeundae timore , in suis volupi a tibus tranquillo animo conquie-
Ad sextum. Tametsi verissimum sit, Dei naturam , ejusque divina attritui a a nobis pro dignitate, ac iit in se furit, cognosci, ac intelligi non posse; certum tamen est rinilla nos cognoscere de Deo, veri minaeqtae do illo enuntiare, nempe ea omnia quae impcrscctionem nullam in sita idea includunt. Hinc verissime Deo tribuere possumus etiam persectiones humanas , dcmptis tamen impers ctionibus, quas illar eκ propria idea, atque n2tione non habent, sed ex subiecti creati, cui in s dent, limitatior aer quod
cum facimus , non latri humanas pem fictiones Deo tribuimus, quam alias superioris plane ordinis, quas ex humanarum periectionum Consideratione eretr hirnus; seu ea rim Occas one quibusdam
quidem detractis, aliis vero additis , ector mamus: quo pro secla ncquaquam ina ibropomorphynium ullum neque crassiim , nequeJubtilem incidini us; quqn i quidem hoc pacto Deum minime faci-n ux nohis μν riu, sed eum plane superiore in ordine collCcamus. Attamen ex earum persectionum ideis sic, ut ita dicam, accisis ex iura parte per detracti diem omnium imper fiction tam , eκ alia ero parte locupletatis , dc adauctis at tribilitone eius etiam perrectionis, quamncnnisi negat tete , seu per negationcm coi nos imus, nempe i Inmensitatis , nin ritatis, ii ita loqui licet; clare perspicueque colligimus futurum ut Deus h OiΣ. inibiis pro operibus quae gesserint , atrit indo retribuat: quandoquidem ideae vel purissimae sepientiae, bonitatis, sin- flatis , justitiaeque id cert sis me a Deo pia flandum annuntiant . Q uid enim anxie Obtentu periectionis naturae divinae superioris omni conceptu nostro, auden-ή :is 3mplius non eli . mirae are De uni esse sanctum , Irustem , sapie.rtem, prodidumque, neque ex hujusmodi attribui is
quidquam inferre lieeat 3 Prosecto praeclara ista divini Numinis idea potis est nos in Epicuri sententiam praecipitare ;ut videlicet Deum utcunque extare admittimius, sed ita quidem ut nulla ejuς noliis habenda sit ratio . eo quod eius naturam, eiusque attribu a nullo pacto. gnoscere possumuς , aut intelligere iaSed haec accuratius discutere alterius i. ci est.
mis exteni ant , vel prorsus evertune is dum teger divino raturales consilii Acω habendiu eg. deterarunt.
QVamvis videatur primo aspectu Tho
masius praeceptis natura ibus nenomnino rationem legis adime'e, sed fateri potius eadem esse leges sint ut , atque consilia cli et inter hominet lex, ereo sinum Di plerumque Umnantur ni- ωhilominus in id magnopere pendet, ut Gen. Li eas non p prie lyges , sed potius consilia reputet; immo tandem eo delabiatur, ut merae se consilia, quamvis notet omnino aperte, pion unciet. Qui error est haud parvi, ps Mendus , utpote quusin auf'rt omni ra , magnopere saltem imminuit obligatione in naturalibus pra scriptionibus obsequendi , cum persu. sviri omnibus sit, liberum eis adimplere consilia ; debitum, vero servare leges a Superiore legitimo impositas. Qua di I homasius vel tollit omnino, vel saltem
maxime extenuat, enerritque jus naturale τ quod quidem, valde consenta
ineum est ideae ab eo. constitutae , quo nempe jus naturale nihil aliud sit, qua l.χars reddendae vitae nostrae , quoad fieri possiti, diutumae, Davisimaeque ; quemadmodum ex primo juris naturalis prin cipio ab eodeni constituto colligitur. Eu quo sequit in , violatores legum naturalium non malor, aut improbos, sed sui tes a Thomaso vocari, ut alibi notatum
est: &. sane bonis consiliis non obsequi
20쪽
Et Gentium. Lila. VI. Cap. V. II
sustum reputari solet , non hvrobum . Ecce quantopere morum laxat habenas novus ille iuris naturalis restaurator, quo nemo purius si fides habenda Fleisibero nas tradidit naturale . Sed jam videamus, quibus ille argumentis firmareiat agat perniciosissimum hocce commentum: talia proiecto sunt, quae siquid roboris habent , omnem legis rationem praeceptis naturalibus auferant, neces-le est. Et sane ad verae rationem legis exigitur, ut ab aliquo vel Rege, vel Priu-cipe, vel Domino, uno verbo ab aliquo Iagis latore legitimo proficiscatur: in super, quod habeat sanctionem ad iunctam,ieu veram aliquam poenam violatoribus infligendam: postreino quod debita promulgatione non careat . Haec porro
mnia legibus naturalibus, si sola rati 1ὐj. ἡ ' spe lentur , surripit ipse Thom. sui. xvii . Ait liquidem : ratio Mi relicta nurit ,
auod Deum concipere debeat ut liuem , aut Dominum: ulterius, sapiens magis concipit Deum ut doctorem turis naturae, . m. quam ut Iegislatorem: magna sane sapientia haec est Deum eκ Legislatore facete Iurii onsultum . Insuper poenam proprie dictam violationi legum naturalium adnexam nullatenus esse, probat, XXXVIII. ut putat , eκ eo quod poenas ex nattira sua humana est, arbitraria, atque muis visebviter in ertur : at mala , quae Dius ordinavit tramgressoribus Iuris na- rarae, occulte veniunt . demum PHisy thus ait . qui nempe sola ratione utitur , ignorat publicationcm Iuris naturaial. 1 L. tis . Quod cum ait , persuasus esse vi-d tur sufficientem Iuris naturalis promulgationem haberi in sola Sacra kri- plura , adeGque sola revelatione nobis innotescere p. sse; quo manibus, pedibusque in Hobbsi sententiam descendit , afferentis leges naturales non esse proprie leges , nisi prout in Sacra Scriptura contincntur. valeant igitur si se est ,-leges naturales quoad omnes , qui revelationis lumine carent , iique se in plenam libertatem assertos, seu exleges
Thomasii, post Hob sum , beneficio
redditos grate agnoscant. Sed quam perniciosa , quam indigna Philoson Eo sint
haec , quicunque sapiunt, satis intelli-guint. Et tamen huiusmodi homines tanquam Iuris naturalis it Uratores nobis obtrudunt haud pauci Protestanter Germani l An non hinc firmatur suspicio, quam alibi indicavi, ipstas eo data opera tendere, ut Ius naturale specie eius excolendi a fundamentis evertant Quem modice enim inter se distant inficiarilegum naturalium extantiam, atque as. serere leges naturales non esse veras leges, sed consilias Quam facilis, ac brevis ex uno ad alterum est transitust Sed quid verbis hic opus est cum paucis post Thomas mannas IO: Iacobus Scsmau- res novum Juris SMiema ediderit , in quo diserte docet hominem a Deo conditum exlegem , hoc est nullo naturali jure adstricium . Non est hoc jus naturale penitus evertere 3 Nonne vero praeclarum est novum hoc Iuris naturalis S stoma e Sed Selimausius inquit Hubne- i ist. durus pro Ineretico quoad ius naturale, M. Drole natabetur in Germania, is fortassa es quidpe us . At homo ur , qtii proxime ab illo abest ec Fle cherus Tliomasia explanator quo loco sunt habendi Sed jam e diverticulo in semitam retrediamur . aan quana pl.me sutilia sunt, quae Thomasius promit, ut paradoxum suum
tu a ur, argumenta, tamen quandoquidem hau.l exidui momenti res hic agitur, ea in medium adducenda sunt, de proni g. mda . Ratio, inquit ille, re-L coetit. . it S. nescit, quod Deum concipere debe XXX ῆι, at, ut Regem in Dominum , qui 'amar extiarnas arbitrariar ete sit inferra iis, qai contra praecιρta Juris naturae faciunt et quia videt omnes paenas, qvoe tequuntintra gress,res Iuris naturali ε esse natur Ies, adeo7uι improprie dictar. Sed prumo, quid reicit, si poenae sint naturales, cum etiam leges, pro quarum Vi latione inta uiatur, noturales stati Sane sicut poenae arbitrariae legibus arbitrariis;
ita naturales naturali hus optime congruunt. At pana, reponit ille, ex natura sua est humana, os arbitraria. Quis hoc docuit Thomasium 3 Exinde colligo, inquit ille, quia omnis poena dies , IP