장음표시 사용
41쪽
Animadverto secundo , Voluntatem aliis benefaciendi , qtiae originem ducat ex propria indigentia , non elis illum proximi amorem , qui lege naturali praescribitur; sed alium quendam ex tacita conventione prosectum imo amorem proprie non esse , utpote qui non eκ assectu naturali, & intima in alium pro- Propensione , sed ex propriae utilitatis cupiditate promanat; qualis etiam me catoribus inest, qui lucri caussa mutuam ineunt societatem. At homo ideo alteri benefacere debet , quia diliget; non eκ
opposito proprie diligit, qnia beneficium aliquod praestat: quia potest tunc alteri
benefacere , cum noverit , id sibi utile sore sine ulla veri nominis dilectione. Tertio, si haec tantum VI olfana ratio proximi diligendi suppeteret, sequeretur, hominem solitariam vitam agentem ab ejusmodi debito liberum esse . Quis autem hoc affirmarit Quarto , illa ratio Vmsana locum non habet, nisi inita societate, totaqueeκ societatis conditionibus pendet : igitur amandi proximi ratio primigenia non est, neque esse, potest. Postremo , amor iste minime extenderetur ad alias hominum societates Icum impossibile si , lacietates omnes con irare ad cujusque felicitatem conisinciis viribus, promovendam . Proinde ratio universalis esse non potest amandi ceteros omnes, sicut seipium . Alia de re hac infra dicemus: interim persequi lubet institutam a molfio demonstratio
Unu isque hominum , ait ad perfecti nem alterius , satusque ipsius conferre obsigatur per ipsam essentiam , is naturam suam . quantum conferre valet : Inprobatione vero nititur iis , quae ante docuerat, videlicet , homines obligari in universum omnes coriunctis viribus perfectionem suam, flatusque sui promovere.
At vero nos supra adnotavimus , hanc virium eon unctionem. non nisi inita societate, dc pacto saltem tacito intelligi posse: demonstrare igitur debuisset Vmfur, obligari homines lege aliqua naturali ad ineundam ejusmodi societatem : quod minime praestitit. Quoad id, quod la dit , neminem obligari ad id , quod est impossibile , responderi potest , a natura neminem Aligari nisi ad persectionem,
qtiae in sua potestate est, obtinendam vel propriis viribus, vel aliorum, qu ad suppetit , auxilio. Si reponas , culpandam fore naturam, utpote qtiae deficeret in necessiariis, si non omnes, singulosque obligaret ad ferendam aliis pro viribus opem; naturam satis consuluitase, respondeo, hoc ipso , quod nascumtur homines in societare domestica, indideritque parentibus adeo vividam erga liberos inclinationem, gravissimaque ob ligationem addiderit eos tam diu Ducandi , ac instruendi quousque seipsos se
Vare, congruamque persectionem acquirere possnt. Quod si necessarium ad hoc
videatur auxilium etiam alienum: p terunt vel inita societate, vel mutuis
te. Quid quod melius intelligimus, nobis consuluisse naturam , si immediate praecipere, & inspirare dicatur proκimi amorem , hoe enim facile incitamur ad serendam aliis, quoad possumus, opem, quam s dixerimus , praedictum
amorem oriri ex necessitate, vel debito se , atque alios coniiunctis viribur perficiendi nam si cui videatur, se aliorum ope non indixere , is facile se ab aliis diligendis absolutum putabit.
Non negaverim tamen, necessitatem , cui homines communiter subsunt, mutua sibi auxilia serendi, vehemens indicium eme illius oblitationis, qua singuli obstinguntur ad aliis serendam pro Viribus opem. Quare molfii discursus ita resor mari posse videtur: Unus7uisque tenetur perfectionem propriam , quoad p
test , promovere; quamque ad hoc indigeat aliorum avYilio, debet eodem auxitio uti. At vero frustranea esset Me ob-
figatio , nis alius quisque ilIud praesare
deberet: igitur rensendum es, Huisi a natura homines obligari ad ferendum H-gusis, quoad possunt, auxilium. Et sane aequitas postulare videtur, ut qui utitur alieno, quo eget, auxilio , ipse parit 'raliis indigentibus opituletur. Ille, ni fallor , sensus est ratiocinationis VmI --. Porro ex hac argumentatione con-
42쪽
stat, amorem proximi, & obligationem praedictam ex propria tantum utilitate deduci: quod certo absurdum est. Sed
quod teneatur quisque pro vi-. έ. risus promovere persectionem alterius , inseri molitus , quem5bet hominem alteri cuicunque debere quia bi', quatenus alter id non babet in stotestate; ipse autem entra neglectum officii erga semeti'fum prassare potest. Si primum recte intulisset,
haud. perperam etiam in serret uniuscuiusque obligationem promovendi tum in se, tam in aliis eandem persectionem. Sed limitatio illa notanda est: quatenus
Ufe citra nersectum officii erga semetipsum praesare potest: nam inter alia erga se ipsum ossicia is lui quoque recenset ,
evitare omnem , quantumvis minimam , molestam , curare, ut voluptar nostra
ouam diutissime duret ; ut commode , Θ Jueunde vivamus; ut supra vidimus: hinc vero nemo non videt, quam leve
onus imponat promovendi persectionem alterius; cum viκ quidpiam auxilii conferri alteri possit sine labore, & incommodo nostro . & md ulla quantumvis
M.imma , molestia . O praeclarum proximi amnremi Oh pra validam, quae huic principio nititur, amicitiam l Eκ his, quae praemiserat infert, uniaeuique homini ea lanaem , im perpetuam inesse voluntatem debere promoVendi aliorum omnium persectionem , felicitatemque, semperta. nen citra neglectum
fieti erga se tum: deinde praemissa di-
Iectionis proximi definitione, nimirum , quod fit flans , perpetua voluntas, a, j. felicitatem alterius promisendi; conclu-
, . citi dii, unumquenque hominem alterum quem
cunque diligere debere, tanquam seipsum. Si verae essent praemissae , admittendaquc'ue esset illatio: at eraeter ea, quae diximus supra , non satis recta videtur definitio dilectionis alterius: nam V
luntas promovendae felicitatis alienae oriretur ex benevolentia, & amore, intimaque erga alterum aflactione , recta
definitio esset; secus vero, si illa voluntas ex propriae felicitatis amore , &desiderio profluat, ut molfius contendit. Facile enim contingere potest, quod V lit aliquis alteri benefacere, non ejus intuitu, sed potius emolumenti, &commodi proprii ; ac proinde quin illum
vero , sinceroque prosequatur amore .
Itaque molfius solum di ire videtur dilectionem externam , si ita loqui licet, quae consi it in eo, quod quis alteri serat auxilium libere , & voluntarie; solamque operis voluntatem requirit . At in hoe non consistit praecise vera, & germana dilectio: ut satis exploratum arbitror tum ipsa experientia, tum omnium communi judicio.
Quod si VI fui Qrte reponat, dii ctionem hane juri naturali suis cere, cum satis unicuique sit, suam consequi posse
se licitatem; adeoque neminem esse debere de interna alterius affectione soliueitum: & ipse reponam, eiusmodi am rem nequaquam susticere ad satisiaciendum vel ipsi rationi, quae amorem pr ximi iub et sine propriae utilitatis intuitu ; vel naturae inclinanti ad amorem aliorum , eo quod sint eiusdem consortes naturae ; vel Deo Legislatori supremo, qui alios diligendos esse decernit , tum quia eiusdem opificis sunt creaturae , & communem habent parentem ;tum quia ipsi Deo, utpote omnium provisori singulorum felicitas curae est, tum quia demum rationis largitor non potest non velle, quot homo sequatur rationis ductum in proκimi dilectione . Ratio autem cuique dictat , proximum
esse ex animo diligendum, etiam sep sta, seu praecisa qualibet utilitate. Sed unde colligis, inquiet molfianus aliquis, volsum in ea esse sententia, quod solius utilitatis gratia diligendus sit proximus; cum neque in definitione dilectionis proximi , neque in allata propositione mentionem faciat utilitatis e Respondeo , satis colligi ex eo , quod amorem proximi ex utilitatis principio deducit: hoc enim perinde est, ac si definitioni suae , ultimaeque propositioni apposuisset utilitatis impulsum . Nam propositionum sensus pendet ex principiis ja inpositis, dc quot continetur in illis,
ineste pariter conclusioni censendum est.
Igitur si definitioni, ac propositioni olis fianae adlatur id, quod ex principio jam E 1 Po,
43쪽
posito in ipsis latet, definitio dilectionis
ploximi ita esset eis renda: est eo usavr, P perpetua voluntas Jelicitatem alterius pro temti ex propriae utititatis impubu . Propositio autem hoc modo e Uummyqueontuitu proniae utiliuitis Hiam quemcumque diligere debet tanquam seipsum. Nonne vero is e proximi amor praeclarus est& Philosopho dignus Hoc ne naturale, mandatam dilimndi proκimum , sicut
seipsum, quod Christus affirmat ine mmiis prDω, mmeimoque mandato diligendi Deum Nonne mi fias rationem viris tui s penitus aufert quoad proximi diis chionem Quomodo vero ille eκ suo principio deduceret , cumonem illam , qua major haberi non potest, . nimirum ut poniat quis animam suam pro amicussi is, rationem virtutis haberet, Quomo-uo eκ eodem principio suaderet hominibus. ab aliorum societate sejunctis, ut eis impenderent caritatis officia in quosior te inciderenti vitiolam igitur, maxim que vitiosum principium illud, ex quo non deducitur verus, & universalis. pro simi amor, neque etiam proponitur ullus virtutis impulsus; sed sola ratio utilitatis, adeoque tale motivum , quo moveantur etiam pseudispotitiei homines, improbi, ἐν albet. Ecce Phil osophum, qui qua sie Gelo demissus, ut disciplinam moralem e Democriti puteo extraheret,ies suas, licet plerisque vulgares,, m anificis verbis ,. phrasibusque proponit . Nonne omnia , quae hoc loco docet, vulgatissima sinit Corte apud nos non modo sapient um , sed re rusticorum , &mulierculamura ore tritum est illud: ρortet , ut astis alteri Nisuletur , quia ulter Aterius auxirio eget. Quid amplius ita sana ratiocinatio conta ludit Iivo habet aliquid fallitatis. adiunctum , ut demonstratum est. Est etiam ex alia parte deficiens : nam vulgus ipsum. apud nos proe illius fundamento statuit nyinutilitate in solum, sed etiam .aequitatem ,.qnae exigit , ut alieno Egens, dc inens. auxilio , ipse pariter aliis indigentibus opem seria. At molliana argumentatio sola nititur utilitate , ut constat eκ distis Age vero expendamus etiam , an debitum naturale colendi D iam recte colligat 'Molsus eκ suo perfectionis propriae
principio. Probat illet, bominem per ipsam ,
essenti. m , atqus naturam suam ad Cul- ,
tum Deo pWaestandum obstrinxi', quia i per 'famessentiam, is naturam obligatun ad actiones sum Omnes dirigendas ad manifestationem gloriae Divina. et ad
ear determinandum per motiva ab M tr
Eutit Divinis desumpta. Primum probat p p: hoc pacto : per essentiam , D' naturam I. suam obligatur homo ad remmittendas actiones , quaeper se ac perscctronemsuam ,.satusque sui tendunt. Ex hoc vero, qi od te demonstratum sapponit eκ I. I 23. , .
ita subsumit: sed perjectro luminis eon si Dio habitu tu rupraesentandi pejectιο-nem Dei)Dmmam . ,ῖν σο concludit, per ipsam' essentiam , is n.ituram suam ob r-gatur actiones suat omnrs dirigere ad Goriae Divinae man festationem . Propositi )nem illam subsumpta i , in qua verti: tur cardo dissicii natis, hac ratiocinatione at revine ere. - Homo, quEtenus estens, multa repraesentat, tanquam ensis a se, necessarium , quod intellectu, A & voluntate, &. potentia piatali tum is re vi immutabilis, ipsius decreti au-- ctorem sui agnoscit e quatenus ver se cum ceteris in systema relatum, eum is repraesentat tamquam sapiente in , ω is bonum , omni strum , ac summa ra-- tione praeditum . Quamobrem curruis ens sit per determinationes, essentia-- les, unde eeterae pendent, & vi e is rundem, cum rebus caeteris in sylle-- ma redigi possit; determinationes etais sentia leu, ac celeiae indo pendentea ,se hominem aptum efficiunt ad reprae. semandam persectionem Dei: quonian via itaque determinationes omnes essen in tialesL οῦ si ceterae. inde irecessirio resul-- tantes landem aes repraesentatione ti,ia Divinae perlcctionis tendunt , i ei se-M clio tramimis. tam . essentialis , quantiis accidentalis , naturalis' in aptitudine is repraιsentani, perti Tonem Dei sum ,, mam. constitit . Tantum porro abestia ut haee mihi. ratiocinatio probetur , ut 'eam pace dixerim tanti Viri, . mer vim patalogismum existinaem . Aufallar egois. Vel si lutis reteia curaverit , judicabaaequus is
44쪽
aequus, sapiensque Lector , cum exposuero , quae contra militare vi leantur . Primo igitur exploratum c nseo, sterfectionem hominis moriam non consistere in babitudine, sive aptitudine νspraesentandi perfectiones Divinas r nam haec habitudo creataris omnibus pro suo m dulo convenit ; quare ut sacrae litterae enunciant , etiam caeli enarram gloriam lim. μιοῦ quamobrem dicendum laret, crea turarum omnium persectionem in hae habitudine potitam esse; quoel utrum alicui in mentem venerit, nescio. Sed hoc etiam admisto, sequeretur inae , sola in hominis periectionem, quam habet ceteris creaturis communem, consistere in praedicta aptitudine. An vero eκ persectione adco communi rccle inseratur naturale hominis debitum Dei colendi, ja- dicent omnes, qui sapiunt Q.
Sed neque commanis , ut mihi quidem videt cir , neque pior ia hominis persectio recte statuitur in aptitudine 1 praesentanai m sectionem Divinam: naintiaee habu udo solum aliquid iespectivum impoliat, ut compertum est . At vero quis dixerit, rei absolutae, qualis est ri cul dubio natura minis, persectionemrn solo ν pectu consillere t nam perfrictio asti it naturam , & veluti auget , seu gi adum aliquem addit in eadem linea, si persectio sit accidentalis; vel naturam ipsam in suo esse constituit , ct complet, si fuerit e ntialis: & haec est
ipsa natura in suo et D coni pleta. Hinc, si rei natura si respectiva, quemadmodum est imago, cuias essentia est repra cntare exe molar suum; illius persectio It utique revectiva. Si vero absoluta , Musmodi est humana natura , nonnitim aliquo absoluto consistere potest. Sic corpus , & anima rationalis, quae utique sunt res absolutae , constituunt per fictionem hominis essentialem. At wol ficis, inquies, absistam hominis persectionem non negat, sed & a Ieciivam admittendam esse contendit. Ai ita est,t . In nota ad citi Par. I. Phil.
repono, cur ille absolute pronunciat . periectione iri hominis in praedicta habrutuline, seu relatione consisteret Cur pro . positionem suam ad solam hominis perfecti em respectivam non limitat Praeterea, s duplicem hominis persectionem admittit, admittat etiam necesse est duia plicem naturam, absolutam scibicet, rere 'ectivam. Si sorte dicat , non duplicem naturam admitti oportere , sed . Iram, eandemque dupliciter eonsiderari ;eadem igitur inquio ego , ν perfectio erit, sed diversa ratione spectata. Et sane capacitas illa , seu habitudo nihil alii ci eli praeter naturam ipsam in se et nam ex se habet, ut repraesentare queat pet sectionem Divinam . At, inquies, tunc non inspicitur natura in se ipsa, sed prout creat ura Dei est . Sit ita ; sed humana in a, prout creata est, nuIlam persectionem affert, aut exprimit. Nam tantum abest, quot esse creatum, seu esse ab alio, ullam exprimat per Goncm, ut potius videatur aliqxin imi erfectio ορ-
post i persectioni illi , quam exprimit β. a se. Quomodo igitur hominis perfectio constiti ii in praelicta habitudine queat, si homo spectatur, qua parte de-
Insuper quaeio , quid sit habitudo tistarer aliquid ne intrinsecum ipsi naturae, eique realiter in silens e Minime : 1el . ut aiunt Milo Iastici, denominatio tantum
extrinseca profluens eκ eo, quot intellet tus humanus per eandem naturam
ratiocinando perveniat in qualemcunque notitiam perfectionis Divinae. Dicendumne igitur, in hos positam esse hominis persectionem e Migna quidem hominis persectio est, quod is riniocinando con-le qui posse hujusnodi cognitionem; at quaenam humanae naturae persectio est, quos ipsia illius ratiocinii fundamentum esse possit, vel occasio, vel ansa I prae-Drtim cum id commune se omnibus
Quam fiam . Nonne pari ratione ex natura cu
juscunque rei creatae deduci eadem obtrugatio posset λ
45쪽
38 De Principiis Iuris Naturae,
, Qua so. Molfius generatim persectic nem definit, quod sit consensus in varierato , Ieu plurium a se differentium in uno , ac tendentia diversorum ad idem aliquia obtinendum . Si igitur summa
hominis persectio consistit in habitudine repraesentandi persectionem Divinam ;nobis explicet ille, cum quibus, & ad
quid obtinendum ea habitudo consentiat. Praeterea, cum iste consensus, Iuxta πolfium, nihil aliud sit, nisi tende utia ad unum aliquo obtinendum ἔ explicet etiam, quomodo aptitudo illa pollit esse tendentia; cum haec denotet actuim, illa vero solam exprimat capacitatem . Quinto. Si illa aptitulo summa hominis persectio esset, deberet hominem proculdubio perficere. Quid vero hominis pei ficit Animam ne , Vel corpus, vel liat una ejus externum nam alhaec tria capita revocat molfius, quid
quid perficit hominem ; Nobis igitur
explicet: nam ego haud satis intelligo. vel quid perficiat, vel quomoto perspere possit; cum nihil aliud sit, quam mera capacitas, ut ex hominis consideratio ne aliquatenus cognoscatur divina persectio : perficere autem sit aliquid boni conserre, vel augere bonum praecedens, is ut consideranti patebit.
- Wolfius quidem Moum definit ,
quod ποι flatumque nostrum perficit '. verum
non explicat quod ipse noverim in quid fit, qaidve significet vox illa : perseere . quare notum per ignotum, seu quod no-tias est, per minus notum explicare videtur. Forte r ponet, 1d jam satis constare ex definitione tradita persectionis . Verum , praeterquam auos definitio illa accommodari vix potest actui, quo quidpiam perficitur ; salsa, aut saltem minus accurata videtur. Eam paucis expendere liceat . Perfectis i ait 'molfius Inst. Iur. Nat. q. ν. est consensur λ υarierare , Ieia pluriam a se d erretium is M o. In primis haec definitio non minus obscura videtur, quam sit definitio Aristotelisa motus ; videlicet, actur entis in potentia, pr ι tu ρο- re tia . Sed illam sic explicat 'rolfius :
obeimendum : Hinc Varioribus verbis ad Frisi mentem ita pulset efferri r Pres sis est plurιωm a se iovisem disserentium
qua definitione videtur colligi posse, quod
unum quid obtinendum ex bonis alteriugi arto sublatis, ii vel persecti evaderent, vel persectionem cau scirent . Sed haec , inquies, crasta nimis subtilissimae definitionis UUol sanae interpretatio est . Eget igitur explicatione. Explicat vero tol: Parta I. I. so a. in nota exemplo ocu Ii, dc horologii, quae persecta dicuntur, si singulae illorum partes consentiant,
sive oeuiar rendat ad detineationem immagi-ms eIara, o distinctis obiecti visibili, in
Perietis boroisi in vero ad rericiendum natum cinuleis moιia stir proportioualem, o contemporaneum. Sed quid si plures horologii ,
vel oculi partes tendant in unum , sed desit aliqua ex partibus necessiriis Pe sectus ne adhuc vel oculus erit, vel horologium Igitur non sufficit plurium, sed requiritur omnium , quae ite essariastini, tendentia, oc consensus in unum ut rei persectio habeatur. insuper tendentia haec non perfectio, sed caussa pe sectionis esse videtur. Alix autem est caul aes alia persectionis est idea ; sicut aliud victoria, aliud militum ad eam o tinendam necessariorum tendentia, atque
consensus. Q ud igitur persectio est Facilius intelligitur, quam explicetur s-cut olim de tempore Augustinu3 ajebat ἀIn concreto melius describitur, quam in abstracto . illud enim persectum est, cui nihiι i. propria tinea Ges: nanque idem esse videtur, ae farum omnino , seu ad suum ultimum complementum redactum . Nam particula per verbis adjecta praedictam vim liabet ; sic perlegere librum , est totum omnino legere : quar Lactantius ait: oi l ριι, peregam. hoc est totum legat a capite ad calcem . persectu-
itaque t ii spectetur vis nominis perinde est, ac eomplete factum, ita lallicet ut nillil faciendum, vel addendum supersit. In abstracto autem definiri persectio po
test : eomplexio eorum emuriam, quae ad ull-cπνων rationem Pertinent. Demum si persectio
pro actione perficiente sumatur ; definiri
se illaru : :.am hic consensus satis apte Pro
46쪽
Sexto. Aptitudo illa nequensque moralis esse hominis persectio potest. Non ph Da quidem , utpote quae nihil ph cum affert: non moratis, quia
omnibus creaturis, licet ratione, sensuque carentibus, communis est, nam ex omnibus creaturis ad cognoscendam Creatoris persectionem assurgere possumus; de quia illa nullatenus a libertate pendet, sine qua moralitas haberi nulla potest. Igitur nullo modo persectio est. Septimo . AElificium elegans , atque concinnum proculdubio est idoneum, &aptum ad repraesentandam Architecti fa-pientiam: & tamen quis dixerit, illius persectionem positam esse in habituline ad repraesentandam sapientiam Architecti; vel per se tendere ad manifestationem seientiae , & artis illius , tametsi sorte ad ejusmodi finem suerit ab ipso
Artifice deliinatum Igitur neque etiam ex eo, quad homo sit aptus ad I 'ei persectionem repraesentandam , jure poterit assirmari, positam esse hominis persectionem in hab tudine illam repraesentandi; vel hominis naturam per se, di ab intrinseco tendere ad manifestationem gloriae Divinae . Tametsi enim quaelibet creatura a Deo fuerit ad ejusmodi finem deliinata; quia tamen destinatio haee solum extrinseca est , residetque in mente Divina, non in homine ipso; absolutis illius persectionibus nihil adjungit. γ) Quae mihi comperta satis , dc manifesta videntur.
Itaque molfius paralogizat , imo &subdole loqui videtur, verbo absit invidia dum hac propositione praemissa : determinatione r essentialas, ac ceterae inde pendentes hominem antum ineuunt ad repr.esentandam perfectionem D i, ita pergit: quoniam itaque determina:i nes omnes essἀntiales, ac ceterae inde necessario rosultantes tandem ad repraesen- rarionem perfectionis Druinae t. dunt e . .
quasi vero idem esset ς π:um esset ad
rem entansam perfectionem Dei, ac temdere demum ad repraesentationem perfectionis Divinae; aut unum ex alio evidenter, nulla interposita probatione consequeretur. Neutrum ex iis verum mihi, exploratumque videtur, ut satis probant , quae diximus supra I praeserti :n
vero aedificii exemplum, quod quamvis vlum ad Architecti sapientiam repraesentandam effectum fuerit; inde tamen non sequitur , illud tandem tendere ad mani Rationem sapientiae Architecti. sol fius itaque nobis illudit, dum sine probatione aliqua statuit , determinationes hominis essentiales, ἐν accidentales T. DEM TENDERE ad manifestarionem
perfectionis Divinae , ut inde inserat, atque concludat, perfectionem rimisis naturalem in utitudine repraesentandi m
jectionam Dei summam eon, era b . Iam
conrueatentia usurpatur e perinde enim est dicere, aιιcαι conveniunt, ac dicere , saea σωm eius essentia o natura consemiann
adeoque perficere est vel rem i, μο ., Niere, vel aliquid illi Mnυ-ieus , seu
gere . Haec est idea persectionis , quam omnibus esse insitam puto , & quam ut abjiciam, vel immutem, auctoritas Uvolia fit a me nunquam impetrabit. a Hiae coiicidit argumentum , quod aliquis si ruere posset in favorem VI ofi,ajens , aptitudinem de qua disceptatur hoc Ioco, persectionem utique se su dicendam esse, quia convenit quoad
rariones moles cum natura , dc essentia
hominis ; siquidem ratio finalis , cujus gratia conditus est homo , est ut per ipsum manifestetur gloria Dei . Verum
eum ratio ista sit homini tantummodo reis rinseca , quippe quae tota se habet ex parte Dei condentis , ut 'potius dicenda ut ratio finalis ereationis hominis, quam ipsius hominis ereati; hinc non apparet consensus ad persectionis ideam necessarius, qui esse debet intrinsecus : quanquam & si adesset ejusmodi consensus , persectio sta seret potius in hominis actione ad persectionis divinae mani sellationem directa, quam in aptitudine divinam repraesentandi perfectionem. 9 Si euipiam ex Scholasticis Doctoribus proponeretur haec V volsi ratiocinatio ad sylogisticam formam redacta , ipse,
ut arbitror , ita eam expediret , ut ad
G si propositum nihil concludere lueu-
47쪽
Iam vero ruente hac propositione, ruant pariter necesse est aliae omnes , quae illi nituntur, 'it illa, quae adlbuit
naturale debitum repraesentemdae D. vince
perfectionis; & naturale debitum de-rerminandi proprias actiones per attribuissa Dimina ; dc quae inde fluit circa debiatum naturale eHendi Deum: omnes, inquam, ruunt: sicut avulso , vel fracto catenae annulo , quo illius partes colligatae tenebantur, & istae concidant necesse est ' Plaeterea eum molfius non modo Dei eultum sed & alia erga Deum ossicia, inter quae p imum, ma- imumque mandatum dilectionis D isti per omnia, ex eodem principio deducat, haec pariter ruant omnia , necesse est. Principium igitur, de quo agitur in praesentia, ineptum esse cognoscitur ad inserenda quaevis ossicia nat urae, adm-Que perperam constructum a mollio sui LIe. Hinc judicet quisque , utrum mol-εicolae bure , an iniuria jactitent , eum
demonstrare omnia , atque ab errandi Iericulo, sicut ille gloriatur, immunemuisse: postremo, an pretium operae suerit, trita, ac veterit relicta via, novam an demonstrandis jtiris naturalis ossiciis inire ; praesertim cum adeo facile sit evincere debitum colendi Deum rationibus obviis, atque communibus I CDnera vero dissicile , immo sorte impossi-hile , 'Offana methodo , ' olfiique principiis hoc ipsum ostendere , saliena ad communem hominum intelligentiam. Sed quia iam inchoavi sol fianae methodi examen, qua praecipua nat urae οὐ ficia demonstrare suscepit; animus non sinit manum e tabula subducere, nisi ante perpendero ratiocinium , quo naturale Dei super omnia diligendi praeceptum demonstrare , ex tuoque unia versali principio deducere conatur. It
que Dillationem Dei super. omnja pr baturus, definitionem amoris Dei praemittit his verbis : amor Dei es do .
ita animae ex summa ejus perjectione vo- arri. IAluptatem maximam stercipiendi. Cujus de--ε finitionis hanc rationem assignat et asio amore homo Deum profectui nequis : cum
enim sibimet psi Iugficientissimus sit , nec
ente quodam alio , nec re quadam alia
extra se indigeat ad sui conservationem . vel voluptatis percipiendae gratia ; nibiI
es , quod ab homine ipsi superaecedere
possis. Atque adeo appetitus ad nihil temdere poto, quo eo emetur , θ' augeatur summa illa, qua Deus fruitur , voluptas. Itaque amor Dei nihil aliud est, aut esse potest, quam voluptas ex ejus persectione percepta . Quemadmodum e- a. a. σαnim verba sunt , quae paullo ante habet res inanimatas amamus , Q atenus in iis quidpia n deprehendimul, quod nobis multam offert voluptatem pro gradui ius voluptatis; ita non absentim videri debet quod Deus dicatur amari, dum ex persectione Mus summam voluptatem percipimus, seu eadem desectamur Ilar amari supra omnia , dum cx re nutu alia
lenter ostenderet. Primam scilicet propositionem, quae ma oris obtinet locum , ita distingueret : Homo quarenus est e- , Neam repraese at Sc. intν insece , seu Perordinem naturalem in ip o existentem , nego Deum repraesentar extrinsece . seu per eneram denominationem extrinsecam , quatenus nempe ex hona inis consideratione meus assurgere poetsi in divinae perse- Elionis notitiam, concedo. Alteram vero propositionein , videlicet: Homo est era ter. Emminariones semiases 3cc. concedendam έacile arbitraretur: at consequentiam his
na υκώμην, vel abs.lute negaret, vel ita distingueret : Tendunt &c. per ordinem aliquem ιοισι secum eis em naturaliter in-sdentem , nego ; tendunt extrinseω , scuextrinseca Dei ejus opiscis desinatione;
quatent S nempe creaturas omnes condi
dit , ordinavitque ad suae gloriae manite stationem , concedo . Tertiam denique Consequentiam, in quam tota haec V volsi argumentatio collineat , ει quae est hujusmodi: ergo perfectis hominu in Ultια-atue repraesenta uai perfectιonem Dei μmmia consistu , omnino negaret & quidem l ire, ut mihi videtur. Saltem haec demto
stratio a V volso jactata talis non est, ut intellectum impellat, cogatque ad asscnsum
48쪽
tantam pereipimus voluptatem , quantam
ex Dei perIectione percistimus ; seu re
nuru aiia ramopere delectamur, quantum
nos delectat herfectio Dei summa. Quod amplius declaret, subdit: Cur Hilao-do amor Dei accedere videatur ad inmorem rerum inanimatarum , raris h. re
es: res inanimatae eum sint felieitatis in- ea parer, nil a nobis ad earum felicitatem eonferri potest, quo rendit amor, quo, mines prosequimur I Deus cum fit ensDIDi imum , eidus felicitati nihil a uobiraecedere potes, mor quoque , quo eumdem prosequimur, rendere nequit ad fe- Britatem eius amplificandam: quamobrem furi amor rernm inanimararum terania Matur in voluptate , ita quoque amor Dei terminandus est in voluptate omnium ma-XIma, quam ex suma/ia ejus perfectione percipimus. Haec omnia exscribenda erant, ut clarius innotesceret divini amoris
4 dea, quam sibi molfius procudit , dc
quae utrum probetur aliis, ignoro; mihi certe non omnino probatur. Si enim .ic solum de amore concupiscentiae ageretur, haud equidem inficiarer , aliquid analogi esse inter amorem Dei, inter
amorem rerum inanimatarum . At neque
inse crediderim unquam , neque alium quempiam sensisse arbitror , Deum O. 1 l. solo amore concupiscentiae esse si homine diligentum . Omnes quin consentiunt , aeque Deum , atque nomines, amari posse a m re amistriae, seu tanquam personam amicam, cui intima a flectione conjungi , et mutua benevolentia obligari possimus ; proindeque fieri Deo grati, & accepti : per quae
satis disti riguitur amor amicitiae ab amore solius emoviscentiae . Ille enim nullatenus sistit in re, quam aliquis amat , vel amare videtur; sed rei sarespicit solum amantem: dc ideo amare aliquid amore concupiscentiae nihil aliud est, quam nobis velle optareque bonum , quod obiecto inesse deprehe-dimus; vel eo frui, ac delectari, si jam possideatur. Et quamvis in more posi-
tum sit , ut amari dicantur res etiam inanimes, quibus delectamur , dc fruimur , sive , ut Ioquitur Wolfius , ex quibus capimus voluptatem ; nihilominus distinguendus omnino est amor rei
claritatis gratia se voco ab amaea
personae. Dum amantur res inanimatae. primo tantum , non altero amoris genere amantur, ut patet . Quare amoreoncupiscentiae maxime differt ab am re amicitiae, quemadmodum ineonsesso apud omnes huc usque fuit; nec velim has communes probatissimas ideas, duplicemque speciem amoris omnino diversam a molfio confundi , atque perverti , dum agi ur de amore divino. Voluptatem quidem maximam ex rei periectione, puta ex pulchritudine viridarii, vel aedificii elegantia percipimus, nee tamen proprie dicuntur a nobis amari; vel f aliquo modo amari dicuntur , solum amantur ut res , non ut personae, sive eo amore duntaxat , qui concupiscentiae vocatur. Uno verbo earum Donitatem , s abst, concupiscimus ; eaque fruimur , si possidemus: non vero illis bene volumus, quod proprie est amare, seu diligere. a Neque molfius opponat . appetitum nostrum ad nihil tendere post , quo conserveturis ἐν aveatur suuima tua , qua Deus fruitur , volaeptas , De felicitas; er amorem, quo Deum prosequimur, tendere nequire ad felicitatem ejus ampliscandam . Quid enim hine inserat ν An Brte, quod Deum amore benevoletitiae prosequi, eique bonum velle non pons in us Quid absurdius x Certe cum diligimus Deum I ei bonum volumus. non quo careat , sod quo jam fruitur: videlicet de illius selicitate gaudemus,
uia Dei felicitas est, seu quia illa jam
ruitur I tantoque magis gaulemus, quanto minus augeri potest , minusque indiget re aliqua erieriori qua conscrotur . Anne de viridarii , aut aedificii persectione eodem modo gaudem , cum voluptatem ex illa percipimus
49쪽
Quaenam igitur analogia inter Dei O.
M., rerumque in animatarum amorem
Sed praeterea dico, ad aliud tendere appetitum illius qui Deum amore benevolentiae prosequitur, nimirum ad amplificandam non quidem ejus selicitatem, sed gloriam: hoc est ad majorem divinarum persectionum manifestationem, ejusque inter homines beneplaciti executionem ; ex quibus concipitur,
non quidem intrinsece quod fieri nullatenus potest sed solum extrinsere, ei aliquid felicitatis accedere : quod satis est, ut suam quisque benevoletitiam in
illum exerere, atque exercere possi . Quid huic analogum in amore rerum in animatarum reperias Certum piae terea est, nos multa velle, & facere ponse, quae Deo grata, dc accepta esse coianoscimus. Porro ne istud quidem locum abet in ordine ad res in animatas, quae a nobis amari lato modo dicuntur. Nihil autem refert, quod per ea, quae V lumus, agimusque, selicitas Dei crescere nequeat, si affectus noster ita seratur in Deum , ac si reipsa eandem augere possemus. Haec igitur idea amoris est, quo Deum amare super omnia debeiamus; frustraque molsus eam nobis eo- natur eripere. Sed notum est artificium, quo molfius definitiones suaes non ad veras, omnibusque insitas exigit idcas; sed eas plerumque demonstrationibus, quasessicere sibi praefigit, accommodat. Uerum neque hoc artificium semper illi feliciter cedere deprehendetur , si vel
breviter expendamus ratiocinationem, qua Deum super omnia amandum esse, nititur demonii rare. Deum, inquit, agnoscere, ac operam dare debemus, ut certa nobis sit Dei es-gnitio. Cum vero Detii sit em perfectiq- mum absoluta tale, qui Deum agnoscit,
summae ejusdem perfectionis sibi coscius
es ; Ο consequenter ex ea tanto mavorem percipit Soluptatem , quo certior est ea cognitio , quo maser parfectio . au niam itaque Deum super omnia amat, qui ex perjectione aetus summam voluptatem percis ita, Dius super omnia amandus es.
moltus itaque debibum amandi Deum super omnia colligit ex eo quod ex Dei
cognitione, quam sibi quisque comparare debet, necessario simul oriatur hiij unmodi amor . Mentem suam clarius patefacit in subjecta nota inquiens : Fluit
nimirum amor Dei necessario ex cogniti ne e ius, modo certa fit, adeoque viva est-gnitio: quamebrem cum ob βI ur ad Deum cognoscendum , ad 6xs autem cognitione viva amor Dei separari neq&eat; necessa omnino es, ut etiam obligemur ad Deum
amandum. Sed mihi imprimis non satis recta videtur illatio , qua eκ obligatione cognoscendi Deum , etiam amandi debitum inseri , & quidem ea sola ratione , quod amor Dei necessario exrius cognit cnι fuat . Nam aliud est , quod illud, ad quod obligamur , pariat necessitatem , & aliud quod pariat oblita gationem agendi : ad primum lassicit
necessaria connexio unius rei cum aliare; ad secundum requiritur, quod praeceptu in Obligationem causans extendatur etiam ad aliud cum priore connexum , suoque ambitu essentiali si ita loqui fas eli γ complectatur : quae duo
sine disserunt inter se . Plura si quidem praecipiuntur, aut praecipi possunt , ex quibus&alia nccessario sequuntur; quintamcn haec praecipi intelligantur. Exemplum esto in comestione, quae jure naturali praecipitiir ad vitam , sanitatem que tuendam , quin tamen voluptas . quae eκ comestione necessario percipitur, censeatur esse praecepta I quia sc licet ratio , qua nititur praeceptum edendi, non respicit, neque complectitur voluptatem: cum praeceptum illud ad solam corporis , sanitatisque conservat ionem referatur. Hinc sne ulla voluptate, immo etiam cum molestia cui in aegrotis plerisque uiuuenil praec tum edendi, de bibendi omnino subsit . Non igitur recte colligit reos cis obligationem naturalem diligendi Deum super lomnia ex obligatione illius cognoscendi ; sed ad summum, quod amor sequatur ad cognitionem, ad quam naturaliter obligamur . Quis vero ambigere possit, dari naturale praeccptum ,
quod per se , dc directe Dei amorem respiciat Hoc igitur demonstrandum illi erat ex suo periectionis principio: cuia
50쪽
tamen nec praestitit, nec praestare forsitan potuit. Insuper nonne ipsa experientia comstat, amorem Dei ex Dei cognitione necessario non quere 3 Quot homines reperiuntur , qui Dei, esusque pei sectionum cognitionem habent, de quidem certam, nitidam , claram ; & tamen Deum super omnia non diligunt Contra vero quot homines rudes , ac simplices , qui Dei , ejusque attributorum notitiam admodum tenuem habentes , cum tamen ardentissime diligunt At , hiquit VI Gur, cognitio Dei unde amortiriatur, debet esse certa, & viva. Qui lsit certa cognitio jam novi ; eamque multos habere constat, qui Deum sup romnia non diligunt . Quid autem hoc loco significet cognitio viva , non satis
Mtelligo, cum eam non explicet mota fius. I ortene cognitionem vivam appellat , quae frequenti assiduaque meditatione , seu contemplatione excitatur , perficitur, uepetatur 3 Si hoc velit, prius illi probandum erat, nos ad hujusmodi contemplationem teneri, non qualicuit que modo , sed ita ut per eam in no- his eκcitaretur Dei dilectio. Praeterca aliud est ex re cognita , aliud ex cognitione rei voluptatem percipere. Etiamsi volupta Iercepta ex recognita vocari amor ponit; anne etiam voluptas, quae ex fota cognitione percipitur , amor dicenda erit Cognitio
ipsa bonitatem in se aliquam habet, quare lectare animum valeat. Quamobrem etiam cognitio malorum nos quandoque delectat; quin tamen malum ipsum amemus, ec cognitio rerum alienarum sast fluit reto voluptatem parit ἱ quin tamen affectus noster rebus ipsis adhaereat. Cur ''oluptas , quae ex Dei eognitione sint, talis essb non possit Sed quod neces lario sequatur ex cognitione voluptas, non adeo perspicuum apparet , ut piobatione non egeat: veruntamen hanc probationem, immo&demonstrationem
tradendam sibi molsus assumit in PDeolriia Empirica , quam paulo in serius expendemus . Hic interim considerare breviter praestat sequentem moliti propositionem: Qui Deum a roscit, summae eiusdem perfectisnis sibi conscius es. Hςe propositio mihi falsi videtur , aut saltem probationis egere, quin tamen vel aliquam asserat , vel more suo , ad Glium locum remittat . Falsa . inquam, videtur: nemo enim proprie dicitur, &est Mi coUcius, ni si propriorum actuum,& sensationum, quibus intime assicitur.
Quare , dum quis quidpiam intelligit , suae quidem cognitionis sibi conscius es;
non vero rei abs se cognitae, qtiae extra
ipsum est. Qui igitur Deum cognoscit, conscius sbi est non persectionis divinae, sed solum cognitionis propriae, qua Dei
persectionem attingit: nisi dicere velis, eum esse constium persectionis Dei, quatenus cognitae res enim ut cornita in . tra cognoscentem quoilam modo est; sed hoc nihil aliud est, quam esse conscium sui actus, qui est ipsa cognitio. Utrum autem 'x olfius ea loquendi ratione nobis illudere aliquo moclo voluerit , sateor, me ignorare. Sed illius mens sortasse patebit ex duobus par igraphis, quos citat ex libro laudato. Demonstrationes, eo loco consectae omnino nituntur de fi nitione voluptatis, quam his verbis praemiserat : Voluptat es intuitus seu cogni- εtio intuitiva perfectionis eviluscunque. mTZ verae, μδ avarentis. Quam des nitionem, seu distinctam voluptatis noti nem Cartem se debere fatetur , qui in epistola ad Elisabetham Principem Palatinam : Tota nostra voluptas , inquit , posita est tantum in perfectionis inlicuius
nostrae conscientia . sau.'inivis l .aec definitio accuratior sertasse videretur , si v luptatem non in ipsa colasticintia, sed in intimo sensu, qui oritur ex conscientia, reponeret; nihilominus modo illam admittere non detrecto: solum animadverto, Cartesum ponere voluptatem iii conscientia perfectionir non cu3uscunque,
sed nostrae : quς duo inter se maxime disterunt. Cartesi doctrina admitti potest ut vera : sed quod asserit molsas , falsum es Ievid Etur, ipsque experientiae contrarium : nam intuitus persectionis, seu selicitatis alterius creat immo mole- ,s iam in homine inimico , vel invido;& in ordine ad alios indisserenter se ha bet: sol .im in homine amico pro gradu