Cato Maior de senectute...

21쪽

praestantior quam in toga; qui consul iterum Sp. Carvilio collega quiescente C. Flaminio tribuno plebis, quoad potuit, restitit agrum Picentem et Gallicum viritim contra

senatus auctoritatem dividenti augurque cum esset, dicere ausus est optimis auspiciis ea geri, quae pro rei publicae salute gerer0ntur; quae contra rem publicam serrentur, contra auspicia serri.

12 ulta in eo viro praeclara cognovi. sed nihil admirabilius, quam quo modo ille mortem filii tulit, clari viri et consularis. Est in manibus laudatio, quam cum legimus, quem philosophum non contemnimus 3 ec vero illo in luce modo atque in oculis civium magnUS, Sed intus domique praestantior. Qui Sermo, quae praecepta, quanta notitia antiquitatis, scientia iuris auguriit ultas etiam, ut in homine Romano, litterae; omnia memoria tenebat non domestica solum, sed etiam externa bella. Cuius sermone ita tum cupide ruebar, quasi iam divinarem, id quod evenit, illo exstincto ore, unde diScerem,

neminem.

i: Quorsum igitur haec tam multa de aximo Quia

profecto videtis eius esse dictu miseram fuisse talem Senectutem. ec tamen Omnes possunt esse Scipiones aut Maximi, ut urbium expugnationes, ut pedestre naValeSVepugnas, ut bella a se gesta, ut triumpho recordentur. Est etiam quiete et pure atqus eleganter actae aetatiSplacida ac lenis sonectus, qualem accepimus latonis, qui uno et octogesimo anno Scribens est mortuus, qualem Isocratis, qui eum librum, qui Panathenaicus inscribitur, quarto et nonagesimo anno scripsisse se dicit vixitque quinquennium postea cuius magister Leontinus Gorgias centum et septem complevit anno neque umquam in suo

22쪽

13-15 CATO MAIOR DE SENECTUTE. 7studio atque opere cessaVit. Qui, cum X e quaereretur, eur tam diu vellet esse in vita: Νihil abso , inquit, ,quod accusem Senectutem . Praeclarum responsum et docto homine dignum. Sua enim vitia insipientes et suam eulpam in senectutem conserunt. Quod non iaciebat is, euius modo mentionem seci, Ennius: - Sicut sortis equus, Spatio qui Saepe Supremo Vicit Olympia, nunc senio consectu quiescit. μΕqui sortis et victoris senectuti comparat suam. Quem quidem probe meminisse potestis anno enim undevi-eesimo post eius mortem hi consules, T. Flamininus et Μ'. Acilius, facti sunt, ille autem Caepione et hilippo iterum consulibus mortuus St, cum ego quinque et SeXaginta annos natus legem Voconiam magna voce et bonis lateribus suasi. Sed annos septuaginta natus - tot enim vixit Ennius cita serebat duo, quae maxima putantur, onera, paupertatem et Senectutem, ut iis paene dolectari videretUr.

Etenim, cum complectori animo, quattuor reperi 15CaUSaS, cur Senectu misera Videatur, unam, quod avocet

a rebus gerendis, alteram, quod corpus faciat infirmius, tertiam, quod privet sere omnibus voluptatibus, quartam, quod haud procul absit a morte. Earum, si placet, causarum quanta quamque Sit iusta una quaeque, VideamuS.

rebus gerendis senectus abstrahit Quibus lani; iis, quae iuventute geruntur et Viribus ullaeno igitur

23쪽

8 Μ Τ Lm CICEROS 15 18 res sunt seniles, quae vel infirmis corporibus animo tamen

administrentur 3 ihil eivo agebat Q. Maximus, nihil

L. aulus, pater tuus, socer optimi viri, filii mei C0teri senes, Fabricii, Curii, Coruncanii, cum rem publicam 36 consilio et auctoritate defendebant, nihil agobant 3 Ad Appii Claudii senectutem accedebat etiam, ut caecus esset; tamen is cum sententia senatus inclinaret ad pacem cum Pyrrho foedusque aciendum, non dubitavit dicere illa

quae Versibus persecutus est Ennius: ἡ QUO Obi menteS, rectae quae Stare solebant Antehac, dementes sese flexere viai 3' ceteraque graVisSime notum enim vobis carmen est et

tamen ipsius Appii exstat oratio. Atquo has ille egit

septimo decimo anno post alterum consulatum, cum inter duos consulatus anni decem intersuissent censorque ante superiorem consulatum suisset ex quo intellegitur Pyrrhibollo grandem sane misse; et tamen sic a patribus acce-1 pimus. ihil igitur asserunt, qui in re gerenda versari senectutem negant, SimileSque sunt, ut Si qui gubernatorem in navigando nihil agere dicant, cum alii malos scandant, alii per Oros cursent, alii sentinam exhauriant, ille autem clavum tenens quietus sedeat in puppi non facit ea, quae iuVenes, at vero multo maiora et meliora tacit. o viribus aut velocitate aut celeritate corporum re magnae geruntur, Sed conSilio, auctoritate, sententia; quibus non modo non Orbari, sed etiam augeri senectus 1 solet. is sorte ego vobis, qui et miles et tribunus et legatus et consul versatus sum in Vario genere bellorum,

cessare nunc Videor, cum bella non gero a senatui,

quae sint gerenda, praescribo et quomodo, Carthaginimal iam diu cogitanti bellum multo ante denuntio, de

24쪽

qua Vereri non ante desinam, quam illam exciSam esse cognoVero. Quam palmam utinam di immortales, Scipio, is tibi reservent, ut avi reliquias persequare Cuius a morte sextus hic et tricesimus annus est, sed memoriam illius viri omnes excipient anni consequentes. Anno ante me

censorem mortuuS St, novem anni pOS meum OnSulatum, cum OnSul iterum me consule creatus esset. um

igitur, si ad centesimum annum vixisset, senectuti eum suae paeniteret 8 ec enim excursione nec saltu nec eminus hastis aut comminus gladiis uteretur, sed Onsilio, ratione, sententia. Quae nisi essent in senibus, non summum consilium maiores nostri appellassent senatum. Apud Ι.acedaemonios quidem ii, qui amplissimum magi 20 stratum gerunt, ut Sunt, Sic etiam nominantur SeneS. Quodsi legere aut audire voletis externa, maxima reSpublicas ab adulescentibus labefactatas, a Senibus sustentatas et restitutus reperietis. ἡCsido, qui Vestram rem publieam tantam amisistis tam cito 3 Sic enim percontantur in maevii positae Ludo; respondentur et alia et hoc imprimis: ἡ ΡrOVeniebant Oratores novi, stulti adulescentuli. Temeritas est vidselicet forentis aetatis, prudentia se

At memoria minuitur. Credo, nisi eam exerceaS, aut lietiam si sis natura tardior Themistocles omnium civium perceperat nomina num igitur censetis eum, cum aetate processisset, qui Aristides esset, Lysimachum salutare solitum Equidem non modo eos novi, qui Sunt, Sed eorum patre etiam et avos, nec sepulcra legens Vereor,

25쪽

10 . IuLLm. CICERO 21 24 quod aiunt, ne memoriam perdam his enim ipsis logendis

in memoriam redeo mortuorum. ecfer quemquam Senem

audivi oblitum, quo loco thesaurum obruisset Omnia, quae curant, meminerunt, Vadimonia constituta, quis sibi, cui

se ipsi debeant. Quid 3 iuris consulti quid pontifices, quidlaugures, quid philosophi Sene quam multa meminerunt luanent ingenia Senibus, modo perinaneat studium et industria, neque ea solum in claris et honoratis viris, sed invita etiam privata et quieta Sophocle ad summam sensetutem tragoedias secit quod propter studium cum remnoglegere samiliarem videretur, a filiis in iudicium vocatus est, ut, quemadmodum nostro more male rem gerentibus patribus bonis intordie solet, sic illum quasi desipientem a re familiari removerent iudices. um senex dicitur eam sabulam, quam in manibus habebat et proxime scripserat, Oedipum Coloneum, recitasse iudicibus quaesisseque, num illud carmen desipientis videretur. Quo recitato sententiis iudicum est libe-2s ratus. um igitur hunc, num Homerum, Hesiodum, Simonidem, Stesichorum, num, quos ante dixi, socratem, Gorgiam, num philosophorum principeS, Pythagoram Democritum, num latonem, Um Xenocratem, num postea Zenonem, Cleanthem aut eum, quem vos etiam vidistis

Romae, Diogenem Stoicum coegit in suis studiis Obmutescere senectus An in omnibus his studiorum agitatio Vitae aequalis fuit pq. go, ut ista divina studia mittamus, OSSum nominare ex agro Sabin rustico Romanos, vicinos et familiares meos, quibus absentibus numquam sere ulla in agro maiora opera fiunt, non SerendiS, non e cipiendis, non condendis fructibus. Quamquam in aliis minus hoc mirum est Nemo enim est tam Senex, qui Se

26쪽

annum non putet posse Vivere; sed iidem in iis elaborant, quae sciunt nihil ad se omnino pertinere: . Serit urbores, saeclo alteri quae prostent

ut ait Statius noster in Synephebis. oc vero dubitat usagricola, quamVi Sit Senex, quaerenti, cui Serui, respondere: . Di immortalibus, Qui non accipere me modo a maioribus Voluerunt haec, sed prodere etiam posteris.

Et molius Caecilius de sene alteri saeculo prospiciente squam illud idem .:ἡEdepol, Senectus, si nil quidquam aliud viti

Apporte tecum, cum udVenis, unum id sat est, Quod diu vivendo multa, quae non volt, Videt.'Et multa ortasse, quae volti atque in ea, quae non Volt, saepe etiam adulescontia incurrit. Illud voro idem Caecilius vitiosius: . Tum equidem in senecta hoc deputo miserrimum, Sentire ea aetate eumpse esse diosum alteri. 'Iucundum potius quam odiosum Ut enim adulescentibus48 bona indolo praeditis sapientses senei delectantur leviorque fit senectus eorum, qui a iuventute coluntur et diliguntur, Sic adulescente Senum praecepti gaudent, quibus ad virtutum studia ducuntur nec minui intellego me vobis quam mihi vos esse iucundos. Sed videtis, ut senectus non modo languida atque iners non Sit, Verum etiam sit operosa et semper agens aliquid et moliens, tale scilicet, quale cuiusque studium in superiore vita

fuit. Quid qui stiam addiscunt aliquid ut et Solonem versibus gloriantem videmus, qui se cotidie aliquid addiscentem dicit senem fieri, et ego seci, qui litteras Graecas senex didici quas quidem sic avide arripui quasi diutur-

27쪽

quibus ae nunc exemplis uti videtis. Quod cum secisse Socratem in idibus audirem, silem equidem etiam illud discebant enim fidibus antiqui , sed in litteris certe

I 0 nunc quidem vires desidero adulescentis, sonim erat locus alter de vitiis senectutis , non pluS, quam adulescens tauri aut elephanti desiderabam. Quod est, eo decet uti et, quidquid agas, agere pro viribus. Quae enim vox potest esse contemptior quam Milonis Crotoniatae 3 qui cum iam senex esset athletasque se exercentes in curriculo Videret, aspexisse lacertos suos dicitur illacrimansque dixisse: At hi quidem mortui iam sunt. o vero tam isti quam tu ipse nugatori eque enim e te umquam es nobilitatus, sed ex lateribus et lacertis tuis. ihil Sex. Aelius tale, nihil multis annis ante Ti. Coruncanius, nihil modo . Crassus, a quibus iura

civibus praescribebantur quorum usque ad inremum 28 spiritum est provecta prudentia. Orator metuo ne languescat Senectute est enim munus eius non ingenii solum, sed laterum etiam et virium. Omnino canorum illud in voce splendescit etiam nescio quo pacto in Senectute, quod equidem adhuc non amisi, et videtis annos; sed tamen est decoras seni sermo quietus et remissus, lacitque per

se ipsa sibi audientiam diserti senis composita et mitis oratio. Quam si ipse exsequi nequeas, possis tamen Scipioni praecipere et Laelio. Quid enim est iucundius Senec- et tuto stipata studiis iuventutis An ne illas quidem vires

28쪽

senectuti relinquemus, ut aduloscentes doceat, instituat, ad omne officii munus instruat 3 Quo quidem opere quid potest esse praeclarius Mihi vero et Cn. et P. Scipiones et avi tui duo L. Aemilius et P. Africanus, comitatu nobilium iuvenum sortunati videbantur, nec ulli bonarum artium magistri non beati putandi quamvis consenuerint vires atque defecerint. Etsi ipsa ista defectio virium adulescentias vitiis efficitur Saepius quam senectutis Libidinosa enim et intemperans adulescentia effetum 'rpus trudit senectuti Cyru qui- ,

dem apud Xenophontem e sermone, quem Orien habuit, cum admodum Senex Sset, negatis umquam Sensisse senectutem suam imbecilliorem fact/m, quam adulescentia fuisset. Ego L. Metellum memini puer, qui, cum quadriennio post alterum consulatum pontifex maximus lactus esset, viginti et duos annos ei sacerdotio praefuit, ita bonis esse viribus extremo tempore aetatis, ut adulescentiam non sequireret. ihil necesse est mihi de meipso dicere, quamquam est id quidem senile aetatique nostrae conceditur. Videstisne, ut apud Homerum saepis esime estor de virtutibus suis praedicet Tertiam iam

enim aetatem hominum videbat, nec erat ei Verendum, ne Vera praedicans de se nimis videretur aut insolens aut loquax. tenim, ut ait Homerus, ex eius lingua

melle dulcior fluebat oratio . quam ad suavitatem nullis egebat corporis viribus. Et tamen dux ille Graeciae nusquam optat, ut Aiacis similes habeat decem, sed ut Νestoris; quod si sibi acciderit, non dubitat, quin brevisit rota peritura. Sed redeo ad me. Quartum ago se annum et Octogesimum vellem equidem idem possem gloriari, quod Cyrus, sed tamen hoc queo dicere, non me

29쪽

14 Μ ΤΠLLis. CICERos 32-34 quidem iis esse viribus, quibus aut miles bello Punico aut quaestor eodem bello aut consul in Hispania fuerim aut quadrienni post, cum tribunus militaris depugnavi apud Thermopylas '. Glabrione consule, Sed tamen, ut

vos videtis, non plane me enervavit, non afflixit senectus, non curia Vir es mea desiderat, non rostra, non amici, non clientes, non hospites. ec enim umquam Sumassensus veteri illi laudatoque proverbio, quod monet mature fieri senem, Si diu Veiis senex esse. Ego vero me minus diu senem SSe mallem quam SS Senem, antequam essem. Itaque nemo adhuc conVenire me voluit,3 cui fuerim occupatus. At minus habeo virium quam vestrum utervis. e Os quidem T. Ponti centurionis viros habetis: num idcirco est ille praestantior Μοd0ratio modo virium adsit, et tantum, quantum potest quisque nitatur ne ille non magno desideri tenebitur virium. Olympiae per stadium ingressus esse ii dicitur, cum umeris sustineret bovem. Utrum igitur has corporis an Pythagorae tibi malis vires ingenii dari Denique isto bono utare, dum adsit, cum absit, ne requiraS, nisi sorte adulescentes pueritiam, paululum aetate progressi adulescentiam debent requirere. Cursus est certus aetatis et una Via naturae, eaque Simplex, Suaque cuique parti aetatis tempestivitas est data, ut et infirmitas puerorum et serocitas iuvenum et gravitas iam constantis aetatis et senectutis maturitas naturale quiddam habeat, quod suo M tempore percipi debeat. Audire te arbitror, Scipio, hospes tuus avitus asinissa quae faciat hodie nonaginta natus annos cum ingressus iter pedibus sit, in equum omnino

non Scendere, cum autem equo, ex quo non descendere,

nullo imbri, nullo frigore adduci, ut capite operto sit,

30쪽

summam esse in eo siccitatem corporis, itaque Omnia X- sequi regis officia et munera. Potest igitur exercitatio et temperantia etiam in senectute conservare aliquid pristini roboriS.Νon sunt in Senectute vires postulantur quidem 11 vires a senectute. Ergo et legibus et institutis vacat aetas nostra muneribus iis, quae non possunt sine viribus sustineri diaque non modo, quod non possumus, Sed ne quantum possumu quidem cogimur. At multi ita sunt imbecilli senes, ut nullum mei in aut omnino vitae munus exsequi possint. At id quidem non proprium Senectuti vitium est, Sed commune Valetudinis. Quam fuit imbecillus P. Africani filius, is qui te adoptaVit, quam tenui aut nulla potius valetudine Quod ni ita suisset, alterum illud exstitisset lumen civitatis ad

paternam enim magnitudinem animi doctrina uberior accesserat. Quid mirum igitur in senibus, si infirmi sint aliquando, cum id ne adulescentes quidem effugere possint3 Resistendum, Laeli et Scipio, senectuti est, eiusque vitia diligentia compensanda sunt pugnandum tamquani contra morborum vim sic contra senectutem habenda mratio valetudinis, utendum exercitationibus modicis, tantum cibi et potionis adhinendum ut reficiantur Vir , non opprimantur. Nec Ver corpori solum subveniendum est, sed menti atque animo multo magis; nam haec quoque, nisi tamquam lumini oleum instilles, exstinguuntur senectute. Et corpora quidem exercitationum defatigatione ingravescunt, animi autem exercendo levantur. a quos ait Caecilius comicos stultos senes , hos significat credulos, obliviosos, dissolutos, quae Vitia sunt non senectutis, sed