Commentarii;

221쪽

LIB. Illi l .. XX lIll milibus passuum ut vento tenebuntur, quo minus iueundem portum venire possint has equitibus disti

buit steliquum xeretium Q. Titurio Sabino i t L. Auruneuleio Cotta legatis in Menapi0s atque in eos pug08 0ria10xum, quibus ad euin eguit non ven innant, dueendum dedit P. Sulpicium Rufum legatum

eum eo praesidio, quod Satis esse rei bitrabatur, uirium tenere iussit. XXIII. His tonstitutis robus iaetus idoneam id iriavigandum tempestatem tertia fer vigilia naves solvit sequitesque iam ulteriorem portum progredi it lavos e inscendere et o sequi iussit. A quibus eum paulo tardius isset administratum. ipses hora diei ita iter quarta cum primis navibus Britanniam litigii atque ibi in malibus ollibus expositus hostium c in nranimius consti0Xit uiues 10ei lino erat natura atquo ita montibus ingustis haroe eontinebatur, rati ix locis

ogrediendum tequaquam idoneum cloeum arbitratus, dum reliquae naves e convenirent, nil horum nouum

in 'ne iris spectavit laserim degatis tribunisque militum convocatis, et quae ex VoluSeno cognoviSSU et quae fieri vellet, istendi, m0nuitque, ut rei militaris ratio harianeque ut maritimae res p0stularent, ut 'uae tulerem atque instabilem is Muni laberent ad nutum et ad tempus omnses res ab iis administri mntur. His dimissis et ventuu et aestuu uno tempore nactus seeundum dato signo ei sublatis und0ris laesi milia lassuum VH Ioeo pr0gressus reperto et te

222쪽

'ausas summa dissu ultas, quod nave propter magubtudinem nisi in alto onstitui non poterant, militibus autem ignotis ostis, impeditis manibuS, magno et gravi

onere armorum oppressis simul et de navibus desi-lion dum t in fluetibus consistundum se cum hostibus erat pugnandum, eum illi aut X urido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis audacter dola tole0runt ij iquoi insue laetos inditarent. Quibus rebus nostri port0rrit utque huius omnino generis pugna imperiti non eadem lacritate ac studio, quo in pedestribus uti proeliis con-Suerant, utebantur.

XXV. Quod ubi Casesar animadvertit, nave longaS, quarum et Species erat barbaris inusitatior et motus ad Sum expeditior, paulum removeri ab onerariis navibus o remis incitari se ad latus portum hostium constitui atqu0 indo fundis, sagittis, formontis hostes propolli ac submoveri iuSSit quae ae magno Sui

nostris fuit. Nam se navium figura et remorum motus inusitato genere tormentorum permoti barbari con- stiterunt ac paulum modo pedem rettulerunt. At nostris militibus cunetantibus maxime propter altitudinem maris, qui decimae legionis aquilam ferebat, obtestatus deos, ut a se legioni feliciter eveniret, Dosilito', inquit, commilitones, nisi vultis aquilam

hostibus prodere: ego certe meum rei publica atque imperatori officium praestitero. Host eum Oee magna dixisset, e Davi proiecit atque in hostes aquilam serro coopi f. Ium nostri Ohortati inter se, ne tantum 6 0d0eus admittoretur, universi e navi desiluerunt. Hos item X proximis uvibu eum ODSpeXiSSent, Subsecuti hostibus adpropinquariant. XXVI. Pugnatum si ab utrisque aeriter. Nostri tamen, NUDI neque Ordine Servare inseques firmiter

223쪽

insistere neque signa subsequi poterant atque ullus alio e navi, quibuScumque Sigui Oecurrerat, Se adgregabat magnopere perturbabantur. JOSte Voroe notis Omni 2bus vadis, ubi ex litore aliquos Singulares ex navaegredientes ion SpeXerant, institutis AEquis odito adoriebantur, plure paucos mirem sistebant, alii ab latere aperto in universos tela coiciebant. Quod eum animadvertisset Caesar Scapha. longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit et, quo laborante conspexerat, his subsidia submittebat. Nostri simul in arido constiterunt, sui omnibuS On- seeutis in hostes impetum fecerunt atque eos in fugamilii tirunt; neque longiu proSequi potuerunt, quod equites cursum tenerae atque inSulam inpere non potuerunt. Hoc unum ad pristinam fortunam uosari defuit XXVII. Hostes prosello superuti Simulatque se Iec ruga receperunt. Statim ad Caesarum togatos Hopace miserunt, obsides daturOS, quaeque ituperaSSet, sese facturos tollieiti sunt Una dum his dogatis Commius Atrebas venit, quem Supra demonStrn miana adfares in Britanniam irasemissum Hunes illi annui egreSSum, cum ad eos Oratoris hod, Caesaris mandata deferret comprohenderandi atque in vineula coniecerant; tum proelio faet romiserunt. In petendis Ipae eius rei culpam in multitudinem e tulerunt et,

propter inprudentiam πιι gnosceretur petiverunt Caesar questus, quod cum ultro in intinentem mutis missis pudem ab se petissent, bellum sine ausa intimiissent, guoscere imprudentiae dixit, obsidesque impor: ivit qu0rum illi partem Statim dederunt, puriem is, inqui0ribus a0dis rure sitam laudis 10si, diebus

sese daturos dixerunt. 4nterea su0s remis rure in rem iusserunt principesque udique e venire ei se eiustatesque suus Caesari e mendare e00perunt.

224쪽

XXVIII. His rebus ne e0ns uia post diem

quarium, quum est in Britanniam ventum, a Ve XVIII,

de quibus supra demonstratum est, quae equite SuS-2 tulerant, e superiore portu leni vento solverunt. Quaecum adpropinquarent Britannia et X eastris vid0rentur, tanta tempestas subito coorta est, ut nulla earum cui Sum tenere OSSet, Sed aliae eodem, unde erant profectae, referrentur, aliae ad inferiorem partem in Sulae, quae St propiuS Soli Oeca Sum magno Suo eum periculo deisterentur; quae tamen neoris laetis

eum uelibu complerentur, neceSSari adverSu Oete in altum proveetae continentem petierunt.

XXVIIII. Eadem noet accidit, ut Sset luna plena,

qui dies maritimos aestus maximos in Oceano efficere 2 onsuevit, Ostrisque id erat ineognitum. Ita uno tempore et longa naves, quibu CaeSar Xercitum tranSportandum cura Verat quasque in aridum SubduXerat, aeStu complebat, et OnerariaS, quae ad ancoras

orant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris laeultas audi administrandi aut auxiliandi dabatur.3 Compluribus navibus raetis reliquae cum essent funibus, ancori reliquiSque armamentis amissis ad Davigandum inutileS, magna, id quod necesse erat accidere, totius Xercitus perturbati laeta est. Neque enim naves erant aliae, quibu reportari OSSent, et omnia deerant, quae ad reficienda eas Sui Sunt, et, quod omnibus constabat litomari in Gallia oportere, fru- montum iis in Joeis tu hiemem prOVi Sum non erat.1 XXX. Quibus rebus cognitis principes Britanniae, qui post proelium factum ad ea, quae iuSSerat Caesar

facienda convenerant, inter Se conlocuti, cum et equites et naves et frumentum Romanis deesse intellegeronto paueitatem militum X astrorum Xiguitate O O- Seerent, quae hoc erant etiam inguStiora, quod sine

225쪽

LIB. IIII. P. XXV lib. XXX li et impedimentis Caesar sese es transp0riaverat, primum siletu esse iii ix Ol iiii rebelli e sueti umento oon meatuque u0Qr0 p hibere ei rem in biemem prodi cere, quod hi superviis aut reditu interelusis neminem p0stea belli inserendi ausa hi Britanniana transiturum ei silebunt. Itaque rursus e iuratione sueta uim lutim ex astris discedere et suos elum o agris dedi

cere coeperunt.

cognoVerat, tamen et e eventu navium Suarum et X00, quod obsides dare in i miserant, fore id, quod

aedidit, suspicabatur. Itaque ad uinos casus subsidiu e0mparabat Num et frumentum X tigris cotidi industra conferebat et, quae gravissime adflictae runt tili VH N earum materia atque uere ad reliquas inelendas utebatur et, quae ad eas res erunt usui, ex intinenti eomparari iubebat Itaque eum Summo studio in Imilitibus administraretur, si avibus remissis, reliquis ut navigari satis commode OSSet essedit. XXX ll. Dum ea geruntur, legione X consuetudine luna frumentatum missu, quae appellabatur Septimanoque ulla ad id tempus belli suspiei e interp0sita, Ciani pars oruinum in agris remaneret, pars etiana in

eastra Venti in rei ii, qui pro p0rtis caStrorum in sit fit,ne runt. CaeSari In inlin Urulit: pulverem maiorem,

ilii sim consuetudo surres, in puri videri, quum inpuriora regio iter sedisset Caesar iit quod erat, Suspi eu in A. aliquid ii vi a barbaris initura e insilii, e0h0ries, quae ita fuit0uibus eruus, Secura in una partem prinii is i. x reliquis duas in stutionem e 0rtes in mitare, reliquus muri et mni estim sese subsequi iussit Cum paulo I ius eustris iri cessisset, 400s ab a

226쪽

88 BELLI GALLICI

quod omni ex reliquis partibus demesso frumento pars

una erat reliqua, suspicati liostes lue nostros esse venturos noetu in Silvis delitu0rant; tum dispersos depositis armis in metendo oeeupatos subito adorti paueis intorsuetis reliquos incertis ordinibus perturbaverant, Simul equitatu atque SSedi circumdederatis.1 XXXIII. 0nus hoc est ex ossedi pugnae. Primo per Omne parte perequitant et tela coiciunt atque ipso terrore equorum et trepitu rotarum ordines t rumque perturbant, et cum S inter equitum turmas insinuaverunt, is essedi desiliunt et pedibus proeli- antur. Auriga interim paulatim e proelio Xe0dunt atque ita currus Ouloeant ut, si illi a multitudino hostium iremantur, AEXpeditum ad 4uo receptum: habeant. Ita mobilitatem equitum, Stabilitatem peditum in proeliis praestant ac tantum Si cotidian et Xe

eitation officiunt, uti in duelivi ac praeeipiti loco

incitatos equos sustinere et brevi moderari ac foeteruet per temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus citissime recipere OnSuerint.

XXXIIII. Quibus robus perturbatis nostris novitate pugnae tempore oportuniSSimo Caesar auxilium tulit namque eiu adventu hoste constiterunt, nostri se e timore receperunt. Quo facto ad laeessendum host0m ut ad committendum proelium alienum esse tompus arbitratu Suo S loco continuit et rovi tem-3 oro in tormisso in astra legiones reduXit. Dum haue geruntur, OStri Omibu occupati hostes, qui erant in agris reliqui, di SeeSSerunt. Seeutae Sunt continuo complures dies tempeStates, quae et D OStro in caStris con- tinerent et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nuntios in omnes parte dimiserunt paucitatemque nostrorum militum Sui praedicaverunt et, quanta

praedae faciendae atque in perpetuum sui liberandi

227쪽

LIB. IIII. CAP. XXXII XXXVII. 89 facultas daretur, si Romano eastris Xpulis Sent, demon- Straverunt His rebus tuleriter magna multitudine peditatus equitatusque Oaeta ad ea Stra Venerunt.

XXXV. Caesar etsi idern quod sup0rioribus diebus

aeciderat, foro videbat, ut Si essent hostes pulsi, eleritato periculum essugerent, tamen aetus equites ei citer XXX, quo Commius Atrebas, de quo ante letum OSt, Secum tranSportaverat, legione in ei pro astris constituit Commisso proelio diutius nostrorum mili 2 tuis impetum hostes ferre non potuerunt lac terga vorterunt Quos tanto Spatio Seeuti, quantum curSU et viribus efficere potuerunt, complures ii iis Oeeiderunt, deinde omnibus longe lateque aedis ieiis incensisse in castra receperunt.

XXXVI. 0dom di togati ab hostibus missi ad 1

caesarem Me pado venerunt Hii Caesari numerum Ob Sidum queui ante imperaverat, duplicavit eos quo ineontinuntem adduci iussit, quod propinqua die aequinoctii infirmis navibus hiemi navigationum subietendam non sexistimabat Ipse idoneam tempestatem laetus

paulo post mediam noctem inve Solvit; quae Omnes incolumes ad continentem pervenerunt Sed ex iis ne 4rariae duae AEOS dem, quo S reliqui, portu apere non

potuerunt et paulo infra delata sunt. XXXVII. Quibus x navibus eum essent expositi milites miret ter CCC atque ea Stra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam prosei Scens pacatos reliquerat, Spe praedae adducti primo non ita magno Suorum numerin circum Steterunt ac, si 40s, interfici

nollunt arma linere iusserunt Cum illi orbo aeto usus defunderent, celeriter ad elamorem k0minum eis-ditur milia VP e venerunt Qua re nuntiata Caesi omnem e en Stri equit uiui suis auxilio misit sutoris, nostri milites si inpetunt k0stium sustinuerunt, atque

228쪽

90 BELLI GALLICI LIB. IIII. CAP. XXXVII XXXVIII. amplius horis quattuor fortissilia pugnaverun et paueis vulneribus ae piis e0mplures cliis ediderunt Postoa

XXXVIII. Causar postsero di T. Labienum legatum eum ciis legionibus, quas ex Britannia reduXerat in Morinos, qui obsellionum Deerant, misit. Qui cum

propter ieeitate paludum, quo Se reciperent, Non haberent, quo perfugio Superiore anno orandi usi 3 omnes fere in potestatem Labieni venerunt. At P. Titurius ut L. Cotta iugati, qui in Menapiorum fines legiones duxerant, Omnibu eorum agri Vastati S, frumentis succisis, aedifieiis incensis, quod Menapii suomnes in densissimas silvas abdiderant, se ad Caesarem receperunt. Caesar in Belgis omnium legionum hib0rnaeonstituit E, dua0 omnino civitates ex Britannia ObSides miserunt, reliquae negleXerunt. His rebus gustis sex litteris Caesaris dierum XX supplicatio ab senatu decreta St.

229쪽

LIBER QUINTUS.

ab hibornis Cnosa in Italiam, ut quotanni facere Onsuerat, legatis imperat, quoi legionibu praefecerat. iiii, quam plurimas possent, hieme naves aedificandas veteresque reficiendas iurarent. Earum hodum for- numques domonstrat. ad teloritatem inserandi sub iaduetionisquo paulo facit immitior0s, quam quibus in nostr mari uti OD Suevimus, atque id eo magis, quod propter crebras commutatione a0Stuum minia magii ibi fluetus ori cognovorat ad nora ac multitudinem iument um transportandam paulo latiores, quam quibus in reliquis utimur maribus. Has Omnes ructuarias

imperiit fieri, quare ad rem humilitas multum adiuvat. Ea, quae Sunt Sui ad armandas aves, ex Hispanis in portari libet Ipse conventibus Gallia 'iteri0ris perstetit in Illyricum iri,fidiaestur quod Pirustis finitimam partem pr0vineta indursionibus vastari audimbui. Eo una venisset, divitatibus milites impera i ir situm tuo in nodura ei venires iubet. re utilia in Pirustae legati ad stitu mittunt, qui di dant uilis

earum rerum publico sudium 'illi Silii . seseque aratos osse demonstraui inini lius ruit ibus ili iniuriis uti ita re ere tu ita illiini eorum Caesar obsides imperui

230쪽

92 BELLI GALLI, litiem adductis, ut imperaverat, arbitros inter eivitates dat, qui litem aestiment poenamque OnStituant.1 II. His consectis robus conventibusque peruetis in citeriorem Galliam revertitur atque inde ad exorditum proficiscitur. O cum venisset, circumitis omnibus hibernis singulari militum studio in summa omnium rerum inopia circiter DC eiu generiS, cuiUS SUI rudemonStravimus, aves et longas XXVIII invenit instrueta neque multum abesse ab eo, quin paucis diebus

3 0due possint. Conlaudatis militibus atque iis, qui negotio praefuerant, quid fieri velit, ostendit at tuo

Omnes ad portum Itium convenire iubet, quo e portu commodissimum in Britanniam traiectum eSSe cognoverat, ireiter milium paSSuum XXX tranSmiSSum a continonii huic rei quod satis esse visum est militum, reli- quit. Ipse cum legionibus expeditis quattuor et quitibus DCCC in fines reverorum proficiscitur, quod inseque ad concilia veniebant neque imperio parebant GermanOSque transrhenanos Sollicitare die0bantur. 1 III. Haec eivitas longe plurimum totius Galliso equitatu valet magnasque habet copias peditum Rh - numque, Ut Supra demonStravimuS, tangit. In ea ivitate duo de principatu inter se contendebant, Indutio marias et Cingetorix e quibus alter, simulatque do Caesaris legionumque adventu cognitum est, ad eum venit, Se uosque Omne in offici futuros neque ab amicitia populi Romani defeeturos confirmavit, quaeque in reveris gererentur, Stendit. At Indutiomarus equitatum peditatumque cogere iiSque, qui per aetatem in armis esSe non poterant, in Silvam Arduennam abditis, quae ingenti magnitudine per medios nos Treverorum a flumines Rh0no ad ciuilium Iemorum pertinet, bellum parare instituit. Sed posteaquam non nulli principes ex ea civitat et auctoritat Cingetorigis