Commentarii;

241쪽

isti uetas Ripii autem erui, inutis sudibus praefixis munita eiusdemque generis sub ,qui defixae sudes flumine tegebantur. viis rebus e0gnitis v aptivis per Isuisque Caesar praemisso equitatu consuestim Iegiones subsequi iussis sed ea coloritate atque i, impetu Amilites ierunt, cum capite Sol e aqua exstarent, Ut hostos impetum legionum atque equitum sustinere non possent ripasque dimitterent ac se fugae mandarent XVIIII. Cassivollaunus, ut supra dem Strarimus, lini illi dep0Sita Spe contentionis, dimissis an si ibi eopiis, milibus hester V essedariorum olietis itinorunc si mi Servabat paulumque ex via exeodobat 0ei

quo impeditis ne silvestribus sese deuitabat utque iis regi0nibus, quibus nos iter facturo cognoverat, pudora atque omines in agris in silvas e0mpellebatos, eum equitatu i ster liberius praedandi vastandique enusu se in agros iusterat, milibus viis semitisque essedari0 silvis emittebat et magno cura perieulon istrorum quitum eum iis e0nfligebat atque h0 motu

satius ligari prohibebat. Relinquebatur, ut neque Ii,ngius homine ei una dis di Caesar pateretur, si tantum in re is instandis indendiisque saetendis hostibus noeeretur, quantura subore atque itinere sinimia: iri milites efficere poterant. XX. Inierin Trinobantes, prope firmissimi earum regionura ivitas, e qua Mandubrii eius adules us iris fidem sueuius ad eum in eontinentem Galliam euerat, euius pater in ii divitute regnum bitu aerii litateri eiusque erui a Cassivellauno, ipse igit mortem vitaverat, mutos ad Caesareu mittunt pollicenturque sese i deditur0s utque imperatu suetur is petunt, ui 2 Vandubraeiuna ab iniuria Cassivellauni disenda atque in Avitutem miliat, qua ruerit imperiumque bi in 'ut His Caesar imperat, ibsides at si umenti que exea a

242쪽

102 BELLI GALLICI eitui Mandubraeiumque ad os mittit. Illi imperata

celeriter sederunt, obsides ad numerum frumentumque

1 XXI. Trinobantibus d0lausis at tu ab omni militum iniuria prola ibitis Cenimagni, Segontiaci, Ancalites, Bibroci, Cassi clogationibus missis sese Caesari

dedunt. Ab iis cognosei non longo se eo loco oppidum Cassivellauni absesso Silvis paludibusque munitunt,

3 venerit. Oppidum autem Britanni vocant, cum Silva Simpeditas vallo atqu0 fossa munierunt, quo incurSionis

hostium vitandae causa convenire ODSuerunt. Eo

proseiseitur cum legionibus locum reperit gregie natura atque Opere munitum; tamen hunc duabus ex partibus oppugnare contendit. Hostes paulisper morati militum nostrorum impetum non tulerunt seseque alia se parte oppidi i0eserunt. Magnus ibi numerus pecoris repertus multique in fuga sunt comprehensi atque interlaeti. - XXII. Dum haec in his locis geruntur, Cassivellaunus ad Cantium, quod esse ad mare Supra demonstravimus, quibu regionibu quattuor rege praeerant, Cingetorix, CarviliuS, aximagulus, SegOVaX, untiOS mittit atque iis imperat, uti eoaetis omnibus copiis castra navalia de improviso adoriantur atque oppugnent. 2 Ii cum ad castra venissent, nostri ruptione laeta multis seorum interfectis, capto etiam nobili duce Lugotorigo Suos incolumes reduX0runt. Cassivellaunus hoc proelio nuntiato, tot detrimentis acceptis, vastatis finibus, maxime etiam sermotus dolaetion civitatum, legatos

amittit. Causa cum constituisso hiemur in continenti propter repentinos Gallia motus neque multum aestatis superesset atque id laeti extrahi poss0 intel-

243쪽

LIIJ V P. XX XX illi. 03 se ret, Obsides imperat et, quid in innos GiugulOS vectigalis populo Omano Britannia penderet, OnStituit interdidit atque ruperat Cassivellauno, ne Mandu bbraeio neu Trinobantibu noceat. XXIII. Obsidibus meceptis iX0reitum aedueit idomare, naves inueuit resectas His deductis, quod et Cuptivorum magnum numerum habebat et nonnullae tempestat, Heporiserandi naves. duobus commeatibus exercitum reportare instituit Ac sic accidit, uti sex

tanto navium numero do, navigationibus meque hoc neque Superiore anno Ulla omnino avis, quae milites

portaret. deSideraretur, rudi ex ciis, quae cinanes ix continenti id tum remitterenturi prioris commeatus p0sitis militibus et quas postea Labienus faetendas

curaverat numero LX, perpaucae locum caperent, reliquae fere Omnes reicerentur Quas eum aliquamdiu Caesar frustra exspectasset, me iuui tempore i bgatione excluderetur, quod aequinoctium Uberat, edeS- Sario ingustius Milites ioni0eavit lac Summa tranquillitate consecuta, secunda inita cum Solvisset vigilia, prima lue terram attigit itineSque incolume naves

perduxit. XXIIII. Subduetis navibus conditioque Gallorum

Samarobrivae perueto, quod eo anno frumentum in Gallia propter siccitates anguStiu provenerat, Ouetus est aliter e superioribus annis Xerditum tu hibernis e locar legionesquo Di plures civitates distribuere.

Ex quibus unam in Morini, dueendam C. Pubio tegato dedit, ulterum in X vi Cied vi, tertiam tu subi0 L. 0sei0 quurium in Remis eum T. Labieno iue sui Trever0rum hiemare iussit tres in Bellovaeis

conto avit his M. 'ra SSum qua est em et L. Munatium a

244쪽

ei, s ohortes V in Eburones, quorum par maxima si

inter Mosam ac Rhinuni, qui sub imperio Ambiorigis et Catuvolet rant, misit. His militibus Q. Titurium

Sabinum et L. Aurunculeium Cottam legato praeesSei iussit. Ad hune modum distributis logionibus faeillimo

inopia rei frumentaria sese mederi posse existimavit. Atquo harum tamen omnium logionum hiberna praeteream, quam L. ROSei in aentissimam et qui0tissimum lartem Mustendam Mederat, milibus passuum C continebantur. Ipse interea, quoad legione conloeutas munitaque hiberna cognovisset, in Gallia morari constituit. XXV. Erat in Carnutibus summo loco natu Tasgotius, cuius maiore in Sua civitate regnum obtinue- rant. Huic Caesar pro eiu virtute atque in se bon0- volentia, quod in omnibus bellis Singulari eius opera 3 fuerat usus, maiorum ossum restituerat. Tertium iam hunc annum regnantem inimici palam multis ex civitat auctoribui intorsederunt Defertur ea ues ad Caesarem. Illo veritus, quod ad plure re pertinebat, ne civitas eorum impulsu deficeret, L. Plancum eum J0gione ex Bulgio selerit0 in Carnut0s proseise iub0tibique hiemare, quorumque Opera cognoverat TaSgetium inter etiam, hos comprehenSOS ad se mittere. Interim

ab omnibus legatis quaestoribuSque , quibus legiones

tradid0rat, certior laetus S in hiberna perventum

1 XXVI. Diobus ireitur XV, quibus in hibornaventum est, initium repentini tumultus in dolaetionis ortum est ab Ambiorige et Catuvoleo; qui cum adfinus regni sui Sabino Cottaeque praesto fuissent frumentumque in hiberna comportavisssent, Indutiomari Trovori nuntiis impulsi suos conditaverunt subito quo oppressis lignatoribus magna manu ad eaStra oppi

245쪽

LIB. AP. XX lili XXVll. 05 audii venerunt. Cum celeriter u0stri arma episseni 'Ivallumque seindissent atque una e parte uispanis equitibus omissis equestri proelio superiores fuissent, desperata re hostes Suo ab oppugnatione reduxerunt. Pli in lim ruore conclamaverunt, uti aliqui x 0stris ad conloquiuis pr0diret habere SeSe, quae de re

minii dicere Vollent, quibus rebus contr0versias minui P se Sperarent.

XXVII Mittitur ad eos Arpinoius equos B in manus, familiaris Q. Titurii, ut Q. Iunius ex Hispania quidum, qui aut ante missu Caesaris ad rubi ,ri inventitare consueverant apud quos Ambioris ad Lune modum oeutus est: sese pro Caesaris in se beneseiis plurimum ei e iusteri ire, quod eius per stipendio liberatus esset, qu0d Aduatucis, nitimis suis, pendere consuesset, 'u0dque ii iti filius it fratri. filius in Caesar remissi essent, quos Aduatusti bsidum numeromis os apud se in servitute et catenis inuissent neque id, qu0d se rit de repugnati e ustrorum, aut iudieio aut voluntate suo sedisse, sed coactu eivitatis, suaque esse eius modi imperia, mi non minus hab0r0t iuris is se multitudo, quam ipse in multitudin Civitati 1ν0rr bane fuisse belli eausam, quod repentinae subsorum coniurati i resistere non potuerit. Id se nesso militate sum probare p0880, quod non rudo imperitus retinui, ut suis copiis populum Romanum

sui ruri i0sse e insidat Sed isse Galliue eomantino eonsilium: mnibus bibernis Caesuris oppugnandis Lune esse dictum diem, ne qui serio alteri legioni subsidio venire posset uelle si ali , Gullis negare potuiss

246쪽

106 BELLI GALLICI

ut sua a militum saluti consulat. Magianam manum Gennanorum condiaetam Rhinum transisse hanc adfores biduo. Ipsorum Sse On Siliuin, Velintne priUS, Ualm finitimi sentiant. duetos ex liburnis milites aut ad Cieeronem aut ad Labienum deducere, quorum alter milia paSSuum mireiter , alter paulo amplius ab iis 1 absit. Illud o pollieuri et iuro iurando Onsirnmare,11 tutum se iter per suos nos daturum. Quod cum faeiat, et civitati sese consulere, quod hiberni levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam referre. Hae

oration habita discedit Ambiorix. XXVIII. Arpineius et Iunius, quae audierant, adlegatos dolarunt. Illi repentina re perturbati, etsi ab

hoste ea dicebantur, tamen non neglegenda eXistimabant maximeque hae re peramovebantur, quod civitatem ignobil0m atque humilem Eburonum Sua Sponte populo Romanes bellum sacer ausam vix erat credendum. Itaque ad consilium rem deferunt, magnaque inter OS exsistit controversia L. Aurunculeiu complureSque tribuni militum et primorum ordinum centuriones nihil temere agendum seque ex hibernis iniussu Cae saris discedendum existimabant; quantasuis copias etiam Germanorum sustineri posso munitis hibernis doeebant rem osso testimonio, quod primum hostium impetum multis ultro uinoribus inlatis fortissimo sustinuerint re frum0ntaria non premi interea et ex proximis hibernis it a Caesar conventura subsidia; postremo quid esse levius aut turpius, quam auctore hoste de summis rebus capere consilium γa XXVIIII Contra a Titurius sero facturo clamitabat, eum maiores manus hostium adiunctis Gormanis convenissent aut eum aliquid alamitatis in proximis hiburnis ess0t laeeeptum Brevem consulendi esse Oeensionem. Caesarem arbitrari prolaetum in Italiam;

247쪽

neque aliter Carnutes intersidiendi Tasgetii consilium

fuisSe capturos, neque Eburones, Si ille adesset, tanta cum contemptione nostri ad castra venturos esse. Non ι hostem auetorem, Sed rem Spectare Subesse Rhenum; magno esse Germanis dolori Ariovisti mortem et superiores DOStra victorias ardores Galliam do, contu multis acceptis sub populi Romani imperium reda latusuperiore gloria rei militaris exstincta. Postremo qui Ahoe sibi persuaderet, sine certa spe Ambiorigem ad ius hodi consilium doscendisse Suam sententiam in utramque partem isse tutam: si nihil sit durius, nullo cum perieul ad proXimam legionem perventurOS; si ivi illi omnis cum Germanis OnSentiat, nam SSein celeritate positam salutem. Cottae quidem atque eorum, qui diSSentirent, consilium quem habere exitum γin quo Si non praesens periculum, at certe longinqua obsidion fames esset timenda. XXX. Hac in utram tu partem disputatione habita eum a Cotta primisque ordinibus aeriter resiSteretur,

uito inquit, si ita vultis', Sabinus, et id clariore

voco, ut magna par militum Xaudiret; neque is sum', 2

inquit, qui gravissim ex vobis morti periculo terrear: hi sapient; si gravius quid acciderit, abs te rationem reposcent; qui, Si per te liceat, perendino die cum sproximis ibornis coniuncti communem cum reliquis belli ea sum sustineant, non reieeti et relegati longe a coloris ut ferro aut sum interpant.' XXXI. Consurgitur consilio; comprehendunt i utrumque et Orant, ne Sua dissensione et pertinaeis rem in summum periculum deducant facilem esse rem, seu maneant, Seu proficiscantur, Si modo unum Omnes

sentiant ad probent eouira in dissensione nullum se salutem perspicere. mi S disputatione ad mediamin fera i perdueitur. Iaudem dui Mia permotus manus, Superat

248쪽

lON BELLI GALLICal sententia Sabini. Pr0nuntiatur priuia lueo ituros. Consumitur vigiliis reliqua pars noctis eum Sua quiSque

miles ireuinSpiceret, quid Secum portare OSSet, quid ex instruimento hibernoruua relinquere cogeretur. OmnineXcogitantur quare nec Sine loriculo maneatur it languor militiani et vigiliis perieulum augeatur. Prima lue sic e caStris proficiscuntur, ut quibu esset per- Suasum non ab hoste, sed ab homine amicissimo consilium datum, longissimo agmine maximiSque impedim0DtiS. XXXII. At hostes posteaquam ex nocturno fremitu vigiliisque de profectione eorum Senserunt, conlocaties

insidiis biportito in silvis oportuno atque Occulto loco

a milibus passuum circiter duobus Romanorum adventum 2 XSpectabant, et cum e maior par agmini in magnam eonvallem demisisset, e utraque parte eius vallis subito se ostenderunt noviSSimosque premere et primo Sprohibere ascensu atque iniquiSSim nostri JOe proelium committere Coeperunt.

XXXIII. Tum domum Titurius, ut qui nihil ante

providisset, trepidare et OneurSare cohortesque diSponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia d0fidere vidorentur; quod plerumque ii aedidere Onsuevit, qui in ipso negotio con Silitam capere coguntur.

At Cotta, qui cogitasset haec posse in itinere edidere

atque Ob eam auSam profectioni avetor non fuiSset,

nulla in re communi saluti deerat et in appellandise hortandisque militibus imperatoris et in pugna militis offiei praestabat. Cum propter longitudinem agminis non stelle per Se omnia bire et, quid quoque loco laetendum SSet, proVidere OSSent, HSSerVnt pronuntiari, ut cimi sedimunt, relinquerendi atque sim orbem consisterent. Quod consilium etsi in eius modi casu reprehendendum non est, tamen ciueommode aedidit;

249쪽

num ei i stris uilitibus spem intimi ei 0stes ad . , purum lueri0res si est, qu0d non sine summo tim0reot 0sporation id si ture videbatur. Praeterea edidit, quod fieri necesse erui, ut vulgo milites ab signis di

cederent, quaeque sui Sque e uu eurissim haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, elamore et fletu milia e plerentur.

duees eorum tota acie pronuntiari iuSSerunt, ne quis ab Oeo diseodorol. illorum sesso praedam atque illis reServari, quaecumques Romani 40liquissent: proinde 0muiu in vietoria posita esse Ῥxistimarent. Erant ei viri ut ei genere pugnandi pares Nostri tamen etsi ab due et a Fortuna des ebantur, tamen Omnem Spe salutis in virtute ponebant, set quotien quaeque cohorSProcurrerat, rati ea parte magnus numerus hostium

eadebat stum re animadversa Ambiorix ponuntiari iubet, ut pr0eu tela e0ieiunii neu propius necedant, et quam puri Romani impetum dederint, 'edunt

levitate ni morum et cotidiana X0restatione considunt; in illi liis m0estri posse; rursus Se ad Signa reeipienses insequantur.

XXXV. Quo praeeopto ab iis diligentissim obser s

250쪽

primum piluam duXerat, viro forti et imagian auctori tatis, utrumque femur tragula traicitur Q. Lueanius, eiusdem ordinis, fortissime pugna S, dum cireumVento filio subvonit, interficitur L. Cotta legatus Omnes cohortes ordinesque adhortans in uversum os funda

XXXVI. His rebus permotus Q. Titurius cum procul Ambiorigem suos cohortantem OnSpeXiSSet, interpretem suum Cn. Pompeium ad eum mittit rogatum,2 ut sibi militibusque pareat. Ille appellatus respondit: Si velit secum conloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat: ipsi oro nihil nocitum iri, inque eam rem Se Sunm fidem interponere. Ille cum Cotta sauei communieat, si rideatur, pugna ut excedant et cum Ambiorigo una conloquantur Speraro Se ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem iturum negat atque in eo perSeVernt.1 XXXVII. Sabinus, quos in praesentia tribunos militum circum se habebat, et primorum ordinum enturiones se equi iubet et, cum propius AmbiorigemaeeeSSiSSet iuSSUS arma abicere imporatum facit suis que, ut idem faciant, imperat. Interim dum de condidionibus inter se agunt longiorque consuli ab Ambioriges instituitu sermo, paulatim circumVentUS 3 interseitur. Tum vero suo more Victoriam conclamant atqu0 ululatum doliunt impetuques in nostros Taeto ordines perturbant. Ibi L. Cotta pugnans interficitur eum maxima parte militum Reliqui aes in Nastra recipiunt, unde erant egressi. Ex quibus L. Petrosidius aquilifer eum magna multitudine hostium premeretur, aquilam infra Vallum proiecit, ipse pro castris