Commentarii;

341쪽

profugiunt. Caesar erumpente eo maxime impore acerrima tempestate cum Subir milites uestet, in oppido Carnutum Cenabo castra ponit atque in tecti partim Gallorum, partim quae collectis celeriter strumentis tentoriorum integendorum gratia erant ina bsenta milites compegit Equites tamen et auxiliari, puditos in omnes partes mittit, qua Scumque petisse die0bantur hostes nec frustra: nam plerumqlae magnu praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis diffiduitate, terror perieuli, eum tectis expulsi nullo loco diutius consistere auderont nee silvarum prausidio tempestatibus durissimis tegi possent dispersi magna parte amissa Suorum dissipantur in nitim ReivitateS. VI. Ca0sar tempor anni difficillim eum uti l haberet convenientes manus dissipare, ne quod initium belli nasceretur, quantumque in ratione SSet explo ratum haberet sub tempus uestivorum nullum summum bellum posse conflari, C. Trebonium eum duabus

i ibus, quas secum ab iis, in hibernis Cenabi conloeavit ipso cum crebris legationibus temorum edortior foret sellovaeos, qui belli gloria Gall0s mn Belgasque praestabunt, finitimusque bis divitates dueeC0rreo Bollovae et Commio Atrebat exercitus -- parare nique in unum Ocuin eo re, ut Omni ni ulti-

in lino in fines Suessi uni, qui Remis erunt uribuli, facerent impressionem, pertinere autem n tantum ad dignitatevi, sed etiam ad salutem suam iudieares nullum alamitatore socios optime de impublico meri saeripere, Istion hibernis ev0eui rursus undedivium, ἰ

342쪽

litterus autom ad C. Fabium mittit, ut in fines Suessionum legiones duas, qua habebat, adduceret, ulteram que sex duabus a T. Labieno arcessit. Ita, quantum hibernorum oportunitas bellique rati postulabat, per-y0tuo suo labore invicem legionibus expeditionum onus iniungebat.1 VII. His copiis eoaetis ad Bellovacos proficiscitur castrisquo in eorum finibus positis equitum turmas dimittit in omnes partes russi aliquos eXcipiendOS, AEX quibus hostium consilia cognoseeret. Equitos offieio laueti renuntiant paucos in aedificiis esse inventos

sissent namque esse undique diligenter demigratum 3 sed qui spestulandi causa essent remissi. A quibus eum quaereret Caesar, quo Oe multitudo ess0 Bollovaeorum quodve esse, eon Silium torum . invenisebat Bellovaeos omnes, qui arma ferre OSSent, in unum loquin eonvenisse, itemque Ambianos, Aulercos, Caletos, Velioeasses, Atrebates locum castris excelsum in silva cireumdata laludes delegisse. impedimenta omnia in ultoriores Silvas contulisse. Complures 8Se principeSbolli avetoros, sed multitudinem maxime Correo Obtemperare, quod ei Summo SSe di nomen populi Romani intellexiss0 h. audis ante diobus ex his castris tr0batoin Commium diseessisse ad auxilia Germanorum adducenda, quorum vieinitas propinqua it multi- tudo sesso infinita Constituisse autem Bellovacos omnium principum OnSenSu, Summa plebis cupiditate, Si, ut diceretur, Caesar cum tribus legionibus veniret, Sese offerro ad dimicandum, ne miSerior ac duriore postea condicione cum toto exercitu decertare gogerentur; si maiore copias adducorset, in eo loeo permanere, quem delegiSSent, pabulatione autem, quae propter anni tempus eum eXigua tum disiecta esset,

343쪽

spei delectaeque iuventutis XI, quae octavo iam ratipendio famon in conlatione reliquarum nondum audem votustatis ac virtutis operat opinionum Itaque con asilio advocato robus dis, quae in I so essent delata Omnibus expositis animos multitudinis confirmat Si fors hostes trium legionum numero posset elicere ad dimicandum, agminis ordinem ita constituit, ut Iegio VII, VIII, VIII ante Omnia irent impodimenta, deinde omnium cimpodimentorum agmen, quod tumem erat mediocre, ut in expeditionibus esse consuevit, cogeret XI, ne maioris multitudinis spuetes aedid0ro h0stibus posset, quam ipSi depoposcissent. Hae ration paene

quadrato agmines instruet, in i0nspeetum hostium

celerius Opinione eorum exercitum addueit.

VIIII. Nunc logiones repunt instruetas velut in inei certo gradu accedere Galli cum viderent, quorum orant ad uosarem plena siduein consilia perlata, sive eertaminis Oriculo Sive subito adventu sive spectati0ue nostri eonsilii copia instruunt pro castris nee soco sup rior d000dunt Caesar etsi dimicaro piaverat, tameta

admiratus tantam multitudinem l stium vallo intermisso magis in altitudinem depressu quam sui putent instruenstris l0stium e sert unde imperat vallo pudum . di dedim muniri, I idulum pro p0ritone eius stltitudinis iustodis duri, 40ssum dupliedua sedum riuiuum Meuum

344쪽

lat0ribus d0primi derectis, turros excitari robras in altitudinen triuii fabulatorum, pontibus traiectis constratiSque Oniungi, quorum frontes viminea loridula munirentur, ut ab hostibus duplici fossa, duplici pro pugnatorum Ordine defenderentur, quorum alter X pontibus, quo tutior altitudine ess0t, hoc audacius longiuSque permitteret tela, alter, qui propior hostem in ipso vallo conlocatus esset, ponte ab incidentibus telis teg0retur. Portis fores altioresque turres imposuit. X. Huius munitionis duplex erat consilium. Namque et operum magnitudinem et timorem suum Sperabat dueiam barbaris adlaturum, et cum pabulatum frumentatumque longiuS SSet proficiSeendum, parVis copiis iastra munitiones ipsa videbat posses dolandi. Interim crebro pauet utrimque procurrentibus inter bina astra paludo interiecta contendebatur quam tamen paludem nonnumquam aut nostra auxilia Gallorum Germanorumque transibant aeriusque hostes insequebantur aut vidissim hostes eadem transgressi nostros longius Submovebant. Accidebat autem cotidianis pabulationibus, id quod accidere erat neceSSe, eum raris disieetisque X aedifieiis pabulum conquireretur, ut impeditis locis disp0rsi pabulatores eireum venirentur quae res etsi medioere detrimentum iumentorum ne SerVOriam OStri adferebat, tamen stultaseogitationes incitabat barbarorum, atque eo magiS, quod Commius, quem profectum ad auxilia Germa

norum urceSSenda docui, cum equitibus venerat; qui tametsi numero non amplius erant , tamen Germanorum adventu barbari inflabantur. 1 XI. Caesar eum animadverteret OStem complures dios astris palude et Dei natura munitis se tenere neque oppugnari eaStra eorum Sine dimicatione perniciosa nee loeum munitionibus elaudi nisi a maiore

345쪽

LIB. VIII. CAP. Villi-Xlli. 2050x0reitu posse, litterus d Treb hira mittit, ut quam celerrime Osset, legionem m. quae eum T. Sextio

legato in Biturigibus hiemabat, arcessero utque Deum tribus legionibus magnis itin stribus ad se veniret;

ipse equites invicem Remorum ac Lingonum res,

quarumque civitatum, quorum magnum numeram evin

caverat, praesidio pabulati0nibus mittit, qui subitas

incursiones hostium Sustinerent.

XII. Quod eum cotidi floret ac iam consuetudine diligunt in minueretur quod plerumque edidit diuturnitato, Bellovae delecta manu peditum cognitis statimnibus cotidianis equitum nostrorum silvestribus locis insidias disponunt eodemque equites postero die mittunt. qui iriniura ilicerendi nostros. Quindo ita ei ventos

inseeuti peditibus undique sunt ii uinduti Quo is aeto perturbati celerius, quam consuetudo fert equestris proelii, receperunt amisso Vertisco, principe divitatis, praesecto equitum qui eum Vix equo a reser notatem posset uti, tamen consuetudinem illorum neque adiuti excusati j in suscipiendu praesectura rusus

346쪽

206 BELLI GALLIGunivei Si paluden transissent paucisque in resistendo interlaetis portinaeius oliquam multitudineu essent inSecuti, perterriti non solum ii, qui aut comminus opprimebantur aut eminus vulnerabuntur, Sed etiam,r, qui longius subsidiari consueverant, turpiter refugerunt nec prius finem fuga fecerunt saepe amiSSi Superboribus tostis, quam Se aut in eaStra Suorum reeiperent aut nonnulli pudore eoaeti longius profugerent. Quorum periculo Sic omnes copiae sunt perturbatae, ut vix iudicari posset, utrum oeundis parvuli rebia insolentiores an adversis medioeribus timidiore esSent. XIIII. Compluribus diebus isdem in eastris On- Sumpti cum propiu acceSSisse legiones et C. Trebonium legatum cognovissent, duces Bellovaeorum veriti similem obsession om lusia noetu dimittunt eoS, quos aut aetate aut viribus inferiores aut normes habebant, unaque reliqua impedimenta. Quorum perturbatum et confusum dum Xplicant agmen magnis enim multitudo carrorum etiam Xpeditos sequi Galloseon Suevit - oppreSSi luee copia armatorum pro Suis instruunt astris, ne prius Romani persequi se in ei- perent, quam longiu agmen impedimentorum suorum processisset. At Caesar neque resistente neque cedentes adgrediendos tanto collis ascensu iudicabat neque non uSque eo legione admovendas, ut discedere e se loeositio oriculo barbari militibus instantibus non possent. Ita eum palude impedita castra a castris, quae dimitt0rsentur, dividi videret transeundique difficultas eloritat in insequendi tardare posset atque id iugum, quod

trans paludem paene ad OStium caStra pertineret, m0diocri valle a castris eorum intereisum animadverteret, pontibus palude con Strata legiones traducit elo-riterque in summam planitiem iugi pervenit, quae doelivi fastigio duobus ab latoribus muni0batur. Ibi

347쪽

LIB. Vill P. XIII X l. 20Ilogionibus instruetis ad ultimum iugum pervenit aetemque e loco constituit, unde tormento missa tela inli Ostium cuneo coici OSSent. XV. Barbari eonfisi loe natur eum dimicare non roeusarent, si forte Romani subire Oilem conarentur.

paulatim tu copias distributa dimittere non auderent, ne dispersi perturbarentur, in ei permanserunt. Dum rum pertinacia cognita Caesar XX cohortibus instructis castrisque i, loco Metatis visenapios muniri iub0t castra. absolutis operibus pro ullo legiones instructas conloeat, equite frenatis quis in stationibus disponit. Bollovaei eum Romano ad insequendum paratos vide irent neque pernoctare aut diutius remunere Sine peri- Culo eodem OeO OSSent, tale consilium sui reeipiendi ceperunt Fasces ubi Onsederunt namque in alie considere Gallos consueSSe Superioribus aeomnienturii deelaratum S - per manu Stramentorum ac virgultorum, quorum Summa erat in eaStris Opia, intor se tradit0 utile inelem conlocaverunt extremoque 4 poro diei signo pronuntiato uno tempore in enderunt. Ita continens flamma optas Omne repente a conSpeetu

texit Romanorum Quod ubi ,edidit, barbari volt

mentissimo cursu refugerunt. XV l. Caesar etsi discessum hostium animadvertor luon poterat incendiis Oppositis, tamen id consilium cum fugae causa initum Suspicaretur, legiones x movet, turmas mittit ad insequentium is veritus insidias, o forte in 00dem oeo subsistor h0siis ut tu plicero Π0suos in locum instretur iniquum, turdius pr0dedit Equites eum intrare mura ei uni 2 Diui densissimum timerint ste, si qui eupidius intri iri 'nni ViX suorum ipsi priores paries animadverterent

equorunt, insidius veriti liberum euitatera sui debpiundi Bellovit eis edurunt sta sugu um iris simulque a

348쪽

progressi hostes loco muniti SSim eaStra posuerunt. Iud eum sa0p in insidiis quites peditos auo disponerent, magna utrimenta Romanis in pabulationibus inserebant. XVII. Quod eum crebrius eoideret, e capti VOquodam comperit Caesar Corroum, Bellovacorum ducem, fortissimorum milia I peditum dol0gisse quitesquee Omni numero , quos in insidiis eo loco conlocaret, quem in locum propter copiam frum0nti ae pabuli Romanos pabulatum missuro SuSpicaretur. Quo cognito consilio Caesar legione plureS, quam Solebat, educit equitatumque, qua consuetudine pabulatoribus mittere praesidi consuerat, praemittit huic interponit auxilia sevis armaturae; pSe cum legionibuS, quum potest inXime, adpropinquat.1 XVIII. Hostos in insidiis dispositi cum sibi dol0gissent campum ad rem gerendam non ampliu putentem in Omne parte passibus M, silvis undiquo

impoditissimi aut flumino altissimo munitum, velut indagin hunc insidiis circumdederunt. Explorato hostium consilio nostri ad proseliandum animo atque armis parati cum subsequentibus legionibus nullam

dimieationum rogusarent, turmatim in eum locum deve nerunt. Quorum adventu cum sibi Correus oblatam oeeasionem rei gerendae Xistimaret, primum cum paueis S Ostendit atqu0 in proxima turmas impetum Deit. Nostri constanter incursum sustinent insidiatorum neque plure in unum loeum conveniunt; quod plerumque equestribus proelii cum propter aliquem timor0m accidit, tum multitudine ipsorum detrimoniumaeeipitUΓ.

XVIIII. Cum dispositis turmis invicem rari proeliarsentur neque ab lateribus circumveniri SUOS paterentur,

349쪽

LIB. Vli I. P. X l XX. 20sorumpunt ceteri Correo proelianti ex silvis 'it magus contontiones divorsum prosellum Quod dum diutius pari Marte iniretur, linulatim ex silvis instructa ubtitudo procedit iuditum, quae mostros cogit cedereoquitos Quibus coloriter subveniunt ovis armatura pedites, quos ante legiones missos d0eui. turmisque nostrorum interpoSiti constanter proeliantur Pugnatur aliquamdiu pari contentione; doinde, ut ratio postulabat proelii, qui sustinuerandi primos imputus insidiarum, hoc ipso diunt superiores quod nullum rubinsidiantibus imprudentes aeceperant detrimentum. Aeeddunt propius interim dolonos irobrique eodem tomporo et nostris et hostibus nuntii adseruntur imp0ratorum instructis copiis adusso. Qua re cognitu prae 5 sidio cohortium tonsist nostri laeserrime proeliantur,no, si tardius rem geSSiSSent, victoriae gloriam Ommunicasse cum legionibus vidorentur Hostus iones dunt animis atque itineribus div01 Si fugam quaerunt. Noquiquam: nam quibus difficultatibus loeorum Roma nox claudere Voluerant. iii ipsi denobantur Vieti tamen pereulSique maiore parte amissa, quo fors tulerat, constornuti profugiunt partim silvis letitis, larii sturnino qui tamen in fuga ab nostris eriter insequentibus conseiuntur, cum interim nulla alamitate victus Correus X cedere proelio Silvas tu petor aut invitantibus nostris nil doditionum potuit a dilue i. quis ir-tissime tristiando compluresque vulnerumlo Ant0s iracundia victores in s tela e ii ire.

. Tuli 0do re gesta redentibus pr00lii vestigiis l

una milibus didebantur, tametsi flumino impeditum

transitum vi Obat, avium ex eitu traducto progreditur.

350쪽

A Bellovae reliquaeque civitates repente e fuga paucis atque his Vulnerati receptis, qui Silvarum bon0fiei caSum vitaverant, Omnibus adverSis, cognita calamitate intorraei Correo, amisso equitatu et fortissimis peditibus, cum adventare Romanos Xistimarent, concili repente euntia tubarum convocato Onelamant, legati obsidesque ad Caesarem mittantur. 1 XXI. Hoc omnibus probato consilio Commius Atrebas ad eos confugit Germanos, in quibus ad id bellum auxilia mutuatus erat. Ceteri e vestigio mittunt ad Caesarem legato petuntque, ut ea poena Sit contentus hostiunt, quam si sine dimication inserro integri posset, pro Sua clementia atque humanitate numquam profecto SSet inlaturus. Adflictas opes sequestri proelio Bellovacorum esse delectorum peditum multa milia interisse, vi refugisse nuntio caedi S. Magnum tamen, ut in tanta calamitate, Bellovaeos O

belli, conditator multitudinis, esset interfectus numquam enim Senatum tantum in civitate illo vivo, quantum imperitam plebem, potuiSSe.1 XXII. Hauc orantibus legatis commemorat Caesar: Eodem tempore superiore anno Bellovaco ceterasque Gallia civitatos suscepisse bellum; sertinacissime hos ex omnibus in Sententia permansisse neque ad Sani fato reliquorum deditione esse perductOS. Seire atque intellegere se cauSam Hecati fastillimo mortuis del0gari. Neminem Vero tantum pollere, ut invitis prin-eipibus, reSistente Senatu, Omnibu boni repugnantibus infirma manu plebis bellum concitare et gerere poss0t Sed tamen e contentum fore ea poena, quam

sibi ipsi contraXiSSent. XXIII. Noet insoquenti legati responSa ad SuOS referunt, Obsides conficiunt Concurrunt reliquarum