Des. Erasmi Roterod. De utraque verborum ac rerum copia lib. II. Ad sermonem & stylum formandum utillissimi

231쪽

dernisset: Eras dignus, at haberes integram mamma ait est Iortensis, ni fallor,qui nee abat se in quam C. in matre, aut sorore redi te in fas an ii

incidisse dissidium. Sunt nova sententiari ira pene

genarnatione e Contrariis quoru exempla si

et is simul dc locupletamus Commutatione ver a aram cum eadem res aliis atque aliis verbis, a-

rosa uia rationis, cum allo, atque alio vultu, estu

iter dicentem facimus vel cum quod sedarius estri putatum, ut acriu sintque inflammatius esierimus. turn copiosissima expolitio septem constat parti- , Propositione ratione, duplicishntentia: Cui ia-- item duplex subjici potest, contrario, simili ex iam plo, concauione. Exemplum erit hirius modi Sapiens nurium pro Repubi vitiabit peric tum Id- . quod ''pe sit, ut, cum pro Repubi perire nolue-Rep. creat. Et illoniam sunt o- la a patina accepta, nullum in comm prosa ri grave putandum est. Haec est pii ma , qua tota res simpliciter exposita est, rati u contii mala , cui subditur .uplex sententia acta totidem, aut pluribus rationibus. si iu-iunt id periculum quod pro Re subc est tui te iactim t. Haec est sententia, cui subnectitur effugere id possunt, cingrati iii - reputaura: ur. Deinde, litii sententiae N a pars

232쪽

di: DE COPl AREF u Mi ais e contrario. At qui patriae pericula suo periculo propellunt, hi sapientes putandi sunt Mox ad Micientur ratione S, cum tum , quem debent, honorem Rei pubi reddunt, iro multis perire a iunt, quam cum multis. Iam adjungitur huic con-

Darium Etenim vehementer est iniquum , it iratura accepram per patriam cum servaveris,ll. . iura cum rogat, redderes patriae cum roget,non dare.

Et cum possis cum summa virtute , dc honore pro patria interire, malle per dedecus, ta pnaviam vivere, pro amici se parentibus, ac caeteris necessariis a tire periculum cum velis, pro Repubi in qua dc hoc, illud sanctissimum patriae nomen continetur, nolle in discrimen venire Deinde adhibetur sunt-le. Itaque uti contemnendus est qui in navigando, sequam navim mavult incolumen Ita vituperandus qui in Reip. discrimine, suae salini plus, Quam communi contulit. Additur collatio similitudinis, majori Nave istacta muli incolumea fuerunt. Exa tufragio patria salvus nemo potest enatare. Sub haec exena plum adnectitur. Quod mihi videtur Decius intellexisse, qui se devovisIe dicitur,d pro legionibus se in hostes immisisse medius. Huic anne

ciuntur sententiae, unde vitam amisiit, non perdidit. Re enim vilissima maximam redemit Vitam dedit, accepit patriama amisit animam potitus est gloria, quae cum summa laude Prodita vetustate , quotidie magis enitescit. Demum apponitur conclusio tanquam epilogus: QR Od pro Repub debere accedere periculum, d rario ne demonstratum est , d exemplo omprobatum, hi sapientes sunt existimandi qui nullum pro salute patriae periculum vitant. Ergo conveniet hujusmodi thematis exerceri pueros. qui ad copiam parandam instituuntur. Quanquamne hoc quidem exemplum ex Herenniana Rhot rica mihi magnopere probatur, nisi quod utcunque

rationem indicat. Potest autem copiosius etiam tractari, si plures sententias d rationes, si plura similia, si exempla plura congeras.

233쪽

Ad sabulosorum genus proxime accedunt Apologi, nisi quod&ci electant vehementius, Me cacius persuadent. Delectant, morum faceta quadam amitatione: saciunt fidόm , uia verum veluti ponunt ante oculos capiuntur his praecipue rustici amperiti, ii quis alius est, qui mores aurei saeculi rapit. Celebrantur Apologi maxime is sopi nomi- qui unus e sapientum numero ob lioc ipsum est habitus etiamsi, Quinti ianus ab Hesiodo scriptos ite certe majoris cujuspiam ingenii opus, existi-nrat quo manus mirandum si D: enenius Azrippa plebem Romanam a peticulosissima seditione e vocam, conficto in id pologo te corporis humani

n. embris adversus ventrem conspirantibus, ut reter T. Liv. Et Themistocles Atheniensibus persuasit, ne novarent magistratus, fabula de vulpe muscis obsita. Quin liberum est cuique pro re confrigere genus hujusmodi Verum ut apte confin a cum ingenio valeas oporter, an animantium naturas sunt autem insanitar varietatis penitus anim- adfersas habeas, necesse est. Porro quod ad usum attinet, significantur verbo, quemadmodum exempla, maxime si notus sit pologusci Veluti si dicas; i tua scrupta lacerant ac da:nnant imperiti, noli laborare; certe doctis mo cuique maxime probantur. Quid enim mirum si gemmam aspernatur Gallus sopiciis ZAut si quis dicat: nullus hostis quantumlibet impotens, humulisque negligendus, aut Contemnendus est: Posteaquam nec crabanna impune, contempsit aquila sopica in ut hoc pacto: Tuis ipsius bene faecis nitere, non majorum s plendore: ne tibi usu vemat, quod sopi corniculae. Dilatantur autem praefarione commendarioli S. Commendamustum au torem ipsum, ilina pologorum genus. Ita ut iccit Aul. Geli lib. r. cap. 9. in explicanda Cassita fabulci PE pus ille e Phrypia fabulator,&c. Nam locus in promptu est. Deinde si describendis animantium, aut rerum Ormis ac natu iis quos indu K cis,

234쪽

n em liberalem pertinet: Ti formam,

inde quemadmodum e stercoribus nascatur , c posterioribus pedibus ei

regnum ii avium g i, amigeram esse Jovis non offendi fulminnon connivere ad ardentissimos Solis radios , peinciolisiimo volatu ulara nubes ferri Denii icunque vel ad scarabaeorum humilitatem randam, vel aquilae generositatem attolendantineant , quod quidem argumentum nos per i. in1 in proverbiis . Atque hac in re non prae- siquid animanti cuipiam fabulis Potarum est attributum. Quod gentis e Lycaon ena i lupos ex adolescente, si pol

canere, corvum ejusdem sui se nuncium re ob cel sationen ex albo nigrum factum, Aut i quid prodi tum est historis insigniter ab his factum, veluti de aquila, quae virginem adamavit, apud Plinium De Bucephalo Alexandri magni quo , atque item de caeteris Nam rationem duntaxat ostendimus. De inde cum ad ipsum apologum erit ventum, fusius a Ilatius natura hit. Id si et citra taedium i facti quadam i , quod est in hominu

fingemus. Ex emphim aptissimum est apud Horat ii Ibatyri Ruineus urianum murem visa per fertur,

Accepi e cavo. eterem vetus hospes amicum si υit ni tamen arctum

d Nam in promptu locus est. Est item exemptu indiratat apologi apud Apulejuna de corvo, vulpe . Rursum apud Aul. Gall.de casti avicula. Caeterutra quod Ἀμ υξ ον vocant, id est, apologi interpret .l-rionem non admodum refert initio ponas, an in sine Q FIN

235쪽

Quanquam 'inc incipere licebit, in hanc de

sinere, modo sermonis accedat varietas.

Aringuntur a nonnullis somnia quoque, quae sor' taliis adhibenda non sunt nisi in ostentationc quod

genu Luciani somnium Aut quoties ea pro veris visis, hortandi, deterrendive gratia narramus.Talecit rodici sigmentum de Hercule ambigente, imirum vitae viam ingrederetur, virtutis arduam , an voluptatis proclivem Simile de Momo, qui hoc reprenendi in homine, quod dem iurgos illi finxisse ecor annosum, nec addidisset tenestram: In bove, quod in summis cornibus non addidistet oculos, ut videret, quod feriret. Hujusmodi videtur illud D. Hieronymi,de sese flagris caesis,quod Ciceronianu' nos item pueri in hoc genere lusimus. D silii Narrationibus. Jam fictae narrationes rei uni gestarum , si persua uendi gratia proveri adhibeantur, quam a Simu iter po:est, ad veri similitudinem componantur, ' Portet. Sunt autem ex arte Rhetorica notae partes, quibus probabilitas constat cujusmodi est fabula ne Memmio , apud Circer dc sorti ut de Vult ejO, apud Horat. Genus hoc video non illis nimium pi cui te, qui vulgi credulitate reti, stultissima quaedam miraculo una ostenta, pro certissimis inve- Σerunt Christianorum literis. Porro quae ritus caulla finguntur, quo longius absunt a vero, hoc magis demulcent animos, modo ne sint aniculatum mi a deliramentis, eruditis allusionibus

doctas etiam aures capere possint: Quo degenere sunt Luciani verae narrationes M ad hujus exem plum Ectus asinus Apulei Praeterea caro leniit' pus, dc reliqua Luciani pleraq;. Item argumenta fer me omnia veteris comoedi e quae non imagine veri, ted allusionibus, Ic allegoriis delect t. Naim illud fictionis genus, auod a. simulacrum eiu adumbratur,

236쪽

tur.

De Allegonis Theologicu.

At quoties ad pietatem adhortat: . , at ii i

mur, phirimum adjumem Conierent exempla vetateris, ac novi Testamenti, id est, Euangeliorum. Q lepe allegoriam varie tractantur,et eodem modo ad mores hominum, modo ad corpus Ecclesiae, Christo capiti connexum,in cohaerens modo ad caelestem illam communionem, rursum ad prisca nascentis fidei tempora, Radlix'c nostra possunt accommodari. Sed hisce de rebus copiosius, bc exactius ille remus in libello, quem instituimus de Theologicis allegoriis Atque haec ferme omnia ad exemplo rum genus reseruntur, in quibus sumus paulo diutius immorati, quod ex hoc potissimnim mund , co-oiae supellex depromatur. Sed priusquam ab his digredimur,visum est etiam nonnulla paucis adna

et a i co igendi Exempla.

Iam prim IV. qu n. admodum unum quodlibet horum varie possit accommo Aari per similitudinem, per contrarium, per comparationem, per hyperbosen, per Epitheton, per imaginem, per Metaphosam, per allegoriam, superiori commentario dς tonstratum est. Nunc qua ratione fieri possit , ut amplissimam horum vim in promptu , ac velut innumerato possimias habere, indicabimus. Consilium quidem non perinde magnificum , ut frugiferum: quod utinam iuvenes olim ipsi fuissemus secuti, nam tum quoque veniebat in mentem' video quantum momenti si tertilis nostris fuerit acce murili. Attamen candidi est ingenii, non invidere bonae per juvenibus, quod tibi vel negarit fortuna,vel noni

rarit diligentia. Ergo qui destinavit per omne ge'nus auctonim lectione grassar nam id omnino se-

237쪽

z IBER spcii 22 γme in vita aciendum et , qui velit inter eruditos naberi)prius sibi quam in imos com parabit locos.

os umet partim a generibus ac partibus vitio tum murumque pati in ab his, quae sunt in rebus moriallum praecipita, quaeque requentissime solent an suadendo incidere, eaque conveniet juxta ratio-m ananitaris,in pugnantia digerere. Nam 'uae Q se Cognata sunt, ultro admonent, quid conse-uatur contrariorum eadem est memoria Puta, exempli caulla primus locus Pietas impietas: ut iubiicientur species inter se cognatae Prima, it pietas in Deum: Sectriada, in patrian: Tertia, in arentes, aut iberos, aut etiam in eos quo oportet Parciatum OC Colere, veluti praeceptores, 'uOrum beneficio servati sumus. Ex adverso est impie

DS Jam bis cognata superstitio adjicienda igitur. Atque hic aperit sese campus latissimus de prodi

plosis eorum cultibus, ac variis diversarum genitum Ceremoniis. Item, inepta patinium in libero Sanctulgentia, quae sals best pietas. Sit proximus, sit Vitatulus, Fides, hanc in species seces licebit: est fiducia erga Deum est fides humana est fides inomicOS, fides servorum in dominos , fides in hostes, totidem de perfidia tem , sit titulus Beneficetaria, Huic cum suas pecies subjeceris, restat gratitudo: non tua quidem huic subjecta, neque rursum con-

uaria, sed adhaerens, aeque ea veluti consequens. Haec per omnes locos tractari possunt. Primum,quid sit pietas, quomodo differat e caeteris virtutibus, quid

habeat peculiare, quibus officiis praestetur aut vi r , qVibiis rebus alatur, aut corrumpatur , quidi ructus homini pariat Hic sese aperit campus e emplorum, ac judiciorum. Sed virtutum , ac vitiorum ordinem sibi quisque suo fingat arbitrio, vel e

Cicerone, sive malit a Valer. Max aut e X Aristotele, aut ex D. Thoma petat. Denique si mali , etc-mentorum ordinem sequatur. Neoue enim id ma gni refert. Quanquam nolim illum omnes hujCs genera particulas, tam minutim concisas in ordines referre verum ea dunta 3 at,quae Videanturirc

Saenete in dicendo usu venire Id autem vel eitc-Κ 6 cis

238쪽

sunt tituli apud Vall. Max. nonnulli apud flin. J-terum quae extra vitiorum , ac vita utum genera silinuntur, partim pertinent ad exempla partim ad locos Communes Prioris peneris ferme sunt h

illa Col , mors spontane Τ, mors prociis tota, partus prodigiosi , insignis et . Ex humili pene rec ne corporis robur , ir ni forma, i enium in deformi cre in us in nurnera alia. Quorum si

nire si, quibuscum vivam suum cui que pul Clarum facilis offensa reconcillis credere, amasur amatur q. His dat, Cui ci pda viaticum, cruditio. Sed quid ego hic recensere ergo cum sim sexcenta mi ii Ergo his eas thligenda, quae videt in ad dicendumn commoda. Ad hunc Hobem pertinen; illa compara: iva Coelibatus ne elicior, an Coniugium Z vita privata, an secus potior monarchia, ratia vita studiosorurn I lir ni iam ex superioribu , Ut iri, aut vitio videbuntur esse conlinia, ea licebit suo titulo subjicere ut illa bis dat qui cito d. ἰω, nihil carius constat, Quam quod pr ii'n tu id beneficium dando accepit, qui: , nihil tam perit, quam quod confertur in iis

gra um d , beneficii gratiam perdidit,qii squi

239쪽

obravit. Haec atque hujusmodi ad liberalitatis ti- ilum referri pollunt. Verum ne indigesta rerum

turba pariat confusionem, profuerit titulos, quila itus patent, in aliquot secare partes. Liberalitatis titulum ut exempli caussa loquamur talicebit partiri si si bjeceris Aeneficium prompte, citoque datum Beneficium aptum: Beneficium digno, auaandigno, illatum Beneficium tum BC-neficium mutuum: si qua uitta ibi litur magis adonea. Nam nos indicandi gra ia duntaxat i laec ponimus Ergo posteaquam tibi titulos compararis, quot erunt satis eoique in ordinem,quem voles digesseris, deinde singulis suas partes subjeceris: rursum partibus addideris locos communes , sive senientia , Iam quicquid tis obvium eri , in ullis

notabis sive erit fabula, sive apologus, sive exemplum, sive casus novus sive sententia, sive lepide auea oqui mire dictum, sive paroemia, sive Metaphora, cur parabola Atque ad cum zdum pariter et, uto altius insideant animo quae legeris d assuescas uti lectionis opibus. Sunt enim qui phirima teneant, velut in nundo reposita,Cum indicetido, scribendo- que mire sint inopes, ac nudi. Postremo urcunque pollulat occasio ad mamina erit dicendi supellex, certis veluti nidis constitutis, und 'S, petas. Porro nulla disciplina tam semota retorica,unde non facias locos tuos locupletiores. Nam a Mathematicis,quae remotissima videantur sumun- tur similitudines. Quando, judem cum sphaera un- dique sui simili cumque io quocunq; cadat, pariter quatuor angulis nixo confertur sapiens , suis Cpibus feli e nec aliunde e ,&q iaecunque inciderit fortunae procella, Ud a tute firmus , cimmobilis ut ne dicam interim , quod Theologi mysteriorum enarrationem frequenter a Mathemat Cis petunt , propter arcanam CD in rerum ac numerorum analogiam. Nam non solum paraboli , verum etiam e X empla quaedam mi . Parabola filerit, si dicas Quemadmodum. lumnio mentes frequentisitaὶς erit: ita

summa

240쪽

summa potestas gravissimis casibus est obnoxia. tem, quemadmodi fulmen ars lique sacit , in a cera, ita Principum animus: in rebel .esic obsist cies sivire debet, in caeteros tali clementia.

plo fuerint elephanti, pudore in abdito co , quis etiam in conjugatis modestiam ac volupta dissimulationem desideret. Et Delphinii aeriis adultos diutius comitantes, nec sinentes parvulos suos

ingredi, nisi grandior aliquis ceu paedagogus assit, dccustos sit quis admoneat quanta cura servatque institui debeata parentibus prima illa, Hi-C uerorum aerias. Itaque studiolus ille velut apicula diligens, per omnes auctorum hortos volitabit, scisculis omnibus adsultabit, undique succi nonni hi colligens quod in suum deserat alvearium. Et

quoniam tanta est in his rerum oecunditas , ut o

nania decerpi non possint: certe praecipua deliget, ad operis sui structuram accommodabit. Simi autem quae eadem non blum ad diversos , verum ad contrarios ulus quadrare possint, eos rediversis annotanda locis suod genus si de insanabili cupiditate

hominis avari agas, recte accommodabis Charybdis sabulam. Rursum, si de inexplebili ventris ingluvie, aut libidine mulieris inexhausta, nimirum conveniet eadem. Item inpologus Esopi de hirco ac vulpe si- in ut in puteum descendentibus , quadrabit vel in prospicientiam , qua fit, ut non apprediare negotium, nisi prius apud te perpenderis, qua ratione queas explicare vel in fictum amicorum genus , qui

clam videantur amici commodis consulere, maxime tamen agunt suum negotium. Praeterea ex morte Socratis non solum ducitur exemplum mortem non esse formidandam viro bono , cum ille tam alacri vultu cicutam biberit verum etiam virtutem invidiae obnoxiam, neque fatis tutam ese in turba malorum Fursum inutile: vel potius perniciosum esse Philosophiae studium, nisi te ad mores communes deflexeris. Jamque hoc ipsum factum trahi p festre in laudem Socrati id in vituperiti m. Laudananim qui nulla sua culpa, sed sola invidia damnatus, tam sortiter mortem neglexit vituperandus