장음표시 사용
301쪽
Ds Iudicro A ARVM aluminoso, chalcanthos &c. sulphure rubeo, nigro, citrino,&c.quq omnia in naturalium historia explicantur copiosius.
C Onstat autem ex dicta varietate, vix quenquam sibi exactam contem perationum in aquis mineralibus scientiam promittere posse,& multa inter admiranda relinqui debere. Est tamen aliquid conandum potius quam nihil, &cum constet qualis sit matricum. mineralium natura, qualis item eorum quae in illis fata proueniunt ; non temere collocabitur opera quae huic contemplationi impenditur. Torporis est, & pigritiae contem tusque miraculorum flagitiosus, nolle experiri etiam in minimis ingeni j vires: Confidentiae verδ stultae vesanaeque arrogantiae , tanquam digito intento exacta differentia Sc mensura mi sturarum rationes pronunciare, cum certum sit ultra captum humanum istud esse, id quod ingenue etiam satetur Iordanus, & patet dissicultas iudicij ex doctissimorum hominum contenti- Onibus, cum vix duos reperias qui suo experimento; non alterius effato ful-tii, n eadem aqua dijudicanda consentiant, quomodo euenire in balneis Aponi Patauini videas, de quibus Montagia ana , Savona rota , DUndius, Fallopius,&c. quisque diuersum ab alio statuit; & corrigit Montagna nam cum Savona rota Fallo pius, qui rrusum castigatur censura Baccij: Omnes visus est pro sua audacia carpsis Ie Paracet', post quem Tabernae montanus paucis pepercit. Mihi satis erit ea in uestigasse, quae euidentibus se produnt argumentis, quaeque in mistura excellunt. Orn14ia quae concurrunt, & eorum gradus nominare , nulli autor ero. Cum irem de fontibus sigillatini&in pecie sat accurate commentatum a pluribus sit, gerieralia duntaxat huius iudicij capita attingam , id que fiducia plurium artium quidem, cum ea res sit non unius tantum,verun ramen potissimum physicae & medicinae, quibus subiecta est alchymia , de famulatur, potissilanaque affert ad hanc indaginem adiumenta. Si quae astrologus, geometra, arithmeticus, coquus, arator, hortulanus, siser metallicus, chiilibet item plebeius accola, qui aquam illam mineralem in vitae usius vertin suppeditare pomini, quin Aquae montium, & valli iam gnari venatores, lignatores, &alij naturae quodammodo iudicandae dono instructi conferre ; ea non negligentur.
Distributio Euius contemplationi S.
MIneralium itaque aquarum naturam inuestigaturo, anamus primum intendendus in ea est, quae foris sunt circa sontem, siue coniuncta sint, siue circumstent, quo alio modo eum attineant: Deinde aquae ipsim qu et e fon-
302쪽
M 1NERILIUM LIB. I. e sontestaturit, ratio diligenter contemplanda; quae duo capita videntur ad certitudinem pauid exquisitiorem apprime esse necessaria,nec suntprς- terita ab his qui ante nos in eadem materia flant versati.
Nier externa autem primae dignitatis est coelum, cuius astra potentiain elementarem regionem manifestumius habent, & certum est variari l aeorum naturam diuerso ad solem positu, ad ed ut in intimis quoque terra: pcrsuastum habeant metallici, non partium hinc pendere bonae spei mome- tum. Neque tamen superstitiosae astromamae, seu astro moriar somnia com-Probamus, quanquam valde stomachentur contem tu eius vates illi inepti:
Nolumus illa fatua de Saturno plumbi genitore, de Marte ferri parente, de
coniunctionibus nescio quibus , cataclyssia os subterraneos ,&immensam aquarum vim euomituris in trigono aqueo, domibus coeli fictis, S alijsin ept ijs in antro Trophon ij dormitantiu somnantiumq; phantastarum. Quae Tot & luna aliaque bydera actuosa, seu calore, seu in fluxu motuq; virtutum libi contributarum, in loco cui incumbunt, quemque radijs feriunt rectioribus confertioribusque, emciunt; in oculis sunt omnium: Et caussae quorundam in aquis mineralibus alijsq; eventuum, ad ista sunt referendae. Cy-
anen Syracusarum fontem cum trina crescere & diminui, autores sunt veteres, &reces ites. Non obscurum est a viis ius syderis hoc dependere. Quod si tantum in hoc potest, ut manifesto caussam suam arguat motu: proculdu- bio etiam alias vires ingenerabit,& in materiam a qu faiadendae, ab serbendaeque potestatem obtinebit. In torrida plaga, versusque meridiem tractu, torriae. plura salsa&amara est inuenire , ibi etiam sales arenari j &nitrosi sunt fre quentes. Si aquae ibi si ξt salsa: & amarae, in promtu est caussa. Versus septentrionem vapida, cruda, insipida, sunt plura quod quidem ad aquas attinet)Vtrobique aer disponitur similiter, &quae eius beneficio fruunt Par aut nOxas senti tint. Si itaque fontis scaturigo & processus se utriat ad solem, eum, que patiatur totis diebus; minus crudae erunt aquae, nec ita obnoxios Vapidis spiritibus. Principium earum minerale iudicabitur halituosus, conco- ctius, maturius, calidius &c. contra si respiciat septentriones. Mediocria promittit ortus& occastis. Conferunt aliquid particulariores quoq; dispositiones solis in signis Zodiaci, seu sigillatim, seu per quadrantes anni consideratis. Nec nihil est in lunae phasibus. Valet & Syrius & Pleiades, Orion, &c. Solebat philosephius perennes fluminum durationes,& intercisses me-
.atus, ad periodos coelestiure uocare: quod inde ut animalium aetates, & ge merum cotinuatae series dependent, ita S fluuiorum fontiumq;. Sic Nili incrementa,&aliorum fluminum sequia isti a quibusdam iudicantur, quo pa- de flores nonnulli item fauorem solis aucupantur. Sed de coelo tantum ,
303쪽
2Eris iudidium inamineralibus.
Post coelum aeris contemplatio in hoc iudicio e st necessaria.. Is quidem
coelo proxime subiectus prim um creditur vim syderum excipere,& deuectam deinceps positis communicare: nonnulli etiam autumant potentibus constellationum impressionibus eum ad effectus certos disponi, ut postea exhibeat non usitatas tantum mutationes, sed & portenta, ut ita indicium potius haberet passuri aliquid loci de aquae mineralis, non quomodo iam sit affect us,&quid digestiones internae terrarum parent: Sed nos
ab hac sententia alieni sumus, dicimusque aerem quidem lyderum operatiaonibus esse subie istum, sed non semper sequi actum, propterea quod contactam ob indispositionem non admittat. Sunt enim actus agentium in dispositis, quo pacto sollicet feruens, actum tamen fusionis in ligno vel lapide non habet. Deinde non inducit in ipsi in impressiones coelum, nec eum sibi ad sua obsequia peculiariter praeparat: Non enim patitur similiter in summo, medio, imo; sed in confinijs terrarum & aquarum, turbis halituum dc vaporum obnoxius est, agente caussa inferiore vel in terrae extimo, vel eius visceribus. HInc enim ex uigunt l, dirus, vapores, fumi; hinc idem alteratur qualicate eius quod comprehendit corporis ; & non tardi motum accipit ab euripis marinis, a tempestatibus incendi js que subterraneis &alijs. Astra haec inueniunt, de postea clavi di cutiunt potius, quam gignunt, ut sint salutis, non perniciei gratia elementaribus praeposita, quanquam inter luctam diuersae eueniant imprestiones, sicut&cum sol nebulas a tartaro euomitas dissipat, ventos, pluuias aliaque interdum eadem occasione parit, vel cum terras humidas exiccat, aut hyemales nives glaciemque soluit; ubi exoriuntur nubes d pluuiae, non primario sblis actu. His ita selia latibus, aer loci, in quo mineralis aqua iudicio praesenti commilia, quaeque in illo tractu vel toto ortu comprehenditur, vel magna ex parte quaedam enim scaturigines procul veniunt si est vapidus, nebulosus, pluuius, & talia quoq; facit corpora quae in eo exi stunt ,-ex se fundit nubium alimenta, ut videmus in densis humidisque saltibus: Coni j ciemus feram minerae aquam in vicinia colligi, eamque admodum multam, dilutiorem efficere vim medicam. Motu enim reciproco sergunt e barathris terrae & balneis Vulcaneis humiditates; 8c coagulatae eodem reseruntur, ut sic necesse sit non deficere illis in locis crebras aquarum scatebras. Sin aer siepius est caliginosus quam vapidus; & ventis qukm pluuijs VeXatuc magis, sequiturque siccitas, serenum coelum &'italidum frequentius; itaque se haboni & eodem comprehensa; existimabimus in terrae cauernis mineralem vim exuperare. Facile autem est iudicatu, orianturne ibi talia, an
304쪽
I 1NERALIUM L IB. I. lia, an aliunde a moto aere importentur. De medio modo se habentibus iudicium est medium. Sunt horum etiam si eciali ores ob eruationes, si referantur ad temporum articulos, & lyderum ortus occasusque. Videndum enim num eo in loco hyemes aestates, ver, autumnus consueto in alijs minerarum foetura carentibus modo habeant, an non: Num plenilu-nijs nebulae humid ae appareant; num crassescat aer ventura procul pluuia; an vero tantum illis in locis extitura. Si alti montes sunt in circuitu, vel vicinia, ex horum verticibus facile cognoscemus, sitne tempestas loci priuata, an publica, quod et ventorumata Otus arguet, prout praecedet &sequetur illam. Si porro etiam ad regionem ae stimabitur, patensiae&liberi fluxus sit aura spectabimus, an conclusa &in angusto torpens, ne sorte fontem accius emus, si quid hinc existat mali, quanquam hinc quoque aliquid
communicari possit terris, quae ablutae pluuijs porro fontem miliaverint. Prodit aer suam locique naturam etiam odore, dc effectis, in genere vitientium. Odor stilphureus, bituminosius, metallicus, aluminosus, atram entosas, seu squalioribus, seu austrino statu maxime apparens, prodit mi neras eiusmodi. Et si inde prodeuntes halitus coagulent, principiumque flammae incidant ; ignita meteoras eu in terrae superficie , seu altius etiam
conspiciuntur familiariter. Ita videndum num incommodet valetudinitum generalis istius triactus aer, tum certorum loco cum, Veluti pagorum, piscinarum, cellarum, scrobium, hiatuum terrae, cuniculorum, specuum& puteorum, aut etiam in confinio & scatebra ipsus sontis, fluuij, paludis,&c. Et aurae graues metallicae interdum etiam candelas extinguunt,
aut saltem ad nocturna lumina, vel lampades in fodinis splendorem mutant, fungos in et lychniis cogunt, Irides seu halones exhibent, & nonnunquam ignes, cum nihil talis materiar in alimentis seu fomentis sit adhibitum; tamen Variant lucem & sum os, ut pallores, virores, rubores, &c. appareant, non aliter ac si metalla excoquerentur. Sec nec decipi nos linamus rebus accidentarijs. Fieri enim potest ut graue quid spiret aer ob ossicinas metallicas in vicinia, ob fumos caminorum, fi meta, piscinas, carbonarias δc similia. Manna seu mel aereum foetus quidam aeris est, certo modo a fumis, vaporibus, halitibusque a Tecti: quanquam non semper sit popularis seu domesticus , sed & aduena. De aere etiam volantes indicia praebere possint. Quibus omnibus accurate inspectis, expeditius ad iudicium veniemus. Quo autem tempestates aeris sun C capiti sontis viciniores,ed certius possimus pronunciare de eius natu ra: Et solet inde nonnunquam spiritus cum manisse sta nota in aerem erumpere, & animalia offendere. Sed&aerem
305쪽
Terra conditiones.' I Errae dispositionem dc faciem externam ad idem nego trum traheren6λ abs re erit. Ita enim & metallici primo intuitu ex situ spem sumunt, aut ponunt. Si planus ampliusque est locus, alltc profundo in lucem per vim propelletur aqua, aut procul veniet, si quidem nihil minera in aperto inue nitur. Vbi enim campi arenosi, ut in AEgypto,& Lybia, nitro, sale, alumine, similibusq; scatent succis, quos vel fluuij combibunt, vel fonticuli, torrentes, pluuiae tie abluunt, & in fontem vel alueum convehunt, dispar est ratio. Tractus montosus, aut collibus frequentibus stipatus; ubi & valles sunt profundae, & interdum longa serie extenduntur iuga, interdum incor Onam coeunt, concludiliatq; convalles: etiam in vicinia spem minerae facit, quam si indagaverimus, ad naturam fontis propius perducemur. Cerintior enim hinc est notitia, quam si procul a Tuat aqua. Interdum rimis saltem Sc voraginibus sit hiscit terra, ubi nec montes sunt, nec colles. Et hic singularis est considerationis ansa, pertineatne ad eas aqua minerali S an nO. Etiam fluviorum perennis cursus excavat &lacunas facit. Nec ara Ores, venti, pluviae, bestiae, fossiores,&c. nihil conferunt. Adeundae anc eiusmodi cauernae erunt, & in scrobibus, cryptis, cellis, fossis pomaeriorum, a lucis flux tuam, piscinarum cataeae, bestiarum antra,ferarumque spelaea contem planda. Interim offeret se&solidi .las&concauitas aut saltem rari ras&spissitudo terraria, unde coni j ciemus penetrent ne pluuiae, an praeterfluant,de tineantur,an e missaria habeant. Cauitates prodit &Echo, m urmura Veni O-rum, latibulae bestiarum, terrae concusito, fluminum demersiones,&gyri non reddentes aquas sed vorantes
T N externis etiam est Duditas, & nemora. Multum refert ton sine sint &I solibus expositi montes, an arbolibus nemorum, saltuumve consi ti; herbidine an steriles a umidi, sicci , culti, inculti, habitari, deserti,& sic de selijs. Tonsi montes, quia aeri & solibus patent, seipsis sunt sicciores. Non e-D 1m u e re pO si uia tau men ta I ti m idi tat tam ,nec tem p e sta te s s 1 cca: a b sum sitia is,dis a. dissipant Vapore , nec irrigua sorbendi itaq; nec series quod indeminerat scaturiginem mi illud' perturbabunt.Statuunt ab qui secus, putantq; aquo si ora esse nuda colles'; saltibus spoliatos sontium plures sundere scaturigines , quod Plantis absumendi h umores colligantur. Sed falli eos euincit e perientia praesentata ea. Si ergo ita se habente loco, nihilominus multum aquae sylvestris est cumminera; non fors snem ex superficie erit accessio, sed
aut procul veniet, aut peculiaris vena concurret, aut in imo erit vapoTarium
nec ancium, stagnanteue aliqua fouebitur copia. In halicii est shumidis, ne-
306쪽
SVnt & tum intra terram, tum extra, animalium conuenticula, secietates, stabula: veluti non hominum tantum in pagis & oppidis, mapalibus sqtie frequentia est , sed& greges Ouium, armenta pecudum,&ferarum copiae. Est ubi in cuniculis suis magnae cuniculorum cohortes latitant, sunt S glirium, melium, serpentum,&c. lustra. Alicubi in speluncis nidificant no Auar, vespertiliones δc similes lucifugae aues, ex quorum omnium fimetis nitro is, chalcantosaeque oriuntur concretiones. Est de cum mella sylvestria in montium rimis cauernisque ab apibus & vespis congeruntur, sunt piscium vivaria,&c. quae non oportet praeterire.
IN terrae superficie etiam satorum diuersitas magna est, ut &sironte prouenientium, & tamen potest inde tingi aliquis fonticulus. Sic ubi magnae fiunt putredines plantarum animalium , &huiusmodi; tirusturae cx: stere possunt. Sed proin tum vel cuiuis est ea, quae in super fi cie gestat terra, con
Contenta intra tCrram. Vae in ipsa sunt terra, natura tum eius,tum contentorum, dc inde generatorum, non sunt Omnia paris euidentiar,& requirunt nonnunquam peritos censores. Ostendet tamen fortassis publica fama, vel colonorii experientia, sitne vulgaris & minerarum sterilis locus, an mineras habeat metallicas, sulphureas, aluminosias, atramentosas, bituminosas, salsas, marmoreas,&c. sitne terrae genus tenax dc pingue, an glareosium arenossemve, dec. Si nil tale expiscari a colonis licet, experiendum est: scrobes δc cryptae faciendae; in antra irrependum ; & praesertim sicubi fluuij, rivi, torrentes, fontesve sunt, inquirendum in sabulum &glaream, lutumve. Aliquid etiam indicij capiendum a crescentibus, S emorescentibus, vel etiam foris aspersis. Ita alicubi in arenis inueniuntur ramenta metallorum, aut venarum metallicarum; alicubi sales vel aspergines salium, margae , gypsum, &c. alicubi flammae, mi ve eluctantur, siue sponte accensae, siue data occasione a rusticis, quo pacto saepe vena detecta est, dum sylaestris agrorum natura ignibus est edomita, dum tellus frugum gratia exarata , dum scrobes plantis ἔφη r- solita,&c. Metallici sicubi venas indagant, rores, pruinas , nivesque et-lam considerant. Vbi enim vena tendit, coactave est, tanquam e foco sursum emissi halitus non patiuntur fieri pruinas , cum tamen vici-
uda canestat. Ita ibidem rores dissipantur , nives liquescunt facilius, Pp a nes
307쪽
3oo DE IvDic Io AQVARVM nec alte congelat terra. Eodem modo S humidos spiritus deprehendunt, si scilicet vapores nebulaeque inde exurgant, si gramina& arborum folia frequentius madeant, si saxa stillent, i c. Ita in plantarum prouentu venalia lituosa proditur, si non assequantur iustam altitudinem, si exuccae sint, breuique marcescant seu totae, set a cacumine tenus; si prope terram in ramos diuari centur plures: Si in Maio & Autumno herb sint breuiores alijs & decolores, si at bores nigrescant, si in folijs aspergines metallicas habeant, si ad terram flectantur, si non alte radicentur, facileque succumbanta ventis,&c. Fugiunt & bestiae illos focos & spiracilla, si paulo sint grauiora, sic rit contra xigente foris aere, & mitioribus illis ibidem coeunt. Sed quis singulaqueat percensendo percurrere' Signa posuisse,&aditus mon-st asse sufficiat , praesertim cum terrarum ex colore, odore, sapore, tactu'que noticia congruat cum iudicio minerarum exi j dem, de quo infra.
A Quae in toto tracta pr aeter ipsum fontem mineralem & terrς naturam produnt,& coniecturam de scaturigine fontis faciunt pauid euidenti orem, praesertim si ipsis est aliquid notabile cum fonte commune. Contemplabimur hic primum praesentiam , absentiam , copiam & inopiam;
postea si quae assunt, num vicina sint sonti, an distent mulium , communicent ne ortu aut confluxti, necne. Vires item indicabunt consortium , aut alienationem. Si non sint minerales, fons autem mineralis; facile appa rei vel plane non cohaerere communi origine aut confluxu; vel mineram in altero riuo existere, aut aliunde fieri a Tuxum,&c. Si minerales quidem, at non eius generis cuius est fons ; naturam locorum variam cognoscem US, aut aliunde existentem catebram, aut misturam difformem. Suspicio tamen est communionis, cuius exacta nota occultetur diuersa crast. Si itaque ex aquis in vicinia colligantur metalla, gemimae aliaue mineralia; si excoquantur sulphur, bitumen, alumen, atramentum, sal, &c. si calces post coctionem ponant, &c. coni, ciemus fieri posse,ut & fons talium quid secum serat, aut saltem spiritaliter ab istis, istorumque spiritibus tingatur. Sin ab
externis rebus ut si metis, putredinibus animalium plantarum, siaccorum terrestrium, liquoribusue eorundem, assiciantur;&praesertim altiore loco, terra rara cauern Osaque existant; nonnihil participari arbitrabimur. Sic de calore, frigore, contentis, loqui possumus. Nec tantum has aquas qUM
sub dio sunt inspiciemus, sed&puteos in penitissimis recessibus explorabimus ; cryptas, & cuniculos lustrabimus ; nonnunquam etiam si non as sint, fodiendi sunt putei in vicinia, & qua riuum tendere, undeque scat Uriginem venire iudicabimus. inod si inde aqua non prodeat, licebit tamen
308쪽
simplicem altam infundere,&explorare quomodo inde tingatur. Hinc etiam erit aliquid argumenti de vicinia, &diuersitate minerarum. Si enim inultis puteis fossis diuersi prosiliant minerales, quibus confusis fere satilla quam indagamus, non ex una minera profluere asti cive fontem nostrum persuasum erit: sin unus puteus, similem eandems e fundat, ni procul virtus que veniat scaturigo,& respondeat locorum soliq; natura, eandem mineram aestimabimus. Si procul so G specii aut scrobe deficiat vis mineralis, aliqua coniectura erit vicinae minerae, nisi ex adytis profundis'; veniat v raginibus. Est&de constantia illarum aquarum interrogandum, siue copia &da rationem respicias, siue vires, siue pilices,&alia contenta. Sed & hic musta sunt communia circa odores, colores, sapores,eifcecta, dec. de quibus in ipsa mineralis aqHae censura.
Ostquam ita tractus uniuersus consideratus es ,&tota vicinia perlustra, A ta, etiam ad remotiora animum adiiciemus. Nam saepe animaduersum est caussas quorundam in aquis procul petendas esse, veluti cum aliundis venientibus tempestatibus, ventorumque turbis regrinaeque acri loci qualitates inuehuntur,unde postea toto tractu vitiato, minerales item deteriores fieri necesse est. Ita aiunt olim Affricae pestem inuolasse in Italiam: ita usque in AEgyptum producti sunt montis Vesuvij flagrantis cineres. Quin &sib terranei meatus nonnunquam continuantur in longum unde flumina terras subeuntia post longa spacia erumpunt. Ex δε- έchaia per mare in Siciliam penetrare Arethusam memorant, & Tyrrheni maritima, vicinasq; Insulas, Prochytam, Aenariam,&c. sub mari per cauernas committi. Mare ipsum vi tempestatum impulsum in trudere ventos, a- qtiasque in remotissima spacia, ubi tandem terrae motu excitato, enituntur. Nec desunt fontes tum in littoralibus maris, tum etiam remotius in medii terraneis, qui obseruant maris decursus Zc recursus. Multa etiam deferuntur fluuiis, lacubus, mari, ex orbe peregrino in clima nostrum, quemadmodum de succino, ambare, bitumine &pinguedinibus quibusdam, aliisq; talibus, quae post ea in littoralibus&fluuiorum capitibus colliguntur, his ori qcontestantur. Certe etiam in terrae aluo inuenti simi fluuij &riui, perexca- alatos Venarum ductuscontinuis aquis meantes, cum quibus rapi transferrique mineras consentaneum e st. Ira leguntur alicubi aurea ramenta, stan-lnea, argentea,&c.in fluuiorum sabulo, cum tamen in tota vicinia nihil extet metallici. Sicubi item per cuniculos productos, aut riuos metallicarum ossicinarum, in quibus lauando praeparantur venae, deducuntur fluxiones,
clam in remotissuppetit aliquid aminerale, praesertim si forte catarhadiis
309쪽
Dr Iuni ero A VARUM .aligis,& inundationibus transatum violenter est. Non itaque negligenti
sunt loco remota per tales progressus, aliquid communionis habentia, de non raro in sontibus Nili, Aethiopumque remotissimis arenis eius minera quaerenda est, quod iuxta Alexandriam, aut Memphim Pharum deest in-rientum,& in Alpibus natura eius exploranda, quod forte in Ponto est cotilectum a
Conspiratio caussarum. QVoniam autem etiam quaedam non unius sunt dictorum, sed omnium,
ut plurium,&nonnullorum ex his principaliter agentium, quorundam sociorum, aut adiuuantium: Coeli, aeris,aquae, terrae, ignium, foris aduenientium,& domesticorum vires sunt copula dar,& inter eas etiam comparatio in stituenda, ut con stet quidnam plus, aut minus ad aquae mineralis naturam faciat, aut eam promoueat. Et ea quidem quae in ipsa sunt, suo enarrantur loco. In circustantibus vero mineratin, vegetalium & animantiu habitudines secundae aduersaeue possunt considerari, cumq; mineralia magis sint interna, nunc tantum de vegetalibus & animalibus pauca. Coelinὸ φυὴ , Quidem clementia & benignitas beat etiam Ioci naturam,& n eo versantia, sed eam non oportet refractariam indispositamq; e me. Videtur enim coelimm--.-' generalis potentia talis e ise ad actum, quale e st solum, cum aere, aqua,& reliquis p a muris. Et mutatur aer in no stro confinio interdum validius a tibi e- stis naturis qnain ab imminente aethere. Vbi ergo feliciter proueniunt platae & fruges,ubi animalia ben Miabita, c5spiratio istorti fausta cst, & vel bladae minerae, vel nullς Constat. n. mineras, aquas minerales geniturassiaccos& halitus sundere vitae 3c bonae constitutioni talium aduersos, a quibuS aer, cibus, potus,& . similiter mutantur. Hinc euenit,ut quae loca plurimurri gignunt metallorum, aluminis,siilph uris chalcanthi,&c. ea aut malignas pio- ducant fruges, aut fere sint si erilia, coganturq; victuri comodius, aliena subsidia conducere. Dis cernit aut etiam peritus rerum ficile mineralia loca ab aliis stetilibus. Si in felici solo appareant fontes minerarum potentium , ad-Mene sunt Monginquo vel profundo. Si cruda sylvestriaq; &indigesta conspiciuntur con finia,&homines decolores, male habiti, endemio seu patrio cuidam malo obnoxi siue id perpetuu sit, siue periodicum, plaetumq; mi-' verae arguuntur, eaeq; vapidae potius si cruditas exuperat. Ali suis signisnao- sciuntur Potest tamen fieri ut conclusa nebulosaq; &humida loca cum aere&victu conspirantia,& coeli benignitatem altitudine montium, saltu in si edensitate aut auerso positu arcentia,amigant incolas Potest fieri ut a mari,
stagnis aliisq; aliquid mali inferatur. Squaliores, spiritusq; acres & calidis a se produnt indicio,&lialituosas mineras, si cet tera coIi ueniant,ilinuunt. Ita
310쪽
Mi NERALIUM LIB. L 3o 3Ita Aethnaei tractas, orte Campanae,& similes, sulphura, bitumen, dc similia effundentes, de reliquis testimandis praebent argumenta: Libycae&AE-ethiopum Menae perpetuis solibus ustae, falsa, nitro laque principia, dispositae
tamen prius per naturam, concipiunt, & illis iuccis percolatas aqua, tingui. Conspirare itaq; hic videas naturam totam. Circa Nilum ubi Memphis est &Alexandria, non tantum coeli benignitate valent animalia, di plantae,ced & ipsius Nili, qui tamen mineralis est, ob nitium quod vehit, re sale in
ammoniacum. Indicio id est, non ibi gigni, sed aliunde venire minerale contemperationem. Sunt regiones in quibus venenata non vi ut mi sunt ubi ter- non ferunt insedia, serpentes, ranas, Super venis etiam mal P proue iniunt plantae. Fumis certe metallicis ossicinarum, siue excoquantur Venata siue torreantur aut crementur, cori tam putatur flores herbarum, fruticum
arborum,&c. Suspicio erit ubi umiles sunt effectus, similes existere caussas: di quoniam talium prouentus a pluribus adiuuatur, comparatione institu eta facile inuenienatis caussam principalius agetem. Folsores metallici aquis in specubus utuntur suspectis, δcaerem attrahunt incommodum vitae. Ita Pin de assiciuntur tandem a s limate, phthisi, articulorum ' neruorum mali dcc. Si regio uniuersa si militer in pluribus patiatur, de homines piae riq; m xime qui aere, aquis Sc fructibus patriis potius quam peregrinis vi utini, pariter metallicis sint constituti: quidni deminera sit suspicio' Sed talia post modum etiam conferenda sint cum his indiciis, quae ex fonte ipso, conteu cis,& coniunctis sum piatur.
De coniunctis fonti. SAT prolixe in remotioribus vertati sumus,ad fonti cohaerentia, itam
rantia, assisl entia,& quouis alio modo coniunci a, non tamen ei essenti lia,accedimus. Alsunt autem aquis mineralibus per naturam quaedam, quaedam per artem. Illa in canali communi, alueo, venis ea haerent, seu protr duntur natantia vel mersa:& cuiusmodi sint,pete dum est ex signis propriis, quibus iudicantur res minerales & non minerales, estq; &haec pars in uestia gationis communis cum esse satialibus aquae iudicandis. In primis solet hic considerari sabulum, glarea, lutum, lapides,&c. qui existunt vel in alveo a- . quae,Vel in vicinia iuxta et tis viam. Itaq; &scrobes in circuitu fodiuntur,& cuniculi aguntur ad interiora montis, siquidem fons sit, ita in lucem erumpens, cauendo tamen ne dissipemiis primordium δc congressum flucius, atque ita minerae caput perdamus. In his constulendus est: visus, olfactu n gustus, &e. ut noscamus sintne venae metallicae in scrobibus aut cu- miculis , canaliue aquae, aut metalla pura, aut recrementa, vel talia,
aualia solent esse cum illis, aut eminae, saxa, flarea mera, subhureu