Dissertatio de nobilitate romana et ejus insignibus : honori perillustrium, reverendorum, praenobilium, nobilium, ac eruditorum dominorum AA. LL. & philosophiae doctorum cùm in antiquissima, ac celeberrima Universitate Viennensi

31쪽

ET CALCEO ROMANO Ru M. I9tentia placet, qui cum Scaligero Conjectan. ad Varro. Sentiunt, fuisse plagulam, quae ab humeris

in pectus demittebatur, ut erat epomis Graecorum, clavis quibusdam consita ; nam ita clavi erant tunicae pars, ut illi assuerentur , non etiam, ut desuper selum velut obiter iniicerentur: & licet assuti sui sient, a veste tamen, ut ex Suetonio demonstravit nus, separari poterant, & eximi, ut in vestem aliam transferrentur, & denuo adfibularentur. Si nostrae opinioni credendum, dicimus latum clavum , seri ranuam Iaristavium 1 1 1la d fuisse, quam lineam purpuream ad instar fastiae oblongam, & qu dratam, non rotundum pannum, aut si ustum clavi capiti simile, quae linea a senimo per medium pectus ad ima porrigebatur; ejusdem nobiseum mentis es Graevius praefatione ad tona.VI antiq.Roman.

quae sic descripta facile resui poterat, & assui.

III. Latum Vero clavum tunc solum Consequebantur Romani, si in senatum sunt adlecti, quod de se testatur Ovidius Lib. IV. Trist. eleg. ΙO.

Interea tacita passu labemibin annis, Liberior fratri sumpta mihique toga, Induiturque humeru cum lato purpura clavo.

Quam tamen amittebant, si ob delictum aliquod a senatoria dignitate, & ordine,jussu Magistratus, aut principis sunt dejecti ; uti refert Suetonius in Tiberio c. 3s. Senatori latum clavum ademit, cum cognos ei sub Tas. Julii demigrase in hortos. Deponebatur etiam in luci in publico, si aut ab hoste cladem pasia esset respublica, aut alio grandi malo adfligeretur; quod factitatum legimus in Livio Lib. IX. c. 33. de

B a Gaza

32쪽

ao DELATO CLAVO, Caudino foedere : Extemplo sine ulla publica autoritare concesum in omnem formam luctus est e tabernae circa forum clausae : justitiumque in foro sua θρηie coeptum , prim quam indictum, LaticlaPi,annuli aurei postri, pene moe-pior exercitu ipso civitas e sse. IV. Superest de Calceo eoque patricio, non minimo Romanae Nobilitatis insigni dicamus. M.Cato Lib. VII. in Originib. scribit : Qui Magistratum

curulem caepisset calceos mulleos, alii uncinatos ue ceteri perones sumpserunt. I Iulleos id est consutos, ut probat Festus : quos putant a Massando id est, suendo dictos. Per uncinatos intelligimus calceos inflexos, & repandos, sic Cicero Lib. I. de Nat. Deorum: Nostram so stiram nunquam ne in somnis quidem vides, nisi cum pelle caprina, cum hasta, cum scutulo, cum calceis repandis. Erant autem calcei Mustei quatuor corrigiarum ex pelle molliori, seu aluta, niPique coloris, pedem ac mediam

tegens tibiam ; hinc Martialis Lib. II. Epig. 29.

Coccina non laesum pingit aluta pedem. Et Horat. Lib. I. Sat. VI. V. 27. Nam uι quisque insanus nigris medium impediit cris Pellibus, ct latum demistit petitore clavum. Huic addebatur Iunula argentea, non ut aliqui putant, ligulae loco, sed honoris causa, utque patricii a plebejis secernerentur ; testis es: Iuvenalis Sat.

Appositam nigrae lunam subtexit alui . Et Statius Lib. V. SylV. 2. Genitum si curia sensit, Primaque parricie cIausit vestigia Iuna.

33쪽

ET CALCEO ROMANO Ru M. 2IHujus serinam hic adjectam vides ex antiquo mo

numento.

Quod autem lunula honoris causa sit adnexa, eam

rue selis Patriciis gestare licuerit, habemus ex Isi-

oro Lib. XD . cap. 33. Patricios calceos Romulis reis perit quatuor corrigιarum, assutaque luna. Iusti patricii utebantur. Luna autem in eis non sideris formam , sed notam centenIarii numeri significabar, quod initio Patricii senatores centum fuerint. Utebantur etiam sibinde

calceis rubris, &puniceis; Virg. Elog. VII. V. 32. ' Purpureo flabis suras evincta cothurno. praesertim Imperatores, ut Dio Lib. XXXX. de Caetasare scribit, & Victores, cujus testimonium habemus in veteri inseriptione, quae ad C. Marii memoriam Arimini posita legitur his Verbis: D. Manubieis. C1mbriceis. Et Teutoniceis. Edem. Honori. Victor. Fecit. Veste. Triumphali. Calceis. Puniceis. Haec de vestibus Patriciae Juventutis, & Magistr tuum. Nunc cum Magistratus Civiles potiores sint militaribus dicente Cicerone :ce aηι arma ruae, concedat laurea lingur,

B 3 Prius

34쪽

aa DE SELLA Cu Ru LI, Prius illorum, Dein coeterorum insignia expe

CAPUT IV.

De Sella Curuli, Sc Fascibus.

I. V Ella curulis insigne erat Consulum , Praetorum, Censerum, & AEdilium, ex qua jus ducebant ; Isidorus L. XX. c. II. Sella Curules erant, in quibuι Magistra sedentes jura reddebant. De Consulibus Plin. H. Epist. II. Sed cum feret discesso, qui Sellis Consulum assuerant, in Cornuti sententiam ire coepe runt. Cicero in Verrem V. De Praetoribus: Iam antea sella sedens Prεtor, cum Provinciam biciliam obtineret. AEdilibus sellam fuisse, ipsum nomen praesesert ; dicti enim sunt AEdiles Curules, seu Majores, Ut distinguerentur ab A dilibus plebejis; De Censeribus testatur Nieuportius Sect. L c. 3. g. s. in comp. Antiq. Rom. Hi enim in Sella Curuli ante Capitolium ledentes censiim equestrem agebant. Et Livius Lib. XI. c. s. ait, Censeres, M. Amilium Lepidum, & M. Fulvium Nobiliorem, comitiis confectis, in campo ad Aram Mariis sellis curulibus consedi sse. Hujus censurae testimonia videre etiamnum licet in raeclaro Numo, qui iussu Vitellii Imperatoris est ercusius. Ubi Censor in sella Curuli pro tribun i sedens, dextra manu Protensa cernitur, ante tres figurae stantes, e quibus prima dextram in altum tollit cum inscriptione L. VITEL. CENSOR. II. Dictae

35쪽

Π. Dictae autem sunt Sella curules , quia apud veteres Praetores, ct constules propter itineris longinquitatem surru prori flebantur, sella autem, qua post eos vehebantur, qu bus sedentes dicere jura solebant , a curru curules sellae sunt nominate. Hactenus Isidorus Orig. Lib. XX. C. II. erant autem hae sellae eburneae, ut Horatius testatur. Lib. I. Epist. 6. V. 33. Cui libet hic fasces dabit , eripietque curuis,

cui volet , importunus ebur.

Unde etiam a Dionysio Antiq. Lib. V. dicitur

H. inamvis, ut diximus, his sellis Praetores, Ceninseres, & AEdiles usi fuerint, erant tamen praeprimis insignia Consulum fastigiumque Consulare significabant ; inde etiam Consiliaris illius dignitatis de quidem designatorum etiam Consulum indices prisci, dictique sunt vulgo numi Consulares, Cum Sella Curuli iis impressa. Cujusmodi inter alios o Currunt sequentes numi, qni sellam Curulem exhibent, primus cum signatis nominibus. A. TORQUAT. A. F. COS. M. MESSALA. M. F. Ex S. C. Alter CAESAR. ΙΙΙ. VIR. R. P. C. CAES.

36쪽

α DE SELLA CU RULI, DIC. PERΡ. in quibus, aliisque id genus numi sommam sellae curatu cernimus. IV. Hae sellae etiam absentibus, & mortuis de his capite postremo) inpheatris, templis ac Funere collocat uni subin de plures. 4andoq; inter insignia dona bene meritis regibus a senatu Romano milia; Tali ornatus est syphax, de quo Livius Lib. XXVII.

c. q. Dona tulere rogam,ct ιumcam purpureamsellam eburis

meam , ct pateram auream. Eodem Lib. & capite de Ptolomaeo, & Cleopatra: Regi togam, dono misere, iunicam purpuream, cum sella eburnea ; Reginae pallam pictam cum amiculo purpureo. Et Lib. XXX. c. Iue. de Masanisti, quem Scipio sella curuli honoraverat: Ibi Masinissam primum Regam appellatum , eximiiιque ornatum laudibus, aurea corona, aurea patera, sella curuli, ct scipione eburneo, roga picta, ct paImata tunica donat. Haec

de sella curuli, nunc de Fascibus. V. Qui non immerito inter insignia Romanorum Magistratuum recensentur; hinc Nonius Marcellus Cap. IV. ait Fasces qualem signiscationem habeant manifestum est, ex Virg. Georg. Lib. II. illum non populi fasce , non pηrpura Regum flexit. Fassem Consulem posuit, mri Georg. Lib. II. injusto pub fasce viam dum carpit. Erant

37쪽

isti superioris, ideo siummi nuncupati ; illi ordinis

inserioris ; Hos stabmittebant minores Magisti a-tus, aut penitus abjiciebant, quotiescunque Majores erant conveniendi; id quod Cicero sib1 contigis se refert inorati proPlancho : Nam utac mewrra. chium attigisse audivit, flatim ad me Liboribus dimissi, in. signibus abjectis, veste mutata profectus est. Ubi per insi, rnia abjecta, post factam mentionem, fasces intelliguntur. Unde etiam illustratur Rutilius Itiner. V. IT . Cum hac ipsa de causasummos Fasices, quibus erant ininferiores Praetorii, Vocet Consulares :Sedula promis ii summos imitatio fasces, Si faι est meritis fidere, Consiui eris. Huiusmodi autem Consulares fasces exhibent sequentes numi ; in quorum altero festa curulis , in singulis vero Fasces cum securibus, aut Coronis etiam, conspiciuntur : praeterea in primo numo, qui eos ferre consileverant;.ac addita singulis ipsa

Constitum nomina : ut in priori BRUTUS; in altero, M. AEMILI. L.F.BARBULAE. COS. in teratio, CN. PISO. COS.

38쪽

a6 DE BALTHgo, sEu BuLLA MILITARI, VI. Fasces autem dicebantur etiam sine securibus qui alternis mensibus penes alterutrum consisse sue- Te, non ad signum majoris potestatis, sed ordinis squod Suetonius de D. Julio tradit. c. IO. Antiquum

etiam retulit morem, ut quo mense fasces non haberet, Accensius ante eum iret, Lictores ponesequerentur. Ratio

nem hujus adsignatLiviusLib.Lc.8. ne videlicet uno pulso, rege nimirum Tarquinio,duoReges videremtur sistem,terrorque duplicatus; Verba si1nt: Omnia

iura, omnia insignia primi consules tenuere. Id modo cauis rum est, ne si ambo fasces haberent, duplicatus terror videre rur. Brutus prior concedente collega fasces habuit. Sub

inde tamen utrique consili a senatu dati sint Fasces, ita ut uni duodecim cum securibus, alteri sine securibus totidem stit praelati; quod videre poteris apud Spanhemium dissert. X. g. I. de praestantia, &usse Numisin. antiquorum.

De Baltheo, seu Bulla militari,

PExsectis iis, quae Familias & Civiles Magistratus

attinent, de militaribus signis dicendum sipe est, unde & Veteris & nostrae nobilitatis pars maxima suam trahit originem ; Nemo enim adeo hospes, aut in historicis peregrinus ,ut nesciat,omne sa- miliarum decus, &splendorem rebus militiae praeclare gestis, praeprimis deberi. ordiemur itaque de

Buris, qui kBalibet dicti, de quibus jam silpra.

39쪽

Ι. Monuimus Cap. m. alias esse, quae infantum prant insigne, & anno aetatis decimo septimo Lartibus coniecrabantur ; alias vero Bullis militares, de quibus Appianus Libro de bellis Punicis: Sena Sιipionem laudavit publice r Phamaam honoravit purpura, o Bulla aurea, non illa, quae fuit puerorum, sed quae militum. Erant autem Basiae Cimorum aureorum quaedam capita, cingulis assiva : ob similitudinem ita di sta, abullis, quae in aquis ebullientibus excita tur ; Ejusmodi Bussae, ut ait Isidorus Lib. XIX. c. 3I.

A viris geruntur - - dictae autem sunt bullae, quod sint similes rotunditate bullis, qua in aqua vento inflantur.

De his Virgilius Lib. IX. AEneid. V. 339. scribit Romulo Tiburti ab Euryalo dono missas fuisse:

Euryalus phaleras Rhavinetis, is aurea bullis cingula : Tiburti Romulo ditissimus o Quae mittit dona.& Lib. XV. V. 9 et . a Turno hoc insigne Pallanti puero detractum suisse, illumque, ex eo ab Enea cognitum ; sic enim canit: - - Ει notis fulserunt cingula bullis Pallantis pueri: Victum quem vulnere Turnus Straverat, atque humeris inimicum insigne gerebat. His autem Bullis, Cingulo, seu Baltheo mirum gloriabantur milites, easque singulariter ornabant, quibus Velut militiae praecipuo insigni stiperbiebant, ut refert Lipsius in analectis ad militiam Romanam Dial. III. Inde Varro de milite Romano ait, quod cingulum e corio haberent bullatum, & Calpurnius in B colicis :Alternat vitreas lateralis cingula bullati

40쪽

a8 DE BALTHEO , s Eu BULLA MILITARI, De iisdem etiam bullis intelligi potest locus Luc.Annaei Flori L. II. C. 6. Nec praeter quod in bullo, singulisque annulis erat, quicquam sibi auri reliquere. Etsi no1

inficior, de puerilibus etiam-Florum posse intelligi. II. Inter caetera & praecipua militum insignia, Sdona, etiam numerantur, unde sepius, usvidebimusCapite de miliarum nominibus,nomertraxere Romanae gentes; ideo sic dicti, quia torcerant, ut loc. Cit. testatur Isidorus. Quid sit Torquet describit Probus, dum ait esse circulum aureum , flexi. Iem, obtortum, costi ornamentum, O summipectaris. -- re Propert. Lib. IV. Eleg. II. V. 9. Torquis ab incisa decidit unca gula. Et Silius Lib. XX. Hic torque aurata circumdat bellica colla. Dabantur autem in Virtutis testem, & praemium,

tum populis principibusque auxiliaribus, & exter nis; & quidem' ; tum ciVibus, ast argenterdumtaxat ; ut Plinius Lib. XXXVI. c. II. tolatur: --

xiliares, ct externos torquibus aureis donatos, at cives non

nisi argenteis. De illis Appianus libro de bellis Punicis, ubi Scipionem, persecto Punico secundo, ex ALrica triumphantem describit, sic habet : Horum in

medio quidam stolarus, ac purpuraruι , ornatusque monilibuε,

ct torquibus aureis Adeo, ut de his a Pop. Rom. Obtentis etiam glorietur apud Tacitum Lib. I. Flavius Arminii Germanorum ducis frater : Jactat auctastipendia, torquem, ct coronam, aliaque militaria dona. De

Civium vero Torquibus Lipsius Dialogo decimo septimo hujus recenset inscriptionis fragmentum ex prisco lapide : C. GAVIO. L. F. DONATO. A.