Galeni Ars medicinalis, commentariis Francisci Vallesii... illustrata

191쪽

COMMENT IN ART.

morbum,& iis que mutata sunt in distribu tione alimenti, nutritione excretione intelligimus male habere hepar Nam saepe non utriuntur bene partes,quonia heparno trahit ex venixe,quare cibo e verremo diducto pronuuium ventris, Minfelix nutricio co- tingunt:quin etiam partes nutriuntur malis succis ut perleucophlegmatia,hepati impuratur: species eoru quae excernuntur significat pati hepar, velut vocatos hepaticos prod ut deiectiones similes diluto sanguinis&ςxigua,nigra splendentia urentem hepatis inteperiem. Quin dolor grauas in dextro hypochondrio, lignificat multitudine detenti

in pate succi, vel cu rumore prςter natura, vel sine eo. Tumor etia dolor ex compresesione in dextro hypochodrio significat phlegmonem hepatis,adhibita diuinctione an in musculis abdominis sit Dolores etiam no illi tu, qui in ea parte sunt, sed qui in aliis quae ei consentiui, cum quibus quaeda dyspnoeae speties,& tussis coniungi solet. velut inflammationem hepatis agnouit Ga. in eo medico ad quem eum Glauco veniresecit, ex dolore clauiculaeis costarum infernatum c respiratione parua crebra, tussi.

Ira autem in tre usquam cococtione

192쪽

MEDICIN GALENI s ne, O anerim humidae, aut sicce oblis sonis,

aut excrementorum excretione errata sunt,

eodem modo sim ri tribus,ructibus nauseis omitibus,,ks eqrum qua euomuntule

r Ilia primae concoctionis signiscatit ma- lum ventris,&quae contingunt circa appetitum cibi,aut potus nam haec videtur umore viationem humida aut sucatis nam co- coetio' appetentia ad ruentriculu pertinet: hare secundum os eius magis illa seeundo in fiundum velut cui acescerint cibi frigus, cui putruerint aut acrimonia comparauerint,calorin uentre est qui appetit umi la,siccus: qui sicca,humidus praeter naturam est,nis ea naturaliter appetat, di mulieres pica laborates alienos a natura cibos apselum,q-γniam talibus habent ventriculum imbutona Excretionis etiam quae deornm sit,itium, nimcare potest passionem entriculi, veloecum deorsum emittunturcrtula ,&qualia ingesta

suist,agnostam est motui ventisculi eonuulsoni similis inuo

se contrahit ad excutiendum, cum irritatur.

193쪽

COMMENT IN ART

docet eicie causis,quibus conuultio, fit. Quare inanitionem,aut repletionem,aut irritationem prieter naturam in vetriculis significat. Ructus ventriculi etia motus est,sed alio modo cum scilicet se coprimen expellit per os satu qui ei molestus est fiuvatur verbiic motus saepe,vio vomitus, opera musculorum. Nausea est velut initium quoddam vomitus. Cum enim ventiriculus irritatur qualitate aliqua molesta,ac proinde cibum non apprehedit,sed auersatur,&fastidit,nauseare dicitur: nunc cum pellit,u'mem vomitus autem stin quibusdam citra motbu omnem. sed duo

bus modis ventriculi morbum aliquem signi

ficat,quantitate, ut cum uultus creberq; vo initus fit, nihil, aut parum minetur aut qualitate,nam mali qualitas eorum quae vomuntur significat .vumitum, I multus non sit, non esse naturalem, sed ex morbo. Ventriculi itaq; passiones has h peculi

. Ei quidem quam ab aceta cilis restis tinniseciebus rugibus doloribus sis δα

194쪽

MEDICIN GALENI 68 DE difacilis respirationis spetiebus scripsit seorsum proprio opere Gal. modo illud unu scire expediit differentia di cilis respirationis agnosci morbos thoracis,&asperae arteriae,velut inter caetera signa diffisi lis te spiratio significat pleurit idem, perineumoniam,&inflammationem septi transuersi, de orthopncea significat obstructione asperie arteriae, neq; verbiolum hoc verum e illud quoq; cum respiratio actio thoracis sit propria non posse eam modo quopiam laedi, uuin thorax per se,aut per consensum pariatur.nisi pervoluntate permutetur. Hoc enim semper excipere oportet,in actionibus volu rariis,cuiusmodi respiratio esto ussis est talis thoracisin pulmonis motus, qualis sternutatio cerebri conat thorace expellere id quod incidit in viam spiritus, aut quoa in aspera aeteria irritat,atq, ad ebtussis ad asperam arte- riam magis pertinet,sed triu' patris morbos indicat asperae arteris,ut cu ob eius asperitatem tussimus. ut accidit iis qui vociferati sunt, aut obfrigida intemperiem ut iis qui frigidum aetem inspirant selet accidererihoracis,ut cum ex innamatione resudat in asperam arteriam aliquid velut inpleuritiae,quq modo etiam aliarum partium mala significat iussis compatiste aspera arteria, velut de m lationem

195쪽

COMMENT IN ART.

lationem e capite. Et in8ammationem hepatis,&hydrope nonnunqua,sed tussim morbum hepatis significare dictum prius est Dolor etiam significat utriusq; partis mala, nimi rum utraque earum pati potest affectiones dolorificas,sed distingui iubet Gal. positu, nimirum significat laborare thoracem dolor, qui in illo,asperam arteria qui in eo loco, sed praeterpositum doloris speties potest ad hae ditastinctionem plurimum pungens enim thoracis membrana arteriae mordens pigruq effasolet differentia quoq; eorum quae extussiuntur, siue excreantur significat malum utriusq; partis velut sputum quodam renue inflam tionis thoracis initi excreari soler,laborante pulmone spumosum, nonnunquam quod substantia ipsus refert. Iam veςb arteriae partes nonunquam excreari Gal.ipse docet, refertq; quendam bronchi magnam partem ex lusue unde ulcus in arteria ea ipsi, oculis agnoscere,licebat Laesones vocis quomodosgnificet passiones asperae artetit, dicturi est prius,atq; eae lesiones ad eam magis pertinet. quam ad thoracem, quoniam proprium vocis instrumetum ea est, non thorax, sed si thorax est respirationis, respiratio est materia vocis,constat posse voce vitiari ob laesonem thor cis, patiente scilicet arteria per consen

su ma

196쪽

MEDICIN GALENI solam. Sed horum plaeraq; in opere de locis patiqntibus ipse Gai pertractauit, cum quo hec artis pars est coniunctissima.

Ita autem, in aliis omni bus artibus ex rumore, dolore . iasione actionum, atq; etiam eoru quae excernuntur differentia cogni

tiones erunt.

HAE prius dixerat, repetit autem mod0, rexplicet quatuor haec genera signoruvelut de tumore statim dicit. Tumores autem eos qui strater naturam im

gandum. ron explicat quo modo tumor preeterna LN tutam significare possit locum patiρntem,quod videbatur esse praesentis instituti,sed id ego iam feci nuper dicens tumore per positu id posse pr stare Gai dicit speties

tumorum praeter naturam non quide omnes

sed praecipua quaedam gener que reliqua

omnia rediguntur, quae libro proprio cui titulum secit de tumoribus praeter natura executus est, hoc in loco constat nomine phl gmonis intelligi tumores omnes calidos, alioqui biliosos tumores esset oblitus Dicens tumores,addit eos qui preeter naturam,hoc ad-

197쪽

dit, Vt a tumoribus naturalibus partium distingae aut ut ab iis, qui etsi tumores praeter naturam sint crescentibus substantiis naturalibus fiunt velut super crescentis carnis moles iterygion in ciculo. Nam neq, hi rumores sunt in aliquo illorum generum phlegmonis dico scirrhi.aut cedematis, sed de his tu moribus aliis locis satis multum disputatu est a me, ab ipso Gal. Dolor autem quencus Leum obsederi aut continuitatis solutionem,aut alteratione conferrim ingruentem indicatiSoluitur ergo con- uitasseessione,coriosione compres ione, tentione. Bratur autem substatia alor rigore iccitate, humore.

Videtur non tam pertinere ad hac partem operis distinguere causas doloris quam

species,quoniam non tam coeperat docere signa assectionum praeter naturam, quam locorum laborantium: qua pars laboret,agnoscere,polramus ex specie doloris,ut antea dixi, ex causa non possumus quaevis enim potest intemperie, solutionem pati. Verum Gai .in hoc operenon docet quomodo dolorsgnifieet laborantem locum aliter quam perpositu,scilicet quae pars dolet ea laborat: quae pars doleat positu indicare vult, ut certe ty-- ronibus

198쪽

ronibus indicat,atq; ut insinuet ex loco, que obsidet locus agnosci,qua pars doleat,dicit dolor quecunq; obsederit locum, ut probet

dolentem parte laborare morbo, simula, dolendi causas doceat ddit,aut cotinuitati&solutionem,aut alterationem confertim ingruetem indicat,rursum solutionis modos Palterationu speties refert: o nequid huic doctrinae deeuet,speties doloris antea adiunxi. De doloris causis magna inter medicos hui' seculi contentio est . quini ante aliquanto superiores. Aliis causam per se doloris ins

lutione sola esse ius in sola intemperie, adiis in utriusq; putantibus.Τamen banc lite ego lib. s. coni. diremi opinionibus omnibus satis examintais, qui volet, singularum argumenta perpedere, M probabilitatem velle autem debent omnes studiosi legat cap. r. illius libri, modo illud unum dieam,doledi causam esse corruptionem quacunq;,quae repente ingrua neq, omnino exigua ni,dolor enim est aut tristis senius, aut sensus tristitia, tristitia aute afficitur sensus,cum sentitur passio e rumpens partis natinam Quadoquide ergo utram inteperies inquam solutio per se est corruptio naturae, perse erit utraq; doloris causa eum repete ingruit. Ingruit solutio repento cum pars, secatur eroditur comprimi ruri

199쪽

tur, distenditur, aut aliter soluitur, videtur enim aliter posse solui, ut cum pugitur calor aut frigus per se ingruere, potes repente,quoniam hae violenta qualitates sunt efficaces, siccitas per se non potest,hac tame etiam inuehit repente calor in stionibus, humor non potest ingruere in partem repente, ramen potest succus humidus influere in partem repente qui dolorem excitet. Vt iam humida etiam intemperies possit,utcunq; doloris esse causi,sed arefusius dixi cap. Gdicti libri controu. 'Taeditur autem actis tribus modis, aut languidebautpraue,aut nullo modosacta. Vimunm actio nem omnino subla ,nςPminuta laesa n,praue agi dicit Galenus,

itaq; in prauis actioiaribus intelligetur ea quae plusquam oportet aut intempestiu/ agitur. aut ut cunq; aliter male, vet dolor vitiataactiudicetur,quonum est sensus cum tristitia.AGgenterio placuit maioris distinctionis gratia

ptomatu Liceat sanαmodo interim nonῬutet,erasse Ga qui tria latum laesei actionis genera posuerit man re nihil interessis pili xa genera partiri.

200쪽

to plus artis habet,quanto paucioribus diffe

rentiis continetur.

uuaecunque aurem excernunturiata quia

dem tpartes earum quae male affectae sunt, alia autem texcrementa , asia autem di in ipsis secundum naturam contenti, quodcun4qMefacterpropriam indicationem.Didia aurem es de huiusmodi omnibus multum in opere de lorispatieribus , quodnutas ante nos in methodum redegerat aut adpersectionem deduxerat, ineque aliud quodpiam eorum, μή exorsifuerant antiquisnonperfecerant rame. Igitur agrotantium corporum ex illo opere discere oportersignabeorum vero qui Cromturisaut sanifuturi sunt,ex hoc quod methodus uti Excernuntur nonuquam ex partibus male affectis,quegam ipsarum particulae,Vt

ex intestinis ramenta,ex vesica furfures,ex renibus carunculae,excer nuntur etiam excre

menta utri intestinis saerea,x naribus inu- excernum 'v n guraliter continentur,easi excrementarion vi ex venis,nguis funditur,ex vorricul euomiturchylus. Quaecunqiborum habent