장음표시 사용
163쪽
VTRIUSQUE O S T I AEPORTUS, HORATII TIGRINI
VO Ostiae portus,forma eleuata ac plana hic delineati, a totidem Imperatoribus conditi
existimantur. Maior quidem formam habens Ouata, a Claudio, minor vero,huic Conti uias&eXagonus,a Traiano,prout ex Plutarcho in Vlta Cinaris colligitur. Nam,Cumis inquit in animo gereret Romae portu pro aduenis nauIbUS CXtruere,prim US omnium sis cando rupes,& amoliendo saxa quae nauigationem ad littus Ostiense Impediebant, rudem quanda portus formam induxit, quo nauigia ex diuersis mundi plagis Romam con tendetia, tuto reciperentur, quae alioquin, quod tutum receptaculum non haberCnt, ut plurimu periclitabantur. Ex hoC igitur loco colligitur,a Cafare quidem portus hos inchoatos, nunquam tameta
quod & Suetonius in vita Claudii adserit) ad exitu perductos fuisse, quod etsi sepe conatus
sit, nunquam tamen effecit, deterritus forte,non modo rei dissicultate, Verumetiam sumptuum magnitudine tem Porisque diuturnitate:quorum quidem Claudium constat nullam habui me rationem,quantumuis ab Architectis ex Pens iram modum saepe postulans, nullum unquam, Dione teste, responsum,Praeterquam,Vix ipsis animum tantae rei stuppetere, retulerit;Idq, prudenter admodum, ne impensarum magnitudine terriciam a proposito penituS dam O- uerent. Claudius igitur triginta hominum millibus, undecim continuis anni S in hoc opere usus , DODominorem Portum in ipso solo effodi ea profunditate curauit, vi psio mari profundior reperiretur , moxque uo illa maioris portus brachia, eo,quo ab inuicem distant modo in mare extendit & ad fundandam molem illam maioris portus na-Hem, qua maximus ille obeliscus ex AEgypto Romam conductus erat,demergi,des Perque turrim, siue Lan Pernam, Vt Vocant erigi curauit, ad instar illius, quae est in Pharo, portu Alexandriae, necnon eius, quae est apud Ianuam. Et quanquam non desint,qui velint Claudium Imperatorem isto hominum numero, non in Ostiae portubus extruendis Verum lacu potius Fuccino, hodie Celanum vocant, perforando, ac in Tyberim deducendo, Vsum fuisse, illi tamen aberrant,Cum, quod conatus ille statim irrituS fuerit,ium etiam, quod ad illum tanta hominum frequentia opus non fuisset. Indubitatum igitur ex sententia praedictorum auctorum, in stuper Ρlinii, ac aliorum relinquitur, dictum Ostiae portum a Claudio Imperatore factum fuisse. Nec no minorem illum in terra firma,quem posteaquam cinxi stet mu-TO,In tantum exCauare coactus fuit, quod eius profunditas maris alueiam superaret ad hoc, t aquam ex mari recipe repossiet,rem me hercule cogitatu, ne dicam factu dissicilem. Nec magis dubitandum,Neronem postmodum, prout egregia eiusdem numismata adhuc testantur,locum illum plurimum ornasse, ac stupenda illa aedificia a Claudio coepta consummasse, quae a diuersis postmodum Imperatoribus aucta fuerunt,pramertim Traiano,quemadmodum Do minicus Marius Negrotus in sua fimographia testatur, quorum etiamnum ruina apparent, a Sarracenas aliis uiae Barbaris nationibus Olim in declinatione Imperii factae negligentibus Romanis ac posit modum etiam iuuantibus reliquiasque penitus euertentibus ne dum ipsi illlis frui nequirent,Caesarib ac hostibuS illorum relio querera tur. In teralia autem stupenda aedificia, preteter tabernas, templa, aedes ac palatia plane regia exrabanc tum etiam aquaeductus, fontes ac plura alia Ita ut credam illum nequicquam errare qui opus 1llad cunctis mirabilib. mundi praeferret. Praeterlabitur hos portus cornuTyberis fluuii,fiumicellus appellatus. In hoc prociat dubio a Maioribus factus, ut per eum merces in portu Onerari ac exonerari possient, indcq: per aqua Rom. deferri. Id quod in Cotimographia praed1cti ai coris innuitur, dum scribit merces ab illis portubus tam aqua quam terra Rom. nd Uctas inime, tantamq; eunti ianv redeuntiu frequentiam extitisse, ut necessum fuerat viam illam largiorem etsi Cere quam silicib. deinde construere &intermediam certis quibusdam Column1s diuisierunt,ne exporru redeuntes, ali Is Roma Venienti b. Obulantes sese in uicem impedirent,sed utriq;diuersum latus sectarentur. Id quod Leo Baptista Alberti, non sic turn antiquitatis, sed naturalium etiam rerum indagator solertissimus, notatum relinquit, qui in P posito Architectos admonens, ne quicquam aduersante natura inciperent,exemplum OstiensiS huius portus adducit d: cens, eum diu Coniservari ne quiuisita, ob continuum maris, eum arena implentis,impetum, ad quem quotidie explargandum, immensis sumpti bus opus erat Insula autem illa, quae ex cornu illo Tuberis, sive Flumicello, Mari ac ipso Tybere componitur,in latitudine paulo plus unico miliari, in longit adine vero circ1ter duo miliaria habet,ouo Vero transiri po1let, antiquitus pons erat, eo loco, ubi dictus Flumi cellus sese a Tybere subducit. Cornu vero illud Tyberis a Maioribus ad exone randum merces,in & ex portu factum, continet in latitudine ab octo, Vsque ad dece vinas Tyberis Uero circiter quadraginta vicinus ad fauces,Vbi ab Anco Martio, quarto Romanorum Rege, Ostia ciuitas aedificata fuit;plurimum ab antiquis aestimata:quantumuis sub insalubri aere sita si Ladeo, quod exemptionem a publicis exactionibus meruerit, exceptis viginti annis, quibus Hannibal Italiam vastavit. Ex ruderibu S etiam & rumis apparet,eam amplam aC spaci Osiam fuisse,quamuis hodie reducta sit in arcem & exiguum oppidum. Quantum vero ad maiorem hod1e portum attinet, Videmus eum in dies per alluvionem ita impleri, Vt Verisimile sit Cum breui totia 1J Ccum fore idque ex limo, qui per Tyberim in mare defertur, ac per illius refluxum congeritur atque Coaceruatur, quae causa esl, quod ad eum expurgandum, nunquam processumsit, quantumuis plurimi saepe Principes,ob publicam patriae utilitatem id ipsum vnice desiderarint.
Laurentius Schrade rus Saxo, in suis de Italia libris haec de Ostia scribit. Oppidum ab Ulio Tyberino appellatum
ab Anco Martio, eo loco ubi AEneas primum castra constituit, conditum in ipso maris syrrheni & Tyberis fluuii confinio, ut totius mundi opes illo veluti maritimo Vrbis hospitio reciperentur, aerem grauem habet & pestilente,
Olim maximis aedificiis orna tu, nunc in paucas & exiguas Villas abiit. Turrim habeL CUm propugnaculo a MartinoV exstructam, quae apud eam duobus ostiasTyberis in mare influit,sed uno maximo & impetuosiore. Ruinas & vestigia portus celeberrimi vidimus, clatias fundamenta adhu C e mari ipsi emineUt Fule VΠUm eX admirandis,quae unquam Romani exstruxerunt.Eius forma habetur apud Tram eZinum Pyrrho Ligorio inUentore.LaZarias Bonamicus dicere so ebat: Omnes Christianorum Principes non possie talem exstruere. Fuit dirutus a Gregorio Pontis propter metu Sarracenorum, ne esset ad illorum irruptioneS rCceptaculum. Sunc prope ruinae multoriam aedificiorum, & maxime
Camerarum quarundam, quae quide fatis amplae sun .sed Valde humiles, quarum nec formam copIechi, nec numeruinire potuimus in tantavastitare.In iis reposita fuisste ea, quae ex nauibus exportabantur,verisimile est.
166쪽
IT ullum humanum ingenium ad urbis Romanae faciem exprimendam, satis ege putaui,
qualis ante barbaram euersionem eius pulchritudo & conditio fuit, cum talis urbis descriptio non minores dissicultates, quam orbis totius enarratio continere Videatur,Vt puta, ad cuius primordium virtus atque fortuna Vere contendisse videantur. Vnde Ammia,nus Marcellinus, Victi ara,inquit,dum erunt homines, Roma, Vt augeretur sublimibus inscrementi S,foedere pacis aeternae virtus conuenit atque fortuna, plerumque dissidentes. Sed Vrbem iam conditam, posteri, imperatorum prae serti m memoria, multo labore, sum sma arte, stim maque impensa, innumerabilibus, stupendis, S pene immortalibus aedificiis ornauere qUM tamen, partim temporum iniuria, partim hostium malignitate commi, i . ., ας - u L Duxa, parti m in Calcem decocta,periere,partim in alias regiones deportata, ut a V Uanda
lS1 in ritri m, a ι neodorico Rauennam; partim barbaro & immani Neronis incendio hostium etiam scelere ac teritate,contrδcka, & scalpris deformata sitiit. Quorum tamen reliquiae tam si int immense atque magnificae, Ut Plurimos ad te visendum ex remotissimis totius Orbis partibus iugiter alliciant, cruditioribu S autem amplissis maicridendi materiam hactenus pribuerint In quo quidem argumento ex receptioribus magna cum laude Opera bonam nauarunt Bartholen ius Mahlianus, cuius urbis Romanae topographia, cum rdificiorum Sstatuarum imaginὶbus eXtat. Andreas Fulvius, qui de antiquitatibus urbis libros s. conscripsit. Blondus, Eugenii Potificis Secretariu ,de Roma triumphate decem. ao. de instaurata vero libros tres edidit: Fabius Clauus Georgius Fabrit iusCemnicensis urbis Romana, deicription in opere non magno complexus est,adchistoriarumRomanarum lectionem perutili. Lucius Faunus, Andreas Palaedius, Pyrrhus Ligorius, Lucius Maurus,&pleriq; ali,qui urbis rogio, ne , aedifici a , statuas, trophsa, templa, circos, curias, heatra thermas, balnea, Porticus, Columnas,aqua ductu sonores,nauma hias, lacus,& quidquid deniq; tota Vrbe visendum atq; mirabile ad posteritatem trant miserunt O io rum quidem auctorum nomina libentius recensemus indicis ut instar, alii dolectori simus, qUi Unica hac pagina, quod pictor stylo&penicillo utcunque prassat,tant x urbis enarrationem exhibere non possumus Vale,
ROMA TRIUMPHANANDREAE FVLVII ANTIQUARII
ORATIO AD Q U IRITESRBE Μ Romam, Quirites, Terramum Deam, gentium Riginam, Deorum domicilli im, Magistram morum, comi merraque omnium patriam, sine controuersia, primam cunctarum Vrbium, quis ignorat Mai Us enim Roma nihil vnnuat nfuisse, omnium testimonio, iam pridem in confesso est. Ita I uina mens Gultatem POPuli Romani egregia, tempcrata que regione collocauit, Vt Orbis Terrarum Imperio potiren , cum ratam natura VireS omnes in Vnam Vrbini effundere Voluerit. Cum quis Campum Martium inspexerit, Sepulchraim Angusti tot marmoreis simulachris & aeris ornatum Forum Romanum, & Iouis Tarpeii delubrum, Thermas, Porticus in 'rouinzior modum extruet te, Amphitheatrum,Tyburtino laqide exaedificatum, tantae altitudinis, ut ad caemen vix humanzs o 'Us pertir gere Possit, Pantheon mira altitudine, pa tiosis mol bus sernicatum. Temdiu Pacis, Pompeii theatrum, Cirllam Minimum, Septizonium, tot Arcus triumphales,tot Aquaeductus, tot Statuas per urbem ad ornatum positas. Si ingrediaris Forum, a tua ex alio Vidcbis appositum. Certe Regales porticus, A desque Sacras, Capitolium, & in ipse &in Palatio opera, & Liuiae Porticus,singula contemplans, alia facile obliuione delebit:Talis est Rotama, cuius primi muri luto, ac palis defixis tam humiles erant, ut eos Remus leui saltu transilierit. Haec tuanionumenta parens Romule; Harcilla aeterna Vrbs, Terrarum Regina, & Dea gentium Roma, cui par est nihil, & nihil secundum, quae Undique deuicto in gyrum paulo mnus Orbe Terrarum aduectos, sine fine triumphi
Innumerabilium coloniarumsiit, elo parens. Sed Civili, in estinoque bello absumpta, Terrarum omnium alumna, eademque parens, numine Dea electa, Quae coelum ipsum clarius faceret, pars a cOCgregaret Imperia, ritusque molliret, & populos discordes, serasque linguas, sermonis commcrcio contraheret ad colloquia, & humanitatem hominibus da ret, breuite ue Una oencorum gentium in toto orbe, patria fieret. Cuius monumenta, si quis probe consideret, plures in ea victorias & rei i merunt, Urbem his locis statuendam,Vbi saluberrimi colies, ager feracis simus, flumen ad res vehendas idoneiam,situs ab extremae cladi S periculo immuni S,Vrbs media Italia,& ob id ad rerum incrementa habilior,ubi ex uno orbe,Deorum numine,facta est Una urbs. Nulla enim ut ait Plato potest Ciuitas sine fauore numinis prospere constitui,nec feliciter administrari. Nulla praeterea Vrbs tam admirabilis magnitudine Imperi j,omnibus humanae naturae dotibus Venerabilis,bonis exemplis dotatissima. Eademque benignis Sima parens omnium quasclinque geniates atque terras ita muneribus propri)s ditauit, ut tamen caeteras non in uniuersum similibus dotibus ira aret: Uni quidem omnia Romae tritabuisse videtur,in eaomnia sunt,quae aut fortuna hominibus, oc sque, aut natura largitur. Vnde Propertius: Omnia Eoi mana cedant miracula xerra,
Natura hisposuit quicquid ubique fuit. Est praeterea Guedam certa vox Romani generis,Vrbisque propria, in qua nihiI offendi, nihil displicere, nihil animaduerti possit, sonare,
aut olere peregrinum. Quid quod libertas omnium animantium generi gratissima, nusquam tanta est, tam lΠgenue agendi, tam liberrime lota quendi. Niaenationes floruitutem pati possunt; Populo Romano est propria libertas, eo Tiberius C ar delatoribus respondere solitus: In libera ciuitate theras esse oporrere hominum linguas. Nullibi praeterea tam magnam Vrbem mortaleS Viderunt. Vnde Helaogabalus Imperator, metiri cupiens eius magnitudinem loco Aranearumtelas, proposito premio, corradi iussit, & decem millibus Pondo Aranearum colle t s, magnitudinem eius, hoc ludicro depraehendit. Ro manorum gens omni cm mitissima, & clementissima, habita est. Apud quam unum suppli eium tantur ante,& post fuisse immane, & barbarum in Metium Suffetium Albanorum Dicta rem,a ullo Hostilio Rege rumore , in aliis gloriar;
ita Orutri genera tantus mortalium concursiis & povuli Decin nrin
167쪽
OPVL VS RO .gentium princeps ob magnitudinem rerum gestarum , & imperanai diuturnitatem caeteros Principatuyantecelluit, terra, mar que imperium termina in , quo nihil in Orbe celebrius, nihil ipsa urbe nobilius,ubi tot praeclara ingenia, tot p aestantissimi Duces, tam strenui milites,iam praeclarae res gestae:Nusquam tanta aedificata' di facultas, nusquam tor regia aedificia,tot loca Sacra, rempla, Basilicae, Sacella, tot Fora, tot Aquaeductus, Circi ;
Thv. tra, Lacus, tot Thelmarum in fana aedificia, tot operosi supra Tyberim pontes, tot antiquitatum vestistia, tot luci orti in genera, tantus mortalium concu ritus de populi freqnentia, nusquam tot opos, tot deliria , &tetaim Omni
um, qua: ubique pi ocreantur, abundantia, oc immoderati ad magnificentiam sim pius. Spectaculorum omnis generis decor, de ludorum numerus infinitus. Interrogatus quidam sapiens, quid de urbe sentiret, respondisse fertur, Mici os comum d est, partium mundum. Libanius Graecus homo Romam, inquit, non urbem sed quasi quanda ini. oeli partem appellatam. Quam Seneca non inscite per a: tates hominum distinxit. Aurea aetas populi Romani sic fuit di dia, quod posterioribus saeculis comparata, aeque atque aurum inter metalla estilliit. Caeterum cum late pateat Imperium Romanum, nihil admiratione magis dignum, quam regnandi diuturnitas. Nullum regnum tam repentinum, nulla Resipublica tam ingens nul lum Imperium tam ampluria, nulla Monarchia tam potens, nullus tam perennis victor nam vetus prouerbium est Romanus sedendo vin it. Conita t enim furto hostes in paucis este loetatos, vera autem virtute semper Romanos extitisse victores: Tum vero nomini, Romani Maiestas facile declarat quae felicibus auspiciis, laetissimis rerum successibus aucta, viris clarissimis instructa, quorum virtute,& eonsiliis ad amplissimum fastigium, legibus, & institutis, & deum pietate illustrata. Nec me praeterit ante Romanorum tempora non fuisse imperandi scientiam, quae si fui is t,apud Graecos nimirum sui Qui caeteros haud dubie sapientia longe antecessere. Et hoc Romanorum
inuentum, viai cum aliis introductum. Ex Romanorum enim disciplina omnes norunt, qui sciunt imperare, ut liberi ab initio, de quasi ad imperandia in continuo geniti, quae ad id spectat, Omnia optime prouiderant,&Rempub. quidem adinvenerunt, qualem nemo ante legibus, instit citisque propositis,quoe nullus vitare po illi; cunctorum Vero tellus communis: id re ipsa Romani effecerunt, uniuersum quidem permen si Or-b e in iuncti sq ue ii ii iii in ib iis diuersisque pontum generibus, scissis montibus terram equis strauere, patefacta solitudine,diuersorijs frequentissimis malius actis, omnibus victus,atque ordinis ratione. Non satis existimari potest, quantum Romanis debeatur, qui sustulere monstra,in quibus hominem occide xe gloriosum erat, mandi etiam saluberrimum.Claruit supra omnia bonis artibus. Quibus semper fortissimi, victores lue
Romani extiterunt,' plerique populi, sine vi aliquq armorum, sua sponte illis se subij cerent. Omitto publicas diuitias. Quis enim M. Crassi opes quis potentia Pompeii, liberalitatemque tulit Caene narrare potest i Quis Romanorum praeclarissima a Condita Vrbe gesta3 Nec reticebo in hoc loco postremuin illum, cum Hannibale, congressum, non fuisse,a condito orbe,diem magis memorabilem, quam illit,cum duo antea &pbstea Ducum maximi Scipio,& Hannibal quo cedente, sequutus est Africam terrarum Orbis. Meruerunt&suas Statuas,& titulos etiam muliere, , ut Clublia , dc Q. Claudia Vestalis .Pueri etiam tam castigatae disciplinae erant,ut omnis vita plena esset mirae grauitatis,& modestiar. Inter
pue filia rudimenta, & Romanae iuuentutis peculiare suit hastilia iaculari, sudes torquere, equum agitare, arma tractare, bonas artes callere, tantaque Romanae verecundiae obseruatio, & morum exempla fuere , Vt nec pater cum filio, nec socer cum genero lauarer, nudosque parente; in silicere nefas erat, abstinueruntque a colloquiis, re omni turpi, ac foedo corporis gestu, coram sitis parentes. unde si quid in toto orbeiectum, iustum, ac nuuia Orabile,apsul Romanos gestu est sol OS. Quid praeterea historiae, quid Annales, quid poetae loquutur, nisi Vrbis Romae Iludes ac gestat quae semper habuit laudum praecones. iasill iucundior, nulla frequentior in manibus lectio, eademque saepius repetita, magis utque magis semper placet, ac delectat. Qui S eius ornamenta, & delicias ad plenum narrare potesti quas qui semel degustaverit, diuelli indo haud facile sine contumacia poterit.semper enim Romanum nomen a primis inclinabilis, &auspicatissimis Andamentis, apud omnes,& populo; M nationes clati stimum extitit. Quin etiam Itali, quorum caput Roma est, nobilitate praestant, & Regali quadam magnis centia lauti magni sunt,& splendore quodam nitentes.Nam quicquid intra Italiam est ut tradit Quintilianus Romanum est. Extant adhuc Romanorum
monumenta, per totum Orbem & Coloniae sine numero ubique locoria, Pontes,Portus,et urres, Metae, Arces,& caetera id genus.Non est a C6dito orbe, nec futura urbs tam clara qualis Roma,totius mundi caput,& Regia, nec animi magnitudine, ta excellens populus, quam Ro. nul-ld Regem,aut gentem parem habens. Quae Vrbs licet toties caedibus Milicta,& cultoribus priuata, semper validior, potentiorq; surrexit. Nulla deficientibus colonis tam repente confluentibus Undique mortalibus, Colonia deducitur,ac noua instauratur. Et omnia intraPomoeriit, , moenia eius frequetissime habitata,& exculta. Nusquam minus Roma cognoscitur,quam Romae. Quaeque visuntur donaria, artes & ornameta omnia Romanae gloriae sunt, tanquam suburbaDi Ornatus,reserta. Praeterea maritima loca,tum Mediterraneae regiones urbis, partini aucti, ab ipsis Romanis, omnia plena sunt Gymnasii , sontibus, vestibulis, Templis,aedificiis, magistris. Licetque haud inscite dicere, quasi esse sectum iam Orbem suas denique resumpsisse mundicias, atque ornamenta omnia iplendore,&gratia renident. Cum uniuersia terra, quas pota marium quoddam culta,atque ornata visitur. Spectaculorum Omnis generis decor,& Ludorum numerus infinitus; si quis moenium ambitumeblligit,ex veterum traditione XX. milliaria, aut paulo plus colliget, Vt supra dictum est. In quibus praesides urbes instructae, aliae aliis in loeia habitatoribus ministris instructae, atque aliis rebus ornata ,qua: quasi praesides urbes, quas fossa clauara concludunt. Quid enim urbe Romae, cellentium uius optimis exemplis gloriari liceat, disciplina militaris acrius retenta, principatum Italiae, Romae Imperium peperit,& multatum Vibium magnorum Regum,& validissimarium gentium regimen, largita est. Alpium,Taurique montis conuulsa claustra tradidit. Ortum que parua Romuli casa,totius Terrarum orbis fecit columen. Ex quibus summi omnes Triumphi emanarunt. Regnauerunt prius in Vi bol ege, septem post eos esectos, Bruto aut hore, Vrb libe r xst potita cit, in in sub Imperatoribus iterum amisit, atque iterum in competes co
Augustu, Caes. bis cogitauit eam restituere, sed timuit ne aliquis post ipsi im iterum occuparet. Cogitauit & L. septimius,cogitauit & De eius, qui multos habuisset laudatores, si a Christianorum cruciatibus se temperasset, unde ex miraculo cum in quadam palude stib mergeretur, nusquam eius cadauer postea iii uentum est, Sub Probo aut Imp. Omnia fuerunt quieta,&tranquilla secutus imperio Oriens, Occidens, Meridies. Septent io, omnesque Orbis partes in totam securitatem redactae sunt, unde vere Probus appellatus, ex quo disciplinam militarem multi di 'dieere,ut scribit Vopiscus. Habet nunc RO a, quod sua sip nte gente ,& nationes,sacrosanctae Romanae Ecclesiae subiectae sunt, non ut olim, urini, eo actae na ut olim armis)nunc religione. Religi' enim iacit homines inter se concordes,& unanimes, & nationum quantu uis efferas &hii baras; mitiores.Nam linguarum & numinum cultura, hominem alienat ab homine. Idcirco facilus sibi animalia muta, quam homines cis gregalitur. Enimuero si ab omnibus mortalibus unum,& idem coleretur numen, haud quaquam essent inter ipsos tot superstitiones, δc di seor diae. Retinet adhuc Roma quandam priscae majest ijs Imbram,Vt gQnte Qx toto orbe, tanquam membra ad caput recurrant. Habet praeterea mansitetissimi Christi Imperium,& eius vicarium Pont. Ma X. praecipuata in toto orbe dignitatem, per successionem relictam a piscatore idio- ii,&inermi,qui superatis verbo,& exemplo Regibus, extinctisque gentium simulachris imperium Orbis occupauit. Habetque Senatum Apostolidum,& sacrosanctos Cardinales, & Clerum . ubi arx,S domicilium Christianae religionis, & eius Reipub. caput,ubi sedes Apostoli ea decuti, Romana omnium praestantissima.Nusquam tanta aedificiorum laxitas, tanta rerum pompa,tot loca sacra,tam selida peccatorum venia,& tot ut plebis vocabulo utar i indulgentiae,tot martyrum triumphi, Ructrum cruore aspersa, consecrata omnia habentur, sub Christo Princiape totus mundus patefactus est.Nam arma populi Romani antea peruenerunt usque ad Oceanum Occiduum, Septentrionalem,&Meridia num ab Oriente autem non peruenerunt V ue ad Indos, Sed de RegionibuS Orbis,de quibus nulla apud veteres fuerat notitia, Mercatores, δι negociatores,fecerunt nos certiores, sed fides Christi omnia latius patefacit. .
168쪽
,loriari licet. nulli qentium mitiores placuisse enas. Nullas Vr S,ac nationes oppugna Ut, uas non vicerit, nullas supplicos ad se vement populos,quos non benigne sius ceperit. nam, cum legati Carthaginensium, ad capti S redimeΠdOS in urbem venissent, nussa accepta pecunia, eos reddiderunt, totPunicis injurijs venia d ita Vnde hostium Vox talis reddἰra O m Iiiccntiam gentis Rom. Deorum ben:gnatati aequa
taliam devicerunt, deinceps Carthaginem CXciderunt, N.ἰm RV m ς ις xζrunt, pol s lii OSRegeS, bellicosissimas gente; in deditionem huius sunt partesque Terrarum, tot Victorias bellicas quot sunt in rerum natura genera bello enicatio Cnvitatis, itaque ex omnibus generib cis genteS Vnt ria in V tuitate sunt receptae. Licet institutum deinde suci ne quis nostrum plus quam unius C uitatis esse posset, ne quis inuitus Ciuit te mutetur, neVC in Ciuitate in Reatinu:tus . Vnde quidam Athenis numero iudicum Metti, cum ignorarent, si illam Oultatem essent Hepti, hanc re Perdidisse,nisi postlimi ino recuperassent. Hic ille Princeps terrarum,genti sim Victor, domitor vn uersi, supra humanam sortem potantissi mus , HUC est illa Roma, Regina urbium, mundi capiar, ingeniorum parens, cientium hospita,peregrine virtuti semper parens. Vbi Omnis r penti Π , atque ex V rtute nobilitas, ex externis quoque atque Ciuitate dona elue: Constat enim,ex data non minus prudenter quam liberaliter, Ciuit te,t m Italis,quam QAternis, & dum nullum fastiditur gentis, in quo virtus elucesceret, creuiseImperium,non propter generib nobilitatem tantum,sed propter res egregie gestas, nul a Orbis parte, modo essentes hi viri, repudiata. Nec vero Asia hic ab Europa distincta est, sed omnia omnibus in medio posita sunt nemo censetur, modo sit Imperio,aut fide digiis, sed stat communis Terrarum status, isque populata, ii ab Optimo Imperatore,atQue rectore, Omnesque quasi in commune Forum conueniunt pro suis quisque meritis premia relatiari. Quod Vero suis fioibus,regibusque Ciuitae quepiam est, id ipsum est. Haec uniuerso Orbi, quasi communis urbs Prouinciae tot us conuentuS. Porro di eris in Unam hanc Arcem comerios omnes habitatores, quique per gentes, ac populos G1ersa loca incolunt. laec vero nunquam Vlli desu t, sed Vt terne sellam fert omnes,ita & haec ex uniuerso Orbe confluentes omnes occ1pit, quasi mare flumina. Quin etiam hoc illic quoque cum mari commune est,quod nec maremaius fit fluviorum jnfuxu: tanquam fato datatum sit, ut una cum illis amplitudinem quoque insuentem recipiat, neque in hac ob magnitudinem quicquam apparet, sed sicuti qui intra si num re oaunt omaea, ita & haec omnes intra se complexa est. Quippe Vltro citroque meantibus eadem est,eademque visitur. Nulla urbs tam tenac habuit principium,nec ad tam magna rerum fastigia ita mature peruenit Cui ab exordio tam simplex vite cultus fuit, ut rudi caeta in ento constratas domos,& scandalis roboreis,ac stramenti S contectam Vrbem per annos CCCC.Vsque ad Pyrrhi bellum susse, satis constet,& totidem prope annos pulte, pro pane vis. Post deinctum Orbem delicijs rerUm omΠjum, quas tellus mareque gignit expleuisse animum. valles, aquarum a1Buens tellus, Ver ubi perpetuum atque at enis mensibin Aest Solo semper tepido, nunquam colono repugnanti, ubi greges,&armenta,& altilia quaeque opime proueniunt, Vbi auium aucupia, & ferarum Venerationes accommodatissimae. Sed multo hominum prae stantiora iugenia semper progenuit, quam reliquus Orbis Terrarum. Gentium enim in toto orbe prsstantissima, haud dubre, Romana exti tit. Omitto generis nobilitatem, a Troianis Vsque prius, deinde ab Albani S Regibus deductam. Quaenam patria cui verum fateamur post na
Restis Legatus, fastus est, tot se Reges vidisse quot ciues. Tradunt Corneliam Scipionis filiam, post mortem Gracchi, cum ab intolemeo Ae gypthorum Rege, in VXOrem peteretur; quod nuptias suas minime mereri Videretur, respuisse. Praeterea omnia Regna in toto orbe, praeter Ro. Imperium, aut breuiter durauerunt, aut modica, aut fabulosa fuerunt. Vnum tantum dictum Imperium, & illud Romanum, quod Romae usurpatum, primum sub Cesare Dictatore amplissim ac diuturnum locupletissimo etiam Maronis testimonio, cum inquit,
Nullum enim ab exordio ferme minus, neque inaementis toto orbe amplius, ab Romaeo Rheae virginis Vestalis, 3c Martis filio exortadium habuit; nudique Respub. maior, nec sanctior, nec bonis exemplis ditior. Qui omnium gonere mirificorum exemplorum totum Orbem repleuit, militarisque δisciplinae, & seueritatis, & virtutum omnium specimen. Nullos homines benignius inter se Viuere, quam Romanos, nullum Regem Romanis parem; nihil esse, quod hominum manu, & opibus Ro. Imperij effici non posset. Satis constat origini Romanae, &Deos adsuisse, & non delaturam virtutem Nullum Vero Regnum tam repente auctum, quam Alexandri Magni, qui prius sibi visus est com parare Imperium, quam regnasse, quia dedit leges, nulla constituit militibus stipendia, sed tantum per Regiones discurri nec regnum stabiluit, dicere solitus, longe prestantius literis antecedere, quam Imperio, ac magis amari, quam umeri. Caesax autem contra;
170쪽
ANOR MVS, urbium Siciliae maxima ac princeps est hodie,ac sedes Regia, sita in campestri solo,oc in Ora, quam,lib. .leste Herodoto, Pulchrum littus,Vocabat antiquitas. Vnam eius partem mara Tyrrhenum alluit, caeterae tres,lato patent campinqui montibus aspeIis 8c excelsis, arborumque pror-
ni sus expertibus omni ex parte cingitur. Agros planos da fiu1osque complestitur, qui formam aIi quam
ad eximiam pulchritudinem pictam repraesentant,ea varietate ut quocunque inciderant oculi, reficiant irraderi lari nminimi n rici arciue uberes sunt.Enimuero. mali medici, citrii, punici, ac caeteroruti splendidit limae ac saluberrimae aquae, omnibus locis interduunt Irtagantque. Iram C a1HaS 11 D.nI1lO- referente Athe neci lib. 12. Panormum,non absurde,totum hortum,interpretatur, quod
EO. domesticis arboribus speciosissimis unde quaq; consiliis sit, &unicum totius Siciliae deiicium. Quin
etiam, totum portum, latinis, Pan ornius sonat. Pan, si quidem totum,& hormus portus vel statio est latinas, viri retius in hiciliae chorographia.Eius autem originem in Phoenices, quo tempore Graeci Siciliam traiicere coeperunt, Thucysides lib. s. referre Videtur Petrus autem Ran Zanus Lucerentis Episicopus, in suo quem de Panormo edidit libello, a Chaldatis, Damascenis, & Place-
redacta est,imperatoribus paruit, donec declinante imperio Constantinopolitanis cessit. At vero, anno salutis sis. Iustiniano imperan re,a Gothi S,Veluti & omnis Sicilia. occupata eorum facta est praesidium validissimum. Quibus post annos deinde circiter quat Gordecim, a Bessitatio, Iustiniani Caesaris praesedio, magna vi erepta, imperio restituta est, Vt Procopius tradit. Salutis post modum anno 826. Michaele Balbo imperante,a Sarracenis qui Africam incolunt, cum omni Sicilia capta, eis in regiam ciuitatem adoptata est, qui earn praeclaris aedificiis, quorum pleraque intra & extra pomoeria integra supersunt,exormarunt.Normanni taeinde Galliae populi,& qui post ducentos & triginta ferme annos ducibus RoDerto, Guis cardo, & Rogerio Comite eius geLmano fratre, Sarracenis ausipicatissimo Marte superatis, Siciliam subierunt. Tum Panormum Robertus ad ducatus Appuliae & Principatus Capuae titulos adie eit, paucisque post diebus muro cinxit,ac duplici arce muniuit, cuius Imperiam Rogerius comes ade- prus , plurimum quoque decorauit. Quam deinde Rogerius tertius, qui primus omnium siciliae Rex est salutatus, maiorem In modum munitionibus & opulentia locupletavit. Malti tum tempotis successu Siciliae Reges, eam viva prarientia & structuramma cinificetitia honestarunt Θμ-l- , opimi ei c,rin : Irali ur Albus comoarati. multis etiam praeferri possit. Hodie quatuor praeci
Dabant.Ea adhuc ambitiosa moenium structura, quibus late atque peralte circumductis cingitur, in caeterarum partium megitu1lio integra prope cernitur , quorum Maciae Gothi in hunc locum, velut in inexpugnabilem arcem se recipientes, nunqUam vi ab hostibus capti. sed nota deditione subacti sim t. In hac veteri Urbe,aedes complures sunt publica:&priuatae, sacrae & profanae, sta perbia dc pulchritudine, caeteris Italiae aedificiis nihilo inferiores. Nam ad urbis verticem, occidentem versas, arx est praeclara,qua Palatiu regale appellant, ex magnificis quadratis lapidibus co pacta , & in multis siuis partibus pario marmore, ac auro , gemmisq; splendide ornataonsignes vermiculato opere aulas, aulaeis ostro tinctis contectas, pauimenta marmoreis porphyreticisque testulis Constrata,exibens,multorum hucusque Regum & Imperatorum domicilium, in cuius vestibulo ad latus dextrum, templum eit D. Petro sacrum , a Rogetio Siciliae Rege fundatum. Quod sua pulchritudine & rerum preciosiritimarum apparatu, caeteris, Quae in Italia nunc usquam extant, i ea veteribus,sieu nouis, merito praeferri constat,quo nomine ab Ommous, qui Panormum aut inhabitant,aut inuisiunt vitis, non imperitis modo sed ingenio etiam doctrinaque praestati tabus summa cum acimitatione ac in canditate frequentatur. Est & in hac urbis regione peraugasta Stasanorum domus Hosipitale novam, quod & strucearae magni' rudine. loci pulchritudine caeteris quibusvis Xenodochiis nih1l inuidet. Maior etiam tot1us urbis Eccle Aa, reticulara it ructura, quadrato, ac diuersis in exteriori facie imaginibus figurisque inciso ac perpolito lapide, a Gualterio huius DomIDIS Le Gundo, i a hormitano Archiepiscopo Anno salutis II 81. fundata, ubi Regum Reginarumque Siciliae ac Ducum quoque cadauera sunt recondita. Lon iam insuper foret,reliqua primae regionis ornamenta,&Praeclara aedificia comm mora C. Altera Panormi pars est, quam longo posit veterem urbem tempore Conditam, Neapolim, id est nouam Vroem appellaetam, Polybii auctoritas demonstrat. Haec ea est, quae urbe veteri ad meridiem haeret,& ὰ palatio m capiens, m formam deinceps hemicycli producta claudebatur. egiones in ea Normannorum aetate fuerunt, Κemon1a, Albergaria, Dei sim & L nalcia,quae a Sarrace nis fiant appellationes deductae. In hisce Regionibus mira coenobi Grum,dc Ecclesiarum multitudo. Tertia Panormi pars ea est, quae veteri urbi ad septentrionem interfluente amne hodie haeret, Sera cadis Normannoriam Regum aetate & hodiis appellata,Transpapyretum ciuitas stogerio regnante In priuilegiis & publicis tabulis etiam daria. Haec ala latii confinio dea suuiolo Papyreto initium habens, m cembas curuato cursa cincta, veteri urbi ad turrim Pharach. Iunge datur, Ut ex murortam fundamentis,in quaeso ores passim incidunt, liquet.Forum eius venale a Bandera homen naber. Erus aedes, acrae sunt templum S.Crucis Parochiale,&alterum D. Hyppolita. Est&D. Augustini cum Eremitarum fatrum camo olo non igno bile sinunt Hac urbis partem Papyletus amnis,hodie istatim interflui , qui plures habens irrticeas molas as portum L anormitanu'' ἶ ista & vltima Panormi Pars d totum spadium,quoa inter veterem urbem, duasque urbis praedictae urtes,&portus littora
interiacet como lecti tu ,ingens sanὰ & plurIbus regionibus, sacrisque ac profanis aedibus praeclaris ornatissima. Nam cum olim stagnante fiauio ac stagno quoque eam perfandente, tota esset paludosia, habitation I erat inepta, procella Vero aeui, palude re DC- ea suburbiis locum edi Haeret huic arx vetus, quam castellam ad mare ideo vocant, quod tres eius partes mari 1 me runtur Zc ad tuendum portus ostium a priscis condita, sled a Sarracenis templo Mahumetanae superstitionis excitato ornata, & a Roberto, Gui cardo ac coetio fiatre ilis superatis, postmodum instaurata, ut in Annalibus Siculorum & vita Rogem 1egamus , quam extremo C olus .Caesiar propugnaculis ingentabuS munivit. Ita Panormus, quatuor praecipuas partibus Complexa, nabet in eXtrem O RV m R P P S i si i. si stri estitia instinio dacho ambitus eius demensius est. MinmR Vpk 'δxς
Illud denicue coronidis loco adiicere libet,Panormam singulare id nomen promeruisse atque seruasse hactenus, Ut in exteras
C , Hrita: ouorum incolatusnaxime coaluit, nulli sit secunda. Vnde euenit,Vt eam Varili forma Pano
e X cipiendi ,3m' di H - q , ε .ehi his, b, bai eaput regis diademato sit redimitum : pectu5 5ζX Ps. Votyi calathum habeat, auro & florabas plenum, cum hoc symbolo : Panormus vas auri tuos deuora ' ' qu eo piosiorem huiuς .rbi, descriptionem requirat,Is Cl. Mariam Aretium, Petrum anZanum Lucerinum EPHcopum, Marium Nigram, Hugonem Falcandum,& praecipue Thomae Facelli De cades legat.