Hieronymi Cardani ... De rerum varietate, libri XVII

221쪽

σ38 DE RERUM VARIETATE poribus non licet: ut dieamus ri thaceum odorem, ment sirin: , arthena iaciet, uelut de coloribus fecimus. Agre,pis igitur odor, calidam Olbccam substantiam terream crast amo Vendit. Foeridus,calida cr brumida, ut assii, porri,ceparum, sialongiarum , scordion, scorodon, immodi; canis ostendit Graui; autem frigidum,ut mecon , apolita naris, sollani mandragora, cicutae. Marcidus, putredinem. Talia comesia pocti ni uti in psilentem inducere. Runci, sit imperfectam putred nem Uedit, ut olei, carnis alat adipis lardi, farciminum. Manifestum est autem, quod o talia nocent,maxime peliori. Sed ne uelut milui :n Britannia, perpetuo immunda fea quar ta putria, sunt cir odorata quaedam frigida, obumi, da,ut uiolae, a nympheae croceae flores, quae somnum duae serata conciliant uelut o frondes u. tium,mulco p ma, Amoenus. gis res,ta maxime albaris . Hunc uocabimus amoenu.

Est quia frigido icco,ut rosaru, myrii, aspalatbi: huc Suavis dicemus fucaetri: constimat cerebrum, sensui, recreat qui a calore immenso fit, icco, in qua genere est cassis

. crocus, i saloe ani fit tu, pleras resoleat a, quae G ae et aromata uocant, thus sed praecipui a tan Va reges, m - romati- Ichus, libet hic. Nunc odorem aromatisu dicemus. Quae cus. eo praeditasunt, attenuant, excalefacit mi, sternutamenta mouent, membra prim Ualia consermant, siccunt pituitam. at uero fit in materia cutissa, hcca, tenui, ut in laseris fuc

dolentibus, ut issemini, o laminis, tum liti, conuilli, Antherinus um. Vocabimas hunc antherinum . ini uerb quas te. ni Larinus. peratus est, ut chamameli Gyrentis, earinus, quas uernariis dicatur. Erunt ex odores mixti, qualis coriandri. Sub his igitur decem teneribus, omnes odores continebuntur.

222쪽

I lanis i te lauti subagresti, cupressi lignam , aromati,

cum habet odorem. Edrini odores nam umusicuiusp geaneris multa sumspeci .s relaxat, ae fomni conciliat. Antherini omnes grauitatem capitis fari sint: est applicentur,

dolores leuant: licebit ut dixi) specierunt nomine ictagna care singulos. Anauracisus, cui inter arma icos nGemeratur. Issent citu antherinlis est, men taceum di vilis. talem subpuntium tenuem , calidam a bimidani, bene concoctam dicemat. In quo mirum esse de Galeno, qui eam ctὶm Sestuat tenuium partium' calidam, humidum non conso Atm illiu 1 euelit, cum bene oleat. Sris dicturos humidum esse cruditin, quoniam ut ipse dit) Venerem execitat partem tamen siccam se lene concoctum, unde boonas protis rit osor. Vertim hunt dulam concoctum est, Pseniam uero tenui calido admiscetur , Venerem excitat, cum semen non absumat, quamuis de hoc sit qua tio. In Enixeressum nulla ratis suadet mentae bimittam, e se non conco estum quando uentriculum confirmet, tam bene oleeat. Aminaduertendum autem est, triplicem esset Liberentia Triplex o-am odorum. Alii enim uixsentilantur, nil sapor percipiadi dorum di tam ut ranci ς,υ pinguis, qui essedulioruellaeorum. fcrimen. fatorum enim pinguis odor,aussaps re percrpitur . atqVe Pinguis obic undecimus odor ut, diui zone per genera habita. Anis dor.

malibi is hie s miliaris est ut dixi iucundis imus homi

ni non ita, cli tamen gratus. Sec da est eorum quaesol timeratisia flentit thus, o coria. Alia uero clim olent, EJmo, talui non olent, uel non idem quod antea, ut rose seres uniuersi. Pinguia Vrtur ex tertio quodam generescinimam neque bene,nec male olent: atque ipsa circa temperamentu consistunt. Alia uero quaestigida ,οkrum habet odore, litia dctuca, porti tacie amplicis, at alim quae par

223쪽

3 o DE RERUM VARIETATE, ram olen nec bonum, nec malum.Terrestria, ut terra, oele

Terreus. gumma plera lentes coctae. A calido C sicco, medio. Helleus. criter concocto, fit melleus odor. Et hic facchari,salutae, talium quae calida ta icca mediocrem odorem retinent, vexiguum. Omnis enim mediocris odor, exiguus est. Panis Tiseratus. verb temperatus Vini odor melleus: quoniam ex eo est geanere non quia illi imilis. Tria ergo genera maxima odori principalia quindecim, species autem infinitae. Circa mea diocrium genus, omnia alimenta postasunt. QAoniam immoderata, apta non sunt v bus hominum: excellentia auditem ab immoderato calore,uel frigore Pingue etiam h midum alimento necessarium: ut hoc coectione fimul quae perbi ima fit, o frigus, cruditatem, non admitti O mnia iagitur edulia,circa medium odorum genus posita sunt. Sed cur dulcia, cum bene conco ita sint, parum tamen Olent' ut lac,mel, sacchari:m,manna, vinum dulce, sapa, ficus moira,c uuae praedulces Cr passae Nullwm dulce, bene, sed mediocriter ut superius iensrum est coco Aion est: pingui bene concocta sunt: indicio esἱ, quod nullum dulce multum Calenus er nutrit. Q omodo igitur Galenus dixit, omnia nutrire: ut rauit, dicen oblitusscii cum mel dulcissimum esse dixerit, er tamen ualdo, quod q de parum nutrires Debuit ergo dicere, ut pinguia nam quae nutriunt, ut pinguia sun t multum, omnia multwm nutriunt, tametsi duldulcia nu- ciu mici me ni, ut oua,Ors,ta panis. Forsan in hocsequvatri ut, sed de tus Aristotelem sed Aristoteles ibisab dulci, pingue manes, buit dicere, feste comprehendit: Ο igeb ignoscendis est Aristotelicae ut pinguia. breuitati, quae tamen absoluta es P. At Galeno minime, qui se per dulce pingue non lintelligit,plane errat: si aut pingue coprehendit, praesctabat rem tanti momenti clare trahitare,

postquam in eisde libris multa prosequitur longe minus utili longis disputationibus a satietate uis. Hac aut quaes

224쪽

L I B E R. III.

nia possumtis omnes: dicebat Vergilius. Et ille, Et quados bonus dormitat Homerus. crepta disputationem prosequamur. Dicebamus, nutritionem non esse in dulci, sed pinguis

trire, quod nonferuentur: aqueo enim humore soliἰm praedita sunt. Melius nutriunt uvae, ficus, citonia, quoniam talia struantur. Ais bis etia melius nuces, v avellanae, pine pistacia,anaiadal omma aut haec pinguia, oleum emittunt copios . Et ob id servantur. Sic etiam oliuae,quama uis amarae Constat igitur, qu bd humidi pingue a calore mediocri fi a deis utetia amridulae aliquid remeantam ritatis. Cum ergo dulcia a temperato funt calore,ac minoare multo quam pinguia,pinguia Nerὸ ne olere multum possint, tum propter humoris copia, lini caloris paruitatem quia magna oportet se coctione, aut corruptione, aut fragiditatem, grex magnum pariat odore: dulcia uero mi ab his aliena: relinquitur, ut dulcia non possint multum olere. At dices, dulcia non uis multim nutrire, lac dulcissima Mamen est,er copiose nutrit Respondeo, lac ut integrum est, par nxtrit ubi partem a queam segreges, at s avt bEιν ru,auispuma,aut pinguedo, quam uocant Venetivitas caput aut Caseris. talia plurimum nutrirent, sed omnia asporein babent pinguen potius quam dulcem. Colostra axestem talcis est, sed parum nutrit. At dices, aqua separata

coagulo,ut reliquiam remaneat totum album, quod uoacant Mediolanenses, ncatam, illa dulcis es, di tam emi Lium nutrit. Respondeo, ibi adesse saporem pinguem, sed cum uincatur a dulci, latet: indicio est, quὸd celeritersa,

tiat. Spumet uero non multum nutrit pro quantitate, ideo

tametsi dulcis It non uitiat regulum. Si uerb ad pondus rei

225쪽

tris sed ubi compresserit aporem reAd;t pinguem. Constat igitur o ores cognosse i, Cygenera ii, lorum, ac specier. Oportet autem assius ere, ut illos dilu

cus, nἴsoltim odorem habet aromaticum, sed G agrestem leuem:unde iudicut caliditatem, o siccitatem egro victim partibus tenuibus ira paucis etiam cr. fis unci. O shndemus t rb infertur, nec hi eno generi huc ri pariendturum de et isse. Sed aliquos fuisse homines ossori sensu canibus praestantiores. Nos quo 'finperferete aliques ititimus odorem, Poniam odor funus, ubiq; vigent perpe, tub, calor, uAfrigus, mos γ aliquis seu pri uini sensu Dignosco era canem ab inliis rebus folo odore, alii seles cono -- fcunt absconditos. Bal de odoribus hic dicta sinat. Nime transeamus ad colores qui csim uideantu ei fui notiores, re ipsa tamen magis eorum ratio dissici ti l Albim i iiivi

certina, quae minias ore, odore, notara Ab contraria sinit, ut pleris negauerim ex est ex his G.d nutum r) a colore posse coniectiιram temperauinitis i. . Sed di illud Albedinis supposuerimus, causam albi propria, eo serena copiosum c insae. in qu lim: quaerendi erit, qu nanimo ludi co: iosus illa cludatur ρVidetur igitur, quod absimpio humore, ut ιιideamur mosibus o lapidibus, quie diuturiis mora in igne, candida citddunt. Sed dices, o Suppina hes etiam candida sunt antequam in ignem ponanitar, cerebrit m a nerui, t in esunt plena hi ore, ideo etiam aere vacua. Ais

sero cuminon cogitur, facit potius perspicuum quam OL bimumdespuma cudentium aquari; alba sti pulla ueraro magnae,non offae sedper plauae. Saccbarim quoq; cum

226쪽

L I B E R II I, 3 3 a frigido congcletur bimidum,nec exprimatur,alb- tasimen est. Sed hoc est rei ipsius avi neniam: cum enim conadensentur paries, reliquae aere implentur Et i eo albim ea uadit. In ossibus uero humidum coactum est, ideb aer inagreditur sed cram calefiunt deni runt tirmon solem di subhuoido , sed illius tenvi re parte infuliginem , qvα nigra

est, transeunte. Ais haec est restio in cerebro neruis. Sed quid Ee ludite dicendum erit, ubi uer concludi intus nequitenam subesse humido, ob leuitatem non potes. Evio O ita lud considerandum, quod non a quocump aere , sed congea lato tantum,Hbego ι: congelatur autem facit , ditisus in minimas partes, a a frigore, ta longe celerius quam aqlia: unde ole. , o adeps, alioquin no alba dum congelamur, olei quidem albescit, adeps autem albus et cadit. Sic faccharim , sal, dum. re figerantur, alba evadunt, quod uer imus ob materiam frigidum congeletur. Nec aer ipse

est cur albicat, sed lumen: lux ab a De reflexa , reflecti,ttir a congelaro aere, uelut spem ob aut illustratus tunc, recipit twmen , non trans tiit , ut nubes , LEleatita, a flamma. Omne igitur perspis ut quod ita limen admittit ut retineat , album elia sit. Specula recipiunt,sed nsn admittunt: aqua ex aer admittunt , sed transmittunt ideo alba non Lident r. Hrs sic ccnstituti uideamus quot modi frat albedo. Contingit autem si in s modis: Distione perfecta, ut o barabit si ne, ut lintea: Greatione, ut fp ras saliua: quanqrtam C saliua similitudine fiat, ut lac, se,

men fames p pGra,eubnplis xscamus. Omnia erum haec a simili tu ine membrorum in quibus concoquuntur , funt. Q intus modus , trituratione constat , ut pulueres omnes

qui albicant, etiam reru4n nigrior n. Eorum igitur quatirlintur,ir ranturio agriantur iccssa est manifesta aer ingred

227쪽

346 RERUM VARIETATE ingrediens, o qui refrigeratus lumen excipit. Ablutioni quos eadem: sordes enim exterior prohibet lume cum aetre invindi Quod uero sponte congeletur, indicio est, quod pulveres excalefacti, obscuri uidentur: dsm refrigerantur, sensibiliter albescunt. Vt iam nemini dubium esse debeat, tu limen in acre congelato causam esse albedinis, O ararem facile congelari. Ob id nebulis ira fit prema parte araris albicant quia frigidior est ea regio, infra autem non sita

minentes militer: in timentibus alba t facies: contracto enim caueur impal- lore S sanguine, aer ibi contentus congelatur,cti pallor,

Iescant. albicat acies. Et sit perfrigeratio multa sit,albesculptu,

Hectici cur rimum, ut in mortuis. Non ergo exfolafangrtinis priua e

ex timore fit albedo in his,fedc barris cogelationem Proptereac ex εc tristitia. tim re eb Uepres quandos procedit, ut non aersolum, sed humor tenuis congeletur, hunt, bectici Ea de causa etiaa tristitia diuturna hectici fiunt,maxinne adolescentes, quia humor tenuior est. si timor etiam ulterius pracedat, congelato etiam sanguine, ingrauissimos morbos incidunt. Ob has igitur causas cur albescant, perspicuim es . Sed ob generationem,cur quaedam alba fiant, ut rign Ortim plumae, anferum plerans, astarzndam equarx in pili, di flores plurimi, utros'lilia pleras, sesamini, Vant, emi is, o nuclei μαι Etutam pleri λ Ilum, ut nucllm,curlla crum,pmearum,cerasorum,pero corrue et t. Et qxad mlis mirsi esthimidiores magis albicant iccis. Cortices ovorum ferme omnium attiwm, dilacertaru . Inde ttidie tu est lac,de quo

maxima esse dubitatio, ut de semine, Opure. Na de alijs icacioribus,ut floribus,nuclei plumis, piliis, ovoru corticibus ratio eadem uidetur esse, scilicet aer refrigeratus contentus

in pori . At quid de pomis ladi ac talibus dicemus, quae

nonso uin humida a candida,sed quo himidiora, eb cana

228쪽

didiora sunt ' Dicemus ne, in humidis aerem asse spuma contineri cum aer hi ori sub be nequeat, sed in f inaconi metur, quia supernatat. Aer uero ab humido contineatur, quia tenax. Omnia igiturD- , tenacia far . t. Rem Omnia spreergo ipsam bic aggrediemur. Immixta calce aquae, fit cane mota te nazdor eximius,non perspicuus: nes enim parietes illiti deal. eia. barent rur,s calx aquae immixta e t perspicua. Idem igitur de ludie censendum. Est pars a Mea, qua alba non si, nec caseus quantum lac: colostra autem, candidis una est: posshunc, butyrum: m has enim partes diuiditar, ut alibi ossienissim es igitur in his proportione responsens aeri, licet non aer reliqua autem pura, quae luminis ingressum no i me pediunt, nec permittunt progredi: nam ob pinguedine coratinent, ut album nullum Oit perspicu: Ostendit alute hoc, luna, assellae, quae tu men habent in se, aut recipiunt, quael non transmittunt, uidentur alba. Stellae vero qua reumittunt, ut Saturnus, plumbei coloris uidentur, ob den itatem Sic charta in qua scribimus, recipit, nec recteritit, nec transenittit lamen. Homincs quos in re onibus si di albi evadunt, praecipue qui tenue habent humi 2, qtioaniam aer obfrigus inporis contentus elutu', a s suamor etiam aereus. Una igit lir est causet can cris, lumen contentum in aere, uel aerea sublitantia. uero csmi rectitur,facit puritas partium ant e positarum, congelatiis aeris,c tenacitat commentis: si sub tantia in qua continetur, bet:

mida fit. ae igitur albas liquid ornma pinguia dulcedine tarticipant: ut ossa, nerui, lac nuclei: Et ob id, exabalante pinguiore parae iccantur,mmus nutriunt, miHUIssunt candida. Quae uero sicca , uisat, saccharum , ossa exusta,arsericum,calx, cerusa: omni potentia sicca funuvam si humidi quippiam retinerent, non esseni candida.

229쪽

i .s DI VARIETATE, Sic Maricus er farii na . Sed non adia farina, quia albe, scit molita, ut ais ob formam, non substantium ingrediatur Nihil autem probrbet qua bu mdu aliquando fuλe sal, o facchaorum,ob aisem,non Olὰm congelatum ob aAream partem,albescere. Hoc igitur inuento,uidendum sunt simi genera colara,

et sexta maior ae minor,ais ite terna malor ac minor: ut

fini omnino septem Da mi aporib Σ coloribus septem caerteri non arridebunt,tιt Ar toteles in Vit. Ita ergs ctim coalores albo a nigro conflui, qui un spers, nam tria exit tisitam extremorti componuntur,uelut per aequalitarem, axi duplam aut hemostia aut tales proportiones, Misti iti nil erunt. Qui uero exqui canon servabunt hanc proportio, nem,aut tarum aliam, iniucunqic turpes uid buntur.

Sunt in harmoni js septem, illipta sesquialtera, epitrita sese quiquarta Objqua quinta f/perbiparti ny t Ytias saperiri

partiens qumtas. Cum ueroseptem col res numerentur, ademptis albo. nigro,qui non ex proportione confli Urit, Colorum n Inerundinibi quins. Et recte, superpa rentes enim proba . 5sositio. ri non possunt, quibus Jubtractis erunt sapores, co bris, Psymphoniae septem Ex aequali autem meri; ne a 'bi nigris fit rubeus, qui quoniam e i extra proportiones dictas, ne p.gratus est, nec nobilioribus coloribus adnumerandus. Si enim lucti fusi inem miscueris,mbeur fit color. Pli urer tres colores,albus,rubeus, D nigeraratra a Menr te caerent , quomam extra proportiones primas constitu. ntur, aut omnino simplicessum. Et aliis mixti gratiam minuunt, quia proportiones aliorum coloruin uitirint Nec ni in rea praesentationibus coueniunt. Primus igiturposit albiam, ut,

230쪽

L r B E R I I laridit est: constat φ triplo albi, o dimidito nigri infra. E s rubri,uclut cerasa operfica, primo uirides, post croacri, inde rubra sunt. Virides igitur ob hoc plar id in splenis

dent, quo nam albedinis niuirum habent. Croceus uerb, si ue aureus, in dupla ratione candidi ad nigrum consistit. Puniceus uerbseu roseus, in hemiolia, quae gratis rorem mutit laci. quoniam in paruis interuallin auget multiplice. Coe meus in Lemolia est riri ad albium Purpureus m dupL: purpuret nunc dico uiolae colore 'iurra Arsotelis senis e ntiam: Epitrisa ratio relinquitur in his, sicut etiam in fosrusmam non perse iucunda est ueniuntur igitur in coloribus quisolum ultis iuncti gratiam habent : uelut rubro proximi ultro citri, p.

In omnibus uero coloribur, discrimen es splendidi, o Co Iores non spiriadidi. Splendent colore quibus lumen inest, uel splendidi propter nitorem, uel propter humidum quod illud recipit. unde: Ob id nullis sitieris color splendidus , uix etiam alicuerus rei titie lautis . lendent colores, quanto albo propior res: unde argentum, inde aurum p inter gemmas smaragdus, essem=n uiridis. Et sunt quae splendent simulo prespicuae sunt, uelut et sapphirus nuet , splendet, pera spicuas colorata. Derutrum niter, non lendet. Auerim splendet, ni et non eli perspicuum. Vin1 um splens det,nyn nitet, non est coloratum sed perspicui . Post uia idem. punicetis, indecimul lis splendent: minime purpit reus: fd maximam gratiam habet. Verrugineus citas tendet, rubinus uocatur: atque hic moἱice splendet. Sed decoloribus qui lucem babent, copiose scrinit Aristotelan. Album γε ltid tamen aduertendum , quod quam rus disjicile fili coe lurcipe et Ilorata esse perspicua , iambit .amen dis cilius albo . Nam caum. rum ob id album sit, quia lumen non transmittitur, repli