장음표시 사용
261쪽
Verborum , ac Rerum. 2 II93. Ioo. forma ejus quae recta, quae aberrans Is 'Ioa. simplex, mixta ibid. ro6. Reverentia numinis in quo consistat 26. I9.
SAnitas quid sit 3o. 6. cur servanda ibid. 67. III. II. ei quae inimica & quomodo pellenda ibi
dem 3IT. Sapientia quid sit II . i8 I. cur comparanda ibid. ejus quae media II 6.182. in iis decernendis quid obse , vandum III I9I. ejus criterion ibid. I93. pers ctissima quid Z ibid. I9 SchoIae num erigendae I97. I 26. in iis quid curandum ibid. IIo. 2o I. I 64. scholae pauperum cur condendae
Scientia quid sit Io6. 118. quid praesupponat ibid. cur ei opera navanda ibid. 122. si deficit quid inde damni
IOI I 23. an conscientiae custodiendae sit medium IOI. I 23. intellectualium virtutum numero cur adia scribenda ibid. Ias. ejus quis dicatur amans IO6. I 39.
Sensus ubi esse possitit impedimento 3 I8. D6. quom do iis dominandum ibid. II 8. cur in vigore conservandi IIq. 32 Servus, serva. Eorum quae sint ossicia 63.3 s. seq.eκ diligenti ossiciorum praestatione quid metant comini modi I 89. 68.
Simulatio quid sit et 1.136. quomodo detegenda ibidem
137. Sinceritas. Εjus definitio 2I. II 6. Sobrietas IIO. 29Ο.
Societas quid sit 16. 26 a. ejus salus in quo consistat ibid. 263. 38 I. I a. finis 56. 266. cui dc quando ab ea disce Wre licitum 17. 27I. Societas herilis quid sit E s. s q. ejus salus quomodo Provehenda . ibid. seq. Societas nuptialis quid sit 38. 28 I. cuius gratia ineunda ibid. ad eam qui inhabiles ibid. 28'. finis εο. ejus
salus quomodo promovenda I 8 I. I . Socieis
262쪽
Societas paterna . Ejus definitio 6 I. II a. salus prove henda ibid. Socius. Eorum quid ossicii Z T. 27I. Soliditas quid sit IIo. I o. quomodo assequenda ib. I r. criterion ibid. in virtutibus intellectualibus cur ponenda & excolenda ibid. Iqs. Iq6. Sordities avaritiae quando comes I43. 30 . seq. cur contradistinguenda avaritiae dc parsimoniae ibidem 398. quomodo corrigenda Iqq. qO3. ejus criterionibi d. 399. Sordidus quis I 38. 3 7. ejus proprium I qq. 399. Spes quando evanescat 98. 6 I. Sponsalia. Eo nomine quid veniat 39.298. iis celebratis num matrimonium consumandum fio. 299.
Stipendia num dc quibusnam sint solvenda I99. IA . Subditi. Eos inter ac magistratus quid intercedat pacti II. μ . qualis eorum ad magistratus habitudo 72. 13. cur homagio principi obligandi 22o.2sq. eorum si ad arma deveniendum quid ossicii 3 23o.37I.
eorum salus ubivis locorum promovenda 124. I 2I. Supplicium. Locus ejus infamiae macula cur notandus haoq. I 87. non sine ceremoniis exequenda ibid. 183.
ΤAciturnitas quid si roq. sis. quando necessaria
ibid. cur rara ibid. ssa. ejus quodnam premium ibid. 393. Taedii modificationes quando cessent s3. 3 o. quomodo differat a tristitia durabili I 2. 8o. Temperantia quid sit Ia . et 7. eius quis studiosus ib.
24'. unde non dijudicanda Ia .as a. ei cur studendum I 26. 26 I. I 27. 269. quotupliciter sumatur I 33. 323. mpla cur condenda sint in republica a I. I 69. Terror num & quatenus praecavendus 3 98. 63.
Thesaurarius jn republica num constituendus a18. 28s. Timiditas quid pariat damni I 6. 3ai. ei quomodo medendum - ibid. sas.
263쪽
Timor Dei vid. Deus. Tragoediae an praxi morali asserant adjumentum Ioa.
Tranquillitas animi quid pariat commodi I a.
quomodo conservanda I 3. 394. Tribunal appellationum, summum, criminale, eorum in republica necessitas 22I. 299. ibid. 3o Tristitia quomodo pellenda 93- qI. Tortura, quis ea dignus 223. 3 Ia. num prorsus damnanis
d13 ibid. 3I3. Tortura spiritualis . ibid. 3iq. Turpitudo intrinseca in quo cbnsistat a. I a. moralis quid sit T.
Tutelare munus cur in republica necessarium 2II. 2 3 quinam eidem viri praeficiendi ibid. Tutores qui . 63. 333. eorum officia ibid. 337. seqq. Tyrannis I94. IOI.
VΑeillationi quomodo medendum 99. 67.
Uenditio 43. I8s. circa eam quae observanda ib. I 86. seqq. Ueracitas I 63. Us Verax. Ejus definitio ibid. abhorret a maledictionibus& perjuriis I6q. 388. Vestimentum. Cur corpus iisdem muniendum 3I. 12. eorum qualis ratio habenda ibid. 13. Uice-reges num & quando creandi 224. 324. Vindicta quid sit 16o. 3so. num privatam exercere licitum 77.-7. eadem num poenis coercenda 2o9.229. Virtus quid sit 8. 49. ejus studioso quid competat ib. O. I. quis ea praeditus non dicendus philosophica ro. 6q. naturalis I67. 6I8. christiana ib. ejus praerogativa I 68. 6I'. Virtutes intellectuales. Earum definitio Icio. 74. necessitas ibid. 76. cultura ibid. 77. Virtutes morales. Earum definitio Ia I. 223. differentia ibid. ras. iis studendi necessitas ibid. 23 I. vir-
264쪽
Virtutis studium quid requirat so. I circa quid verissetur potissimum 9 I. Isis vitiosus quis nominetur 9. 37. quomodo corrigendus ibid. '. vitium. Εjus definitio O. 36. morale quid vocetur Iar. 227. eorum varietas ibid. 229. voluntas. Circa ejus emendationem quae notanda sI.
Voluptas quomodo differat durabilis a minus durabili Ia. M. ejus modificationes per quid tollendae
voluptuosus num & quatenus horreat laborem I 33. 488. ad diligentiam quomodo alliciendus ibid. so. Usurae num exigendae s I. ao9. immodicae quae sint du
Uxor, in quo casu maneat ei dotis substantia 6o. 3o cur crisitoribus ceteris praeserenda ibid. 3o . ejus ossicium 6 I. III. Εnodochia . Eorum in republica necessitas m. 24s.
265쪽
si unquam virorum de republica litteraria
praeclare meritorum memoriam conservare
nos decet, iis certe qui vel novas disciplini'. 'invenerunt, vel quas acceperunt posteris mirifice auctas reddiderunt, tanto magis hoc debemus, quanto majorem ex eorum laboribus feliciter peractis, omne genus humanum percepit utilitatem. Quem quidem honorem si cui alii illustri certe Christiano S.R.I. Libero Baroni de WοT, domino haereditario in KAin Dotist , S. R. M. Borussorum a consiliis sanctioribus, Academiae Halensis Cancellario, Iuris naturae gentium pariter ac matheseos professori publico ordinario, Academiae Petropolitanae professori bonorario , fociet tum regiarum Londinensis , Parisiensis , Berotineor, ac Bononiensis collegae honoris caussa adscripto habendum esse; neminem umquam credo negaturum. Insignis enim hicce vir, atque sui ipsius animi virtutαeNeellens, non modo incredibili studio ac contentione in litteris poliendis limandisque aetatem consumst, verum etiam nova disciplinarum invenit genera, quo rum ne nomen quidem antea cognitum erat ac perspe-
266쪽
2 6 spectum. Quare nos operae pretium facturos esse existimamus, si res gestas illius paullo exponamus liberius , eorum potissimum caussa quorum haec nosse vel maxime interest. Quidni vero omnium litterarum stu- . diosorum interesse arbitremur, vitam tanti viri peni- tius perspicere, qui veritatibus, distinctionum divisio numque Scholasticarum sursuri immistis, ac cini meriis quasi tenebris involutis, singularem plane adfudit lucem, a quo negotio nec fortuna interdum maxime adversa, nec corporis Valetudine minus commoda potuit deterreri.
Perenne hoc atque immortale cum Germaniae tum totius orbis litterarii decus ac palladium a coelo quast demissum , natum in in ratistaviae, urbe a primis inde temporibus praeclarissimorum ingeniorum feracissima , die nono calendarum Februarii anno post reparatam mortalium salutem millesimo sexcentesimo septuagesimo nono. Patre usus est Christophoro
nobili quidem genere haud prognato, nec divite, litterarum tamen monimentis vel aliquantisper imbuto ;matre Anna Gillaria. pia & sextis sui virtutibus prae multis ornatissima. Quum optimi parentes filium uica teneris sanctioribus litteris dicassent, nihil sane in. termiserunt, quod ad praestitutum sibi scopum aliquo saltem modo pertinere videbatur. Ex quo igitur filium id aetatis consequutum esse arbitrati sunt, qua salutari cognitione imbui posset, sacras tabulas saepius saepiusque relegere domi eum oportuit, & severa lego caverunt, ne quacumque alia re, & ne summo quidem frigore se impediri patiatur, quo minus statis
diebus sacris interesset concionibus, quae saepe ante lucem , quarta nempe diei hora haberi consueverant. Neque minus optimus pater eum prima linguae Latinae sundamenta, non certis horis huic negotio dicatis , sed inter confabulandum sermonesque quotidianos tanta arte docuit, ut quum in puero mira ingenii esset docilitas, inspnes plane secerit progressus. Octavo enim circiter aetatis anno ad ludum litterarium minsus, sextae ejusdem classi per trium modo mensum
spatium interfuit , quum publica profectuum habita disqui.
267쪽
Hisquisitione dignus Iam est habitus qui ordini qui
adscriberetur. Pari diligentia atque animi contentionct reliquas percucurrit classes , dorec primari Vmeret subsellia . In his vero omnibuS Optimos quosque set Per nactus est Praeceptores. Eruditus nempe Ga zrio , Maoto, Guobis, Ne maneto, qui eum non solum humanitatis studus, quibus puerilis pariter duo u Mennis aetas 1m Irtiri debet, imbi Wrunt, verum etiam , quoad Mus fieri potuit , sublimiores jam deu6Tum disciplinas. In primis vero ab inbimio An Anem philosophiae dedit operam eiussὰ li - '' u
praeIegendum saepi S saepivi quo risui exponerent tanto Incubuit ardore, ut quum auid ii
beneficiis publicis sublevabatur, didi cissent' ''Tetur Hankenio tabenaei Elisabethaz a. bἡ
. , Prompte respondendo mirum in Iri, se probaverit. inium vero doctissimus
in praelectionibus, AEuibuq ciliari,
Princepta explicare erat sed D, . .. doctrinae
l in Puta Scholasti ea, qui et illa 4ba ' di possint ingenua iactet, ad mala I e
litteras redundantia non ram L I
& Iam tum de quibuscumque rebus in ea ri μεν '
locus quidem superesset tin9- 'φ
268쪽
arte diaDctiea inscribitur, eam potissimum ob raticianem, quoniam philosophiam, quam ajunt scholasticam , in eo salse atque acriter Autor perstrinxit.. Laboribus hisce sapienti consilio susceptis sanctio-riam litterarum junxit culturam. Non enim modo Nermannum Κοnigii Theologiam positivam apertius explanantem studiose diligenterque audivit, sed etiam domi aliorum S)illemata exquisita' industria evolvit,& diurna nocturnaque versavit manu. Neque illorum, qui in rebus ad fidem pertinentibus nobiscum disseniatiunt, libros, quibus quid credant negentque copi sius exponunt, intactos reliquit. In primis reformat rum & romano- catholicorum sententias perspiciendi valde erat cupidus, & scripta eorum theologicq summa cum cura perlegit.
Omnibus hisce quantiscumque rebus minime tamen potuit impediri quo minus amaenissimae mathematicae disciplinae se traderet. Quamquam enim .rati flaviae
egregii quid in ea praestandi ipsi deesset facultas, cum praeter usum sphaeratum mundi & cognitionem fguia
rarum geometricarum nihil eum docerent praecept
res 3 suo tamen marte, incredibili quodam studio in
eamdem incubuit. Etenim simul ac Frisii arithmeti- eam latinam , ἐν Horchii arithmeticam germanico idiomate conscriptam ei evolvere licuit, nulli pepercit l/bori, donec praeter alia radicem quadratam de cubicam extrahendi calculique, quem ajunt, litteratis didicisset artificium. Pari selieitate in geometricis addiscendis minime est usus. Namque primo non potuit perspicere quaenam tandem his possent consci,& quibus rebus aliquando usui essent. Deinde postquam in bibliotheca publica Claetuli opus vidit, atque evolvit, parum obfuit quin totam hane abjiceret disciplinam, cum dembngrationes diffusas quas ibi adatulit nulli unquam posset intelligere negotio . Attamen insignis ille discendi ardor qui animo ejus alte quasi infixus haerebat. non potuit penitus exstingui, qui etiam'deinde tam insigniter inclaruit, ut, quum de academia eligenda ipsi esset cogitandum, Jenam
269쪽
ptae ceteris elige et, ubi, duce Hambergero , iMathe sim atque physicam posset edoceri. Q iam prudenter hac in re sit versatus ejusiret postea abunde docuit eventus. Anno enim millesimo sexcentesimo nonag smo nono Ietiam prosectus talem in Hambergero nactus est doctorem qualem unquam sibi optare potuit. Hunc Sturmis mathesin enucleatam θ' comperitiariam, ejusdemque Scriptoris p ficam conethatricem pariter acti chirn haustu medicinam mentis explicantem tantopaudio perfusus 'audiebat, ut Toblium per litteras fa- .ceret celtiorem: se iam Hambergeri eadem laesitia qua
antea Nermanni rertim difficatio rumi percistere expli .catrones.' Ariamen , quoniam allegati libelli matheia matici euclidea ratione minime erant conscripti, saeps scopulos offendit, quos superare haud potuit, nisi
ubi calculi littera lix ope. his quoquo modo lucem a Lsundere conatus est, donec Taquetri clementis eucli deis usus etiam ea demonstrationibus postet firmare,
quae Sturm tu i corollariorum loco tantum posuerat. Praeter alias , quae mathesin omnem exhaurire videntur, disciplinas, philosophiae etiam in primis studuit. Ut enim sundamenta quae bam in 'rurbe patria iecerat quaevis substrueret solidiora Tretineris, Heben streitiis , Milleris aliisque viris clarissimis qui insignitunc ingenii doctrinaeque fama floruerunt, haud interrupta diligentia se praebuit erudiendum. Neque jurisprudentiam plane reliquit intactam. & tanta animi contentione sanctioribus litteris praeeuntibus praeser tim Trevneris , Milueris , ac Becbmannis studi uir suum dicavit, ut quem aliis rebus impenderat laboremi, in hanc unicam praeclarissimamque disciplinam contulisse videtur. Tribus annis in studio , quod ipsi erat ementiendum, tam laudabili ratione peractis Liapsiam circa dies festos quibus momoriam nati Christi publica concione recolimus, anno CIPIDCCII. se,contulit, ut ibi summos in philosophia peteret honores . Inde profectibus ejus trutina quasi examinatis Ienam rediit, ubi astronomiae discendae caussas per anni adhuc spatium est commoratus. Hic, uti alias semper;
270쪽
Ita nunc praesertim in mathesi ac philosophia. dompis trificum posuit studium . In primis hoc tempore Tschirn hausi medicinam mentis sedulo perlegit Iaqua quum multa inveniret quae intellectu essent difficillima , & alia 'eκ aliis eum impedirent quo minus cum fructu quodam pedem ad cetera posset promovere ; ipse sibi quasdam sormavit rerum notiones quas cum terminis ibi repertis optime connecti posse arbitrabatur. 4uid λ quod, quum illustris ille scriptor nul- Iibi indicasses, qua ratione primae quasi lineae definitionis realis essent inveniendae, jam tum rem cogitando est adsequutus quam deinde omnium cum plausu suis operibiis intertexuit. Interjectis quibusdam mensitibus Lipsam iterum excurrens ipsis nundinis, quas dicunt paschalibus, perillustrem illum virum convenit ,
eidemque animi sensa patefecit , quid nempe in eius libro ei impeditum occurrisset , & quomodo laqueis hisce se studui t expedire. Quae quidem ille haud sit hi displicere adfirmavit , sed de elementis d finitionis realis . & ratione, qua artem calculi differentialis sibi acquireret iciscitanti nihil fere respondit , & hujus
tantum gratia quaslim mathematicorum praescripsit lu-eubrationes: His Ienam reversus magna cum industria
perlectis insignem sane matheseos sibi acquisivit cognitionem , quam ut Lipsae potissimum doceret, illuc circa finem anni CID ID CCIII. se recepit.
Quo vero jura docentium more majorum rite obtineret , quam Ienae jam elaboraverat dissertationem ede philosophia practica universali methodo mathematieno conscripta summa laude in philosophorum exedra defendit. Hoc, quantum scimus , primum erat onus, quod cum orbe: erudito Noster communicavit, sed tam praeclarum tamque excellens, ut quisque jam tum de
eo posset judicare, qualis olim futurus esset. A prima juventute de emendanda philosophia practica cogitaverat, & hoc aliquando essiciendi tanto flagrabat desiderio , ut a se minime posset impetrare, quin primo quo inter eruditos inclaresceret scripto , immensu in hunc laborem adgrederetur.