장음표시 사용
231쪽
De Justitiae administratione'.
F.299. TUdices constituit imperans, quorum est de coi troversiis civilibus sententiam ferre, latamque exequi Iudices er- , go inseriores remittendi sunt ad superiores, &superiores ad summum quoddam tribunal, quod tribunal appellationem dici suevit, ita ut judici superiori, qui de causis grais vioribus jus dicit, examinare & reformare liceat se tentiam .ib inseriori latam, si pars alterutra litigantium in ea acquiescere nolit, & idem jus competat tribunali summo in judicem superiorem. g. 3oo. Ista provocatio ab judice inferiori ad superiorem oblatam ab isto sententiam appellatis nuncupatur. f. 3o I. Ne autem temere quis appellare possit, non modo juramento confirmare debet, sibi firmiter eam animo sedere opinionem, quod sententia lata si adversus causam bonam, quam tueatur, .verum etiam mulcta constituenda 'temere appellantibus a judice superiorieκecutioni demandanda, facta causae cognitione. f. 3Oa. Appellationum is quoque est usus, ne judex , inferior in ferendis sententiis nimium affectui tribuat. Unde etiam litigantibus in foro non deneganda est facultas deferendi querelas ad judicem superiorem ob denegatam justitiam, ad praecavendum abu
sum mulcta temeritatem coercendo.
3Oq. Ne in irrogandis poenis& inquirendis delictis desint officio suo magistratus , quibus id curae demanda- ὸ tum est SH96. r.nat. ; tribunal quoddam summum criminale constituendum, ad quod mittenda sunt acta inquisitionis, ita ut sententia lata executioni deman dari nequeat, nisi ab eodem summi imperantis nomi
s. 3o . Atque hoc ipso judices inseriores obligantur, ne in inquirendis delictis ac irrogandis poenis desint onficio suo f. i 3. Thi prinniz. . 's. 3O6. Sententia cum in causis civilibus, tum incrμ
232쪽
222 Institutiones minalibus secundum teres civiles serenda g.q96. r. nat. , aut iis deficientibusi juxta legem naturalem ci
tia in causis civilibus hoc syllogismo praetico conti
Si tale fuerit factum, haec farri debet sententia.
Atqui factum est tale . Ergo baee ferenda sententia . , Major est lex: minor famim per acta probatum, E.gr. Si Titius accusetur ob rationes tutelares non redditas , hinc locum habet syllogismus: 'Tutor debet rationes reddere administratorum bonorum pupilli s. a Id. Atqui Titius est tutor. Ergo debet reddere rationes, &c. g. 3o7. Apparet adeo, ne inutiles in causis civilibux decidendis nectantur morae g. b . r. rat. , Opera danda est, ne causae cognitioni multum temporis sit im. pendendum. Et haec sane est ratio, cur lites in soromercatorum atque judaeorum statim finiantur, dc cur causis levioris momenti in judiciis inserioribus parum temporis impendatur. 1. 3o8. Eodem, quo ante 3.3o6. , modo patet, in causis criminalibus sententiam omnem niti hoc syli
gismo practico: sui hoc delictum commisit, bae afficiendus est poena. Itqui Titius boe delictum commisit.
Ergo bae poena afficiendus. Major itidem lex est: minor vero factum peracta prohatum, sive a delinquente consessum, postquam fuit convictus . t In processu adeo criminali danda potissimum est opera, ut reus criminis, cujus postulatur, convincatur & ad propriam conseisionem adigatur, ne poena videatur statui in innocentem. g. 3Io. Delictum ad judicem apricum producitur per testes juratos, ne de veritate testimonii dubitari possit
s. 3II. Quodsi neget pertinaciter reus, quae consensu testium juratorum confirmantur ; confrontationi locus est, testi
233쪽
TOIiticae. zz I testibus praesente reo testimonium deponentibus & ejus
g. 312. Si ad quaestiones partim ex narratione rei , partim ex testimoniis depostis sormatas dubie responderit reus, aut prorsus sibi contradicat , nec monitus ad veritatis consessionem permoveri possit; quin tortu-νa dignus sit, non dubitabit, qui necessitatem in poenis exequendis propriae rei consessionis perpendit. 1. 3II. Non obstat, torturae metu etiam insontem ad delicti consessionem simulatam adigi : nam innocentis
quoque poena plecti potest, si testimonio testium unica
fidamus. Rarior autem cum si casus , ubi tortura saulax est remedium veritatis detegendae, misi temere ad eam progrediaris 9.II 2.); haec ratio lassiciens non est , ut isto medio abstineatur. U. f. 3Iq. Liquet autem non nisi in causis capitalibus locum esse torturae: in aliis levioribus lassicere bur mentum purgatorium , quod torturam spiritualem vo
cant, & quo quis jurat, se id criminis, cujus postulais
F. is. Si reus fuga sibi consulit, antequam in cara
cerem conjiciatur, ex eodem responsurus; omnem movere lapidem tenetur judex, ut comprehendatur&caroceri committatur.
s. 3I6. Requirendi igitur sunt aliorum locorum judi
tes, ut ubi ibidem comparuerit, eundem comprehen sum tamdiu in carcere detineant, donec inde in locum
delicti reducatur, sumtibus, qui impenduntur, refusis. S. 317. Quodsi per literas significaverit , antequam comprehensus fuerit, esse sibi animum sese in judicio sistendi & 3udicatum solvendi , modo a squalore carceris immunis esse queat ; dubio caret, quod salvum conductum eidem impertiri judici liceat. 9. 3as. Ne tamen judicium eludatur , cautio praestanda vel pecunia parata in judicio deposita, vel per hypothecam aut fidejusserem, tum quod in judicio citatus comparere , tum poenae decretae sese submittero velit g. 3IT. . S. 3I9. Quoniam vero fuga, qua sibi jam ante consul re nitebatur, satis probat, quod eandem re petiturus sit,
234쪽
s vel tortura vel poena capitalis aut corporis minumum amictiva adversus eum decernatur: in hoc casu expirare salvum conductum evidens est , consequenter eo minime obstante in vincula conjiciendus reus , antequam tale quid suspicari possit. F. 3ao. Quae de juramenti usu in soro diximus I 28 o.
religionis praesertim christianae necessitatem denuo e dem, quo supra s. 28o. 2Iq. modo probant.
m falute subditorum ubivis locorum 'promovenda. s.32I. F, TT bene regnet imperans, salutem& tranquillitatem publicam pro virili promoveat
s. O I. r. nat.). Enimvero cum fieri nequeat, ut ob tantum rerum gerendarum numerum, de
quibus in sectione praecedente diximus, omnibus exequendis unus sufficiat , illam curam demandare debet aliis, concessa potestate & potentia ad id necessaria . Hinc origo magistratuum oppidanorum paganorum is. Et si autem horum magistratuum non sit nisi exequi a summo imperante jussa S.32I. , adeoque absoluta potestate minime 'gaudeant, nec propria autori tate imperent; causae tamen levioris momenti , praesertim si plurimae summo imperanti fuerint provinciae, ipsorum libertati relinquendae, veluti interdictio ciborum certa anni tempestate nocuorum , aut quae subitam postulant decisionem.
1. 323. In causis tamen majoris rei omenti quae videntur commoda, ad summum imperantem deferant, antequam imperari possint. g. 32q. Enua' mo si oli , nitinerum provinciarum &' ini illarum num o ii u Urcurrant, quae molem rerum g renearum aggravant, magistratui tamen inferiore non commode permittuntur; creandi sunt magistratus superiores, quorum requirendus est consensus, antequam executioni demandentur, quae salus re tranquillitas civitatis vel pagi postulare videtur. Istiusmodi magistratus sunt P vinciarum Praefecti, itemque Vice-Reges.
235쪽
TOItieae 22 3. 32s. Summi imperii est munera publica conferre &dignitates civiles Iur. nat. . Si quae tamen is vioris suerint commatis, eorum collatio committitur arbitrio magistratus inserioris e quod tamen nullum est, si imperanti summo libuerit conserre, quod vacat mu
g. 326. Facile autem patet, magistratus oppidani &pagani hanc esse legem supremam: Fac ea quae sal rem O. tranquillitatem urbis NI pagi promovent , omitte iisdem contraria F. qo s. 327. Nec absimili modo liquet, praesectui provinciae sacram esse hanc legem, actionum normam: Farea , quae salutem im tranquillitat6m provinciae promo vent, omitis isdem contraria. s. 328. Magistratui autem inferiori cum perspectae sint qualitates personarum loci sui, ut habilitate earundem optime judicare possint; ipsis quoque concedendum jusdenominandi, quando munus quoddam majoris mome ti vacat.. I. 329. Variis autem modis caveri potest, ne jure dea nominandi abutantur, immo nec abusum impune frurendum statuimuS.
De opibus civium conservandis augendi us L 3o. . Um pecunia sit rerum gerendarum nervus nec postremam potentiae partem absolvat F.438Jur.nat.), immo ut resp. potens reddatur , opes augendae sint 9.293.); ideo boni regiminis numeros quoque explet cura de opibus civium conseravandis & amplificandis Nia 9 L fur. nat. .l1.33I. Opum conservandarum gratia summus imperans caveat, ne ex suis regionibus in exteras deseratur 6. I nat. . Quamobrem ab adportandis mercibus peregrinis, quae parata pecunia ab exteris mendae, abstinendum, si iisdem vel prorsus carere vel in eorum locym alias substituere possimus. 332. Cautione tamen hic, ut in omnibus negotiis
236쪽
politicis, opus est, nimirum ne mercium peregrinarum asportatio prohibeatur, si exteri perinde prohibere possint, ne merces ex nostris regionibus ad ipsos aspo tentur, praesertim ubi id cum praesente damno fieri
potest. probe quoque considerandum , num merces peregrinae in nostras oras delatae in alias poegrinas eκ nostris iterum deportentur, lucro nobis relicto. f. 334. Immo nec hos negligendum , num merces peregrinae alliciant emtores earum, quae nostra suppeditat regio, ut majus hinc sperandum sit lucrum, quam ex illarum asportatione metuatur damnum.1.331. Eadem de causa non ubivis locorum consulatum est, ut bonis naturalibus ipsimet utamur adco
Unde tandem intelligitur, quanti negotii sit, circa commercia statuere , quae rei p. conducunt, ut vel hoc nomine consultius judicetur omnem eorundem curam arbitrio mercatorum relinquere, certe nonnisi comstio eorundem de commerciis statuere, in quo tamen expendendo cautione multa opus est , ne ex privata utilitate prosectum de publica interpreteris.1.337. Ne in exteras regiones deteratur pecunia D
IIJur.nat. . promiscue quoque concedenda non sunt
itinera in regiones peregrinas juvenibus ditioribus vel studiorum, vel illarum visendarum gratia, 1. 338. In priori casu circumspectio adhibenda est . ne studiis obicem ponentes plus damni iη seramus reip. quam eκ tenui lucro obtento sperari potest utilitas. . Ne propter victum pecunia exportanda , agriculturae , horticulturae , rei pecuariae &c. perficiendae studendum: quod politico amplissimum consiliorum campum pandit, ubi ad singularia descendere volueritis . 3μ. Inprimis autem mature exequenda consilia de granariis publicis 3. 2 7. i annona flagelletur z qu
in casu plurimum nummorum in alias excurrunt re
34 r. Enimvero cum divitiis rei pubI. nihil magis inimicum sit bello; ideoque nulla ipsi salus esse dicatur: ab eo quoque abstine ψum, quamdiu non summa use
237쪽
vo5tieae. 227 serIt necessitas, cum absque eo salus publica consen. vari nequeat. Eadem de causa concedendum non est , ut cives divites sedem suam figant in alia regione. f. 343. Immo si agyrtas , circulatores, histriones, Gleatores & alii ejusdem furfuris plures secum auferant nummos, quam quos nostra in regione consumunt e tolerandi iidem fion sunt, etsi ceteroquin accessus ne gandus non foret s. 267. 239. . 1.3qq. Opum augCndarum gratia itura rei metallicae habenda est, ubi adfuerint metalli 'fodinae, praesertim ubi divites fuerint proventus , nec ad metallicorum operas & villum curandum majores
sumtus faciendi sindi, quam fructus eκ metalli fodinis regioni superest. g. 34 . Eadem de causa alliciendi ad nos sunt exisri bono regimine, quod nulli inprimis oneri esse cel
g. 346. Alliciendi quoque sunt, qui iter faciunt per nostras regiones Min eas studiorum vel animi gratia excurrunt. Priorem in finem caveatur, ne peregrini nummis emungamur in diversoriis, commoditate licet ipsorum
neglecta: & ne vectigal sit oneri, praesertim si via patet alia. Posterioris finis ergo academiis & pymnasiis doctores eruiuitionis fama docendique dono praestantes praesciendi, & studiosorum commoditati veliscandum , urbes aedificiis affabre constructis exornandae, iisque satisfaciendum, quae circa vitae jucunditatem g. 267. S seqq. ataue aulae splendorem s. 29s. praecepimus. S. 347. Non autem si ab argenti & auris inis discesseris, datur aliud medium augendarum divitiarum uti lius commerciis , quorum ideo tanto magis habenda est ratio, ut consiliis parum maturis obicem ponas 1.336. 1. 3q8. Commercia ut invalescant, imperantem curare decet, ut bona naturalia abunde proveniant, merces levi sumtu inde praeparentur, & magno numero in alias regiones exportentur: quod ut fiat, cavendum, ne niam tum vectigal cssiciat earum pretium immodicum . S. 349'. Imperanti quoque id agendum, ut pecunia comveniente ratione inter incolas distribuatur, ne unus abu
238쪽
det opibus cum ceterorum tamno L. I 2Ju .vat. . Ut igitur hujus curae tenaces sint, nmuel eam tanquam levioris vel nullius momenti abjiciant: perpendendum t est , quod sic onera civibus futura sint parum molesta, consequenter e medio tollantur querelae de eorum gravitate , statui publico inimicae. 3 o. Ne nummi ab avaris vel bominibus ditioribus arcae vinculis detineantur, prospiciendum est de credendarum securitate: quorsum facit aerarium sup rius commendatum . 249. . s. 3 i. Divitibus eum in finem convenit lautius ae splendidius vivendi genus, cujus rationes alias in medium attulimus supra 1.2I7. . 3 2. Immo huc quoque confert splendor aulae, modo caveatur, ne exteri potius quam indigenae lucrum inde percipiant. Utramque etiam paginam hic faciunt cec nomise moralis persectio , & mercium praeparatio. g. 3sq. Ea denique fini liberum esto unicuique, ut ad arbitrium merces conficiat, unde lucrum exp et retsi enim minus necessariae aliunde asportari minime debeant: alia tamen longe est ratio, cum ab indigenis praeparentur.
De eoissiliariis. Uodsi quis singula ad animum revocet, tum quae de cura imperantis salutis publicae
ac tranquillitatis ergo eidem incumbente, in jure naturali politico; tum quae de eadem in politica hactenus praecepimus: non dubito fore, ut gravissimam rerum gerendarum molem, quae imperanti Shumeros premit, percipiens eam humeros unius hominis longe superare pronunciet. F. 3 6. Equidem non desunt, qui assirmant, parva lapientia regi mundum , propterea quod non adeo arduam subinde experiantur illorum sapientiam ceterasque virtutes intellectuales, qui ad elavum reipub. sedent. D
239쪽
TOIDisae. 229nimvero non una est ratio, cur hoc judicium praecipitetur. Qui enim sic sentiunt, nullam habent rationem
experientiae plurimum in negotiis gerendis valentis; minime perpendunt, quod in negotia gerenda quoque in fluant multi viri eruditione, scientia, sapientia, prudentia praestantes , qui publicis provinciarum muneribus praefecti; multo minus cogitant sapientiam , scientiam ct experientiam illorum, quibus ab antiquissimis temporibus debentur constitutiones politicae ad nos propagatae.
Tacemus alia , quae una erependi merebantur.
g. 337. Summus imperans solus non suificiens omnibus ad trutinam examinandis, quae salutis Sc tranquillitatis publicae gratia decernenda sunt; ideo opus habet aliorum in rebus decernendis consilio, consequenter con- filiarios creare debet. 338. Enimvero quoniam rerum gerendarum varietas tanta est, ut nec unus singulis expendendis suificiat; ideo plures sunt constituendae consiliariorum classes. Ipsa autem ratio , cur consiliar: i adhibendi sint f. Iq. r. suadet, in eorum numerum admittendos non esse , nisi rebus gerendis pares sapientia, prudentia , scientia huc requisita instructi, ut quid conducat reipub. judicare valeant, tum etiam ea virtute or
nati , ut animi sui sententiam libere exponant, nec utilitatis privatae gratia sucum faciunt. g. 36o. Eligendi consequenter non sunt nisi probatae virtutis. Consiliariorum cum sit, cognita atque perspe- sta ad facta applicare, ab iis non requisiveris , ut inventores agant, praesertim cum hec tempus istiusmodi meditationibus suppetat. 6. Quoniam tamen in administranda rep. occumrere solent non quotidiana, quibus decidendis parum suffciunt principia hactenus nota, & quorum nobi S eX- empla non succurrunt, quae imitemur; ideo philosoph us suasor est , ut peculiare collegium conuit uatur Constans ex viris dono meditandi & arte inveniendi praestantibus, cui committenda est inquisitio eorum,
quae ex usu reipub. esse possunt.
s. Quae igitur hi meditationibus suis suere assecu-
240쪽
a io Insitutionesti , ea consiliariis exponant , ut sacta deliberatione . consilia sua summo imperanti impertiri valeant. s. 364. Olim apud Sinas hoc ossicium erat philos phorti in eminentium , quos tanquam oraculum consulebant in casibus dubiis imperatores.
De oneribus publicis .f.36s. CVmmo imperanti competit jus imponendi ci- vibus onera , ne desint sumtus ad executi nem operis cujuscunque neces arti f. 478. Jur. nat. & ad splendorem majestatis tuendum 1.293.3 6. . Q iamobrem si qui fuerint, qui moras nerint ,
isti vi otia pependi sunt, ut, quod debent, solvant. s. 365. c peram autem dare debet imperans, ne onexa premant subditos, ut tandem ipsis deficiant sumtus ad operas suas neces larii, vel ad vitae necessitates t lerandas requisiti. Secus si secerit, & justis locus erit querelis, quarum rumor ad exteros manans autoritatom minuit im--raniis , & ipii tandem cives ad paupertatem rediguntur. s. 368. Varii hactenus excogitati sunt onerum imponendorum modi; sed quinam ceteris praestet, majorem deliberationem p stulat, quam seri praesens institutum.1. 369. Enimvero haud parum facit ad sublevandam onerum molem , si reditus ad splendorem aulae eonservandum requisti distinguantur a ceteris publico usui destinatis, nec aeraria diversa confundantur cf. 28 . .
De tuenda republica adversus insultus boues.s.37o. . Um bellum avertere deceat imperantem 'L is quantum datur g. 3 I. Iulis. & s. 32 'Drinat. , pacis amantissimus sit. S. 3 i. Quodsi mediis lenioribus frustra tentatis 1.3as.