장음표시 사용
171쪽
CLARISSIMO ET PRUDENTISSIMO FLORENTIAE DUCI
v M Clementis Alexandrini stromatum octo libri varia & multiplici eruditione referti, e tua bibliotheca exprompti, & a tuo typographo Graece in lucem editi, a me Latine essent versi, Clarissime Princeps,
non committendum putaui,ut cum ii in midiorum manus propediem essent venturi. nescirent cuinam hunc thesaurum eos ferre acceptum oporteret. Nam cum multis
nominibus tibi plurimum debean qui lite rarum studiis delectantur, se quidem ceribauius vere admirabilis auctoris editione tibi adeo obligatos fateantur necesse est,ut diuini huius beneficii memoriam nulla sit unquam deleia tura oblivio. Est certe eius ira odi hic eius Commentarius, qui cuiusuis doctrinae tantas continet opes & tam innumerabiles, ut nullus sit vilis artibus ac disciplinis praeditus. qui non sit ex eo maximam utilitatem accepturus. Qui si interiisset,& non tua ope esset in vitam prope dixerim reuocatus, incredibilem secisset iacturam Christiana respublica. Quo quidem nomine ipsum quoque Clementem, quem , suum Opus ad publicam utilitatem conscriptum,ab interitu esse vindicatum, gaudere est consentaneum, magnas quoque tibi gratias & habiturum, Ssuis ad Deum precibus esse relaturum, pie credendum est. Ea vero magna laus est optime princeps. non solum vivos sed eos quoque qui e viuis excessere, tibi immortali tuo beneficio obstringere. Plurima sunt profectb eaque maxima& praeclarissima, quae plurimi in te iure suspiciunt, laudant, & admirantur: nihil est tamen quod omnes uno ore magis praedicant atque adebin coelum ferunt qui is & tuum insgnem doctrin. x amorem, S eximiam in doctos beneuolentiam. Et merito trosectis. Nam cum in hac diuinitus ad te delata pulcherrimae reipulicae administratione hoc tibi proposueris,& eo omnes tuas actiones
huc usque direxeris. ut quod quidem est optimi & vere Christiani principis inst itutum, ciues tui bene ac beate vivant. quod tum demum fit cum expulsis vitiis suus est virtuti ac dignitati locus: quid honestius &utilius quam ct ex antiquorum monilitentis praeclara instituta& f α ii
172쪽
cta discere, & ad res laonestas tuo exemplo,studio di auxilio tuos
ciues incitaret Ea re certe factum est ut cum peritissimi instar medici ,& bene valentes ea quae ad tuendam sanitatem pertinent dicuisses, di aegros partim lenibus, partim acribus, prout morbus p stulabat, medicamentis curasses, sit exoptata salus vestrae reddita reipublicae. Sed quo feror, qui contra ac statueram tu tuas laudes excurro , quas nec tam parui est ingenii, nec ram exiguae in dicendo facultatis, minime certe huius epistolae breuitatis celebrare: & non potius ad Clementem nostrum redeo Z Quidni enim eum nostrum vocem, cum Uterque in eum quod potuit contuleriti Tu eum liberaliter ex pisti, fouisti, recreasti, nitidumque dc recth curatum in publicum exire iussisti. Ego autem protinus non vulgari inita cum eo amicitia, non satis habui eum audire Graece loquentem, nisi etiam. ut Latinis omnibus euaderet familiaris, eum Romane loqui doc rem Quam bene quidam esto aliorum iudicium. Neque enim is sum
qui nesciam quam sit dissicile Graecum senem sermonem discere peregrinum,maxi md si ipse magister in ea quam ipse docet lingua sit ho
spes. Quomodocunque tamen se habeat,ego sedulo sum conatus, time prastitisse opinor,ut si nihil aliud,cogitata cert Esua Latine sdester& familiariter explicet. Huius itaque Clementis quae quidem extant
opera maximo tuo beneficio in lucem nuper edita, cum Latine redadidissem, & pulcherrimis typis in publicum edenda Florentiam mi silam,hoc diu imma Stromatum opus faustissimis tuis auspiciis emi tendum esse censui. Quod quidem ut facerem eo lubentius sum adductus,qubd cum Petrus Uictorius vir egregie doctus, Marcello Ceruino Cardinati Sanctae Crucis, viro in primis pio 'docto, in cuius sum clientela cum Protreptiren Clementis benigne suppeditasset. omnia
eius opera dedicarit, ab officio meo non alienum fore duxi, si haee Siromata felici tuo nomini consecrans, testatum relinquerem quὶm sit boni, omnibus gratum,ct immoria tali laude celebratum,hoc tuum doctrinae studium.& ad bonas prouea bendas artes 2 disciplinas inexhausta liberalitas. Vale Princeps optime,& Clementi Latinb loquenti faciles aures paulisper praebe. Eugubii pridie Non. Iulii. 1SSI.
173쪽
v τ ea seb manu legas, & ea seruare possis.Vtrum autem ne omnino quidem,an est aliquibus permittendum seribere Et si prius ouidem quis est usiis literariam Sinautem alterum:aut viris bonis aut iis qui non sunt eiusmodi. Ridiculum quidem certe fuerit,eorum qui sunt boni ac studiosi scriptis repudiatis, eos qui tales non sunt componentes admittere.Sed Theopompo quidem & Timaeo, qui fabulas & maledieta componunt, praeterea autem Epicuro qubque qui in princeps &C author impietatis, quinetiam Hipponacti de Archilocho tam turpiter scribere
concedenaum est: ei autem qui veritatem praedicat,prohibendum est posteris utilitatem relinquere Pulchrum autem este & honestum existimo,iis etiam qui postea sutura sunt,bonos filios relinquere. Ac filii quidem, corporum, animς autem sunt foetus orationes.Iam Patres eos dicimus qui nos catechesi instituerunt. Philosophia autem humana est &se lubenser communicat.Dicit itaque Solomon. ν rL 1, s susceptam praecepti mei dictionem apud te absconderis: exaudiet sapientiam auris tua.Sermonem qui seminatur, in eius qui distit anima,abscondi dicit, tanquam in terra,&haec est plantatio spiritalis.Vnde etiam insert. ET applica-D bis cor tuum ad intelligentiam, applicabis autem ipsam ad admonitionem filio tuo. Anima enim animae, &spiritus spiritui copulatus, per sermonis seminati nem id quod deiectum est augent. vivificant, stius aurem est, quisquis eruditu ex eo quod ei qui eum erudit obediat. M L i, inquit, praescriptorum meorum obliuistaris. Q d si non est omnium cognitio: asnus ad lyram , ut ii dicunt qui prouerbiis utuntur, vulgo sunt quae scripta sunt. Sues quidem certe magis Helectantur luto quam aqua munda. P Rop τε RE A, inquit Dominus,loquor eis in Parabolis quod videntes non vident, & audientes non audiunt,& non intelligunt,non quod eis Dominus praebeat ignorationem.Sic enim sentire est nepharium,sed quod eam quae inerat, Prophetice arguerit, & ea quae dicebantur nona esse intellecturos inclicarit.Iam autem cernitur ipse Seruator, qui ex redundanti copia, pro eius qui accipit viribus,quae ex exercitatione seria is augentur, facultates distribuerat,reuersus cum eis rationem ponere quado iis quidem qui eiuspecuniam auxerant,qui in modico fuerant fideles,exceptis, eos Imper multa constituturum pollicitus, in Domini gaudium iussiit ingredi: et autem qui pecuniam adfixi cranaum creditam occultauerat ,& eam ipsam quam acceperat absque ullo emolumento reddebat. sER vh inquit,nequam & ignaue, Nortebat te pecuniam meam dare nummulariis, & ego veniens meam recepistem. Propter haec Seruus inutilis iniicietur in tenebras exteriores. rv ERGO sortis esto, ait quoque Paulus,ingratia quae est in Christo Iesu,&quae audiisti a me per multos te . sies, ea committe fidelibus hominibus, qui quidem idonei erunt alios quoque do' cere. Et rursus. s T v D B teipsum Deo probum exhibcre operarium inconfiisibilem, recte tractantem verbum veritatis. Si ambo ergo vernum praedicant : hic
quidem scripto,ille vel o voce: quomodo non sunt ambo admittendi, qui effec
174쪽
runtvt fides operetur fer dilectionem 'A culpa autem eius qui muni est Amum non elegit, Deus est prorsus alicnus, S min; mi eius causa. Iam vero ill rum quidem munus est verbum Lenerari: horum autem, probare, & aut accipere,aut non. Iudicium autem in ipss iudicatur. Sed praedicandi quidem scientia est quodammodo Angelica,vtrouis modo iuuans, seu per manum, seu per linguam operetur.Quoniam qui semino in spiritum, de spiri tu metet vitam arte nam . od autem bonum est facientes,ne simus pusillo de abiecto mimo.In eum quidem certe qui diuina prouidentia in e . uri incide it, confert ea quae sint maxima,principium sdei, vitae recte instituendae promptum Ic alacre desiderium, veritatis appetitionem & ad eam incitationem, motum inquistionis, vcstigium co agnitionis,& ut rem in pauca conseram,dat materiam & occasionem salutis. Qui autem in verbis veritatis germane de sincere si int educati, accepto vitae aeterno: viatico, sublimes in coelum seruntur. Valde itaque mirabiliter dicit Apostolus. Semper vos exhibentes ut Dei ministros,ut pauperes, multos autem ditantes,ut nihil habentes,& omnia possidentes. Os nostrum apertum est ad vos. T E s T i meo Ri autem, inquit scribens ad Timotheum,coram Deo &Christo Iesu,&electis Angelis,ut haec serues absque praeiudicio,nihil faciens sicundum prouocationem. Necesse est ergo utrosque eos probare stipibs, illum quidem an dignus siqui dicat & monimenta relinquat. hunc veris, an iure possit aucti re & legere. Etiaeucharistiam cum quidam ut mos est diuiserint. permittunt unicuique ex populo Ceius partem sumere.Ad accurate enim perfecteque eligendu ac fiigiedum optima
est conscientia .Firmum autem eius fundamentum,est recta vita,cum eaque couenit doctrina,& sequi alios iam probatos & qui i e recte gesserunt optimii est,& ad veritatem intelligendam,& ad exequenda mandata .Quamobrem qui comedei it panem &biberit calidem Domini indigne,reus erit corporis & sanguinis Domi ni .Probet autem homo seipsum,&sic de pane edat,& de calice bibat. Con quens est ergo, ut qui ut proximis prosit curam sit stipit,consideret, nunquid a
Gadier ac temere,& aliqua in aliquos ductus aemulatione,ad docendum prositu rit,num gloriam aucupetur eius verbi communicatio, num hanc solam accipit mercedem,eorum qui audiunt selutem, num loquendi ad gratiam , soldiumque oacceptorum munerum criminationem effugerit qui per literarum monimenta loquit hir. N v N QS A M enim in sermone adulationis fuimus,sicut nouistis, inquit Apostolus,neque in praetextu avaritiae .Deus testis,neque quaerentes gloriam ab hominibus neque a vobis,neque ab aliis cum poliemus esse oneri ut christi Apostoli, i ed stamus mansueti in medio vestri,sicut nutrix souet silios suos.Eadem autem ratione eis quoque qui iunt diuinorii nave iborum participes obseruanduest,num nimium curiosi animi vitio inducti,tanquam urbium aedificia visuri, ad id accedant,num veniant ut sint rerum secularium participes,cum audierint eos qui sunt Christo consecrati, ea quae iunt ad victum necessaria lubenter communieare.Sed sunt ii quidem hypocritae,&ideo mittantur. Si quis autem non videri a iustus sed esse velit,oportet ut optima is sit conscientia.Si eli ergo messis quidem
multa,operarii verbpauci: re vςra orarer oportet ut maxime sit plurium operariorum copia. Est autem duplex agricultura,vna quidem quae scriptis non contin tur: altera vero quae continetur. trouis autem modo Domini operarius praeci rum frumentum seminauerit,& spicas auxerit &messueri veru diuinus apparebit agricola. OPERA Mi Ni, inquit Dominus, non cibum qui perit, sed qui manet in vitam aeternam.Sumitur autem nutrimentum & per cibos & per verba,&reuera beati s uni pacifici,qui eos qui in hac vita errore ab ignoratione ore friantur,contraria docendo transmovent,& traducunt ad pacem quae est in Vero & vita quae est ex Deo, & eos qui esuriunt iustitiam, panis distributione n triunt. Sunt enim etiam animae propria habentes nutrimenta,& aliae quidem au-
Sentur per agnitionem & scientiam, alis vero per Graecam pascuntur Philos, phiam,cuius,quemadmodum nucum, non est quiduis es culentum. Qui autemplantat
175쪽
Α plantat & irrigat,cum eius qui ai et sint ministri, in ministerio unum sunt. Vnusiqviisque autem propriam mercedem accipiet secundum proprium laborem . Dei 1. in γenim sumus cooperatores. Dei agricultura.Dci aediscatio et his,ut ait Apostolus , Neque vero permittendum est auditoribus ut ex comparatione faciant probationem: neque verbum tradendum est examinandum iis qui educati sunt in artibus omnis genetis doctrinae,&instatorum argumentorum viribus animam iam h bent praeoccupatam,& nondum exinanitam.Qui autem ex fide couiuari instituerit, is ad diuinorum verborum suscwionem firmus est ac stibilis, ut qui iudicium quod bona nititur ratione,nempe fidem habeataeum autem hinc ex redundanti Mcopia sequitur persuasio.Hoc itaque erat illud Proplieticunia Nisi credideritis, B non intelligetis.Dum ergo tempus habemus, operemur bonum, maxime autem apud domesticos fidei.Vnusquisque autem eorum ex beati Dauidis sententia psal hia. 6.lat gratias agens.Asperges me Domine hystbpo,& mundabor,la uabis me, & Ω- per nivem de albabor. Auditam mihi facies laetitiam,& exultatione exultabuntosta humiliata. Auerte faciem tuam a peccatis meis,& iniquitates meas dele. Cormundum crea in me Deus,&spiritum rectum innova in visceribus meis. Ne proiicias me a facie tua,c spi ritum sanctum tuum ne auseras 1 nis. Redde mihi istitiam salutaris tui,&spiritu principali confirma meritque qui ad praesentes quidem dicit, & tempore probat,&iudicio iudicat dediscernit ab aliis eum qui potest audit e, Obseruans orationes, mores,consuetudines,Vitam, inotus,l abitus,a-C spectum,sermonem, triuium,petram,viam quae conculcatur terram fertilem,sit
uestentem regionem,®ionem bonam ac seracem,& quae colitur,&quae potest multiplicare sementem.Qui autem per Iliterarum montinenta loquitur, apud Deum Sacramenti religione obstringitur haec in scriptis vocis m,nec lucri stra illa,nec inanis gloriae causa, n3 vinci ab assectione,non quaestui seruire, non elierri voluptate sed eorum qui legunt sola frui salute,cuius nec est in praesentia narticeps,sed spe expectans eam quae omnino redded i estIetributionem ab eo qui operariis pollicitus est se redditurum mercedem pro meritis.Sed nec eum qui in virorum numerum adscriptus est oportet desiderare remi inerationem. Non enim o qui sua benefacta iactauit, propter gloriationem accepit retributionem.Qν ain
tem eorum quae oportet aliquid facit propter remunerationem,aut ut recte operans studens recipere,aiit ut maleficus poenam vitans, an non mundana tenetur
consiletudine oportet autem Dominum,quo ad eius fieri potest, imitari. Is autem fuerit qui Dei voluntati inseruit, qui cum gratis acceperit, dat gratis, satis magnam recipiens mercedem iptam vitae institutionem. NON ingredietur au- Dinia,tem,inquit,in sancta merces meretricis .Porro autem prohibitum est odore altari pretium canis. Cui autem mala educatione dc doctrina obtusus est animae ocu- ἔμπι-. Ius,vadat ad propriam lucem,ad veritatem,quae inlcriptis ea quae non sunt scripta indicat. Qv i sititis, ite ad aquam, dicit Esaias. Et bibite ac iam de vasis ve- si s. a stris, monet Salomon.Plato itaque qui est ex Hebraeis Philolbphus, iubet Agricolas non irrigare,neque aquam ab aliis sumere,nisi cum prius apud se foderint Vsi piis a. que ad terram quae virginalis dicitur, terram aridam, aquae expertem inuens '' Print.Inopiae enim non s.ccurrere non iustum est.Otio autem ac ibcordiae viaticum suppeditare minime est honestum,etiam si onus quidem simul imponere ra- M apud Putitioni este consentaneum,simul autem portare non conuenire dicebat Pythagoras.Simul autem accendit scriptura igniculum animae,& conuenientem ocu ai i. dirigit ad contemplationem, sertasse quidem etiam aliquid immittens ut is qui meo Mixta. inserit Agricola, id autem quod inest excitans.Multi enim in nobis,ex diuini Apostoli sententia,sunt infirmi & imbecilli,&dormiunt multi .si autem nos ipsbs di- r. Grata, iudicaremus, non diiudicaremur. Non est autem hoc opus seriptura artificiose comparata ad ostentationem.Sed mihi ad senectutem reconduntur monimenta, obliuionis medicamentum, vere imago & adumbratio euidentium & animatarum illarum orationum quas dignus habitus sum qui audirem, & virorum be
176쪽
Graecὶ est siris puto lege dum itides.
torum,quriue reuera erant maximi pretii ct aestimationis. Eorum unus quidem Ain Grscia, Ionicus,Alii verb in magna Gr ia,Alter eoru erat ex Coelesyria alter ex Aegypto,Alii autem ex oriete, es eius alter quidem Assyrius, Alter vero in Palaestina Hebraeus ex alto ducta origine. Cum autem in eum ultimum incidissem, erat autem primus potestate,conquieui in Aegypto venans ea quae latuerant. Sicula re vera apis, Prophetici & Apostolici prati flores dccerpens, synceram quandam & incorruptam cognitionem ingenerauit eorum qui audiebant animis. Sed qui vcram quidem beatae doctrinae seruabant traditionem, statim a Petro &Iacobo ct Ioanne &Paulo, sanctis Apostolis, si iusa Patre accipiens, pauci autem . si int patribus similes ad nos quoque Deo volente peruenerunt, illa a maioribus fidata& Apostolica deposituri semina .Recite autem scio fore ut exultent, non hac dico laetati expositione, sed Ibla ea obseruatione quae est in annotatione.Est enim haec ut opinor, descriptio, animae desiderantis beatam ita conseruare traditionem ut non possit eiffugere.Filio autem amante sapientiam, pater laetitia afficietur. Putei qui exhauriuntur,emittunt aquam magis peripicuam, corrumpuntur autem ii quorum nullus est particeps. Ferrum quoque usus seruat purius, sus autem defeeius ei generat rubiginem. Vt semel unam dicam, exercitatio salubrem habitum ingenerat & spiritibus& corporibus. Nemo accendit lucernam ct ponit eam sibi, modio, s ed super candelabrum, ut luceat omnibus qui accepti riterint conuiuio. Quid enim iuuat sapientia,quae non sapientem essicit cum qui po- ates audire. Preterea autem semper quoque seritat Seruator,& semper operatur
ut videt Patrem. Doeens aliquis plus diicit,&dicensi pe una audit cum iis qui ipsi am audiunt.Vnus est enim magister de eius qui di scit & eius qui audit,qui &mentem irrigat &rationem.Nunquid etiam prohibuit Dominus a bono seriari& sabbatum agere.Diuinis autem mysteriis ex sancta illa luce impertiri illos concessit qui ea possent capere.Iam vero non revellauit multis ea quae non erant multorum, sed paucis quisus sciebat conuenire,qui & ea possent accipere,& ex eis informari. Arcana autem, sicut Deus,verbo creduntur,non scripto. Mod squis dicat scriptum esse.N ihil occultum quod no manifestabiturmihil opertum quod reuelabitur: a nobis quoque audiat, ei qui occulte audit occultum manifestatum viri,& ei qui secrete ea quae traduntur potest seruare, apertum iri quod opertum est,ut veritas,& id quod multis est occultum, fiat paucis manifestum. Nam cur omnes nesciunt veritatem' Cur autem non est ab omnibus amata iustitia, si est omnium iustitia' Sed enim traduntur mystice mysteria,ut si etiam in ore loquentis i l quod loquitur, potius autem non in voce, sed in intelligentia. Dedit autem Deus ecclesiae alios quidem Apostolos,alios ver5 Prophetas,alios verb Euangelistas,alios veris Pastores & Doctores ad perfectionem 1 anctorum,ad opus ministerit,ad aedificationem corporis Christi. Horum itaque meorum commentari
ium scriptura,scio quam si imbecilla, si conseratur cum illo spiritu gratia pleno,
quem ut audiremus digni sumus habiti .fuerit autem imago, archetypum in me- amoriam reuocans, ei qui thyrsis ictus fuerit. s A P i EN T i, enim inquit, loquere,& er it sapientior.Quinetiam habenti adiicietur. Profitetur autem, non arcana satis polle inte retari,multum abest, sed tantum in memoriam reuocare sue aliquando obliti fuerimus, sue ne obliviscamur. Multa autem recite scio enuxisse propter longitudinem temporis, utquς abique scriptis uisugerint. Vnde memoriae meqimbecillitatem subleuans, expositionem capita constituentem, salutare memoriae monimentum mihi comparans, hac neces lario usus sum descriptione. Sunt ergo quaedam quorum ne recordati quidem sumus, erat enim apud viros
beatos magna qusdam vis.Sunt etiam quaedam non annotata,quae cum tempore mansissent,nunc effugerunt aliqua autem quae extinguebantur, ut quq flaccescerent in iis a cogitatione.Quoniam autem iis qui non simi probati, non iacile po
test exhiberi eiusmodi ministerium:haec morumentis suscitans,nonnulla quidem consulto praetermitto,timens scribere quae etiam caui dicere, non utique inuidens
177쪽
Abdem,neque enim sas,sed iis timens in ea inciderent, ne in aliam sorte partem accipientes laberentur,& puero gladium, ut dicunt qui prouerbiis utuntur, praebere inueniremur eque enim fieri potest ut quae scripta sunt non elabantur,etiam si
a me non edita manserint. Reuoluta autem,& una semper voce, nempe ea quq
scripta est utentia,interroganti nihil amplius preterea quae scripta sunt respondent.Neccisario enim semper auxilioe insigent, aut eius misi scripsit, aut alterius cpu eis dom insistit vestigiis.Sunt autem quintam, etiam quae mihi tacite significabit scriptura,& in aliis quidem insistet, alia vero tantum dicet, conabitur autem&cclans dicere,& occultans aperire,& tacens ostendere,& quae ab insignibus hς- rectus decreta sancita sunt adducet, ct aduersus ea dicet quaecunque ante prO- η pheticain contemplationem prius dispensata esse oportet, quae nobis procedet ex Amo Aus Oriosa es veneranda traditionis regula, abortu mundi progredientinus,ea quae eiciν. ex naturali c templatione necessario prius tractanda sunt prius adducens, pr purgata prius terra spinis & ab omni herba, agricolae ritu, ad plantandam vinea Certamen enim est etiam praeludium certaminis, & mysteria sunt ea quae prM cudunt mysteria. Neque vero verebuntur nostri commentarii uti iis quae sunt pii lcherrima ex philosoplita,& iis quae praecedunt disciplinis. Non enim sbium pro- C in Mpter Hebraeos, ct eos liti sunt iub lege har est fieri Iudsum, sed etia propter Graec grSeu ut Omnes lucrifaciamus.Et in epistpla ad Colassenses, ADMONEN- ' TEs, inquit, omnem hominem& docentes in omni sapientia, ut exhibeamus si omnem hominem persectum in Christo. Quanquam alioqui commentariorum descriptioni conuenitsplendor contemplationis. Iam vero ipsa quoque bonarum disciplinaruin copia est veluti quoddam condimentum Athletet cibo permixtum, non delitias quissem canalitis, sed bonui appcti tum sumentis, laudis amorem. Psallentes quidem certe,nimis intensum grauitatis sonum moaulatὰ remittimus. emadmodum autem qui volant alloqui populum, hoc saepenumero faciunt i mr praeconem,ut ea quq gicuntur magis exaudiantur:ita hic quoque cum ad multos babenda sit 1 nobis oratio quae promedit traditioriem,adducend. e sunt opiniones & voces quae eis in singulis resonant,per quas ii magis conuertentur qui au- ιγ dient.Et ut paucis dicati In multisqaidem margaritis una est Io multa autem piscium piscatione umis est callionymus,tempore autem & labore & elucescet verita si bonus obtigerit adiutores ei homines enim diuinitus plurima beneficia sup peditantur. Atque omnes quidem qui visu utimur, ea quae cadunt in ipsum cotem uuam luplamur, sed alii aliorumratia.Iam non similiter ouem contemplatur coquus &pastor. Ille quiden, ansiit pinguis diligenter scrutatiir: hic vero lac ovis obse uat an sit generosum. lulgeat quidem aliquis,si cibo egeat: vellus tondeat,si ei tegumento opus sit. sic misi etiam procedat nudius bonae Graecorum doctrinae.
Nullam enim existimo scripturam adeo sortunatampraecedere, cui nullus omni-ino contradicat: sed illam existiniandum est este rationi consentaneam, cui nemo tu iure contradicit.Et actio simul& insti tutum est admittendum,non quod est a reprehensione alienum, sed quod nullos iure reprehendit.Non statim autem si quis is x ij non principaliter et sicit,hoc facit quia id deuitet:sed id agit diuinani quanda sapienter aestiberis dispensationem,&se rebus accommo ians,& inomnum partem versans.Neque enim qui habet virtute via ad virtutem amplius opus habet,neque qui valet viribus,eget instauratione. Memacimodum enim terrem prius ri- νωα gant Agricolae rita etiam nos, eo uti l ebibi potest ex Graecorum orationibus, id quod est in eis terrestre.prius irrigamus, ut luscipiM spiritale semen quod dericitur,&id facile postsit alere. Continebunt autem hae orationes,quae dicuntur ira rM. idest,stragulae varieque contextae,admixtam veritatem Philosophiae de-r cretis, vel potius coopertam & absconsam, sicut testa operitur id quod est in nuce esculentii in .Fidei enim semina, tis,ut existimo, conuenit seruari fidei agricolis. Non me autem latuerunt ea etiam quae ab aliquibus imperite tumultuantibus iactantur,qui dicunt oportere in iis versari quae sunt maxime necessaria, & γα si-
178쪽
ιν αλι citri Habetur in Graetuteturibus, sed
puto legendum τετ mir, id est,
dein continent:externa autem&quae sunt superia acalica transilire, quae nos siu- Αstra conterunt&detinent in iis quae ait sinem nihil conserunt. Alii autem etian Philosophiam ex malo ad Eominum pernicie existimant invitam csse ingressam, ut quae profecta sit,i maligno aliquo inventore. Ego alitem quod vitium quidem malam habeat naturam,nec alicuius boni esse agricola unquam sustintuerit,in his totis ostendam orationibus quae dicuntur aer is, tacite signi ficans aliqua ratione diuins quoque prouidentiae opus este Philosophiam.De commentariis autem,qui in temporibus necessarias, Graecorum complexi sunt Opinionem, tantudico iis qui reprehendendi studio deleelantur. Primum quidem etsi sit inutilis Philos pilia, si eam esse inutilem confrinare utile es est utilis. Deinde nec seri a potest ut ii Graecos condemnent, qui nuda de eorum decretis dictione utuntur,sino una sigillatim ad ea aperienda descendant usque ad cognitionem.Est enim vel maxime fide digna piobatio quae est cum experientia, quoniam vel perscctissima
inuenitur demonstratio,eorum quae sunt damnata,cognitio. Multa itaque licet ad finem non conserant,artifici ornamentum asterum .Et alioqui varia ac multiplex doctrina & varie probat id quod adducitur, & Catechumenis admiratione aiserens,ea quae sunt praecipua dogmata,ad eorum qui audiunt persuasionem, deducit,& ad veritatem .Est autem fide digna eiusnovi animum permovens persuasio,per quam qui sunt doctrins studiosi,qu. x male exagitatur uscipiunt veritate, ad hoc ut neque ipsa Philostaphia viis perniciem aflerat,cum sit rerum falsarum C& malorum operum artifex,quam nonnulli falsδ asticinarunt esse euidentem v ritatis imaginem, lonum Graecis datum diuinitus meque nos a fide auellamur,1 fraudulentae artis veluti quibus iam decepti praestistis,sed ut semel dicant,mai ri integumento utentes, exercitationem aliquam sidci demonstrativam utcunque compat emus.Quinetiam i brum quoque dogmatum conflictus, dum inter se conseruntur, veritatem conciliat,unde cosequitur cognitio,non quod per principalem rationem ingressa sit Philol phia, sed quὁ.l per eum seu tum qui capitur
ex cognitione,vcr. e conivrehensonis firmam ae stabilem suscipiamus rei sit asonem, 'ropter eorumquq subintelliguntur si ientiam. Taceo quini hae orationes multiplici ac varia doctrina in unum corpus coagmentatae, volunt ex arte celare Psemina coenitionis. Quemadmodum ergo qui studio tenetur Venationis, postquam qu sit,inuestigavit,indagavit, canes qui cursu persequerentur omisit, soram capit cita etiam apparet verum dulcedine quaesitum,& labore paratum .scianam ergo de causi sic tuos commentarios tibi ordinare visum est' Quoniam magnum est periculum, vere arcanam vere Philosophis rationem, iis propalare, livprofuse quidem ac petulantea ,sed non iure volunt contra Omnes dicere, omnia autem nomina ac verba tui piter&indecore eiaculantur,& seipsos fallentes, &eorum qui sibi adhaerent oculospraestringentes. Hebraei enim signa qu runt, ut ait Apostolus. Graeci au tem sapientiam quaerunt. Magna est autem turba eius odi. Ac eorum quidem aliqui voluptatibus mancipati, cum x elint non creder, , omni a veneratione digna irrident veritatem barbaliena sabentes ludibrio. Aliqui auatem alii seipses erigentes,calumnias verbis inuenire conic tint,contentio fas coparantes quaestiones, diei iuncularum venatorcs, pusillarum quarundam artium aemulatores,litigatores,& iurgiorum consarcinatores,ut ait ille Abderitanus.
lubilis est hominu ' est fabula multa. Did minio modum hinc sque cosmisio musta est, βροduerbum edideris reto audae recesses. Ob hac ergo artem se esserentes sopbists infelices,canoris quibusdam suis nugis garrientes, cum in nominum delectu & certa dictionum compositione&conne ixione tota vita laborant, cicadis apparent loquaciores,eos quibus pruriunt aures,
non stiis, ut mihi vuletur, viriliter demulcentes & titillantes. Verbo m nonsita caderet Hylamen merri . Et ceri ἡ
179쪽
Et certὸ quomodo veterum calceorum,imbecilla quide sunt eis alia& dissiuunt. sola autem eis restat lingua. Pulchre aute eos ins istans, scribit Solon Atheniensis. As albicitis, sedulcia uerba loquentis. Qui ut astu trina vulpis Ztis sit uotis perulam mors. Hoc utique significat vox illa salutaris.Vulpes s eas habent, silius autem hominis non habet ubi caput reclinet.Soli enim ei,ut arbitror, ui credit, perf)cte distincto ab iis bestiis qus dictae sunt a scriptura,eorum quae sunt caput conquiescit, nempe benignum i cmansuetum verbum.Qui comprehendit sapientes in astutia ipserum.Dominus enim ibius cognoscit disceptationes lapientum, quod vanae sunt. Sapientes utique scriptura vocante Sopbistas,qui in eiustionibus versantur& artibus seperssuis.Vnde ipsi quoque Graeci, eos qui in re aliqua curiose versantur, sapientes simul & Sophistas denominative appellarunt. Cratinus itaque cum
in Archilochiis Poetas rectauisset, ait. Vobis Sopia illarum examen quod prodiit Et similiter Iophon Comicus in Auli aedis Satyris,dicit de Rapibdis & aliquibus
V Sophista caro plurima. De iis & similibus qui se inani dicendi genere exercuerunt,pulcherrime dicit diuina sc raptura. PERDAM sapientiam falsientum,&prudentiam prudentum abolebo.Homerus autem&fabrum vocat sapientem,&de Margire,u is utique is est, se scribit. .
Nunc nec aratorem Dii oremue crearant,
Vlti ab e modo premem, rique ab in omnis. Hesiodus autem cum Linum Citharoeda dixisset esse cuiusuis sapienti peritum. Nautam etiam non veretur dicere sapientem scribens. Nautica in arte ali pud γηresipis. Daniel autem Propheta, lysterium,inquit, quod Rex rogat,non est sapientum, Magorum,incaritatorum, GaZa enorii potestas ut Regi aia nuncient, suci est Deus in coelo reuelans.Quinctiam appellat sapientes Babylonis. bd autem scriptura sapientiam appellet aequauoce omnem mundanam siue sapien tia siue arte,alis autesunt quae pei additionem & coiri positionem humana sint ratιone excogitatae, &quod a Deo sit quae arte sit deest sapiens excogitatio, manifestum erit si hanc dietionem adiecerimus. ET Locv Tvs est Dominus ad Mosen, dicens. Ecce vo
cavi Beseleel filium Vri, filii Or de tribu Iuda & impleui eum diuino spiritu sapie-
tiae,ut in omni opere excogitet & architectetur, operetur aurum&argetum G s& hyacinthum & purpuram & coccinum,& ut operetur opera lapidea, & fabrilem artem lignorum, usque ad illud,& omnia opera. Deinde vero seneralem insert orationem. ET Cui LiBET intelligenti corde dedi intelligentiam,hoc est,ei qui potest suscipere labore & exercitatione. Rurses autem aperte scriptum est ex nomine Domini. ET TV loquere omnibus sapientibus cogitatione, quos impleui spiritu sensus .Habent quiaem aliquam peculiarem naturς proprietatem,qui sunt sapicn tes cogitatione. Di licem autem sensus spiritum accipiunt ab ea quae est principalis sapientia, ii qui seipses idoneos exhibuerunt. persequuntur enim artes s rdidas&illiberales, eo quod circa sensiis excellit fruuntur. Auditu quidem,qui dicitur communiter Muscus: tactu vero, ulus:& voce, cantor: olia factu, unguentarius visit,qui ea quis in sigillis exprimuntur est tornandi sicultate praeditus. mi autem in doctrina vertamur,1 uppeditatam baiant consens nem, perquam Poetae modos, dissionem l betores, Ic syllogismos Diale ei,&Philosophi apprehendunt eam quae ad se pertinet contemplationem.Ad inueniendum enim & excogitandum res est apta consensio, qu. x ociam probabiliter animum applicare persuadet, animi autem auget applicationem una ad scietiam quoque cxercitatio. inrito ei Apollo us variam ac multiplicem dixit Dei sapie
180쪽
tiam,viciuae multi sariam multisque modis, per artem, pers Eientiam, per sdem, Aper Prophetiam suam ostendat potentiam ad nostrum beneficium. Quoniam D-M Ni s sapientia a Domino,& cum ipso est in si cuia,ut dicit Iesu sapientia. Si enim prudentiam & sensum magna voce inuocaucris, eam qu seris licui argenti thesauros, d prompto dc alacri animo in uestigaris, intelliges Dei cultum, Q sensum
diuinum inuenies. Ad disserentiam sensus qui versatur in I b dosbphia, dixit Propheta,quem preclare ac magnifice docet i crutari ad prosectum in Dei cultu de pietate in Deum. Ei autem oppositit sensum qui est in Dei cui ru, cognitionem significans,dc liaec dicens. D v v s enim dat sapientiam ex ore suo, S: sensium simulct prudentiam, de iustis instar thesauri recondit auxilium. Iis enim qui a Philos bphia fuere iustificati, auxilium tanquam ilicsaurus reconditur,ea quoque conscn- aso quς ducit ad Dei cultum de pietatem in Deum. Atque crat quidem ante Domini aduentum Plillosophia Graecis necessaria ad iustitiam munc aut cm est utilis ad Dei cultum de pietatem iis quis dem colligi in t per demonstrationem. Quoniam stes, inquit, tuus non ostenderit, si qliae bona sint ad Dei prouidentiam reseras, sue Graeca sint, sitae nostra. Omnium. n. bonorum Deus cst causa, sed aliorum quidem principaliter, ut testamenti, veteris dc noui. Alioruautem pe r consequentiam, scuti nil olbplais. Forte autem principaliter tunc etiam Graecis data
fuit, prius qua Dominus Gi scos quoq; vocastet.Nam ipsa quoque Graecos Pedagog more docebat,sicut lex Hebreos ad Christum . Pr. xparat ergo Philo pl: ia, cei viam muniens qui a Riristo perficitur. Iam sapientiam, inquit Solomon, vallo
circui da, Sc te exiliabit, colona autem voluptatis te proteget. Nam cum tu eam
per Philo pli iam dc multam rectam eruditionem lorica munieris, sophistis in accellam seruaueris. Atque est quidem una via vel itatis, sed in eam tanquam in fluuium perennem alia aliunde Iluenta influunt. Diuine ergo dictum est. Avoi silimi,d: mea verba iustipe,ut sint tibi mulis vis vitae,vias unim sapientiae doceo te ne te deficiant fontes qui ex ipsa terra scaturiunt. Quo quidem in loco unius cuiusdam iusti vias plures salutares recensitit. Inseri autem alias multorum multas iustorum vias, lioc modo id indicans. Viae autem iustorum splendent sicut lux. Fuerint autum mandata quoque, dc quae prius audiuntur disciplins, viae & admi- oniculavit . Hi ER vs ALEM lii crusalem quoties volui congregare filios tuos, sicut gallina congregat pullos suos .Hierusalem autem exponitur visio pacis. Signiscat ergo proplietice, s qui pacifice res lacras inspexerint, ad vocationcm multis inodis institui .Quid ergo. Voluit qui item, non autem potuit ' Quot aut modis, aut ubi Bis,per Prophetas,d aduentum. Multiplicem ergo sapientiam distendit dictio quoties; dc unoquoq; modo qualitatis δύ quantitatis omnino I eruat aliquos& in tepore δc in seculo.Quoniam Spiritus Domini repleuit orbem terrae. Quod si quis vim afferens,dicat. Ne animum ad bibe mulieri male. Mel . n. listillat a lasiis
mulieris meretricis Graecam cile eruditionem, audiat qtie deinceps sequuntur, Quae ad tempus ungit guttur suum.Philosi, phia autem n m adulatur. Qininam em ngo significet eam quρ micata est, dilucide infert.Stultitiae enim pedes deducunt eo, qui ea utuntur post mortem ad inferos, eius autem vestigia minime sit ni stabi lia. Fac ergo ut via tua longe absit a stulta voluptate. Ne steteris ad fores domus eius, ut non tradat aliis vitam tuam. Et protestatur. Deinde te poenitebit in sensetu te,quando contrit fuerint carnes tui corporis. Hic est enim sinis stulis voluptatis. Et hsc quidem ita se habent.Cum autem dixerit. Ne sis multum apud alienam,uti quidem; sed non immorari δ permanere in doctrina seculari admonet. Verbo enim Domini praeparant, ac prius instituunt, quq temporibus conuenientibus unicuique generationi utiliter data sunt. Iam enim quidam ancillarum inestati amatoriis,contempserunt Dominam Philosophiam,& ex ipsis alii quidem con- ν senuerunt in Mutica: alii vero in Geometria: alii autem inframatica plurimi autein Rhetori ea. Sed quemadmodiim liberalesquῖ stant in circulo discipline, confe
rimi ad Philosopli iam quae est ipsorum domina: ita etiam ipsa philosophii conducit ad