장음표시 사용
191쪽
tumo, sertur, perhibent, praedicant. item promittere, polliceri, spondere . item certare, pugnare, dimicare,decernere, proeliari. iam uero cernere, spectare, intueri, uidere,contemplari, aut ornant sermonem uoces unius eiusdemq. rei tam uariae, aut si nonnihil differentes subiectas habent notiones, egestatem popularis linguae in comparatione insigne faciunt. Iam crudelitas, saeuitia, immanitas. iam splendeo & spledor, fulgeo,&fulgor,cador,corusco,rutilo. his adde nidorem,seagrantiam,odorem,si idem ualeant, uarietate sermonem condecorant, si aliquid communi notioni addunt, ut certe addunt, egestatem popularis linguae coarguunt. Exposito obnoxium perspicue aliquid addit, uno tamen uocabulo utrumq. appellatur a populari sermone. perspicue item inter se disserui funis, restis, rudens, fides. quas diuersas notiones popularis sermo una uoce complexus inopiam suam ostendit. his adde opem, auxilium, adiumentum, suppetias. quae omnes atq, aliae fere infinitae multorum generum diuersae
inter se rerum species, non Ornatus tantu causese, sed quod alia ab alia diuersa uis illis subi cta sit uocibus,a latino sermone sngulis uni urcutu'. speciei nominibus distinctae, a populari uno generis nomine comprehenduntur.quare quid dici possit obscurius, aut confusius, aut egentius, aut uero eriam foedius Quod si quis eiusmodi uitia, uuae infinita pene sunt, quibusq. tota lingua reserta est, ea excusatio-
192쪽
ne defendere pergat, quod & si laudabilia nosunt haec, tamen quod ad idem genus reuocetur, tolerabilia esse, is misera & plane perdita defensione utitur, nec quidquam ad instituta disputationem pertinente . nam si hoc suscipiatur, species eidem generi subiectae non magnopere referre utrum uno eodemq. nomine exprimantur, an sis o unaquaeque species nomine sit
insignis, & ab alia distincta, iam posthac equua boue, & ab aquila,& a delphino nihil attinebit nominibus distinguere : genere enim generis q. nomine Omnes animantium species inter se communicant. nobisq. non tolerabilis
ne sit popularis sermo in praesentia quaestio est, sed inter illum & latinum suscepta est dignit iis contentio. Nihil igitur talis defensio de popularis sermonis ignobilitate & contemptu imminuit, qui hac generis latebra tegi non potest . Ex qua etiam ut te in apertum campum ueritatis coniiciam, quid illa, quae idem uitiuhabent in rebus non modo specie inter se disserentibus , sed genere quoque prorsus disiunctis. quq ipsa quoque infinita sunt, quomodo tandem, aut quo ore defendesὸ aut uero quomodo tu ipse erga popularem sermonem ita affectus poteris ferreὸ Verbi gratia honor, decus , existimatio, fides, officium, quae tot ac tam differentia genere uno eodemq. honoris nomine a populari sermone nuncupantur. ite pudor, uerecundia, erubescentia, quae res sunt
in laude, dedecus, & ignominia, quae sunt in
193쪽
uituperatione longe diuerset inter se res, uno
uocabulo, hoc est uergogna nominantur. quid porro tam diuersum inter se, quam clamare, obiurgare, castigare, increpare at res tam alieni alia ab alia generis, unum habent nomen, hoc est gridare. Vnum item contumeliae, probra, conuicia res aperte inter se diuer .QFid porro tam absurdum atque horribile, quam complicatum, curuum, res notione inter se ita distantes, cui addere potes flexum, aduncum, uno nomine, plegato, appellare ρ Non tantuinter unum & terram, quantum inter has notiones, quarum uoces mox subiicia, est interuallum. Eae sunt largus, latus, laxus, his adde adverbium procul. Largi enim sunt qui donant, eosq. large dicimus donare ; lata est semita, laxus nodus, laxare nodum, item sum mae prudentiae est, a stultis procul decedereat lepidus iste noster popularis sermo omnes eas res uno eodemq. uocabulo, hoc est largo, appellat, largo donatore, dona largamente, larga strada , largo nodo, Margare it nodo, star largo da matti. Vt me interdum tam egentis sermonis ac sordidi nostram omnium Italorum uicem pudeat. Minus mehercule insaniat, si quis ficus, cerasa, mala, nuces, sorba, piara , nespila uno cerasi nomine appellans bene& distincte ac dilucide sese loqui putet. omnia
enim lisc poma sunt atque arborum foetus, qui genere saltem inter se communicant. at illa
nulla aut generis, aut similitudinis alterius uecilius
194쪽
ullius rei affinitate inter se attingunt. quam tamen sermonis egestatem, rudemq. & incomptam barbariem exteras nationes iure nobis obiicere posse non credo . neque enim res apud illos meliores esse puto , minoribus uein commodis aut uitiis laborare. quam rem de Hispanis quidem S Gallis asseuerare non dubitem .Quam diuerso ut incoeptum persequar, inter se sint notionis alter, & alius, Omnes intelligunt. utramque rem uno uocabulo nominat popularis sermo. Ad hoc genus pertinent, atque hic repetenda sunt quae superi u multa de adverbiis & coniunctionibus strictim percursa sunt. Variatio in his & eiusmodi innumeris rebus non ad sermonem tantummodo orna
dum & illustrandum ualet, satietatemq. uitandam, quod ipsum tamen faciendum est per se plurimi, sed multo magis ad illum distinguendum, clarioremq. & magis perspicuum facie-dum, quae prima est eloquentiae laus, quae q. una res humanum sermonem a uoce secernit belluarum. Neque uero longe abest ab hoc loco, quod ad hanc ipsam popularis sermcnis egestatem magis aperiendam,diuitiasq. & opulentam supellectilem latini proponendam de explicandam in primis ualet non est omittendum, hoc est, notiones illas, quae suum proprium in sermone latino habent uocabulum, cum eaedem in populari sermone suo proprio
uocabulo careant, atque ita careant, ut notiones ipla uix noscantur, pauci q. admodu ueniant
195쪽
ueniant in mente , cum tamen usu sint frequentissimae atque innumerabiles, iis l. totus sermo sit refertus. quare longis ambagibus & circuitionibus ad notiones eas explicandas in populari sermone opus est . quae res & uenustatem orationi detrahit,& eam uerbosiorem, simul l . languidiorem & eneruatiorem facit. quae mihi ex tempore & in nomine & in uerbo succumrent, ea aceruatim , & sine ordine proferam . sunt igitur haec . sancire, moliri, moles, impar tiri, irrumpere, irruere, ingruere, grassari, iterare, inurere, incumbere, incubare, trudere, in trudere, extrud Cre, excutere, captare, aestuare, connivere, caligare, caecutire, frustrari, manare, procrastinare, asseuerare, libare, delibare, percrebuit, uterque, neuter, alteruter, superne, supine, ut supernus ictus, supinus ictus,expers, compos, ObnOXius, lugubris, teter, prς- posterus, perspicuus, perplexe, multiplex, annuus, menstruuS, opportunus, inuitus, infestus , uecordia , se cordia, petulantia, procacitas, bifidus, fruges, futicari, farcire, fulcire, fulcrum, uortex, aemulatio, obtrectatio, patulus, e Xpers, compos, panduS, repandu S,
compages , vastus, impressio. quid illa ξ quae praeter propriam uim significandi sunt eiusmodi, ut una cum re ipsa nata uideantur, neque ab hominibus imposita, sed ab ipsa rerum natura manare, cuius generis sunt clangor, bombus, crepitus, susurrus, s emere , frendere, cachinnus, titillare, titubare , trepidare, uibra-B b re,
196쪽
re, truX, truculentus, toruus. sed quid ago qui rem pene infinitam paruo hoc temporis curriculo exequi pergo modum igitur facta . per otium, si cui hoc erit studium, colligere ea poterit. Et adhuc non pudebit sordidam hanc popularis sermonis egestatem, atque adeo uerbosissimam mendicitatem cum latinae linguae affluentissimis opibus conferre ξ illasq. tenebras cum hoc nitore & splendore comparare ZHic mihi occurritur ab iis, qui popularis se monis propugnationem susceperunt, quod taGON ZAGA in oratione tua praetermisisse miror. Diligenti enim conquisitione unam aut alteram, summum tertiam rem inuenerunt, quas
res nominibus distingui a populari sermone
solent gloriari, cum a latino uno eodemq. nomine notentur, i I ualore, la scaramuccia, itfresco . hare fere puto esse . nam alia mihi in praesentia in mentem non uentum . Si qua alia sunt, ea uelim a te mihi suggeri GON-zAGA. G O N L. Perge uero 3 Α V L I. SAUL. Eas res latinus sermo nostra bus diuersis a uirtute, praelio , frigore non discernit. illud eti2 addunt dupplicato prsterito inipei secto eiusmodi, quem a subiungendo Grammatici nostri nominant, recte, & decore, & significanter uti postularem sermonem S'io ti amassi tofarei, cum latinus in hoc genere mi cussit nihIl q. uariet. si te amarem, illud facerem. In quaere a mentem ne inscitiam , an proiectam
istorum impudentiam mirer ῆ Tu cum latinus sermo
197쪽
sermo in eodem genere non dico decuplo tato amplius uoces, nec centuplo, sed millesimo possit tibi referre , ac pro tribus aut quattuor uocabulis non dico sexcenta, sed sex millia proferre, ut in tanta ac tam infinita multitudine pauculae illae uoces uix in conspectu sint, tame tam ab omni pudore eris derelictus, ut popularem sermon em idcirco cum latino audeas conferre Θ Illud etiam, ut finem tandem facia, restabat ad huius sermonis. uituperationem , quod prstereundum nullo modo fuit quodq. nulla ratione possit excusari. necessitas enim has particulas, it, io, la, di, da, piu, sono, stato tota oratione inculcandi, ut tertio quoquerbo aliqua illarum sit ustirpanda, etsi deformitatem non tollit, neque satietatem immianuid, consilium tamen aliquo modo excusat ἀEgens enim lingua e media barbarie emergens uerbo patiendi, ut saepe iam dixi, nomineq. comparandi, & casibus ca rens sine harum particularum ope animi notiones omnino declarare non posset. maidὸ ubi nulla necessitas cogit, qua tandem re prauum consilium excusabis Θ Nullam rem nominat hic sermo, cui noproponat numerum unius. Uno liuomo, un cauallo, unfiu me, una casa, una Citta . quo
quid excogitari possit ineptius, aut magis superuacaneum ξ inii denim Z. cum hominem , equum, flumen, domum, urbem, singulari numero pronuntio, non ipsis ut dictionis quilibet percipit, me unumi dicere Θ neque enim Bb a equus
198쪽
equus aut urbs plus una esse potest. si enim plures essent, iam non recte illas Vrbem appellarem . Vt auctores huius popularis linguae reprehensionem ineptae ac futilis loquacitatis captasse uideantur. fiatq. ut quo sermone nihil excogitari possit egentius, eodem nihil si uerbosius. Quibus ineptiis latinus & Graecus, Hebraicus quoque & Arabs sermones carent. Simili sunt in reprehensione Gallorum & Hispanorum sermones non minoribus sordibus ipsi
quoque inquinati, neque minoribuS,mlnu Sq. superuacaneis ineptiis referti. Ex iis omnibus,quq complura collegi, liquido effcitur, quod
nunc summatim colligam, cum hae sint praecipuae sermonis laudes , ut sit copiosus, uarius, significans , breuis, in omnibus quattuor hisce rebus sermonem latinum infinitis partibus populari praestare. Perorare possem, sed parua appendix addenda est , quae ad ignobilitate popularis sermonis in nullas non partes decIarandam no parum facit. nam neque in soluta oratione numerosus esse potest hic sermo,& metris minime aptus est . quippe qui breuibus &longis syllabis ut latinus & Graecus non distinguatur. quo fit, ut tempotibus careat, neque oratio tamquam pedibus quibusdam ingredi possit. quem metri defectum ut supplerent, atque ut aliqua esset carminum e figies, similiter desinentes atque inter se respondentes extremas duas carminum syllabas commenti sunt,
quibus rhythmum cssici dicunt . quae res illud
199쪽
uitium habet maximum, quod detruncat notiones , ac ueluti angustiis quibusdam animi sensa coarctat , ut quae scriptor animo agitet, pronuntiare libere non possit , sed rhythmi ne cessitati cogatur parere, neque ingenium necessariis similiter desinentibus uocibus tamquam carceribus coercitum libere possit excurrere . quod uitium sentiens uir acutissimo ingenio, utinam costantiore consilio fuisset, Claudius Ptolemaeus, ut ab hisce compedibus Poetarum ingenia eximeret, nouam exametroruformam ad Latinorum & Graecorum similitudinem commentus est. laudarem inuentum, nisi conatum & laborem inaniter captum exitus docuisset. popularis enim linguae exilitate sublimitalcm illam heroicis carminibus aptam non capi experiendo compertum est . Sed tempus iam est, ut ad id, quod initio dixisti, indignitate sermonum ponderanda spectandum in primis esse, ueniamus. GON Z. Id nisi molestum est libenter repetierim . S A V L. Quin mihi pergratum feceris. GON Z. Aurium iudicium hac in re ceteris omnibus anteponendum puto, quippe quae magis sentiant offensiones. nulla autem re sque aures offenduntur,
atque horrido ac truci & aspero sono . ille igitur sermo ceteris iure p arseitur, qui ab omni asperitate quamlongissime absit, qui q. in 'ures dulcior inssuatr easq. iucundiore suauitatis sensu perfundat. Talem porro esse patrium
sermonem nostrum , ab eoq. ceteros omnes
200쪽
suauitate superari nemini dubium eriti qui animaduerterit, omnes uoces uocalibus torminari, neque mistarum consonantium asperitatea res laeci . Cui suavitati doctum quendam uiarum ladium tribuere solitum initio dixi, ut baclinguam Superis ipsis, si humana lingua loqui
uelint, maxime conueniestem affrinaret.
S A V L. Iouem, si humana lingua loqueretur Platonis lingua locuturum fuisse, qui dixit, is non lipguae Graecae dignitatem & pulchritudi- mi uoluit extollere, sed miram ac prope Divinam & Ioue ipso dignam in Platone fuisse qloquentiam , demonstrare . At Diuinus iste tuus uir non hominis alicuius eloquentiae , sed sermones populari Italo eam laudem tribuit. De quo si quis quaerat,quoniam illu in coetu & c5silio Deorum fuisse oportet, qui eorum inti mos sensu cintrospexerit, atque hoc quoque qrcanum elicere potuerit, qua tandem lingua Superi ante hunc sermonem inuentum locutulfuissent. equidem puto illum simile quiddacoqui illius Plautini responsurum. Vt enim ille dixit, in nidorem ciborum a se conditorum Iouem coenare, rogatusq. cum ad condiendos cibos nusquam, est uocatus, in quem tandem odorem coener Iupiterὸ respondit eo die Ioue in coenatum cubitum ire, ita hunc responsura puto, mutos tum futuros fuisse Deos . Verum omisso Diuino isto homine ad te orationem, conuerto GON ZAGA. Firmiora argumen