장음표시 사용
11쪽
ino etidenda est in cognitione actuali quid sit primo co nitum ab late flectu nostro: praemittit aut aliqua supposita. primu in alius est coceptus simpliciter simplex: M alius est conceptus simplex no simpliciter sim.plex.Simpliciter simplice conceptu dicit illu qui non est resolubilis in quid Se in quale: sicut est conceptus entis Ac passionii suarum Se conceptus vltimarii differentia ru.Conceptus simplex no simpliciter simplex: est c5ceptus qui actu simplicis intelligetiae cognosci potest.Et est reso. Iubilis in quid Sc in quale. Secundo supponit v aliud est confusum intelligere.& allud est cofuse intelligere. Cofusum enim idem est quod indistinctil. M sicut duplex est indistinguibilitas,scilicet totius uniueo salis ad suas partes:& totius essentialis in suas partes: ita est duplex to tum confusum.igitur intelligitur:quando intelligitur aliquod i storum
duoruni indistinctorum scilicet totum essentiale aut totum uniuersale.
Confuse autem aliquid concipi dicitur: quando concipitur aliquid sit cui exprimitur P nomen: sed distincte aliquid concipitur quado conci/A pitur:sicut exprimitur perdiffinitronem. His stantibus ponit duas caclusiones:prima conclusio talis est:in cognitione actuali via originis εο generationis eorum quae concipiuntur coisse primum actualiter cognitum consula est species specialissima cuius singulare sortius mouet sensum siue sit audibile sive visibile siue aliquid aliud: εe hoc supposito singulare non possitis intellectu intelligibili. ista concluso prohatur tribus rationibus:& primo sic. causa naturalis apit ad effectum sua se/cundum ultimum potentiae suae quando non est impedita: igitur ad ellectum persectissimu que primo potest producere primo agit. Sed omnia
concurrentia ad istum primu actum intellectus sunt causae mere natura/Ies: quia praecedunt omnem actum voluntatis:& non sunt impeditae: ut
patet: ergo producunt perfectissimum effectum quem possunt. Ille autenon est nisi c5ceptus speciei specialissimae.si enim aliquis alius ect c5 ceptus: puta coceptus csmmunioris alicuius: uniuersale esset persectis simus in quem ista poliunt. Et cum conceptus illius communioris st inperfectior conceptu speciei specialissime: sicut pars est impe sectior toto: sequeretur quod illa non possent in coceptum illius speciei: & itani in causarent conceptum istum: quod est absurdum. Secundo principaliter secundum Avicen .metaphysica. est ultima via doctrinae. ergo principia omnium aliarum scientiarum possunt concipi: & etiam termini illarum ante principia metaphysice Sed hoc n5 es t si oporteret pri/mo concipere actualiter conceptus communiores * conceptus speciorum specialissimarum: tunc enim primo oporteret cocipiens M huius/ modi:& ita metaphysica est prior via doctrinae quod est absurdu. Ter/tio principaliter: si uniuersale magis cognitioe actuali primo cognosceretur minus uniuersale confuse.sequeretur u intellectus magnu tem pus apponeret ante di deducatur in cognitionem speciei cuius singulare erit primo sensatum: quia prius oporteret intelligere omnia praedicata quiditatiua ad ipsam antequa ipsam cognoscat:quod est contra experi G mentum. Secunda conclusio principalis est ista quod in cognitioe di/stincta magis uniuersalia sunt primo cognita cognitione actuali: Ac illis propinquiora sunt priora: α quae sunt remotiora perseitiora sunt. io
conclusio sic probatur ab ipso Nil intelligitur distincte: nisi quado i
12쪽
selligimtur ea quae sunt in intima ratione eius & essentiali. Ens autε in, eludi in ratione essentiali cuiuslibet inferioris ad entis concepeu qui/ditatiuum ergo nullus conceptus interior distincte concipi potest non concepto ente.Ens autem non potest concipi:nisi distincte: quia n5 ha, het conceptum nisi simpliciter simplicem: ergo ens est primus coceptus qui distincte concipi potest:cognitione actuali:quia alii conceptus non possunt distincte concipi sine eo: ipsum autem hene sine alijs cocipi po/test.Et ex hoc insor unum pulchrii v principia aliarum scientiarii sunt per se nota ex confusa ratione terminorv.Et ex metaphysica sunt scita: ponit insuper duas alias conci usi5es:quarum una pertinet ad cognitio. nem habitualem seu essentialem. dc deprimo cognito prioritate perti,ctionis de quibus nihil ad praesens. Sed in duab' primis conclusionib' Hiam positis debes scire u in secuda conclusione: quae est de cognitione distincta oes unanimiter c5ueneriit:. magis iuersalia sunt primo co inita nisi quidi qui de nouo incipit philosophari qui oppositu opinate quo non sit nobis curae:κam ut scribit philosophus in primo topi.capite.' quolibet proferente contraria opinionib' sapienta de quolibet solicitu esse stultum est. Sed in prima conclusone principes nostrae mi/litiae,videlicet beatus doctor dc Scotus viden ε esse discordes.Nam san/ctus docior in prima parte summae.q.s Farti.f. tenet magis uniuersalia in cognitione confusa notiora esse minus uniuersalibus. Et ideo poste riores huic opinioni furentes consueuerunt reflectere argumenta Scotiquae adduxit pro prima conclusione contra ipsum: prima ratio resecti/tur sic:quia data illa ratione sequitur . intellectus prius habebit cognitionem distinctam de ipsa re qua c5suram:quia illa persectior est corni. tione confusa.cum igitur cauta productivae utriusq; cognitionis nati . rates sint:& naturaliter agant:ες non sint impeditae: videtur quod prius producent distinctant cognitionem qua consulam.Quod si Scotus di, Icat quod ante distinctam cognitionem necesse est intellectum prius dis, 'poni per cognitionem corasam:a pari dicam sibi qu*d intellectus ra/tequa habeat ςognitione c5sulam speciei specialissimae: oportet ipsum priu disponi per confusum conceptum generis θc aliorum uniuersa/lium.Et sic ii unt pro utroq3:& magis pro Thoma dicentes aliquid esse dispositum ad receptionem alicuius formae contingit dupliciter positive Apriuative. Privative aliquod subiectu esse dispositu: qua do Knon habet ntrarium respectu sormae inducedae: M sic di aphan si dici, tur esse summe disposita pro receptione luminis. Et sic intellectus no/ster etiam est dispositus ad omnia intelligibilia: cum sit omnia fieri.3. de anima tex.c5. . M. I .M. II. Alio modo aliquid dicitur essedis uium positive pro inducti5e alicuius formae.Et hoc est in casu quo una larma non potest induci in aliquo subiecto: nisi prius inducta aliqua priore:sicut dicimus quod aer antequa recipiat coloris species: necesse est ipsum dispositum esse per lumen.sicut patet secundo de anima.com.' 6 . Et sic materia prima ante* recipiat formi minus uniuersale: opor/tet eani pkeaisponi per uniuertatem.primo meta. r7.com.Sic etiam di/ D cunt de intellectu . antequa recipiat minus uniuere te: oportet ea pi 'recipere magis uniuersale.Et tunc ad formam argumenti dicunt: quod' maior illa sic debet glossari, agens naturale debite applicatum pasio et M
13쪽
no impeditum producit effectum perfectissima que potest.verum est si uiua passum fuerit priuatiue de positivet dispositum pro recipieda illa sorma.Et tuc minor negatur in hoc sensu:licet em intellectus possibilis priuati uc dispositus sit pro receptione conceptus specifici no tame positi/uae dispositus est antequa uniuersaliores conceptus recipiat.&a quae/ratur ab eis.vnde sit hoc.dicunt istud prouenire ex essentiali ordine exi. stente inter istos conceptus qui ita se habent qcriposterior non'potest in hi duci non inducto priori &uniuersaliori. Secundum argumentu Scotireflectum: quia a pari ego dicam sibi librum de caelo praecedere via do. ctrinae librum philosophoru.si ipse teneat conceptu speciei specialissi me notiore esse conceptu genericO.Et ideo ad argumentum Scoti di tis: si magis uniuersalia essent primo cognita in cognitione c5fusa aA Ii tunc metaphysica via doctrinae praecederet alias scientias, dicut con/cedendo totum,nde distingunt de metaphysica.quaeda eri pars sui Gaderat de sensibilibus:& quaeda de abstractis&tunc dicunt metaphymcam quo ad illam sui partem: quae de sensibilibus tractat praecedere oes .alias scientias via doctrinae.Η t quo ad illam partem in qua pertractat de abstractis substantiis:dicunt illam via doctrinae ultimam esse:& sic con,
sueuerunt glo nare auctoritatem Avice.& Auer. 6.meta.co. 3. dicentium
es diuina scientia esse ultima via doctrinae.Ista responsio non est vera: nec seidua diui est de intentione sancti Thomaemam cum denominatio fiat a superabunina, danti: cum maxima.pars metaphysicae de sensibilibus pertractet . mini, ma autem particula eius de abstractis,nam solum in. .metaphystcae in/cipit de eis pertractareatext.commenti.29 is in finem sed totum praecedens: omnes alii praecedentes Iibri de sensibilibus &transcenden, tibus per indifferentiam se habentibus ad materialia & immaterialia pertractatur. Ergo sequitur quod absolute concedendum esset diui, nam esse priorem via doctrinae: de secundum quid posteriorem: quod O est absurdum. Amplius falsum est quod dicunt metaphysica quoad
illam partem quae de sensibilibus agit sit via doctrinae priorinam Ari,
stote. in secundo metaphysic. intexti comment.6. ubi probat non esse processum in infinitum in causis mouentibus facit rationem: quae mo/tui innititur: dc quae naturalem cognitionem praesupponit: sicut scribit Pim. ibi Commenta. similiter. 7. metaphysicae. ubi impugnat . ideas Pla/tonis quando probat: quod non sunt ponendae propter esse generutionis. dicit quod hoc est: quia non possunt materiam transmutare. nam transmutatio omnis fit per contactum. talis autem fit rationi; quantitatis . contingentia enim. F. physico. xi. sunt quorum ultima simul sunt.vnde patet inspicienti.commenta.χs.&.3t illius septimi: quod ta/ies rationes praesupponunt scientiam materialem . Similiter illud non est de intentione sancti Thomae. Nam in prooemio metaphysicae in le/Thomas. Monesecunda super illo passa philosophi. uniuersalia sunt dissicillima
ad cognoscendum dubitat contra philosophum: quia ut inquit vide. tur contradicere sibi philosophus in pri. physicorum,text.comq.d . . ubi oppositu videtur tenere.videlicet qae uniuersalia sui e nobis primo nota. Et soluendo dicit . quod uniuersalia in cognitione incomplexa sint notiora nobis minus uniuersalibus. unde cum uniuersalissimum omnium
14쪽
omnium sit ens &res. ideo ista prima cognitione concipiuntur iuxta si
Iud Auicen. Ens Ad res prima impressione imprimuntur in anima no/ma, unde sicut in eisse nature prius est animal quam homo, cum natura de imperfecto ad perfectum procedat. sic etiam est apud inteuectum nostrii in cognitione 'prima prius concipitur animal quam homo, sed incognitione complexa,& in investigatione naturalium proprietatum M
causarum, prius sunt nota minus communia eo q, per causas particula res quae sunt unius generis de species, peruenimus in causas uniuersales.
Et ne patet secundum viam sancit doctoris solutio ad secundum argu/mentum Scoti probantis metaphysica via dominae praecedere reliquas Pscientias. Dico v licet Thomas incognitione quo ad simplicem ap/ Scotus.
prehentionem terminorum tenuerit magis uniuersalia e se notiora mi nus uniuersalibus.Tamen hoc non tenet in cognitione per discursum
habita qualis est cognitio metaphysica.&aliarum scientiarum. Et hoc patet in inductione in qua a singularibus tanquam ex praecognitis de/venimus ad uniuersalia. sicut patet in primo posteriorum, ad principis, de hoc videtur esse de intentione Aueriprimo physicorum in commen. F. ubi verbum illud in textu.I. Sunt autem nobis prius nota. confusa magis dupliciter exponit,& in secunda expositione dicit, quod per c5ν fusa magis exponi potest ipsum singulare, quod licet non sit principiu. scientiae,est tamen principium inquisitionis uniuersalis, quod est prin/cipium artis de scientiae. Et seiundum primam expostionem per con fusa magis exponit species.&quomodocunq) sit, patet v ibi loquitur de via doctrinae, quae est cognitio habita per demonstrationem signi, si/cut ipse habet in expositione tex.commenti.zt.Et ita secundum Aueri videtur quod in cognitione habita per discursum non est necessarium amaris uniuersalibus semper incipere quo ad viam doctritiae. Sic igitur ad secundum Scoti dictum sit. Ad tertium argumentum Scotidicen/tis si magis uniuersale esiet primo notum, tunc in tellectus magnum rem αpus apponeret antequam deueniret in cognitionem speciei specialissi.
me dicunt retorquendo argumentum contra Auctorem, quia a paris
queretur quod si species specialissima esset primo nota, tunc intellectua. magnum tempus apponeret antequRm deueniret ii, cognitionem gene/ris generalissimi vel ipsius entis, patet consequentia, nam eadem est, via ab Athenis Thebas, M a Thebis ad Athenas.Et ideo soluentes dicunt, quod intellectus aliquando magnum tempus apponit antequam deue/niat in cognitionem speciei specialissime. Et hoc in casu quo non est . informatus pet superiores&uniuersaliores conceptus, sed quampri/mum tales c5cept is habuerit statim deducitur in cognitionem speciei. haec communiter Se passim dicuntur contra Scotum, Et ad argumenta sua hae solutiones sunt famosae.
Alia opinio famosa satis est opinio cui sustentatur sanctus Thomas oplato.
in prima parte summae.quaestione.s F. arti.3.ubi habet. ιν in cognitione nostri intellectus duo oportet considerare. v tr nostra cognitio intel lectiva aliquo modo a sensitiva primordiu sumit Et quia sensus est singularia intellectus vero uniuersaliii. Iectae est quod cognitio singula Rria quo ad nos prior sit qua cognitio uniuersabu, secudo oportet cona
15쪽
derare . inteIiectus noster de potentia ad actum procedit, omne mitem quod procedit de potentia ad actum prius peruenit ad actum incompletum qui est medius inter potentiam δί actum, quam ad actum perfecisi. Actus autem perfectus ad quem peruenit intellectus est scientia completa per quam distinctae Ac determinatae cognoscuntur res. Et ideo ante/quam intellectus ad talem cognitionem deueniat ex puranegati5is ignorantia necesse est ipsum deuenire prius in cognitionem aliquam in quac res sub confusione quadam Sc in uniuersali cognoscuntur. Et ideo concludit in cognitio alicuius uniuersalis consum mediat inter puram po tentiam su actum purum 8c distinctum M vult v primum cognitum cognitione confusa sit magis uniuersale loquendo de actuali cognitione. α quia sensus etiam exit de potentia ad actum consimilem ordine etiain sensu ponit, unde secundum sensum prius iudicamus, A secundum tempus dc secundum iocum aliquid magis commve quam aliquid minus commune,secundum tempus quidem,nam pueri ut inquit philosophus. I.physi.t .commen .F prius appellant omnes viros patres, M o mnes feminas matres , qui posterius autem determinant unumquodqusecundum locum autem.quia prius comprehendimus aliquem VenientEa remotis esse corpus quam animal,&prius quod sit animal quam ho/mo prius . sit homo quam hic homo.puta Gallias vel Plato. C56 - ita. tra istam opinione quae comuniter teneri solet etiam ab Aiter. instatur sic,primo quantu ad primam ratione ii uadicitur, ut intellectus prius deuenit ad actum media qui uniuersalis est,& impersectus quam ad ari si completu.qucro auiiste trasitus fit per omnia media,aut per aliqua sic, M per aliqua non,non potest dici primu quia hoc est impossibile, nam
V teste philosopho. .metrutex.c5me.ets.Plura genera rerum sunt inno
minata & incognita nobis nec potest dici secudu,quia no est maior ra/tio de uno quam de alio,cum unumquodcv istorum aeque bene habeat rationem medii inter extrema sicut aliud. Ratio igiturista innixa ratio ni medii inter extrema n5 videtvreMox.&co firmatur,quia iste ordo. aut est essentialis,aut accidentalis:si accideralis .cum omne accidentale remouibile sit 8e sine contradictione separari queat,sequitur ergo vintellectus posset habere indistinctum speciei conceptum no habitis aliis conceptibus superioribus, quod ipse habet pro inconuenienti ,α si est ementialis, tunc sequitur u intellectus per omnia ista media transibit antequani deumiat in extremum,quia in essentialiter ordinatis quJ usi per se competitvni per se competit alteri. Et ideo si uni mediorii essen, tialiter competit v intellectus prius deueniat ad illud quam ad eximinum, si ordo in omnibus mediis essentialis est, sequitiir v ita erit in o. 'n i mnibus reliquis, quod tamen falsum est.& contra philosophu. Ani/ plius,actus est ratio cognoscedi sed minus uniuersale,& pGecipue conceptus speciei specialissimae plus habet de actu quam conceptus gene ris.Ergo sequitur conceptum specificum esse pruno notum. Maior est V philosophi. ' . meta.t .commen. ΣΟ.E t minor est Porphyrij in cap. differetia.dicentis:D iiserentia est quo species abundat a genere, M per consequens plus actualitatis includit species quam genus. Ampli si intellectus prius cognoscit magis uniuemle quam minus Uniuersale aut hoc est merito intenea',aut noc est merito obiecti,aut hoc est me
16쪽
ulto ordinis existentis intes conceptus obiectales ipsius intellectus,non potest dici in hoc sit merito intellectus,quia aut hoc est respectu inteIIectus possi hilis aut hoc est merito intellemis agentis, non potest dari primum. quia intellectus possibilis est omnia fieri,ἰdc est pura potentia is, telligibilium omnium in qua nihil est distinctum,n o etia est ex parte injtellectus agentis, quia ipse est omnia facete per indiiserentiam se habes, sicut patet. 3.de anima. t .commen.r7. Nec est merito obtecti in se qa obiectum si immutat intellectum: hoc est inquantum est actus vel actu participans modo stat minus commune pilis actualitatis habere quam magis commune, sicut in sequentibus ostendetur, non etiam est hoc me
rito ordinis quia ordo iste aut esset essentialis aut accidentalis,& quodcunm datum fuerit deducatii rut supra. Amplius,&est argumentum aequod elicitur ex dictis Scoti in quaestione propria de hac materia super primo sententia.distinctio.'.quaestione. t. Si magis uniuersale esset pri. mo cognitum cognitione confusa & actuali sequitur quod conceptus entis esset primo cognitus cognitione consula, consequens est salsum, quia conceptus entis non potest confuse concipi, sed solum distincte.
non enim habet aliquid per quod possit sciri, ε aliquid per quod pos/st ignorari. cum sit simpliciter simplex, consequentia clara est de se,r a
inter omnes conceptus,c5ceptus ensis uniuersali unus est. Amplius,
α est argumentum eiusdem illud quod est difficilioris abstractionis est difficilioris cognitionis. Sed conceptus genericus est difficilioris ab/fractionis conceptu specifico ergo. Tunc vltra quae sunt difficilioris cognitionis posterius cognoscuntur. C5ceptus penetici sunt difficilioris cognitionis conceptibus specificis, ergo posterius cognoscuntur. Minor prioris sibi prohatur auctoritate Boetij dicentis, quod species V in tenuis similitiido indiuiduorum, δd genus magis tenuis specierum. Boetius. Et .per cosequens difficilior est abstractio generis quam speciei. Amplius. quod habet rationem totius est prius notum, eo quod habet ra, tot in partis, sicut colligitur ex intentione philosophi in primo physicorum tex. commen. .Sed species specialissima respectu generis & differentiae habet rationem totius, cum species sit quoddam totum com/positum ex genere & differentia sicut dicit Commentator primo physi .commen. F. Ergo species videtur habere rationem prius cogniti confuse.haec sunt quae contra hanc viam Ohiici solent.
Dico quod ista quaestio est multum difficilis, quia ubi subtilis do/ 3ctor discrepat a beato doctore dissicile est videre veritatem, conaborta opiniomen ostendere veritatem in hac materia quantum mihi possibile sue ita propria .Et propter hoc debes scire aliqua quae sunt tanquam radices, εe suppositiones in dissolutione istius quaesionis. Prima radix est ista, quod intellectio nostra quae communiter contingit nobis ortum habet a sensu, hoc est de intentione philosophi tertio de anima. texti commemeto. M. 3ς. vhi habetur quod sine intellectu passivo. qui.ut exponit ibi Commentator, co irativa virtus est,nihil intelligit anima.Et ideo dixit. I9. rex. primi quidem intellectus quid disterent, ut non phan/tasma sines Et soluendo respondit aut neo hi phantasmata, sed non si ne phantasmatibus. Secunda radix est ista, quod cum intellectus dii
17쪽
plex sit pro nunc agens scilicet x possibilis alter est omnia fieri. alterest omnia facere.f. de anima.texticommen. I . E t quia intellectus pomhilis nullam aliam habet naturam, nisi hanc tr possibilis sit qui voca tur animae intellectus, ibdem tex. mmen. F. Inde sequitur P cum ens in potentia non deducatur ad actum, nisi ah aliquo ente in actu. O.meta, tex.co m. II .inde sequitur quod illud quod intelligitur ab intellectu nostro, int elligitur secundum . est in actu.E t ista est clara sententia Arist. 0.meta tex.com. to.Vnde debes scire quod intelligibilitas secundum doch inam Aristo.& Auer.est passio primo de per se competens enti in
actu quatenus ens actu, non autem est passio primo competens enti in
quantum enslin. Et hoc demonstraui alias sic,illa est passio primo competens alicui quae competit illi ratione illi',ita quod posito illo dona/tur immediate talis passio, & illo primo remoto primo remoueatur il/ ia passio secundum doctrinam Aristo, primo posterio .in. c. de uniuersa Ii.Sed actualitas est huiusmodi respectu intelligibilitatis, ea posita illa mediate ponitur intelligibilitas non enim est dare ens actu quod no sit intelligibile, similiter remota actualitate ab aliquo remanente qualibet alia ratione priori illud non est intelligibile, sicut est de materia prima secundum se:&solitarie considerata, quae licet ut sic ens sit non tamen intelligibilis est secundu viam Aristo. 7.meta.tex.comem33. Vbi habetui materia secundum se est ignota. Et tamen materia est ens,nec valet si dicatur, ut quidam dicere consueuerunt, sp hoc intelligitur quantum ab actum non quantum ad potentiam. Nam philosophus primo physi. tex.comm. 6 9. habet subiecta quidem natura scibilis est per analogiam ad formam, ubi loquitur philosophus quo ad potentiam & aptitudii Enedum quantum ad actum,& Commentator ibi in commen. d. Et ista natura subiecta per se non potest intelligi per se, cum non sit aliquid: in A actu habens quiditatem. Ecce quomodo Commentator nedum negat actum verum ctiam potentiam ad hoc ψ materia intelligibilis sit per se& solitarie considerata:& hoc non propter aliam causam, nisi quia nohabet quiditatem in actu ergo actualitas est prima ratio intelli milita, tis tam secti du actu qua secudu potentia. Amplius Commentator. . Pitysi. coni. I 6.dicit u materia tio potest intelligi sine forma. Ampi
Commetator. I 2.meta.comen. I .dicit loquedo deprima materia.Ista
natura qtuano habet forma, ideo no habetistetione intellecta ab ea,tace igitur tu remota actualitate ab aliquo remanete in illo entitate remouetur intelligibilitas neduactu vemetia potetia, quod etia ratione domonstratur.Nam eiusdem est potentia. cuius est actus subieci lite loquedo sicut colligitur de intentione philosophi in lib.de somno M vipit'.
per hoc em probat ibi l cum actus sentiendi sit coposse, sic etia Aro . tentia erit m cdposito tanqua in subiecto, si igitur materia ut ens praeci/se δe solitarie consilerata potest intelligi secudu pote tia,non erit inco B ueniens petii secuduactu intelligat. Amplius C dmctator.'.phy.c5. Auuinctu. 13.ex intentione philosophi dicit motu este dissimilis cognitionis propter imperfectione suae naturae Ipter ipsum habere comunicatione cu
go sic, oppositora primi,& per se effectus & .Pprietates sunt oppositae. d a prietas primo do per se iust qucs porcua in eccultauo, cito pro. . Prie ras
18쪽
prietas primo & per se inseqiir stacta est manifestatio:& c5firmatur per
Auer. immo per Ari. in. time .l .coin. t. lui duplicem difficultatis causam in intelle filone assignat .vnam ex parte obiecti:a iam ex parte possiciae. Et C5metator thi in co.dicitudifficultas in cognitione rerum materialia est ex parte ipsaru quia n5 sunt actu intellecta: sed potetia inici, Iecta: cu includat materia quae radix est potentialitatis: quae est ratio opposita agendi tam in actione reali qua spirituali: cum formae sit agere.ex
instare voluerit ens esse primo intelligibilitatis subiectu alictoritate phi Iosophi. .meta.tex.co. .vhi habet qae res sicut se habet ad esse: ital se habet ad veritatem:dicemus sibi hoc veru elia: sed aduertat isti quod ens dicitur de ente in actu& de ente in potentia analogicae& tuc sensus est
iste: p si aliquod fuerit ens actu illud est primo intelligibile si aut aliquid
est ensin potentia illud potentia est intelligibile ratione qua actu parti cipa nunqua enim intelligibilitas enti in potentia tribuitur. nisi ratione tis in actu tanqua ratione illius ad quod primo Se per se costqvi t intelligibilitas. de Commentator. ς .meta.comen. t O. scribit intelligere quod est in potentia non venit ad actum: nisi per aliud intelligere quod est in actu. Et hoc n5 est dubium. immorari enim super hoc est superfluit. dicat Scotus A moderni qiiicquid velint: iudicio meo ista fuit indubi/tata Auer.sententia n, intelligibilitas est prima passio emis in actu n5 entis nisi eo modo quo risibilitas diceretur passio animalis Stanti hiis ergo istis radicibus tanqua veris mamidii cam intellectum tuum statim in co/gnitionem veritatis. Dico qaesi volumus videre quod sit primum cognitum in cognitione consuta oportet recurrere ad sensum. Nam istud si, Gcut mihi videtur est praecipuum fundametum super quo fundatur Aueri in hoc prologo primi physi.inquit enim. G. 3.commentis.quod causa propter quam via doctrinae runt nobis nota confusa magis: A causa pro Lectoripter qua magis uniuersalia sunt notiora suis speciebus ex quibus com , ponuntur: A cauta propter qua nomina specierum sunt notiora suis partibus diffiniensibus apud intellectu est. quia singulare quod est quodda totum est cognitum apud sensum prius suis partibus. Si igitur inspicia, Hinus ad istam radicem videbimus inde pullulare istam veritatem: tu est Votum. laesensui:vt in pluribus accidentia uniuersaliora sunt notiora sibi:& secundum tempus Ac secundulocu accidentibus minus uniuersalibus se, cundu locum quidem: nam ut ait Themistius super expositione tex. commen. .primi phy.in sensibilibus videre licet accidentis procul anima iis celerius totum corpus cp caput:aut manum:aut partem aliqua coprehendi. eodem modo promptius est dicere id quod patet eminus animai esse qua hominem: ita Se in his quorum rationes quaerimus uniuersalia at* comunia manifestiora sunt nobis qua proxima & particularia. secudum tempus vero: quia ut habet philosophus in tex. pueri prius appel/lant omnes viros patres:& omnes Deminas matres tanqua vi inquit ibi A Themistius: qui matrem & foeminam perinde ac communia quaedam vocabula prius cognoscant.Sed ubi vegetioribus sensibus fuerint dispo, siti ad minus communia accedunt, Recte igitur dixit Averroys, quod ex hoc quod individuum dem5stratum notius est apud sensum qua suae parteMest causa in hoc quod uta duo tota sunt notiora apud intellectλ
19쪽
tiora sunt nobismavi scribit Commentator. 3.phy. Sc primo cili viro,' hiar. commen. 11.Experimetitum sermonum verorum est: vi concordet
sensatis: videmus q& ii aliqua planta vel aliquis lapis praeciosus alicui ostendatur.primo iudicabit illud vel platam vel lapidem esse in genere: Quale autem se unumquod F istorum in specie dignoscere non potest: hocn5 est propter aliam causam: sicut milii videturiniit quia accidentia peneris notiora sunt sensui accidentibus speciei.E t ideo cum intellectus noster in intelligendo imitetur sensum a pari videtur quod conceptus generans illius lapidis vel plintae priua percipiatur ab intellectu qua con ceptus specificus qui adhuc sensui ignotus est. quid enim prohibet in il/io priori conceptum illum intellectu innoscere non video.Quod si in aliquo casu contingeret accidentia insequentia speciem Se naturam minus communem notiora esse accidentibus insequentibus naturam magis c5ι munem. dico quod loquendo de cognitione confusa actuali quicquid ut de habituali prius intellectus percipiet conceptum specilicum qua con ceptum genericum. Et hoc sicut mihi videtur nullus sani capitis negare potest. Nam secundum philosophum.7.meta tex. commento. 28. Sunt aliqua genera intermedia innominata. aliquod enim est genus proxima
equo M asino quod innominatum est.Et non est dubium quod accidentia insequentia naturas specificas istorum scilicet equi Masini notiora sunt xccidentibus insequentibus tale innominatum genus: stante igitur cognitione illorum in sensu talia possunt agere in intellectu mere naturaliter quo ad primam immutationem. Et in illo instanti accidentia nimpis uniuersalia non agunt in intellectum,cum per casum sint sensui ignota: ergo in illo priori in quo ista sunt nota & illa ignota stat ista immutare intellectum qui de se est omnia fieri antequam accidentia uniuersalio/ra sint sensui nota.non enim est ibi actio aliqua subiacens imperio volu/tatis quae retinere possit obiectum minus commune nonagere: nisi prius obiectum magis commune agat. Nam obiectum relucens in phantasma/- te naturaliter agit in intellectum .Et aptum natum est ad immutationem intellectus quo ad cognitionem sui: dc non alterius. sicut quilibet sani capitis scire potest. Quis ex philosophantibus antiquis negaret mihi equi Masini conceptu prius intellectui innotescere conceptu generis innominati in quo ista coueniunt. Ratio igit v prius aliquid innotescat intelle, Inullectu . ctui non est: D illud alio sit magis c5e absolute sed requiriε in sic magis sensatu: ia intellect' noster in intelligedo depcdcta sen .si igit qlim coligerit minus c5e esse magis sensatu magis coi: no video quoad actuale cognitionem quicquiasit de habituali quin mis' coe in hoc casu prii intelligat ab intellectu qua magis c5mune.Et ista est sententia philolaiphi sine dubio.vnde in sexto topi.c. .dicit u corp' est magis notu quoad nos qua supertacies:& superficies magis qui linea: ila magis sub sen/su cadunt.Secus aut est quo ad naturam. Et si Subtilis doctor habuerit' istu sensum: sicut praetendiit verba eius:credo opinione illam Vera esse. Nec sancto doctori repugnabit quatu ad hoc.Ni ipse dicit p conceps speciei cuius singulare fortius mouet sensum est primo cognitus ab in Dilectu, sed moderni sequaces:volunt sustinere istavia uniuersaliter si , cui sequaces fas cti Thomae uti volui tenere se magis vra sun t notiora.
20쪽
Sed nos mediando inter istas duas vias dicimus: p qnq; uniuersalia sunt notiora minus uniuersalibus.& hoc quado eis iuerint magis sentata: de quidoqi co tingit oppositu:videlicet, ut min uniuersalia sunt primo cognita.& hoc quado illa suerint magis sensata magis uniuertalib'. Sed propter quid est v comuniter dicitur magis uniuersalia notiora esse mi,
Iatia i plorum magis umirerialium elle magis lentata accidentilius sin, . .
puIariu minus uniuersalium:& quia denominatio fit a superabundanii: τε ideo hoc contingit: tamen istud non est uniuersaliter verum. sicut quida protervi sustinere volunt sciant isti propositiones naturales non semper puerificati uniuersaliteri sufficit quado tr eas vetificari. ut in pluribus.Eorum enim quae natura fiunt:quaedam sunt semper: & quaedam frequen/t r.Radix igitur istius veritatis suit sensus sicut vidis i. Et hoc erat quod Commentator in hoc prologo plexuq ad hanc radicem aspiciens dicebat quod ratio propter qua uniuertate quod est quoddam totum notius est apud intellectum: est, quia particulare quod est quoddam totu est notius apud sensum. Ad quaestionem ergo quaerentem Vtrum magis uni/ o nitetnte notius sit minus uniuersali cognitione confusa Se actualimon est Kς. pust simpliciter resp5dedum: quia quaestio multiplex est sed debemus distin
guere: quia aut comparatur magis uniuersale ad minus uniuersale: ut est quoddam totum:& minus uniuersale est pars magis uniuersalis: aut c5, paratio talium est couerso modo: ita s. p magis uniuersale consideretur: ut est pars minus uris:qd accidit vir qu minus uniuersale consideratur:
ut est diffinitu quoddam & confusum & tomis rationem habens: - γ ri
nus niuersale: ut est dii siniens:& est pars diffinitionis eius: si pricomparatio distinguendum est adhuc nam aut singulare magis uniuersa iis est magis sensatum qua singulare minus uniuersalis:aut eco tra. si pri/inum sic magis uniuersale est notius prius intellectu qua minus uniuer. sale. Si detur autem oppositum: dico qS minus uniuersale est notius magis vri: si autem comparatio fuerit inter magis ure & minus ure: ut una est diffiniens x aliud dii finitum,dico quod in prima cognitione actuali&cdfusa prius occurrit intellectui minus uniuersalerii est quodda tota qua magis uniuersale: quod est pars eius: ut sic:& ratio isti' est,quia par ticulare quod est quodda totum prius innotescit sensui qua suae partes: unde liquis ingrediatur in aliqua domum prius occurrit sibi tota com positio qua partes eius.sic nominaspecieruin diffinitaru quae confundite in se partes ex quibus componiitur notiora sunt nominibus partiu dii finientium: M hoc voluit Aristote primo phy ii. tex. conantento . .& The inistius ibi in commento. & hoc sentit etiam sanctus Doctor in prima parte summe. l. 8 .ar.3.Etia expositione istius prologi: ubi ipse soluit Icontra lictionem philosophi in text. 3.& ex una parte: & in text. . ex alia parte: sicut igitur sensus priu fertur in totum qua in partes: M prius in confusam cognitionem quam in distinctam. sic primae cognitionis naturalis nostri intellectus ordo est:vt prius in nonae diffiniti se trans erat quam in nomina diffinientium: M prius cognitionem quid nominis quae
cofusa est attingit attingat diffinitione ud rei quae distincta est. Recte iri ε dirim' i radix duces nos ad veritata ilioqucsitois sensus est:& ista radix coicat cu illa alia quae est ui ratio cognoscendi est ab actu Et ideo